• Chizma shriftlar Shrift o`lchamlari. Bosh harflar hamda raqamlarning tuzilishi va yozilishi. Yozma harflarning yozilishi. Geometrik yasashlar
  • Ko`rinishlar va chizmalarni o`qish
  • Aksonometrik proyeksiyalar
  • Detalning eskizi va texnik rasmini bajarish
  • VIII sinf
  • Chizmalarni taxt qilish qoidalari (2 soat)
  • Proeksion chizmachilik (14 soat)
  • 1–9 sinflar toshkent 2010




    Download 1.95 Mb.
    bet12/27
    Sana15.03.2017
    Hajmi1.95 Mb.
    1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   27

    III. O`quvchilarning tayyorgarlik darajasiga qo`yiladigan zaruriy talablar

    Chizmalarni taxt qilish qoidalari


    Chizma buyumlar, asboblar va o`quv qurollari. Ish o`rnini tashkil etish. Chizmalarni taxt qilishga qo`yilgan talablar. Chizma qog`ozlarning o`lchamlari, bichimlar (formatlar), uning hoshiyasi va asosiy yozuvi. Masshtablar. Chiziq turlari. O`lcham qo`yish qoidalari.

    Chizma shriftlar


    Shrift o`lchamlari. Bosh harflar hamda raqamlarning tuzilishi va yozilishi. Yozma harflarning yozilishi.

    Geometrik yasashlar


    Parallel va perpendikulyar to`g`ri chiziqlarni o`tkazish. To`g`ri chiziq kesmasini teng bo`laklarga bo`lish. Burchak yasash va ularni teng bo`laklarga bo`lish. Aylanani teng bo`laklarga bo`lish. Girix (naqsh) hosil qilish. Qiyaliklar va konusliklar. Mustaqil ko`p burchaklar yasash. Tutashmalar yasash. Ikki to`g`ri o`tmas va o`tkir burchak tomonlarini tutashtirish. Aylana va to`g`ri chiziqni tutashtirish. Ikki aylanani to`g`ri chiziq va yoy yordamida tutashtirish. Shuningdek, ikki aylanani yoy yordamida tashqi, ichki va aralash tutashtirish. Sirkul va lekalo yordamida bajariladigan ovallar va ellips egri chiziqlar.

    Proeksion chizmachilik

    Proyeksiyalash usullari. Markaziy va parallel proyeksiyalash. To`g`ri burchakli proyeksiyalar. Oktant va epyur haqida umumiy tushuncha (Nuqta, to`g`ri chiziq va tekis shakllarning proyeksiyalari). Narsaning o`zaro perpendikulyar uchta proyeksiyalar tekisliklariga (1-oktant) proyeksiyalash va tekis chizma (epyur) hosil qilish. Geometrik jismlar va ularning proyeksiyalari.


    Ko`rinishlar va chizmalarni o`qish


    Bosh va asosiy ko`rinishlar. Mahalliy va qo`shimcha ko`rinishlar. Modelning o`ziga qarab uning ko`rinishlarini chizish.

    Oddiy detal chizmalarini tahlil qilish, geometrik jismlarga ajratish va chizmalarni o`qish tartibi, qoidalari. Detalning berilgan ikki proyeksiyasi bo`yicha uchinchi proyeksiyasini yasash.



    Aksonometrik proyeksiyalar


    Aksonometrik proyeksiyalar haqida umumiy ma`lumotlar va ularni hosil qilish. Aksonometrik o`qlar va ularni yasash. Yassi shakllar va aylananing aksonometriyasini yasash. To`g`ri burchakli izometrik proyeksiyalar. Qiyshiq burchakli dimetrik proyeksiyalar. Texnik rasm.

    Detalning eskizi va texnik rasmini bajarish


    Eskiz va texnik rasm haqida tushuncha va uni chizish bosqichlari. O`quv modellarning eskizlarini bajarish. Detallarning eskizi va texnik rasmlarni bajarish.

