• 26-Mavzu. KONUNIY KUCHGA KIRGAN HAL QILUV QARORLARI, AJRIMLAR VA QARORLARNING KONUNIY, ASOSLI VA ADOLATLI EKANLIGINI TEKSHIRISH
  • 27-Mavzu. QONUNIY KUCHGA KIRGAN HAL QILUV QARORLARI, AJRIMLAR VA QARORLARNI YANGI OCHILGAN HOLATLAR BO’YICHA QAYTA KO’RISH
  • 28-Mavzu. SUD QARORLARINING IJROSI Tayanch iboralar: s
  • 2. Sud ijrochisi quyidagi huquqlarga ega
  • 29-Mavzu. FUQAROLIK PROTSESSIDA CHET EL FUQAROLARI VA TASHKILOTLARI, FUQAROLIGI BO’LMAGAN SHAXSLARNING ISHTIROKI Tayanch iboralar
  • Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti fuqarolik protsessual




    Download 1.34 Mb.
    bet15/20
    Sana16.03.2017
    Hajmi1.34 Mb.
    1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   20

    O’zlashtirish savollari

    1.Kassatsiya instantsiyasining tashkil topishi va rivojlanishi. Kassatsiya tartibida shikoyat va protest keltirish huquqi.

    2.Shikoyat qilish va protest keltirish ob`ekti va sub`ektlari.

    3.Kassatsiya shikoyatining va kassatsiya protestining mazmuni.

    4.Shikoyat va protestni ko’radigan sudlar.

    5.Kassatsiya tartibida keltirilgan shikoyat va protestlarning ko’rilishi va uning protsessual tartibi.

    6.Shikoyat, protest yuzasidan kassatsiya instantsiya sudining vakolatlari (hal qiluv qarorini o’zgartirish, bekor qilish yoki yangi hal qiluv qarorini chiqarish uchun asoslar).

    7.Birinchi instantsiya sudining ajrimlari ustidan shikoyat berish va protest keltirish.



    26-Mavzu. KONUNIY KUCHGA KIRGAN HAL QILUV QARORLARI, AJRIMLAR VA QARORLARNING KONUNIY, ASOSLI VA ADOLATLI EKANLIGINI TEKSHIRISH

    (Mustaqil o’zlashtirish uchun mavzu)


    Tayanch iboralar: fuqarolik ishlari sudining hal qiluv qarorlari, ajrim va qarorlarini nazorat tartibida qayta ko’rishning mohiyati va ahamiyati, nazorat tartibida sudning hal qiluv qarorlari, ajrim va qarorlari ustidan protest keltirish va uni qayta ko’rish uchun asoslar, protest keltirishga vakolatli bo’lgan mansabdor shaxslarning doirasi, sud nazorati tartibida ishlarni qayta ko’rish vakolatiga ega bo’lgan sudlar, nazorat tartibida keltirilgan protestlarni ko’rib hal qilishning protsessual tartibi, nazorat instantsiya sudining vakolatlari, nazorat tartibida sud hal qiluv qarorlari, ajrim va qarorlarini qayta ko’rishning kassatsiyadan farqi (ob`ekti, sub`ekti, protsessual tartibi va vakolatlari bo’yicha).

    Dars o’tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma`ruza tarzida O’zbeksiton Respublikasining protsessual qonunchiligi haqida, Prezident asarlarida sud -huquq sohasini isloh qilishga qaratilgan vazifalarni hamda Oliy sudning Plenum qarorlarining - normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o’tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.
    O’zlashtirish savollari

    1.Fuqarolik ishlari sudining hal qiluv qarorlari, ajrim va qarorlarini nazorat tartibida qayta ko’rishning mohiyati va ahamiyati.

    2. Nazorat tartibida sudning hal qiluv qarorlari, ajrim va qarorlari ustidan protest keltirish va uni qayta ko’rish uchun asoslar.

    3.Protest keltirishga vakolatli bo’lgan mansabdor shaxslarning doirasi.

    4.Sud nazorati tartibida ishlarni qayta ko’rish vakolatiga ega bo’lgan sudlar.

    5.Nazorat tartibida keltirilgan protestlarni ko’rib hal qilishning protsessual tartibi.

    6. Nazorat instantsiya sudining vakolatlari.

    7.Nazorat tartibida sud hal qiluv qarorlari, ajrim va qarorlarini qayta ko’rishning kassatsiyadan farqi (ob`ekti, sub`ekti, protsessual tartibi va vakolatlari bo’yicha).



    27-Mavzu. QONUNIY KUCHGA KIRGAN HAL QILUV QARORLARI, AJRIMLAR VA QARORLARNI YANGI OCHILGAN HOLATLAR BO’YICHA QAYTA KO’RISH

    (Mustaqil o’zlashtirish uchun mavzu)


    Tayanch iboralar: yangi ochilgan holatlar bo’yicha sud hal qiluv qarorlari, ajrim va qarorlarni qayta ko’rish uchun asoslar, ishni yangi ochilgan holatlar bo’yicha qayta ko’rish haqidagi ishlarni ko’zg’atish huquqiga ega bo’lgan shaxslarning doirasi, ishni qayta ko’ruvchi sudlar, yangi ochilgan holatlar bo’yicha ishni qaytadan ko’rish tartibi, sud ajrimi va uning mazmuni, yangi ochilgan holatlar bo’yicha ish ko’rishning nazorat tartibida ish ko’rishdan farqi.
    Dars o’tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma`ruza tarzida O’zbeksiton Respublikasining protsessual qonunchiligi haqida, Prezident asarlarida sud -huquq sohasini isloh qilishga qaratilgan vazifalarni hamda Oliy sudning Plenum qarorlarining - normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o’tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.

