• Toshkent
  • Tayanch kompetensiyalar: 1. Kommunikativ kompetensiya
  • 2.Axborot bilan ishlash
  • Shaxs sifatida o’z-o’zini rivojlantirish kompetensiyasi
  • Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi
  • 5.Umummadaniy kompetensiyalar
  • 6. Matematik savodxonlik , fan va texnika
  • 1-masala. Yurish masalasi
  • 2-masala: Eksport masalasi.
  • 5. Kitob javonlari masalasi
  • 6. Yer qimirlash masalasi.
  • Andijon viloyati Baliqchi tumani xtmfmtvate bo’limi 15-umumta’lim maktabi oliy toifali matematika o’qituvchisi Anapiyayev Foziljonnning “Kompetensiyaviy yondashuvga




    Download 35.29 Kb.
    Sana04.04.2017
    Hajmi35.29 Kb.

    Andijon viloyati Baliqchi tumani XTMFMTvaTE bo’limi 15-umumta’lim maktabi oliy toifali matematika o’qituvchisi Anapiyayev Foziljonnning “Kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan Davlat ta’lim standartlari”ni ta’lim jarayoniga qanday joriy qilish haqida yozgan ma’ruzasi

    Reja:

    1.

    Viloyat - maʼmuriy-hududiy birlik. Oʻrta asrlardan maʼlum. Sharqning ayrim mamlakatlari (Afgʻoniston, Turkiya va boshqa), shuningdek Oʻrta Osiyo xonliklari viloyatlarga boʻlingan. 1924-yil shoʻrolar oʻtkazgan milliy-davlat chegaralanishi arafasida Turkiston ASSR 6 V.
    Kirish;

    2. Ta’lim islohotlari;

    3. Tayanch kompetensiyalar va matematika faniga oid xususiykompetensiyalar ;

    4. PISA(Programme for International Student Assessment) dasturi va undagi masalalar;

    5.Foydalanilgan manbalar .

    Bizning shior: Sifatli ta’lim – tarbiya – bosh vazifamiz.

    O’zbekiston Respublikasi mustaqil bo’lganiga mana 25 yildan oshdi.

    Mustaqillik - davlatning ichki va tashqi ishlarda boshqa davlatlarga qaram boʻlmay faoliyat koʻrsatishi. M. tamoyillariga rioya etish davlatlararo oʻzaro munosabatlarda yetakchi, hukmron qoidadir. Har bir davlatning mustaqilligini tan olish oʻzaro tinchtotuv yashashning prinsiplaridan biridir.
    Dastur - 1) biron-bir faoliyat, ishning mazmuni va rejasi; 2) siyosiy partiyalar, tashkilotlar, alohida arboblar faoliyatining asosiy qoidalari va maqsadlari bayoni; 3) oʻquv fani mazmunining qisqacha izohi; 4) teatr, konsertlar va b.
    Respublika (lot. respublica, res - ish va publicus - ijtimoiy, umumxalq) - davlat boshqaruvi shakli, unda bar cha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar.
    Bu qisqa davr mobaynida Vatanimiz iqtisodiy ,siyosiy va ma’naviy sohalarda ulkan muvafaqiyatlarga erishdi.Bu muvaffaqiyatlar zamirida davlatimiz tomonidan 1997- yilda qabul qilingan “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”ning ham ahamiyati beqiyosdir.

    Bugungi kunda ta’lim mazmunini yangilash, takomillashtirish,o’qitish samaradorligini va o’qituvchilarning kasbiy mahoratini oshirish, ilg’or pedagogik tajribalarni keng ommalashtirish bo’yicha ham ancha ishlar amalga oshirildi.Mustaqillikning dastlabki yillaridan boshlab ta’lim tizimini isloh qilish,yangi DTS va o’quv dasturlarini takomillashtirish va yangi darsliklar yaratish davlatning asosiy ishlaridan bo’ldi.Bu ishlarni amalga oshirish uchun “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” qonuniy asos bo’lib xizmat qildi.