    Kesimlar va qirqimlar


    Kesimlar ustiga chizilgan va chiqarilgan kesimlar. Kesimlarni belgilash va joylashtirish. Oddiy qirqimlar (frontal, gorizontal, profil va og`ma), mahalliy va qo`shimcha qirqimlar. Ko`rinishning bir qismi bilan qirqimning bir qismini birlashtirish. Shartliliklar va soddalashtirishlar. Loyihalash elementlariga oid ijodiy masalalar.

    Tasvirlari kesim va qirqimlar talab qiluvchi detallarning eskizi va texnik rasmlarni bajarish.


    Chizmalarda shartlilik va soddalashtirishlar

    Chizmalarda shartlilik va soddalashtirishlardan foydalanish.


    Tarkibida loyihalash elementlari bo`lgan ijodiy grafik masalalar yechish

    Detalning shakli va fazoviy holatini o`zgartirishga oid mashqlarni bajarish.



    Mashinasozlik chizmalari

    Mashinasozlik chizmalari haqida umumiy ma`lumotlar. Buyumlarning turlari. Konstruktorlik hujjatlarining turlari. Yig`ish chizmalari. Ajraladigan va ajralmaydigan birikmalar. Rezbalar va ularning turlari. Chizmalarda rezbalarni tasvirlash. Rezbali brikmalarni chizish. Oddiy yig`ish chizmalarini o`qish.


    Sxema va qurilish chizmalari

    Sxemalar va ularning turlari haqida ma`lumotlar. Oddiy elektr va radio sxemalar. Qurilish chizmalari haqida umumiy ma`lumot. Binoning fasadi, plani va qirqimi. Qurilish chizmalariga o`lcham qo`yishning o`ziga xosligi.



    Kompyuter yordamida oddiy chizmalarni yasash

    Chizma yozuvlarni yozish. Tekis va hajmli shakl tasvirlarini yasash. Oddiy geometrik shaklni yasash. Berilgan jismning fazoviy holatini hamda shaklini o`zgartirish.


    O`quvchilarning o`zlashtirishi lozim bo`lgan bilim, ko`nikma va malakalar
    VIII sinf

    Bilimlar

    • chizmalarning ahamiyati, tarixi, ishlab chiqarishdagi o`rni va vazifalari;

    • chizmachilik asboblari, materiallari, o`quv qurollari va ulardan foydalanish;

    • chizmalarni taxt qilish qoidalari, chizma qog`ozlarining o`lchamlari formatlari, asosiy yozuv va hoshiyalar;

    • kichraytirish va kattalashtirish masshtablari;

    • chizmalar bajarishda asosiy tutash chiziq, ingichka tutash chiziq, to`lqinsimon tutash chiziq, shtrix chiziq hamda shtrix-punktir chiziqlarning yo`g`onligi, qo`llanishi va ularning vazifalari;

    • standart shriftlarning 2,5; 3,5; 5; 7; 10; 14 o`lchamlari, 5 va 7 shriftlarda lotin alfaviti bo`yicha bosh va yozma harflar, raqamlar tuzilishni bilish;

    • o`lcham qo`yish qoidalari;

    • burchaklar yasash va teng bo`laklarga bo`lish;

    • qiyaliklar va konusliklarni yasash;

    • sirkul va lekalo yordamida ovallar, ellipslar egri chiziqlarni bajarish;

    • markaziy va parallel proyeksiyalash;

    • oktant va epyur haqidagi umumiy tushunchalar;

    • nuqta, to`g`ri chiziq va tekis shakllarning bitta ikkita, uchta o`zaro perpendikulyar tekisliklarda proyeksiyalarini yasash;

    • detal chizmalarni tahlil qilib, ularni fikran geometrik jismlarga ajratish;

    • chizmalarni o`qish tartib qoidalari;

    • modelning berilgan ikki proyeksiyasi bo`yicha UCHINCHI ko`rinishini yasash;

    • asosiy ko`rinishlar va ularni joylashtirish tartibi;

    • mahalliy va qo`shimcha ko`rinishlar haqidagi ma`lumotlar;

    • aksonometrik proyeksiyalarni hosil qilish va ularning turlari.