    O’zlashtirish savollari

    1.Yangi ochilgan holatlar bo’yicha sud hal qiluv qarorlari, ajrim va qarorlarni qayta ko’rish uchun asoslar.

    2.Ishni yangi ochilgan holatlar bo’yicha qayta ko’rish haqidagi ishlarni ko’zg’atish huquqiga ega bo’lgan shaxslarning doirasi.

    3.Ishni qayta ko’ruvchi sudlar.

    4.Yangi ochilgan holatlar bo’yicha ishni qaytadan ko’rish tartibi.

    5.Sud ajrimi va uning mazmuni.

    6.Yangi ochilgan holatlar bo’yicha ish ko’rishning nazorat tartibida ish ko’rishdan farqi.

    28-Mavzu. SUD QARORLARINING IJROSI
    Tayanch iboralar: sud qarorlarining ijrosi fuqarolik protsessining muhim va yakuniy bosqichi ekanligi, ijro hujjatlarning turlari va ularning huquqiy ahamiyati, ijro varag’i va uni berish tartibi. Ijro varag’ining nusxasi, majburiy ijro qilishga tegishli hujjat (akt)lar. Ijro hujjatlarini majburiy ijroga berish muddati, ijro ishlarini yuritishda ishtirok etuvchi shaxslar, ularning huquq va majburiyatlari, ijro hujjatlarini undirishga qaratish, ijro ishlarini yuritishni to’xtatish va tugatish, undirishni qarzdorning mulkiga qaratish, qarzdorning mulkini aniqlash va uni xatlash, undirishga qaratilmaydigan mulklar.

    Dars o’tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma`ruza tarzida O’zbeksiton Respublikasining protsessual qonunchiligi haqida, Prezident asarlarida sud -huquq sohasini isloh qilishga qaratilgan vazifalarni hamda Oliy sudning Plenum qarorlarining - normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o’tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.
    Odil sudlovlikni amalga oshirish maqsadida fuqarolar va tashkilotlarning huquqlarini qo’riqlash maqsadida chiqarilgan qarorlarni ijro etish fuqarolik protsessining yakunlovchi bosqichidir.

    Sudning hal qiluv qarorlariga shikoyat yuqoriga shikoyat (protest) berilmasa yoki qaror sudlarda tasdiqlanganidan so’ng qonuniy kuchga kiradi. Bu qarorlar, shuningdek fuqarolik ishlari to’g’risida boshqa organlarining qarorlari odatda ixtiyoriy ravishda ijro etiladi. Agar bunday qarorlarni ijro etishga (tegishli summani to’lashga, narsalarni topshirishga, muayyan ishlarni bajarishga) majbur bo’lgan shaxs (yoki shaxslar) ixtiyoriy ravishda ijro etmasalar, sud FPKning 370-385-moddalari va sud qarorlarini ijro etish tartibi to’g’risidagi qonunlar bilan belgilangan tartibda ijro etiladi. Amaldagi FPK ijro bilan bog’liq bo’lgan ayrim harakatlar sud faoliyati va ish yuritish bilan bog’liq bo’lmaganligi sababli bu bob birmuncha qisqartirilganligi va shu tufayli qator huquqiy me`yorlar sud ijrochisining faoliyatida o’z aksini topishligi belgilangan.

    Bulardan tashqari ijro harakatlari «Sud ijrochilari to’g’risida»gi hamda «Sud hujjatlarini ijro qilish to’g’risida»gi O’zbekiston Respublikasining 1999 yildagi qonunlari bilan tartibga solinadi. 

    Sudning hal qiluv qarorlarini va boshqa aktlarni majburiy tartibda ijro etishni amalga oshiruvchi mansabdor shaxs sud ijrochisi hisoblanadi.

    Sud ijrochisi o’z tashabbusi bilan hal qiluv qarorini tez va aniq ijro etish uchun hamma qonuniy choralarni ko’rishga va taraflarga, ularning huquqlari va qonun bilan ko’riklanadigan manfaatlarini himoya qilishda faol yordam berishga majbur.

    Ijro etadigan burch-vazifalariga ko’ra sud ijrochilari sud akt hujjatlari va boshqa organlarning akt hujjatlarini ijro etadigan sud ijrochilariga va sudlarning belgilangan tartibda faoliyat yuritishini ta`minlashda yordam ko’rsatadigan sud ijrochilariga bo’linadi.

    Sud ijrochilari to’g’risidagi qonunning mazmunidan aniqlanishicha, sud ijrochilari ijro hujjatlarini bajarilishi bilan shug’ullanuvchi ijrochilarga hamda sud faoliyatini tashkil qilish, odil sudlovni amalga oshirishda har tomonlama ko’maklashuvchi ijrochilar tashkil qilinishi muljallangan.