    Yuqoridagi fikrlarni amaliy isboti o’laroq 2016-yil 8-9 noyabr kunlari Toshkent shaxrida “Aniq va tabiiy fanlarni o’qitishning zamonaviy metodologiyasi: muammo va yechimlar “ mavzusida aniq va tabiiy fanlar o’qituvchilarining respublika forumi o’tkazildi.

    Toshkent - Markaziy Osiyoning eng yirik qadimiy shaharlaridan biri - O‘zbekiston Respublikasining poytaxtidir. Oʻrta Osiyoning yirik sanoat-transport chorraxasi va madaniyat markazlaridan biri. Mamlakatning shimoli-sharqiy qismida, Tyanshan togʻlari etaklarida, 440–480 m teppalikda, Chirchiq daryosi vodiysida joylashgan.

    Forumda qilingan ma’ruzalarga ko’ra kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan davlat ta’lim standartlari va o’quv dasturlari loyihalari ishlab chiqilib 18 ta umumta’lim fanlari bo’yicha amaliyotchi o’qituvchilar , metodistlar hamda yetakchi olimlardan iborat ishchi guruhi respublikamizning 76 ta maktab, 52 ta kasb-hunar kolleji va 18 ta akademik litseylarda tajriba –sinovdan o’tkazildi.

    Kollej (ing . college) - 1) Buyuk Britaniya, AQSH va ayrim boshqa mamlakatlarda oliy, oʻrta, yuqori oʻrta oʻquv yurti (ayrim hollarda universitet tarkibida). Dastlab 13-asr boshlarida Buyuk Brita-niyada vujudga kelgan; 2) Fransiya, Shveysariya, Belgiya, shuningdek, Afrika va Osiyoning ilgari fransuz mustamlaka imperiyasi tarkibiga kirgan bir qancha mamlakatlaridagi oʻrta va toʻliqsiz oʻrta oʻquv yurti. Fransiyada dastlabki K. oʻrta asrda universitetlarda paydo boʻldi; 3) Oʻzbekistonda oʻrta maxsus, kasb-hunar oʻquv yurti. OʻzRning 1997 yil avg .da qabul qilingan "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi" va "Taʼlim toʻgʻrisida"gi qonuni hamda OʻzR Vazirlar Mahkamasining 1998 yil fevral dagi qaroriga muvofiq, kasb-hunar kolleji sifatida tashkil etilgan.


    Kompetensiyafan bo’yicha egallagan nazariy bilim, amaliy ko’nikma va malakalarni kundalik hayotida duch keladigan amaliy va nazariy masalalarni yechishda foydalanib, amaliyotda qo’llay olishdir.

    Kompetentlilik -(lotincha: competens – layoqatli, qobiliyati bor)Kompetentlilik tarkibiga sof kasbiy bilim, ko’nikma va malakalardan tashqari, tashabbuskorlik,hamkorlik, guruhda ishlash layoqati, kommunikativ qobiliyati,real baholay olish, mantiqiy fikrlash, axborotni saralash va foydalana olish xususiyatlari ham kiradi.

    Kompetensiyalarni shakllantirishga yo’naltirilgan ta’lim–o’quvchilarda egallangan bilim, ko’nikma va malakalarni o’z shaxsiy, kasbiy va ijtimoiy faoliyatlarida amaliy qo’llay olish kompetensiyalarini shakllantirishga yo’naltirilgan ta’limdir.