    Ko`nikmalar

    • chizmachilik asboblari, materiallaridan foydalanish va chizmalarni taxt qilish qoidalari;

    • chizmalar bajarishda asosiy tutash chiziq, ingichka tutash chiziq, to`lqinsimon tutash chiziq, shtrix chiziq xamda shtrix-punktir chiziqlarning yo`g`onligi, qo`llanishi va ularning vazifalari;

    • standart shriftlarning 2,5; 3,5; 5; 7; 10; 14 o`lchamlari, 5 va 7 shriftlarda lotin alfaviti bo`yicha bosh va yozma harflar, raqamlar tuzilishni yoza olish;

    • parallel va perpendikulyar to`g`ri chiziqlarni o`tkazish va to`g`ri chiziq kesmasi va aylanani teng bo`laklarga bo`lish;

    • burchaklar yasash va teng bo`laklarga bo`lish;

    • qiyaliklar va konusliklarni yasash;

    • to`g`ri, o`tmas va o`tkir burchaklarni hamda aylana va to`g`ri chiziqlarni o`zaro tutashtirish;

    • ikki aylanaga urinmalar o`tkazish; ikki aylanani ichki, tashqi va aralash tutashtirish;

    • sirkul va lekalo yordamida ovallar, ellipslar egri chiziqlarni bajarish;

    • nuqta, to`g`ri chiziq va tekis shakllarning bitta ikkita, uchta o`zaro perpendikulyar tekisliklarda proyeksiyalarini yasash;

    • geometrik jismlar silindr, konus, raqamida va prizmalarning proyeksiyalarini qurish;

    • modelning asliga qarab kerakli ko`rinishni va modelning yaqqol tasviriga asosan uning ko`rinishlarini yasash;

    • aylananing aksonometriyasini yasash.


    Malakalar

    • chizmalarni taxt qilish qoidalari, chizma qog`ozlarining o`lchamlari formatlari, asosiy yozuv va hoshiyalar;

    • standart shriftlarning 2,5; 3,5; 5; 7; 10; 14 o`lchamlari, 5 va 7 shriftlarda lotin alfaviti bo`yicha bosh va yozma harflar, raqamlar tuzilishni yoza olish;

    • parallel va peprendikulyar to`g`ri chiziqlarni, to`g`ri chiziq kesmasi va aylanani teng bo`laklarga bo`lishni, to`g`ri, o`tmas va o`tkir burchaklarni hamda aylana va to`g`ri chiziqlarni o`zaro tutashtirish;

    • sirkul va lekalo yordamida ovallar, ellipslar egri chiziqlarni bajarish;

    • nuqta, to`g`ri chiziq va tekis shakllarning bitta ikkita, uchta o`zaro perpendikulyar tekisliklarda proyeksiyalarini yasash;

    • geometrik jismlar silindr, konus, yordamida va prizmalarning proyeksiyalarini qurish;

    • bosh va zaruriy ko`rinishlar sonini aniqlash, modelning yaqqol tasviriga asosan uning ko`rinishlarini va modelning ikki ko`rinishiga asosan uchinchi ko`rinishini yasash;

    • aksonometrik proyeksiyalarni hosil qilish va ularning turlari va aylananing aksonometriyasini yasash;

    • to`g`ri burchakli izometrik va qiyshiq burchakli diametrik proyeksiyalarni bajarish.

    IX sinf


    Bilimlar

    • kesim va uning turlarini bilish va qo`llay olish;

    • chizmada metall, nometall, yog`och va shisha materiallarning grafik belgilanishi;

    • qirqimlarni haqida tasavvurga ega bo`lish;

    • chizmalarga mahalliy qirqim qo`llay olish;

    • chizmalarda ko`rinishning yarmi (bir qismi) bilan qirqimning yarmi (bir qismini) birlashtirishni bilish;

    • chizmalarda shartlilik va soddalashtirishlardan foydalanish;

    • aksonometrik proyeksiyalarda qirqim bajarish;

    • sodda detallarning eskizi va texnik rasmlarda qirqimlar, kesimlarni qo`llash;

    • mashinasozlik chizmalariga oid umumiy ma`lumotlar ;

    • konstruktorlik hujjatlarining turlari;

    • ajraladigan va ajralmaydigan birikmalar haqida bilish;