    Amaldagi qonunlarga asosan sud ijrochilari O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi organlari tarkibiga kirgan sud ijrochilarining joylarda quyidagi tizimi mavjud:

    Adliya vazirligining o’rinbosarlaridan biri bosh sud ijrochisi bo’lib, u Vazirlikda tashkil etilgan sud ijrochilari bosh boshqarmasini boshqaradi, boshqarmaga esa boshqarma boshlig’i rahbarlik qilib, o’z navbatida bosh sud ijrochisining o’rinbosari ham hisoblanadi.

    Qoraqalpog’iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar sud ijrochilari boshqarmasi, bosh sud ijrochisi rahbarligidagi qoraqalpog’iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar sud ijrochilari boshqarmasi.

    Sud ijrochilari tuman, shahar bo’linmalari.

    Sud ijrochilarining O’zbekiston Respublikasi Konstitutsion Sudidagi, O’zbekiston Respublikasi Oliy sudida va O’zbekiston Respublikasi Oliy Xo’jalik Sudidagi, umumiy, xo’jalik va harbiy sudlardagi faoliyatni yo’lga qo’yish mazkur qonun va O’zbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

    Agar sud ijrochilari 1963 yilgi fuqarolik protsessual kodeksiga asosan tuman (shahar) sudlari qoshida bo’lib ularning nazoratida faoliyat ko’rsatadigan bo’lsalar, hozirda esa O’zbekiston Respublikasining Bosh sud ijrochisi, O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi taqdimnomasiga ko’ra O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tayinlanadi va ozod etiladi.

    O’zbekiston Respublikasi Bosh sud ijrochisining o’rinbosari, qoraqalpog’iston Respublikasi Bosh sud ijrochisi, viloyatlar va Toshkent shahar bosh sud ijrochilari O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan tayinlanadi va ozod etiladi.

    Katta va oddiy sud ijrochilari egallab turgan vazifalariga qoraqalpog’iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar sud ijrochilari boshqarma boshliklari tomonidan tayinlanadi va ozod etiladi.

    Sud ijrochilari to’g’risidagi qonunda bosh sud ijrochisidan tortib tuman (shahar) katta sud ijrochilarining vakolatlari 7-10-moddalarida belgilangan. Bu qoidalarda O’zbekiston Respublikasi bosh sud ijrochisi sud ijrochilarining faoliyatiga rahbarlik qiladi, mutaxassis kadrlarni tanlash, ukitish va ularni kasbiy va maxsus tayyorgarlik malakasini oshirishga doir ishlarni tashkil etadi;

    -sud ijrochilari xizmatining barcha xodimlari uchun bajarilishi majburiy bo’lgan sud ijrochilarining faoliyatini tashkil etish moddiy va ijtimoiy ta`minot choralarini amalga oshirish tartibiga doir masalalarni tartibni belgilab turuvchi ko’rsatmalar va farmoyishlar chiqaradi;

    -ajratilgan shtat xodimlari soni va mehnatga haq to’lash jamg’armasi doirasida sud ijrochilari xizmatining tizimini va xodimlar tarkibi (shtat)ni belgilaydi;

    -sud ijrochilari xizmatinig moliyaviy va moddiy texnikaviy-ta`minoti amalga oshiradi;

    -sud ijrochilarining xatti-harakatlari ustidan tushgan shikoyatlarni bo’ysinuv tartibida ko’rib chiqadi;

    -amaldagi qonunchilikda ko’zda tutilgan tartibda sud ijrochilari xizmatining zimmasiga yuklangan vazifalarning bajarilishi uchun javobgar hisoblanadi.

    Qoraqalpog’iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar bosh sud ijrochilari, shuningdek tuman (shahar) katta sud ijrochilarining vakolatlari ham o’zlariga berilgan huquqiy doirasida faoliyat ko’rsatishligi belgilab qo’yilgan.

    Tuman (shahar)larning katta sud ijrochilari yuqoridagilardan tashqari sud raisining, shuningdek sudya yoki sud majlisida raislik qiluvchining ko’rsatma va topshiriqlarining to’g’ri va o’z vaqtida bajarilishi ta`minlashga qaratilgan harakatlarni amalga oshiradi.

    Sud ijrochilari ijro etiladigan hujjatlarni bajarishda qator burchga va huquqlarga ega bo’lib, ular amal qilgan holda ish tutishi lozim. Sud ijrochilarining burchlari quyidagilardan iborat:

    -sud akt hujjatlari va boshqa organlar akt hujjatlarining ijro etilishi to’g’risida»gi qonunda ko’zda tutilgan sud akt hujjatlarining va boshqa organlarning akt hujjatlarini majburiy tartibda bajarish jarayonida sud ijrochisining burchlari:

    -ijro harakatlarining o’z vaqtida, to’liq va to’g’ri bajarilishiga qaratilgan choralarni ko’rish;

    -taraflarga yoki ularning vakillariga ijro ish yurituvining material-hujjatlari bilan tanishish imkoniyatini yaratish, ulardan ko’chirmalar, nusxalar olish;

    -ijro ish yurituviga doir arizalarni va mazkur ish yurituvda ishtirok etayotgan taraflarning iltimosnomalarini ko’rib chiqish va ular bo’yicha shikoyat qilish muddatlari va tartibini tushuntirgan holda qarorlar chiqarish;

    -basharti u bevosita shaxsan yoki bilvosita ish yurituvining natijasidan manfaatdor bo’lgan yoxud uning holisligiga shubxa tug’diruvchi boshqa sabablar mavjud bo’lgan hollarda ijro ish yurituvida ishtirok etishdan chetlatish (uzini-o’zi rad etish).