    Tayanch kompetensiyalar:

    1. Kommunikativ kompetensiya

    - jamiyatda o’zaro muloqotga kirishish uchun ona tili va birorta xorijiy tilni mukammal o’zlashtirish hamda muloqotda samarali foydalana olish;

    - o’z fikrini og’zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila olish, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to’g’ri qo’ya olish va javob berish;

    - ijtimoiy moslashuvchanlik, o’zaro muloqotda muomula madaniyatiga amal qilish,jamoaviy hamkorlikda ishlay olish;

    - muloqotda suxbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o’z pozitsiyasini himoya qila bilish, uni ishontira bilish;

    - turli ziddiyatli vaziyatlarda o’z ehtiroslarini boshqarish, muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur(konstruktiv) bo’lgan qarorlarni qabul qila olish. 2.Axborot bilan ishlash

    - mavjud axborot manbalaridan (internet, televizor, radio(audio-video yozuv)telefon, kompyuter,electron pochta va boshq.

    Kompyuter (ing . computer - hisoblayman), EHM (Elektron Hisoblash Mashinasi) - oldindan berilgan dastur (programma) boʻyicha ishlaydigan avtomatik qurilma. Elektron hisoblash mashinasi (EHM) bilan bir xildagi atama.
    ) foydalana olish;

    - media vositalaridan zarur bo’lgan axborotlarni izlab topa olish, saralash, qayta ishlash, uzatish, saqlash, xavfsizligini ta’minlash va foydalanishda media- madaniyatiga rioya qilish;

    - ma’lumotlar bazasini yarata olish,asosiylarini tanlay olish va ularni tahlil qila bilish;

    - kundalik faoliyatida uchraydigan hujjatlar bilan ishlay olish(oddiy tabriknomalar yoza olish, anketalarni to’ldirish, mehmonxona ro’yxatida o’zi to’g’risidagi ma’lumotlarni qayd eta olishi va boshq.)

    3.Shaxs sifatida o’z-o’zini rivojlantirish kompetensiyasi

    - shaxs sifatida doimiy ravishda o’z-o’zini rivojlantirish, jismoniy , ma’naviy, ruhiy va intellectual kamolotga intilish;

    - hayot davomida o’qib o’rganish, bilim,tajribani mustaqil ravishda muntazam oshirib boorish;

    - o’z xatti-harakatini advokat baholash,o’zini nazorat qila bilish, halollik, to’g’rilik kabi sifatlarga ega bo’lish;

    - o’qib-o’rganganlari va hayot tajribasidan foydalangan holda kundalik turmushda uchraydigan muammolarni hal eta olish.

    4.Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi

    - Jamiyatda bo’layotgan voqea, hodisa va jarayonlarga daxldorlikni xis etish va ishtirok etish;

    - o’zining fuqarolik burch va huquqlarini bilishi, unga rioya qilish(ya’ni xaridor, caylovchi, mijoz, ishlab chiqaruvchi sifatida faoliyat yurita olish);

    - mehnat va fuqarolik munosabatlarida muomula, iqtisodiy, huquqiy madaniyatga ega bo’lish;

    - kasbiy mavqeining o’sishiga intilish bilan jamiyat va oilasi manfaatlari uchun xizmat qilish, yordamga muhtojlarga saxovatli bo’lish.



    5.Umummadaniy kompetensiyalar

    - vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo’lish;

    - badiiy va san’at asarlarini tushunish, ta’sirlana olish;

    Asar (arab. - iz, qodsiq) - 1) bi-ror narsadan qolgan yoki undan darak beruvchi belgi; nishon, iz; 2) Muhammad (sav) dan qolgan barcha sunnatlar; 3) olim, yozuvchi, rassom, bastakor va boshqa ijodining mahsuli.

    - orasta kiyinish, yurish-turishda madaniy me’yorlarga va sog’lom turmush tarziga amal qilish;

    - umumbashariy ahamiyatga ega bo’lgan qadriyatlarni (urf-odatlar, marosimlar,milliy-madaniy an’analar va h.k.) bilish, unga hurmat bilan munosabatda bo’lish;

    - o’zgalarga nisbatan mehr-muruvvat, saxiylik,o’zgalarning dunyoqarashi, diniy e’tiqodi, milliy va etnik xuxuxiyatlari, an’ana va marosimlarini hurmat qilish;

    - xalqining tarixiy, ma’naviy va madaniy merosini avaylab asrash, jamiyatda o’rnatilgan odob-axloq qoidalariga rioya qilish.