    • yig`ish chizmalari haqida bilish, ularni o`qiy olish;

    • rezbalar va ularning turlarini ajrata olish;

    • elektr va radio sxemalarning turlari;

    • qurilish chizmachiligiga oid umumiy ma`lumotlarga ega bo`lish;

    • chizmani kompyuterda tasvirlash usullari haqida bilimga ega bo`lish;


    Ko`nikmalar

    • kesim va uning turlarini bilish va qo`llay olish;

    • chizmalarda frontal, gorizontal, profil, og`ma va mahalliy qirqimni qo`llash;

    • chizmalarda ko`rinishning yarmi (bir qismi) bilan qirqimning yarmi (bir qismini) birlashtirish qo`llash;

    • chizmalarda chiqarilgan va ustiga chizilgan kesimlarni qo`llash;

    • chizmalarda shartlilik va soddalashtirishlardan foydalanish;

    • sodda detallarning eskizi va texnik rasmlarda qirqimlar, kesimlarni qo`llash;

    • loyihalash elementlariga oid ijodiy masalalarni bajarish;

    • yig`ish chizmalari haqida bilish, ularni o`qiy olish;

    • rezbali detallardan bolt, shpilka, shpilka uyasi va vint chizmalarini bajarish;

    • kompyuter yordamida oddiy detal chizmasini yasash.

    Malakalar

    • kesim va uning turlarini chizmada qo`llash;

    • chizmalarda ko`rinishning yarmi (bir qismi) bilan qirqimning yarmi (bir qismini) birlashtirish;

    • murakkab qirqimlarni chizmalarda qo`llash;

    • chizmalarda shartlilik va soddalashtirishlardan foydalanish;

    • sodda detallarning eskizi va texnik rasmlarda qirqimlar, kesimlarni qo`llash;

    • loyixalash elementlariga oid ijodiy masalalarni bajarish;

    • soddalashtirilgan boltli va shpilkali birikmalar chizmalarini bajarish.
    VIII sinf

    O`quvchilar ushbu tushunchalarning ta`rifini bilishi kerak:

    • chizma

    • GOST (Davlat standarti)

    • chizma chiziqlari

    • formatlar

    • masshtablar

    • grafik ish

    • qiyalik va konuslik

    • tutashmalar

    • proyeksiya tekisligi

    • proyeksiya

    • aksonometriya

    • o`lcham

    • ko`rinishlar

    • eskiz

    • texnik rasm.


    O`quvchilarning grafik malakalariga qo`yiladigan talablar:

    1. Chizma asboblaridan maqbul foydalanish.

    2. Standart chizma chiziqlarini chiza olish.

    3. Oddiy tutashmalarni bajara olish (dastur doirasida).

    4. Oddiy o`quv modellari chizmalarini chiza olish.

    5. Narsalarni to`g`ri burchakli proyeksiyalay olish.

    6. Narsalarni qiyshiq burchakli proyeksiyalay olish.

    7. Oddiy narsalarni izometrik va dimetrik proyeksiyalarda tasvirlay olish.

    8. Narsalarning chizmasiga o`lcham qo`ya bilish.

    9. Chizmada masshtabdan foydalana bilish.

    10. Oddiy detallarning eskiz va texnik rasmini bajara olish.



    IX sinf


    O`quvchilar quyidagi tushunchalarning ta`rifini bilishi kerak:

    • Kesim

    • Kesuvchi tekislik

    • Kesim chizig`i

    • Qirqim

    • Oddiy va murakkab qirqim

    • Mahalliy qirqim

    • Birikma chizma

    • Ajraluvchi va ajralmas birikma

    • Rezba

    • Bolt, gayka va shpilka

    • Yig`ish chizmalari

    • Spesifikatsiya

    • Pozitsiya raqami

    • Chiqarish elementi

    • Qurilish chizmachiligi (fasad, plan, qirqim)

    • Sxema chizmalari (kinematik, elektrosxemali)


    O`quvchilarning grafik malakalariga qo`yiladigan talablar:

    1. Detallarning chizmalarida kesimni tasvirlay olish;

    2. Kesimni shaklini tasvirlash, belgilash va joylashtirish;

    3. Detallarning chizmalarida qirqimni tasvirlay olish:

      • oddiy qirqim;

      • murakkab qirqim;

      • og`ma qirqim;

      • mahalliy qirqim;

      • qirqimlarni belgilash va joylashtirish.