    2. Sud ijrochisi quyidagi huquqlarga ega: ijro harakatlarini amalga oshirish jarayonida yuzaga keladigan masalalar bo’yicha zarur axborot izoh-tushuntirishlar va ma`lumotnomalarni olish;

    -tashkilotlar va fuqarolar huzurida u erda ishlayotgan qarzdorlarga daxldor ijro xatlarining bajarilishini va ularning bajarilishiga doir moliyaviy hujjatlarning yuritilishini tekshirish; qonunchilikka muvofiq holda ijro hujjatlarining bajarilishida ishtirok etayotgan tashkilotlar va fuqarolarga muayyan ijro xatti-harakatlarini amalga oshirish masalalari yuzasidan topshiriqlar berish;

    -qarzdor, shuningdek boshqa shaxslar egallab turgan yoki ularga qarashli bo’lgan binolar va omborlarga kirish, ko’zdan kechirish, zarur hollarda binolar va omborlarni majburiy tartibda ochish.

    Yuqorida bayon qilinganidek sud ijrochilari ijroga oid hujjatlarni ijroga qaratish bilan bir qatorda sudlar faoliyatini amalga oshirishda odil sudlovni amalga oshirishga qaratilgan harakatlar bilan ko’maklashadi. Bu borada ular qonunda ko’rsatilgan osoyishtalikni ta`minlash va mustahkamlashga qaratilgan quyidagi ishlarni bajarishlari kerak:

    -sudlarda sudyalar, guvohlar va boshqa protsess ishtirokchilarini xavfsizligini ta`minlash;

    -sud majlisi jarayonida tartibni saqlash yuzasidan raislik etuvchi, sud raislari va sudyalarni farmoyishlarini bajarish;

    -sud raisi yoki sudyalarning sudlashuvchi yoki boshqa fuqarolarga nisbatan majburiy protsessual xarakterdagi farmoyishlarini bajarish;

    -sud majlisi xonalari, maslaxat uylari va sud binosini ish vaqtida qo’riqlashni ta`minlash;

    -sud majlisi zallarini sud jarayonini olib borishlik uchun tayyorgarligini tekshirish, sudyalarni farmoyishi asosida doimiy ravishda ko’rilmaydigan joyga jinoiy ish va daliliy ashyolarni olib kelinishi hamda saqlashlikni ta`minlash;

    -sud yoki sud ijrochisiga chaqirtirilganda kelmagan shaxslarni majburiy keltirish;

    ijro harakatlarini amalga oshirishda katta sud ijrochisi ko’rsatmasi asosida ishtirok etish.

    Sud ijrochisi berilgan huquq doirasida amalga oshiriladigan qonuniy talablarini O’zbekiston Respublikasi hududidagi barcha davlat idoralari, tashkilotlari, mansabdor shaxslar va fuqarolarning bajarilishi majburiy bo’lib hisoblanadi.

    Sud ijrochisining qonuniy talablarini bajarmaslik va uning zimmasiga yuklangan xizmat-vazifalarining ado etilishiga monelik qilish O’zbekiston Respublikasining qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka olib keladi.1

    Sud ijrochilari sudning hal qiluv qarorlarini ijro qilishning birdan-bir yagona organi emas, ba`zi hollarda, chunonchi: soliq organlari va banklar ham amalga oshiradilar.

    Ijro hujjati asosida qarzdorning hisobida pul mablag’larini undiruvchining schyotiga yoki sudning depozit schyotiga majburiy ravishda o’tkazuvchi davlat banki hamda xodimlarning ish haqlaridan tegishli summani ushlab qoluvchi muassasa, korxona, jamoa xo’jaligining buxgalteriyalari ham ijro organlari bo’lib hisoblanishi mumkin.

    Ijro hujjati-pul mablag’ini qarzdorning schyotidan undiruvchining schyotiga o’tkazish uchun qonuniy asosdir, lekin ijro varagida yoki xo’jalik sudining buyrugida qarzdorning pul mablag’i o’tkazilishi lozim bo’lgan schyoti ko’rsatilmagan bo’lsa, shuningdek ijro varagi va xo’jalik sudining buyrugida ko’rsatilgan qarzdorning schyoti davlat bankida bo’lmasa, ijro hujjati ijro qilinmasdan, uni bergan organga yuborish uchun undiruvchiga qaytariladi.

    Sud qarorlarini ijro qilish protsessda odatda ikki taraf: hal qiluv qarorining ijro qilinishini talab etuvchi taraf-undiruvchi va sud qarorlarini ijro qilishga majbur bo’lgan taraf-qarzdor ishtirok etadi. Ijro qilish protsessidagi undiruvchi va qarzdor tushunchalari, sudda ish ko’rish vaqtidagi da`vogar hamda javobgar tushunchalari bilan hamma vaqt to’g’ri kelavermaydi. Agarda sud qarorlari bilan da`vogarning da`vo talabi qanoatlantirilgan bo’lsa, qarorni ijro qilish protsessida da`vogar undiruvchi, javobgar qarzdor bo’lib hisoblanadi. Agarda sud qarori bilan da`vogarning da`vosi rad etilib, undan javobgarning foydasiga, masalan, sud xarajatlarini undrishga qaror qilingan bo’lsa, u holda ijro protsessida da`vogar qarzdor javobgar esa, undiruvchi bo’lib qoladi. SHuningdek ayrim hollarda sud ish ko’rish protsessida butunlay ishtirok etmagan shaxslar yoki tashkilotlar ham ijro protsessida taraflar bo’lib qolishi mumkin. Bunday hollarda vorislr yoki undiruvchilardan ijro varaqasi bo’yicha haq talab qilish huquqiga ega bo’lgan shaxslar undiruvchi bo’lishlari mumkin. Odatda, ijro protsessida bir ijro hujjati bo’yicha bir undiruvchi va bir qarzdor bo’ladi. Lekin sud tomonidan sheriklik majburiyatidan kelib chiqadigan talablar qanoatlantirilgan bo’lsa, ijro protsessida qarzdor tomonidan ham javobgar tomonidan ham sherik ishtirokchilik bo’lishi mumkin.

