• Some of the authors of this publication are also working on these related projects
  • EKSPERT TIZIMLARNING ASOSIY TURLARI VA ISHLATILISH SOHALARI N.E.Duisenov Abstract
  • Article in Oriental Art · February 021 citations reads 5,846 author: Some of the authors of this publication are also working on these related projects




    Download 0.64 Mb.
    Pdf ko'rish
    bet1/8
    Sana21.10.2022
    Hajmi0.64 Mb.
    #27650
      1   2   3   4   5   6   7   8
    Bog'liq
    1 mt
    Maʼlumotlarni diagramma koʻrinishida taqdim etish


    See discussions, stats, and author profiles for this publication at: 
    https://www.researchgate.net/publication/349296597
    EKSPERT TIZIMLARNING ASOSIY TURLARI VA ISHLATILISH SOHALARI
    Article
    in
    Oriental Art · February 2021
    CITATIONS
    0
    READS
    5,846
    1 author:
    Some of the authors of this publication are also working on these related projects:
    EDUCATION 4
     
    View project
    EDUCATION SCIENCE
    View project
    Nurmuxamad Duisenov
    Chirchik state pedagogical Institute
    189
    PUBLICATIONS
    281
    CITATIONS
    SEE PROFILE
    All content following this page was uploaded by 
    Nurmuxamad Duisenov
    on 14 February 2021.
    The user has requested enhancement of the downloaded file.


    EKSPERT TIZIMLARNING ASOSIY TURLARI VA ISHLATILISH 
    SOHALARI 
    N.E.Duisenov 
    Abstract: 
    Ekspertdegan so`z sizga nimani anglatadi, ekspert deb atalgan inson qanday ish-
    larni bajaradi? Ekspertning bajaradigan ishlarini kompyuter amalga oshira olsa
    biz qanday afzalliklarga erishishimiz mumkin? Bu muammolar ustida do`stlari-
    ngiz bilan birgalikda bosh qotiring va biror bir yechimga kelgandan so`ng qu-
    yidagi material bilan tanishishni davom ettiring. Ma’lum muammo sohasidagi
    masalalarni yechishga mo`ljallab yaratilgan intellektual sistema ekspert Sistema-
    si deyiladi. Ekspert sistemalari bilimlarini to`ldirish manbai bo`lib, shu soha eks-
    pertlari xizmat qiladi. Barcha ekspert sistemalarning ishi konkret muammo
    sohasidan olingan qat’iy ekspert ma’lumotlariga asoslanadi. 



    Faraz qilaylik, quyidagi masalani yechish uchun ekspertlar guruhi yig`ildi: d
    aryo bo`yida joylashgan korxonalardan istalgani oqizgan bo`lishi mumkin bo`l
    gan neft dog`lari daryoda kuzatildi. Asosiy maqsad qaysi korxona neftni oqiz
    ganini topish va ifloslanish sabab, oqibatlarini bartaraf etishdir. Eng avvalo, bund
    ay masalani yechuvchi ekspert sistemasi hisoblashni bilishi kerak. Neft oqizil-
    gan joyni taxminan bilish uchun neftni suvga aralashish vaqti, daryo oqi-
    mi tezligi va yo`nalishi kabi ma’lumotlarni ishlatish kerak. Bunday ma’lumotlar
    yig`ilib, neft oqizilgan joy taxminan aniqlangandan keyin maxsus qoidalardan,
    masalan E1 va E2, foydalanib, aybdorni aniq topish mumkin. Bu qoidalar ev-
    ristik qoidalar deyiladi. Evristik qoidalar 
    oddiy qoidalar asosida emas, 
    balki ekspertning amaliy bilimiga asoslanadi. 
    E1 qoida: AGAR neft tashlangan joydan daryo oqimi bo`yicha 1 km oraliqdagi 
    yuqorida bir korxona joylashgan bo’lsa, u holda shu korxona neftni daryoga oqiz-
    gan . 
    E2 qoida: AGAR neft tashlangan joydan daryo oqimi bo`yicha 1km oraliqdagi 
    yuqorida bir necha korxona joylashgan bo`lsa, u holda eng ko’p neft ishlatuvchi 
    korxona neftni daryoga oqizgan. Maqsadga erishish uchun ko`rib chiqilayotgan
    variantlar sonini kamaytirishga xizmat qiluvchi va fikrlash samarasini oshiruv-
    chi soddalashtirishlar qo`llaniladi. Ekspert sistemalarida evristik qoidalar asosi-
    da ishlatiladigan soddalashtirish mexanizmi evristik qidiruv mexanizmi deyi-
    ladi. Quyida evristik qidiruv mexanizmi keltirilgan.Evristik qidiruv mexanizmi 
    suvni ifloslantirgan eng ehtimoli ko`p bo`lgan aybdorni aniqlaganidan keyin, ilga-
    ri surilgan gipotezani tekshirish uchun ekspert sistema boshqa qoidalar to`plami-
    ni ishlatishi mumkin. Eng avvalo korxona neft quvuri sistemasidagi 
    nosozliklar
    qaraladi. Bunday evristik qoida foyda keltirishi mumkin: AGAR fabrika neft qu- 
    vurining 1-uchastkasidagi bosim suv bosimidan kichik bo`lsa, U HOLDA 2 yoki 3-



    uchastkalarni tekshirish kerak. Bunday qoidani faqat shu sohani biluvchi inson, 
    ya’ni ekspert aytishi mumkin. 
    Ekspert sistemalarning ishlatilish sohalarini qisqacha keltiramiz: 
    • tibbiy diagnostika va davolash; 
    • kimyoviy analiz va sintez; 
    molekulyar 
    biologiya va gen injenerligi;
    • sanoatda rejalashtirish va ishlab chiqarishni tashkil qilish; 
    • signallarni qayta ishlash; 
    • qurilmalar nosozligi diagnostikasi; 
    • geologik 
    razvedka;
    • avtomatlashtirilgan loyixalashning intellektual sistemalari; 
    • o`lchov sistemalari: ko`rish, boshqarish, ma’lumotlar taxlili; 
    • texnologik jarayonlarni boshqarish. 

    Download 0.64 Mb.
      1   2   3   4   5   6   7   8




    Download 0.64 Mb.
    Pdf ko'rish

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Article in Oriental Art · February 021 citations reads 5,846 author: Some of the authors of this publication are also working on these related projects

    Download 0.64 Mb.
    Pdf ko'rish