    4. Detallarning birikmalarini o`qiy olish.

    5. Chizmalarda rezbani tasvirlay olish.

    6. Bolt, gayka, shpilkalarning chizmalarini bajara olish.

    7. Yig`ish chizmalarini o`qiy olish.

    8. Yig`ish chizmalarini detallarga ajrata olish.

    9. Oddiy va murakkab almashtirishlarni bajara olish.

    10. Qurilish chizmalarini o`qiy olish.

    11. O`z yashash joyining plani, fasadi, qirqimini bajara olish.

    12. Elektr va kinematik sxemalarni o`qiy olish.


    Chizmachilik fanidan o`quv dasturi

    Uqtirish xati

    Mazkur chizmachilik dasturi O`zbekiston Respublikasining «Ta`lim to`g`risida»gi Qonuni va «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi» talablariga muvofiq umumiy o`rta ta`lim tizimida o`quv dasturlariga qo`yilgan talablar asosida yaratildi.

    Umumiy o`rta ta`lim maktablarining amaldagi o`quv rejasiga binoan grafik ta`lim 8-9 sinflarda berilib, bunda oliy o`quv yurtlarida o`tiladigan «Chizmachilik» kursi dasturining soddalashtirilgan shaklidan foydalanildi, ya`ni chizmachilik fani bo`yicha ta`lim konsentrik dastur asosida olib borildi. Amalda qo`llanilayotgan bunday dastur chizmachilik kursining barcha bo`limlarini o`z tarkibiga olgan bo`lib, unda o`quvchilar o`quv rejada belgilangan 68 soat hisobiga geometrik, proeksion, mashinasozlik va qurilish chizmachiligi o`quv materiallarini o`zlashtirish ko`zda tutilgan. Dasturni qayta ishlash jarayonida chizmalarni taxt qilish, chizmachilik shriftlarini o`rganish, geometrik yasashlar sohasidagi mavzularning mazmuni takomillashtirildi.

    Bulardan tashqari proyeksiyalash asoslari va aksonometrik proyeksiyalar bo`yicha nazariy qismi grafik ishlarning mazmuni bilan boyitildi va kompyuterda chizma bajarishga alohida e`tibor qaratildi.

    O`quvchilarning fazoviy tasavvurini, ya`ni, xotira, tasavvur hayolini va grafik tafakkurini rivojlantirish butun kursning asosiy o`zagini tashkil qiladi.

    Respublikamiz ta`lim tizimida uzliksiz ta`limning tashkil etilishi barcha fanlar qatori grafik ta`lim mazmuniga ham yangicha yondoshish va mazkur sohada izchillik tamoyillarini amalga oshirish imkoniyatlarini yaratadi. Shu nuqtai nazardan mazkur dastur umumiy o`rta ta`lim maktablarining 8-9 sinflariga mo`ljallangan.

    «Chizmachilik» o`quv dasturining maqsadi o`quvchilarni murakkab bo`lmagan texnik chizmalarni bajarishga, o`qishga va o`z fikrini grafik tasvirlar vositasida ifoda etishga, shuningdek, kompyuter yordamida oddiy chizmalarni yasashga o`rgatishdan iborat.

    Dastur «Chizma geometriya elementlari bilan chizmachilikni integratsiyalash» bo`yicha yangi pedagogik texnologiyalarni dars jarayoniga tatbiq etishga qaratilgan.

    Chizmachilik dasturi quyidagi o`quv vazifalarni bajarishni o`z oldiga maqsad qilib qo`yadi:

    1. O`quvchilarga konstruktorlik yagona tizim (YeSKD) qoidalari to`g`risida umumiy tushuncha berish.

    2. Geometrik yasashlar bo`yicha ko`nikmalar hosil qilish.

    3. Proyeksiyalash asoslarini o`rgatish bo`yicha bilimlarni shakllantirish. Geometrik modellar va sodda detallarning to`g`ri burchakli hamda aksonometrik proyeksiyalarini yasash malakalariga erishish.