    Har bir hal qiluv qarori bo’yicha bitta ijro varagi beriladi. Lekin agar ijro turli joylarda o’tkaziladigan bo’lsa yoki hal qiluv qarori bir qancha da`vogarlarning foydasiga yoki bir necha javobgarlarga nisbatan chiqarilgan bo’lsa, undiruvchilarning iltimosi bo’yicha sud ijro joyini yoki hal qiluv qarorining ijro etilishiga tegishli qismini aniq qilib ko’rsatib, bir necha ijro varagi berishi mumkin. Sherik javobgarlardan pul mablag’lari undirish to’g’risidagi hukm yoki hal qiluv qaroriga asosan undiruvchining iltimosi bo’yicha sherik javobgarlarning soniga qarab bir necha ijro varaglari berilishi mumkin. Har bir ijro varagida undiriladigan pulning umumiy summasi ko’rsatilishi va hamma javobgarlar (ularning sheriklik asosida javobgar bo’lishlari ko’rsatilgan holda) sanab o’tilishi lozim.

    Sud ijrochisi majburiy ijroga kirishganida taraflarga ularning protsessual huquq va burchlarini tushuntirishga majbur. Undiruvchi va qarzdor hal qiluv qaror ijro etilishi vaqtida shaxsan o’zi yoki vakillari orqali hozir bo’lishga, ijro ishini yurgizish materiallari bilan tanishishga, ijroning borishi haqida ma`lumot olishga, kelishuv bitimlari tuzishga, mulkning kimga tegishli va uning bahosi to’g’risida nizolashishga sud ijrochisining harakatlari ustidan shikoyat qilishga haqlidir.

    Undiruvchining vakili tegishlicha xabardor qilingani holda hal qiluv qarorining ijro etilishida hozir bo’lmasligi sud ijrochisining ijro harakatlarini bajarishga to’sqinlik qilmaydi. FPKning 380-moddasiga muvofiq undiruvchi majburiy ijrodan voz kechishga, undirish miqdorini kamaytirishga, javobgarning ijroni keyinrok yoki qismlarga bo’lib bajarilishiga yo’l qo’yishga haqli. Ijro harakatlarini bajarayotganda sud ijrosi agar undirish uchun zarur bo’lsa, qarzdorning binolari va omborlarini ko’zdan kechirishga ham haqli bo’ladi. qarzdor sud ijrochisining binoga kirishishiga yo’l kuymagan taqdirda sud ijrochisi zarur bo’lgan hollarda holis shaxslarni taklif qilib, binoni ularning huzurida ochadi va ko’zdan kechiradi.

    Sud ijrochisining ijro harakatini bajarish vaqtida qarzdorning shaxsiy erkinligiga va obruyiga qanday shaklda bo’lmasin, tajovuz qilishi qat`iyan man etiladi. Sud qarorlarini ijro qilishda qarzdorning shaxsi daxlsizdir. Sud ijrochisi qarzdorni sudga majburiy keltirish huquqiga ega emas va uning turar joyini cheklab qo’ya olmaydi hamda ijro qilish protsessida har ikki tarafning huquqlarini qo’riqlashga majburdirlar. U qarorning ijrosiga kirishishdan oldin qarzdorga hal qiluv qarorini 5 kunlik muddat ichida ixtiyoriy ravishda ijro qilish to’g’risida taklif yuboradi. qarzdor belgilangan muddatida qarorni ijro qilmasa yoki ixtiyoriy ijro qilishni rad etsa-sud ijrochisi qarorni majburiy ijro qilishga kirishadi.

    Majburiy ijro qilish choralari: qarzdorning shaxsiy mulkini xatlash va mulkni sotish yo’li bilan undirish; qarzdorning boshqa shaxslarda bo’lgan shaxsiy mulkidan va pul mablag’laridan undirish; qarzdorning ish haqi, pensiyasi, stipendiyasi va boshqa turdagi daromadlaridan undirish; hal qiluv qarorida ko’rsatilgan ma`lum narsalarni qarzdordan olib undiruvchiga berish; qonunga muvofiq hal qiluv qarorida ko’rsatilgan boshqa choralar tarzida bo’ladi.

    Qarzdor va undiruvchi ijro qilish protsessida yuqorida aytilganidek, o’zlarining vakillari orqali ham ijro qilish huquqlariga egadirlar. Ijro qilish protsessida vakillikning barcha turlari: ixtiyoriy vakillik, qonuniy, ustav bo’yicha vakillik amalga oshirilishi mumkin.