    Xalq - bu odamlar jamoasi boʻlib, ularning tili, madaniyati, sanʼati, dini boshqa jihatlarini birgalikda aks ettiradi. Xalq tushunchasi keng boʻlib jihatlari bilan birlashtiriladigan odamlar yigʻindisiga aytiladi.


    6. Matematik savodxonlik , fan va texnika yangilklaridan xabardor bo’lish hamda foydalanish kompetensiyasi

    - aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda shaxsiy, oilaviy, kasbiy va iqtisodiy rejalarini tuza olish;

    Texnika (techne - mahorat, sanʼat) - moddiy boylik olish hamda odamlar va jamiyatning extiyojlarini qondirish maqsadida inson atrofdagi tabiatga taʼsir qilishiga imkon beradigan vositalar va koʻnikmalar majmui.

    - shaxsiy, ijtimoiy va iqtisodiy munosabatlarda hisob-kitob bilan ish yuritish;

    - kundalik faoliyatda turli formula, model , chizma, grafik va diagrammalrni o’qiy olish va foydalanish;

    - inson mehnatini yengillashtiradigan , mehnat unumdorligini oshiradigan va qulay shart-sharoitga olib keladigan fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo’lish hamda foydalana olish.

    Xo’sh xozirgi kunda kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan DTS nima uchun zarur bo’lib qoldi.Bu savolga javob berish uchun “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”ning asosiy tarkibiy qismlariga e’tibor qaratish lozim.Ya’ni ta’lim tizimi, shaxs,davlat va jamiyat, fan va ishlab chiqarishdan iborat bo’lgan milliy modelning ayrim qismlaridagi ulkan o’zgarishlar xususan davlat va jamiyatning tubdan o’zgarishi ,hayotimizga kirib kelgan axborot-kommunikatsion vositalar,fanning eng so’nggi yutuqlariga asoslangan zamonaviy ishlab chiqarish texnologiyalari va oldingi yoshlardan tubdan farq qiluvchi o’zgacha fikrlovchi yoshlarnig vujudga kelganliklarini keltirish mumkin.

    Ishlab chiqarish, moddiy ishlab chiqarish - jamiyatning yashashi va taraqqiy etishi uchun zarur boʻlgan moddiy boyliklar (turli iqti-sodiy mahsulotlar)ni yaratish jarayo-ni; ishlab chiqarish omillarini isteʼ-mol va investitsiyalar uchun moʻljallangan tovarlar va xizmatlarga aylantirish. I.ch.

    Undan tashqari butun dunyoda bo’layotgan ta’lim sohasidagi islohotlar ham , xususan Janubiy –sharqiy Osiyo davlatlari, Yevropa va Amerika qit’asidagi 10-15 yildan buyon amalga oshirilayotgan ta’limiy islohotlarni keltirish mumkin.

    Yevropa (yun. Yeigore, osuriy tilida „ereb“ - gʻarb) - qitʼa, Yevrosiyo materigining gʻarbiy qismi. Maydoni 10507 ming km2; 730 ming km2 ni orollar tashkil etadi. Qitʼa Shimoliy yarim sharda joylashgan, Osiyo bilan chegarasi shartli ravishda Ural togʻlarining sharqiy etagi, Emba daryosi, Kaspiy dengizi, Kumamanich botigʻi orqali va Don daryosining quyilish joyidan oʻtkazilgan.
    Masalan, har uch yilda maktab o’quvchilarining o’zlashtirishini baholash bo’yicha Xalqaro dastur (PISA)jahon mamlakatlari ta’lim tizimi sifatini o’rganib chiqadi.PISA(Programme for International Student Assessment) dasturining maqsadi 15-16 yoshli o’quvchilarning maktabda berilayotgan ta’limni qay darajada o’zlashtirayotgani va ularni inson faoliyatining turli sohalarida qo’llay bilishini tadqiq etishdan iborat.PISA dasturi bo’yicha birinchi tadqiqot 2000 yilda o’tkazilgan va unda 32 davlat ishtirok etgan.2003 –yilda 43, 2006-yilda 57, 2009-yilda 65,2012-yilda 65,2015-yilda 70 dan ortiq davlat ishtirok etgan.2015-yilga dasturda 500 000 mingga yaqin o’quvchi ishtorok etgan.