    4. Chizmalarni o`qish malakalarini hosil qilish.

    5. Bolalarning fazoviy tasavvurlari hamda grafik tafakkurini rivojlantirish.

    6. Chizmalarda qirqim, kesim, shartliliklar va soddalashtirishlardan to`g`ri foydalanishga o`rgatish.

    7. Mashinasozlik chizmalari bo`yicha va sxemalar haqida umumiy tushunchalar berish.

    8. Loyihalash elementlari bo`yicha ilk ko`nikmalarni shakllantirish.

    9. Qurilish chizmalarining asoslari bilan tanishtirish.

    10. Kompyuter yordamida oddiy chizmalar yasash ko`nikmalarini shakllantirish.

    Chizmachilik dasturining vazifalari nazariy va amaliy bilimlarni integratsiya asosida mashqlar, grafik hamda amaliy ishlar majburiy minimumini bajarish yo`li bilan amalga oshiriladi va unga o`quv vaqtining 60-70 foizi ajratilishi lozim. Bu ishlarning mazmuni chizmalar, eskizlar, aksonometrik proyeksiyalash, texnik rasmlarni bajarish va ularni o`qiy olishdan iborat bo`lish kerak.

    Mazkur o`quv dastur tarkibidan o`rin olgan mavzularning ketma-ketlik tartibi saqlangan holda o`quv materiallar va ular uchun ajratilgan soatlar hajmi o`zgartirilmasligi tavsiya etiladi.

    Dasturning 8-sinflar uchun belgilangan o`quv materiallari sakkizta bo`limdan iborat bo`lib, «Kirish» qismi ma`ruza shaklida tashkil etilishi nazarda tutiladi.

    «Chizmalarni taxt qilish qoidalari»ni ifoda etuvchi ikkinchi bo`lim o`quv materiallari o`quvchilar tomonidan yoddan bilishlariga mo`ljallangan.

    «Chizma shriftlari» o`quv materiallari yordamida o`quvchilar standart shriftlarda harflar hamda raqamlarning yozilishi bo`yicha maksimal bilim, ko`nikmalarga ega bo`lishi ko`zda tutilgan. Mazkur materiallar yuzasidan egallanishi zarur bo`lgan malakalar kurs davomida hosil qilinadi.

    «Chizma shriftlari» mavzusi dasturda ilova qilingan «Taqvimiy-mavzuiy reja» asosida o`lcham qo`yish qoidalaridan oldin o`rganilishi maqsadga muvofiq.

    To`rtinchi bo`limdagi «Geometrik yasashlar» samarali o`rganilishi uchun o`quvchilar chizma asboblar bilan to`la qurollangan bo`lishlari zarur.

    «Proyeksiyalash asoslari». «To`g`ri burchakli proyeksiyalar» va «Ko`rinishlar» dasturning asosiy negizini tashkil etadi. Mazkur bo`limlar mazmuniga murakkablashtirilmagan holda, chizma geometriya elementlari singdirilishi hamda oktant va epyur haqidagi umumiy tushunchalarning kiritilishi, nuqta, to`g`ri chiziq va tekis shakllarning proyeksiyalarini tushuntirilishida ko`proq o`quv plakatlaridan foydalanishi nazarda tutiladi.

    «Aksonometrik proyeksiyalar» bo`limidagi o`quv materiallarni to`g`ri burchakli proyeksiyalar bilan parallel o`rganilishi o`quvchilarning fazoviy tasavvurini o`stirish imkonini yaratadi.

    «Chizmalarni o`qish» bo`limida aksonometrik va to`g`ri burchakli proyeksiyalarni taqqoslash va tahlil qilish ishlariga alohida e`tibor berilishi kerak.

    9-sinf dasturi sakkizta bo`limdan iborat. «Kesimlar va qirqimlar» deb nomlangan bo`limda kesimlar va qirqimlar yuzasidan o`quvchilarga kengroq bilim, ko`nikma berishni nazarda tutib ko`proq vaqt ajratiladi. Og`ma qirqim geometrik jism yoki oddiy detal misolida bajarilishi kerak.