    Muomalaga layoqatli fuqaro tomonidan saylangan vakillikning va ijro protsessidagi yuridik shaxs vakilining vakolatlari notarial yoki vakolat beruvchining ish joyidagi ma`muriyat tomonidan guvohlantirilgan, yozma shakldagi, ishonch qog’ozi yoki vakolatnoma bilan rasmiylashtirilgan bo’lishi lozim. qonuniy vakillardan alohida vakolatnoma talab etilmaydi. Ijro protsessidagi vakillar taraflarning barcha huquqlaridan foydalanadilar. Vakolatnoma vakilning o’z vakolatini boshqa shaxsga berish, ijro harakati vaqtida kelishuv bitimi tuzish, mulk va pul olish huquqlari maxsus ravishda ko’rsatilishi lozim. Bunday ko’rsatma bo’lmaganida ixtiyoriy saylangan vakil yuqorida aytilgan huquqlarni amalga oshira olmaydi.

    Ijro protsessida vujudga kelgan bir qator masalalar ijrochi, sud yoki qarorni ijroga bergan organ tomonidan hal qilinadi, masalan, qarorni sir saqlash, qarorning ijrosini keyinga qoldirish, ijro hujjatlarini olish yoki uni keyinga qoldirish, ijro hujjatlarini olish yoki uni ijroga qaratish bo’yicha utib ketgan muddatni tiklash, qarzdorning umumiy mulkidagi xissasini belgilash, taraflarning kelishuv bitimini tasdiqlash, qarorning ijrosini to’xtatish va bekor qilish, ijro varaqasining dublikatini berish va shu kabi boshqa masalalarni hal qiladi.

    Ijro ishida prokurorning ishtiroki qonunda nazarda tutilgan. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi bilan qonunlarning to’g’ri ijro qilinishi ustidan yuqorida nazorat qilish O’zbekiston Respublikasi Bosh Prokuroriga va unga itoat qiluvchi prokurorlarga yuklatilgan (O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 118-moddasi, Prokuratura to’g’risidagi qonunning 1-moddasi).

    FPKning 46-moddasiga muvofiq prokuror ishga protsessning boshlanish bosqichida kirisha oladi. Prokuror fuqarolik sud ishlarining yurgizilishida qonunning har qanday tusda buzilishini (bunday buzilishlar kim tomonidan sodir qilinganidan qat`iy nazar) bartaraf qilish uchun qonunda nazarda tutilgan choralarni ko’radi.
    O’zlashtirish savollari

    1.Sud qarorlarining ijrosi fuqarolik protsessining muhim va yakuniy bosqichi ekanligi.

    2. Ijro hujjatlarning turlari va ularning huquqiy ahamiyati. Ijro varag’i va uni berish tartibi. Ijro varag’ining nusxasi. Majburiy ijro qilishga tegishli hujjat (akt)lar.

    3.Ijro hujjatlarini majburiy ijroga berish muddati.

    4.Ijro ishlarini yuritishda ishtirok etuvchi shaxslar, ularning huquq va majburiyatlari.

    5.Ijro hujjatlarini undirishga qaratish.

    6.Ijro ishlarini yuritishni to’xtatish va tugatish. Undirishni qarzdorning mulkiga qaratish.

    7.Qarzdorning mulkini aniqlash va uni xatlash. Undirishga qaratilmaydigan mulklar.



    29-Mavzu. FUQAROLIK PROTSESSIDA CHET EL FUQAROLARI VA TASHKILOTLARI, FUQAROLIGI BO’LMAGAN SHAXSLARNING ISHTIROKI
    Tayanch iboralar: chet el fuqarolari va tashkilotlari, fuqaroligi bo’lmagan shaxslarning fuqarolik protsessual huquqlari, chet el fuqarolari va tashkilotlari, fuqaroligi bo’lmagan shaxslar ishtirok etayotgan nizolar, shuningdek loakal bittasi chet elda yashab turgan taraflar o’rtasidagi nizolar bo’yicha fuqarolik ishlari O’zbekiston Respublikasi sudlarining sudlovligiga taalluqli bo’lishi va taalluqliligi, chet davlat sudlarining sudga doir topshiriqlarini ijro etish va O’zbekiston Respublikasi sudlarining chet davlat sudlariga topshirik bilan murojaat qilishi, chet davlat sudlari va arbitrajlarining hal qiluv qarorlarini ijro etish.

    Dars o’tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma`ruza tarzida O’zbeksiton Respublikasining protsessual qonunchiligi haqida, Prezident asarlarida sud -huquq sohasini isloh qilishga qaratilgan vazifalarni hamda Oliy sudning Plenum qarorlarining - normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o’tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.

    FPKning 386-391-moddalarida belgilanganidek, chet el fuqarolari, shuningdek O’zbekiston Respublikasida yashovchi, ammo fuqaroligi bo’lmagan shaxslar O’zbekiston Respublikasi sudlariga murojaat qilish huquqiga egadirlar va respublika fuqarolari bilan bir qatorda fuqarolik protsessual huquqlardan foydalanadilar. Chet el korxonalari va tashkilotlari ham O’zbekiston Respublikasi sudlariga murojaat qilish huquqiga egadirlar va o’zlarining manfaatlarini himoya qilish uchun fuqarolik protsessual huquqlaridan foydalanadilar.