    PISA dasturi bo’yicha mutaxassislar tomonidan 15-16 yoshli o’quvchilarning o’qsh savodxonligi, matematik savodxonligi va tabiiy- ilmiy savodxonligi sinovdan o’tkaziladi.

    “Matematik savodxonlik” bo’limi bo’yicha dasturda o’quvchilarga havola qilingan masalalardan namuna ko’raylik.

    1-masala. Yurish masalasi

    Rasmda yurib ketayotgan odamning oyoq izlari tasvirlangan.Qadamning uzunligi P- o’ng oyoqning tovoni oxiridan chap oyoqning tovoni oxirigacha bo’lgan masofaga teng. = 140 formula , n bu yerda 1 minutdagi qadamlar soni, P qadamning metrdagi ifodasi.

    1-Savol. Formuladan foydalanib agar 1 minutda 70 qadam bosgan odamning 1 qadami uzunligini toping.

    Yechish: Savoldan n= 70. Formuladan P= = ; Javob: 0,5 m yoki 50 sm.

    2-savol. Hamidulloning qadami uzunligi 0,80m bo’lsa, uning tezligini m/minda toping va km/soatda ifodalang.

    Yechish: P= 0,80 m demak n= 140P= 140

    Demak Hamidullo 1 minutda 112.

    ; Javob: 89,6 m/min; 5,376km/soat.

    2-masala: Eksport masalasi.

    Rasmdagi diagrammada pul birligi shartli ravishda zed bo’lgan Zedlandiya davlatining eksporti haqida ma’lumot tasvirlangan.



    1-savol. 1998 yil Zedlandiyadan umumiy qiymati (million zedlarda) qancha tovar eksport qilingan?

    Yechish: Ustunli diagrammadan ko’rinib turibdiki 1998 yil Zedlandiyadan jami 27,1 millon zed miqdorida tova eksport qilingan. Javob: 27,1 millon zed

    2-savol. 2000-yil Zedlandiyadan qancha mevali sok eksport qilingan?

    A. 1,8 mln.zed; B. 2,3 mln.zed C. 2,4 mln. Zed D. 3,4 mln.zed E. 3,8 mln.zed

    Yechish: Ustunli diagrammadan ko’rinib turibdiki 2000-yil Zedlandiyadan jami 42,6 million zedlik tovar eksport qilingan.Doiraviy diagrammadan ko’rinib turibdiki 2000-yil mevali sok barcha eksportning 9% ini tashkil qilgan. Demak, 42,6 million zed.

    Javob: E

    3.Konfetlar masalasi

    Xumoyunni onasi qutini ichiga qaramasdan 1 dona konfet olishga ruxsat berdi.Qutidagi konfetlar soni quyidagi ustunli diagrammada berilgan:



    Qutidan qizil rangli konfet chiqish ehtimolligi qancha?

    A. 10% B. 20% C.25 % D. 50%

    Yechish: Diagrammadan qutidagi barcha konfetlar sonini aniqlaylik. 6 5 3 3 2 4 2 5= 30 bundan 6 tasi qizil konfet. Qizil konfet chiqish ehtimolligi =0,2 ; 0,2. Javob: B



    4. Matematikadan test

    Matematika o’qituvchisi o’quvchilardan test sinovi o’tkazdi.Har bir testga 100 balldan qo’yishini aytdi.Rayxona o’tkazilgan 4 ta testdan o’rtacha 60 bal to’pladi.Beshinchi testdan 80 ball oldi. Rayxona hammasi bo’lib o’rtacha necha ball to’plagan?