    «Chizmalarda shartlilik va soddalashtirishlar» bo`limida belgilangan ko`rinishlar hamda qirqimlardan foydalaniladi.

    «Tasvirlari kesimlar va qirqimlar talab qiluvchi detallarning eskizi va texnik rasmini bajarish» mavzusidagi bo`limda oddiy detal va chizmalardan foydalanish nazarda tutiladi.

    «Tarkibida loyihalash elementlari bo`lgan ijodiy grafik masalalar yechish» deb nomlangan bo`lim mazmunida detallarning shakl va fazoviy holatini o`zgartirishga oid mashqlarning bajarilishi ko`zda tutilgan.

    «Mashinasozlik chizmalari», hamda «Sxemalar va qurilish chizmalari» bo`limlari mazmunida mazkur mavzular yuzasidan umumiy ma`lumotlar berilishi ko`zda tutiladi. Mashinasozlik chizmalari yuzasidan nazariy bilimlar bilan chegaralanib qolmay, o`quvchilar rezbalarni chizmalarda tasvirlay olish ko`nikmalariga ega bo`lishlari zarur.

    Sxemalar tushuntirilganda dastur mazmunida belgilangan soatni inobatga olib, murakkablashtirilmagan holda ko`proq o`quv plakatlaridan foydalanish lozim. Qurilish chizmalari bo`yicha esa binoning fasadi, plani, qirqimi va chizmalarga o`lcham qo`yish yuzasidan ko`nikma va malakalar berish nazarda tutiladi.

    «Kompyuter» yordamida oddiy chizmalarni yasash bo`limi o`quv materiallarini kompyuter texnikasi yordamida o`rganishga mo`ljallangan bo`lib, unda o`quvchilar tekis va hajmli shakl tasvirlarini yasashga, shuningdek, berilgan jismning fazoviy holatini va shaklini o`zgartirishga o`rgatilishi nazarda tutiladi. Kompyuter texnikasi bilan ta`minlanmagan maktablarda mazkur bo`lim uchun ajratilgan soatlardan 9-sinf dasturi tarkibidan o`rin olgan o`quv materiallarni kengaytirish va chuqurlashtirish uchun foydalanish tavsiya etiladi.


    8-sinf
    Kirish (1 soat)

    Chizmachilik o`quv fani, uning maqsadi va vazifalari. Chizmalarning inson amaliy faoliyatidagi ahamiyati. Chizma taraqqiyoti tarixidan. Markaziy Osiyoda chizmalar taraqqiyotidan ma`lumotlar. Grafik tasvirlar va ular haqida umumiy ma`lumotlar. Standartlashtirish haqida tushuncha. Chizma buyumlar, asboblar va o`quv qurollari. Ish o`rnini tashkil etish.



    Chizmalarni taxt qilish qoidalari (2 soat)


    Chizmalarni taxt qilishga qo`yilgan talablar. Chizma qog`ozlarning o`lchamlari, bichimi (formatlar), uning hoshiyasi va asosiy yozuvi. Masshtablar. Chiziq turlari. O`lcham qo`yish qoidalari.

    Chizma shriftlar (2 soat)


    Shrift o`lchamlari. Bosh va yozma harflar hamda raqamlarning tuzilishi va yozilishi.

    Geometrik yasashlar (7 soat )

    Parallel va perpendikulyar to`g`ri chiziqlarni o`tkazish. To`g`ri chiziq kesmasini teng bo`laklarga bo`lish. Burchak yasash. Qiyaliklar va konusliklar. Muntazam ko`pburchaklarni yasash. To`g`ri, o`tmas va o`tkir burchak tomonlarini tutashtirish. Aylana va to`g`ri chiziqni tutashtirish. Ikki aylanani to`g`ri chiziq va yoy yordamida o`zaro tutashtirish.