    Chet davlatlarda O’zbekiston fuqarolarining protsessual huquqlarini cheklashga yo’l qo’yilishi mumkinligini e`tiborga olib, fuqarolik sud ishlarini yuritish fuqarolarning, korxona yoki tashkilotlarning fuqarolik protsessual huquqlarini maxsus cheklagan davlatlarga javoban qonun ularning fuqarolariga, korxona va tashilotlariga nisbatan ham shunday cheklashlarni belgilashi mumkin. Bu qonunga muvofiq chet el davlatlariga da`vo qo’zg’atishga, da`voni ta`minlashga va chet davlatning Respublikadagi mulkidan haq undirishga faqat tegishli davlatning vakolatli organlari ruhsati bilangina yo’l qo’yilishi mumkin.

    Chet davlatlarining Respublikadagi diplomatik vakillarini hamda tegishli qonunlar va bitimlarda ko’rsatilgan boshqa shaxslarni fuqarolik ishlari bo’yicha O’zbekiston Respublikasi sudiga chaqirishga faqat xalqaro huquq normalarida yoki tegishli davlatlar bilan birga bo’lgan bitimlarda belgilangan doiralardagina yo’l qo’yiladi. Diplomatlar sud ishlari bo’yicha guvohlik berishga majbur emaslar.

    Xorijiy davlatlarining va ularning vakillarining yuqorida ko’rsatilgan huquqlari va imtiyozlari Respublikada bakamtilik shartlari bilangina, ya`ni huddi shunday huquq va imtiyozlar o’sha davlatlarda O’zbekiston davlatiga va uning vakillariga berilganidagina ta`minlanadi. Aks holda Respublika Vazirlar Mahkamasi yoki boshqa vakolatli organ tomonidan o’sha davlatga, uning mulkiga yoki o’sha davlat vakiliga nisbatan shunday javob choralari ko’rishi mumkin.

    Chet el sudlarining sudga doir topshiriqlarini ijro etish va O’zbekiston Respublikasi sudlarining chet el sudlariga topshiriq bilan murojaat qilish tartibi FPKning 390-moddasida belgilangan. Bu qonunda ko’rsatilishicha, O’zbekiston Respublikasi sudlari chet el sudlarining ayrim protsessual harakatlarni (chaqirik xatlari va boshqa hujjatlarni topshirish, taraflar va guvohlarni so’roq qilish, ekspertiza o’tkazish, joyiga borib ko’rish va boshqalarni) bajarish to’g’risida belgilangan tartibda bergan topshiriqlarini ijro qiladilar. Bunday topshiriqlarni ijro etish O’zbekiston Respublikasining suverenitetiga zid keladigan yoki O’zbekiston Respublikasining xavfsizligiga taxdid soladigan; topshiriqni ijro etish sudning huquq doirasiga kirmaydigan holatlar mustasnodir ya`ni ijro etilmaydi.

    Chet el sudlarining ayrim protsessual harakatlarni ijro etish to’g’risidagi topshiriqlari O’zbekiston qonunlari asosida bajariladi.

    O’zbekiston Respublikasi sudlari chet el sudlariga ayrim protsessual harakatlarni ijro etish to’g’risida topshiriq bilan murojaat qilishlari mumkin.

    O’zbekiston Respublikasining sudlari chet el sudlari bilan munosabatda bo’lish tartibi O’zbekiston Respublikasining qonunlari hamda O’zbekiston Respublikasining xalqaro bitimlari bilan belgilanadi. 

    Har bir davlatning yustitsiya organlari o’z faoliyatlarini o’z mamlakatlari doirasidagina to’la hajmda amalga oshirishlari mumkin. Chet mamlakatlarda protsessual harakatlarning qaysi mamlakat hududida amalga oshirilishi lozim bo’lsa, faqat shu mamlakat davlatining roziligi bilangina va uning huquqiy tashkilotlari yordami bilangina amalga oshirishlari mumkin.

    Chet davlat fuqarolari va yuridik shaxslari boshqa davlatning sud organlarida harakat qilishlarida shartnoma yoki bitimlar asosida huquqiy yordam oladilar.

    Huquqiy yordam deganda shaxsiy va mulkiy huquq, oila va vorislik huquqi normalari, chet davlat fuqarolari yoki korxonalari va tashkilotlari ishtirok etayotgan ishlarning biron-bir tashkilotga yoki sudga taalluqli bo’lishligi, mulkiy nizolar hamda nomulkiy xarakterdagi ishlar bo’yicha huquqlarning tan olinishi va sud qarorlarining ijro etilishini tartibga soladigan normalar tushuniladi.

    O’zbekiston Respublikasi bilan boshqa chet davlatlar o’rtasida huquqiy yordam ko’rsatish tizimi o’z ichiga: birinchidan, fuqarolik, oilaviy ishlar va jinoyat ishlari bo’yicha huquqiy yordam ko’rsatish to’g’risida hamdo’stlik mamlakatlari bilan tuzilgan shartnomalarni; ikkinchidan yuridik yordam ko’rsatish to’g’risida O’zbekiston Respublikasi bilan o’zaro bitimlar tuzmagan davlatlarning sudlari tomonidan fuqarolik ishlari bo’yicha beriladigan topshiriqlarni; uchinchidan, fuqarolik ishlari bo’yicha sud topshiriqlarini bajarish to’g’risida xorijiy davlatlar bilan tuzilgan shartnomalarni oladi.