    Yechish: Rayxona o’tkazilgan to’rtta testdan o’rtacha 60 bal olgan demak, jami 4= =240 ball to’plagan.

    (240 80):5= 320:5= 64. Javob: 64 ball



    5. Kitob javonlari masalasi

    Bir dona kitob javoni yig’ish uchun ustaga quyidagi detallar kerak bo’ladi:

    - 4 dona uzun taxta;

    - 6 dona kalta taxta;

    - 12 dona kichik iskob;

    - 2 dona kata iskob;

    - 14 dona shurp.

    Ustada 26 ta uzun taxta, 33 ta kalta taxta, 200 ta kichik iskob, 20 ta kata iskob va 500 ta shurp bor.Usta ko’pi bilan necha komplekt kitob javoni yig’ishi mumkin?

    Yechish: 26:4= 6(2q) ; 33:6= 5(3q) ; 200:12= 16(8q) ; 20:2= 10; 500:14= 35(10q)

    Demak 6 komplekt kitob javoni yig’adi desak, unda kalta taxtadan 3 ta yetmay qoladi.Demak, ko’pi bilan 5 komplekt yiga oladi. Javob: 5 komplekt



    6. Yer qimirlash masalasi.

    Bir hujjatli filmda yer qimirlashini oldindan tahmin qilish to’g’risida bahs namoyish qilindi:

    Geologni tahmin qilishicha –“O’tgan 20 yil ichida Zed shaxrida yer qimirlashi imkoni . ni tashkil qildi”.Quyida bayon etilgan fikrlardan qaysi biri geology fikrini tasdiqlaydi.

    A. Hozirgi paytdan 13-14 yil oralig’ida Zed shaxrida yer qimirlaydi.

    B. bunga ko’ra keying 20 yil ichida qachondir Zed shaxrida yer qimirlaydi.

    C. Ehtimol shuki qachondir 20 yil ichida Zed shaxrida yer qimirlash ehtimoli yer qimirlamaslik ehtimolidan katta.

    D. Nima bo’lishini aytishni iloji yo’q,chunki hechkim aniq bilmaydi qachon yer qimirlaydi.

    Yechish: Geolog fikrini C javob tasdiqlaydi. Javob: C

    Amaliyotda maktabda yaxshi o’zlashtirgan ayrim o’quvchilar dars paytida hamda hayotida uchraydigan nostandart vaziyatga tegishli masalalarni yechishda o’rgangan bilim va ko’nikmalarini qo’llay olmaydilar. Buning sababi o’quvchilarda tegishli kompetensiyalar shakllanmaganligidandir.

    Demak yuqoridagi masalalarning barchasida o’quvchilarning olgan bilim, ko’nikma va malakalarni hayotga tatbiq etilishini ko’rish mumkin.

    O’quvchilarda kompetensiyalarni shakllantirish uchun ta’lim tizimiga kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan dastur va DTS lar kerak bo’lib qoldi.Bu jarayonni ta’lim tizimiga joriy qilish uchun endi darsliklar va ularning mazmuni tubdan o’zgaradi.2017-2018- o’quv yilidan boshlab kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan dastur va DTSlar navbatma-navbat joriy qilina boshlaydi.

    Foydalanilgan manbalar: WWW.RTM.UZ tajriba sinov materiallari;



    WWW.mathnet.srb.ru


    Download 35.29 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Andijon viloyati Baliqchi tumani xtmfmtvate bo’limi 15-umumta’lim maktabi oliy toifali matematika o’qituvchisi Anapiyayev Foziljonnning “Kompetensiyaviy yondashuvga

    Download 35.29 Kb.