    Proeksion chizmachilik (14 soat)


    Proyeksiyalash usullari. Markaziy va parallel proyeksiyalash. Oktant va epyur haqida umumiy tushuncha (nuqta, to`g`ri chiziq va tekis shakllarning proyeksiyalari). Narsani o`zaro perpendikulyar ikki tekisliklarga proyeksiyalash. Narsani o`zaro perpendikulyar uchta proyeksiyalar tekisliklarga (1-oktant) proyeksiyalash va tekis chizma (epyur) hosil qilish. Geometrik jismlar va ularning proyeksiyalari.

    Ko`rinishlar va chizmalarni o`qish. Bosh va asosiy ko`rinishlar. Mahalliy ko`rinishlar. Modelning asliga qarab uning ko`rinishlarini chizish. Oddiy model chizmalarini tahlil qilish, geometrik jismlarga ajratish va chizmalarni o`qish tartibi, qoidalari. Modelning berilgan ikki proyeksiya bo`yicha UCHINCHI ko`rinishini yasash.
    Aksonometrik proyeksiyalar (5 soat)

    Aksonometrik proyeksiyalar haqida umumiy ma`lumot va ularni hosil qilish. Aksonometrik o`qlar va ularni yasash. Yassi shakllar va aylananing aksonometriyasini yasash. To`g`ri burchakli izometrik proyeksiyalar. Qiyshiq burchakli dimetrik proyeksiyalar.


    Detalning eskizi va texnik rasmini bajarish (3 soat)

    Eskizlar haqida tushuncha va uni chizish bosqichlari. O`quv modellarining eskizlarini bajarish. Detallarning eskizi va texnik rasmini bajarish.



    9-sinf

    Sakkizinchi sinfda o`tilgan materiallarni takrorlash va umumlashtirish. (1 soat)



    Kesimlar va qirqimlar ( 16 soat)

    Chizmalarda materiallarning grafik belgilanishi va kesim yuzasini shtrixlash. Kesimlar haqida tushuncha. Chiqarilgan va ustiga qo`yilgan kesimlar hamda ularning chizmada belgilanishi. Qirqimlar haqida umumiy ma`lumotlar va ularning chizmalarda belgilanishi hamda joylashishi. Oddiy qirqim va uning turlari. Mahalliy qirqim. Og`ma qirqim. Ko`rinishning yarmi (qismi) bilan qirqimning yarim (qismi) birlashtirish. Murakkab (pog`onali va siniq) qirqim. Aksonometrik proyeksiyalarda qirqim bajarish. Tasvirlarda kesim va qirqimlar talab qiluvchi detallarning eskizi va texnik rasmini bajarish.


    Chizmalarda shartlilik va soddalashtirishlar (1 soat)

    Ko`rinish, qirqimni tasvirlashda shartlilik va soddalashtirishlardan foydalanish.



    Loyihalash elementlari (3 soat)

    Detalning shakli va fazoviy holatini o`zgartirishga oid mashqlarni bajarish. Tarkibida loyihalash elementlari bo`lgan ijodiy grafik masalalar yechish


    Mashinasozlik chizmalari (7 soat)

    Ajraladigan va ajralmaydigan birikmalar. Rezbalar va ularning turlari. Chizmalarda rezbalarni tasvirlash. Rezbali birikmalarni chizish. Oddiy yig`ish chizmalarini o`qish. Payvand va mixparchinli birikmalar.


    Sxema va qurilish chizmalari (3 soat)

    Sxemalar va ularning turlari haqida ma`lumot. Oddiy kinematik, elektr va radio sxemalar. Qurilish chizmalari haqida umumiy ma`lumot. Binoning fasadi, plani va qirqimi. Qurilish chizmalariga o`lcham qo`yishning o`ziga xosligi.


    Kompyuterda chizma bajarish (3 soat)

    Tekis va hajmli shakl tasvirini yasash. Oddiy geometrik shakllardan tuzilgan sodda detallarning proyeksiyalarini yasash. Berilgan jismning fazoviy holatini hamda uning shaklini o`zgartirish.


    Umumiy o`rta ta`lim maktablarining 8-9- sinflarida Chizmachilik

    o`quv dasturidan foydalanish yuzasidan
    1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   27


    Download 1.95 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    1–9 sinflar toshkent 2010

    Download 1.95 Mb.