    Fuqarolik, oilaviy ishlar va jinoyat ishlari bo’yicha huquqiy yordamlar ko’rsatish to’g’risidagi shartnomalar barcha hamdo’stlik davlatlar bilan tuzish uchun tadbirlar belgilanmoqda. Hamdo’stlik davlatlar o’rtasida tuzilgan huquqiy yordam ko’rsatish to’g’risidagi shartnomalar mamlakatlar, fuqarolar hamda yuridik shaxslar o’rtasidagi huquqiy munosabatlarni tartibga soluvchi yuridik manba sifatida muhim ahamiyatga egadir. Bu shartnomalar hamdo’stlik davlatlari o’rtasida odil sudlovni amalga oshirish, huquqiy tartibotni mustahkamlash va huquq normalarini unifikatsiya (bir xil) qilishda muhim ahamiyatga ega.

    Huquqiy yordam ko’rsatish to’g’risidagi shartnomalar to’la teng huquqlilik, hududiy daxlsizlik, davlatning suvereniteti va bir-birlarining ichki ishlariga aralashmaslik va manfaatlarining o’zaro hisobga olinishi printsiplari asosida tuzilgan bo’lishi lozim.

    Hamdo’stlik davlatlari bilan huquqiy hamkorlik munosabatlarni rivojlantirishda bu shartnomalar huquq tartibotni mustahkamlashga, odil sudlovni to’g’ri amalga oshirishda katta rol uynaydi.

    Fuqarolik, oila va mehnat masalalaridan kelib chiqqan nizolar bo’yicha ishlarni hal qilishda, agar o’zaro kelishilgan davlatlarning fuqarolari yoki korxona va tashkilotlari qatnashsalar, shuningdek, yuridik ahamiyatga ega bo’lgan faktlarni belgilash to’g’risidagi ishlarni hal qilishda (agar bu faktlarni belgilashning boshqacha tartibi qonunda nazarda tutilmagan bo’lsa), chet el fuqarolarini bedarak yo’qolgan deb topish va uni o’lgan deb e`lon etish, fuqaroni muomalaga layoqatsiz deb topish to’g’risidagi ishlarni hal qilishda chet mamlakat sudlarining qarorlarini ijro etish bo’yicha sud topshiriqlarini bajarishda tegishli hamdo’stlik davlatlarining qonunlari tadbiq etiladi.

    Xorijiy davlatning sudlari tomonidan berilgan topshiriqni bajaruvchi O’zbekiston Respublikasi sudi, agar bunday topshiriq O’zbekiston Respublikasi qonunlariga xilof bo’lmasagina, mazkur davlatning protsessual huquq normalarini tadbiq etishi mumkin. Fuqarolik ishlari bo’yicha chet davlat fuqarolari yoki xorijiy korxonalar va tashkilotlar fuqarolik ishlarida qatnashganlarida ish yuritishning asosiy masalasini-xorijiy davlatning moddiy huquqiy normasi to’g’risida masala bo’ladi. Xorijiy davlatlarning fuqarolari va tashilotlari ishtirok etgan fuqarolik ishlarini hal qilish uchun chet mamlakatlarning moddiy huquq normalarining tadbiq etilishi asoslari va shartlarini, ularning mazmunini aniqlash tartibini protsessual normalarning tadbiq etilishini, bu normalarning noto’g’ri tadbiq etilishining protsessual oqibatlarini bilish zarur.

    Chet el fuqarolari va tashkilotlari ishtirok etgan fuqarolik ishlarini hal qilishda sud qonunga muvofiq chet el huquq normalarini ham tadbiq etadi. Agar O’zbekiston Respublikasi ishtirok qilgan xalqaro shartnomada yoki xalqaro bitimda O’zbekiston Respublikasining fuqarolik qonunlarida nazarda tutilgan qoidalarga qaraganda boshqacha qoidalar belgilangan bo’lsa, u holda O’zbekiston Respublikasi hududida ham huddi yuqoridagi qoida-xalqaro shartnoma qoidalari tadbiq etiladi (FPKning 3-moddasi). 

    O’zbekiston Respublikasida chet el sudlari va arbitrajlarining qarorlarini ijro etish tartibi O’zbekiston Respublikasining chet davlatlar bilan tuzgan tegishli bitimlari bilan belgilanadi. Chet el sudi yoki arbitrajining hal qiluv qarori shu hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgan vaqtdan boshlab uch yil ichida majburiy ijroga topshirilishi mumkin. Ijro etiladigan qarorlar protsessual qonunga muvofiq chiqarilgan bo’lishi kerak (FPKning 391-modddasi).

    Sud qarorlarining majburiy ravishda ijro etilishini so’rab berilgan iltimosnomada tubandagilar: 1-dan, haq undiruvchining nomi, agar iltimosnoma vakil tomonidan berilsa-bu vakilning nomi, doimiy yoki vaqtincha turar joyi; 2-dan, qarzdorning nomi va uning doimiy yoki vaqtincha turar joyi; 3-dan, qarorning majburiy ravishda ishro etishga ruhsat berilishi to’g’risida haq undiruvchining iltimosi ko’rsatiladi.

    1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   20


    Download 1.34 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti fuqarolik protsessual

    Download 1.34 Mb.