6-cинфлар учун




Download 13.29 Mb.
bet26/59
Sana21.10.2022
Hajmi13.29 Mb.
#27700
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   59
Bog'liq
materialshunoslik kitob
Doca4
Bo’shatish - toblangan metallning murtligi ortadi va bu x,ol ba’zan uning yorilib ketishiga sabab buladi. Buning oldini olish uchun termik ishlashning bushatish turi qo’llanadi. Detalni toblanganidan keyin bushatish uchun yana qizdiriladi, lekin bu qizdirish ancha past xaroratgacha etkaziladi. Qizdirilgan detalni ma’lum vaqt doimiy xaroratda saqlab, so’ngra asta-sekin sovitiladi. Qizdirish haroratlarga ko’ra bo’shatish yuqori, o’rtacha va past darajada bo’ladi. Yuqori darajada bo’shatish uchun toblangan detallar 500—600°S gacha qizdiriladi. Bushatishniig bu turi asosan metallning egiluvchanligi va qayishqoqligini yaxshilash uchun konstruksion uglerodli po’latlarga qo’llanadi. O’rtacha bo’shatishdan prujinalarni, ressor listlarini, bolg’alar, zubilolar va hokazolarni termik ishlashda foydalaniladi. Buning uchun metall 250—400°S gacha qizdiriladi. Past darajada bo’shatishda detalni 140—245°S gacha qizdiriladi. Past darajada bo’shatish metall qirqish asboblariga: egovlar, arra polotnolari, plashkalar, metchiklarga qo’llanadi. Shuningdek, yuqori darajada qattiq va eyilmasligi zarur detallarning sirti toblanganidan keyin ular past darajada bo’shatiladi. Toblashning sifatini egov bilan tekshirib ko’rish mumkin. Agar buyumning sirti yaxshi toblangan bo’lsa, egoa sirpanadi. Lekin bu usul bilan buyumning qanchalik toblanganini aniq bilib bo’lmaydi. Toblanishning sifatini anikroq bilish uchun dastaki tvyordomerdan foydalaniladi. (50- rasm). Pribor ichiga etalon namuna 1 qistiriladi.

Bolg`a bilan urilsa, sinalayotgan namunada xam, qattiqligi ma’lum etalon namunada xam mahsus sharcha 2 ning izlari (chuqurchalar) xosil bo’ladi. Keyin ana shu izlarning diametrlari lupa yordamida o’lchanadi. Ana shu diametrlarning qiymatlari taqqoslanib, jadvallar bo’yicha sina­layotgan namunaning qattiqligi aniqlanadi. 50-rasmda sinash usuli va 51- rasmda sinashning sxemasi tasvirlangan.
S anoatda toblangan po’latlarning qattiqligi brinelli usuli bilan mahsus priborlarda toblangan po’latga sharchani botirib, shuningdek, Rokvell usuli bilan (sharcha urniga 120° li burchak xosil qilib charxlangan olmos konusni botirib) aniqlanadi. Sizlar ushbu mashg’ulotda amaliy ish sifatida o’zingiz o’zlashtirgan bilim va ko’nikmalardan foydalanib chilangarlik zubilosini toblashingiz lozim. Buning uchun shu asbob qanday ashyodan tayyorlanganini, uning qaysi qismlari toblanishini, qay darajada qizdirilishini, qanday muxitda sovitilishini, zubiloning toblangan qismlari qanday bo’shatilishini bilishingiz zarur. Qo’yida zubiloni termik ishlashning tafsiloti berildi. Ish o’rniga: zubilo, qisqich, mufel pechi, suv solingan vanna, qo’lqoplar, ko’zoynak va egovni taxt qilish.
Ishlarning tartibi:

  1. Jadvaldan ana shu zubiloni yasalgan po’latning markasini va marka buyicha uning tarkibidagi qancha foiz uglerod borligini aniqlash.

  2. Grafikdan zubiloni toblash uchun necha daraja haroratda qizdirish kerakligini bilib olish.

  3. Zubiloning ishchi qismini pechda kerakli haroratgacha qizdirish. Agar pechda faqat ishchi qismini qizdirib bo’lmasa, zubiloning xammasini qizdirish.

  4. Zubiloni qizdirilgan haroratda to’rt daqiqa pechda saqlash.

  5. Zubiloni qisqich bilan pechdan olib, uning ishchi qismini vannadagi suvga botirish va uning atrofida suvning qaynashi to’xtagunicha aylantirib turish.

  6. Zubiloni suvdan olib tezda qirralarini egov bilan tozalash. Bunda tozalanmagan sirtining rangini kuzatish.

  7. Zubilo sirtida binafsha rang paydo bilishi bilan uni suvga botirish va batamom sovigunicha ushlab turish.

  8. Zubiloni charxda charxlash.

  9. Zubiloni sinash uchun tiskiga po’lat parchasini kis­tirish va kesib kurish.

  10. Zubiloning ishchi qismini tekshirish va termik ishlashning sifatini aniqlash, so’ngra zubiloni o’kituvchiga topshirish.

Mustaxkamlash uchun savollar:

  1. Siz po’latlarni termik ishlashni qanday tushunasizq

  2. Yumshatishning moxiyati nimaq

  3. Po’latdan yasalgan buyumlar nima uchun toblanadiq Qanday asboblarga toblash usuli bilan ishlov beriladiq

  4. Toblangan detallar nima uchun bo’shatiladi va bushatish jarayonining mohiyati nimaq

  5. Termik ishlashda qanday moslama va asboblardan foydalaniladiq

  6. Po’lat -buyumlar yumshatish, toblash va bo’shatishning harorat rejimlarini aytib bering.

  7. Detallariing sirtini toblashni qanday tushunasiz va bu ish qanday amalga oshiridadiq

  8. Toblangan detallarning qattiqligi qanday yul va qaysi asboblar bilan aniqlanadiq

  9. Termik ishlashda xavfsizlix texnikasining kanday qoidalariga rioya qilish kerakq

  10. Chilangarlik zubilosini toblashning tartibini tushuntiring.





    1. Download 13.29 Mb.
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   59




Download 13.29 Mb.