• 1.3. Bank faoliyati tahlilining turlari
  • Bank faoliyati indd




    Download 1.28 Mb.
    Pdf ko'rish
    bet7/74
    Sana17.03.2022
    Hajmi1.28 Mb.
    #18765
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   74
    Bog'liq
    bank faoliyati tahlili
    kompyutur tashkil etishdan xxxxx
    To‘qqizinchidan, Bank imijini oshirishdan iborat. Bank imiji, uning 
    jamiyatdagi, mamlakatdagi obro‘si, erishilgan muvaffaqiyatlar bilan cham-
    barchas ravishda bog‘liqdir. Erishilgan obro‘-e’tibor albatta uning faoliyat 
    barqarorligi, mijozlarga ko‘rsatilgan xizmat turlarining sifati, tezkorligi va
    to‘laqonliligi bilan belgilanadi. Bular esa o‘z navbatida bank faoliyatini 
    doimiy ravishda to‘liq tahlil etish va undan to‘g‘ri xulosalar chiqarish bilan 
    bog‘liqdir.
    Yuqorida qayd etilgan maqsadlarga erishish bank faoliyati tahlilining 
    quyidagi vazifalariga bog‘liqdir.
    1. Butun bank faoliyati va uning ayrim yo‘nalishlari bo‘yicha faoliyat 
    tahlilining natijalarini to‘la-to‘kis ravishda yoritish.
    2. Bank faoliyati to‘g‘ri tahlil etilishi natijasida bank faoliyatiga ta’sir 
    etuvchi omillar va ularning ta’siri natijalarini chuqur o‘rganish.
    3. Erishilgan natijalarni baholash va ular to‘g‘risida to‘g‘ri xulosalar tay-
    yorlab kelgusida optimal qarorlarni qabul qilish uchun bankning boshqaruv 
    organlariga taqdim etish.


    10
    Xulosa qilib aytganda, bank faoliyatining samaradorligi asosan uning faoli-
    yatini har tomonlama to‘liq tahlil etilishi, natijalari o‘rganilishi, istiqboldagi 
    rejalar tahlil natijasida qabul qilingan qarorlar, belgilanadigan chora-tadbirlar 
    sifatiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqdir.
    1.3. Bank faoliyati tahlilining turlari
    Bank faoliyati tahlilining turlari asosan belgilangan maqsad va vazifalar-
    ga bog‘liqdir. Bundan tashqari, tahlil amalga oshirilayotgan zamon va makon, 
    tahlil obyekti va subyektlari masalalari ham inobatga olinmog‘i zarur.
    Bank faoliyatini tahlil etish subyektlari nuqtayi nazaridan ular ikki turga 
    bo‘linadi.
    Bular birinchidan tashqi va ikkinchidan ichki tahlilga bo‘linadi. 
    Banklari tashqi tahlili asosan Markaziy bank, Tashqi auditor tashkiloti va 
    Soliq inspeksiyalari tomonidan amalga oshiriladi.
    Ichki tahlil odatda bankning ichki audit guruhi, tegishli departament va 
    boshqarmalar hamda har bir bank xodimining funksional vazifalari yuzasidan 
    amalga oshiriladi.
    Bank faoliyati tahlili tashqi va ichki subyektlar tomonidan amalga oshi-
    rilishini quyidagi chizmada aks ettirish mumkin.
    1-chizma
    Tashqi
    Ichki
    Tashqi audit tashkiloti
    Mustaqil departament va 
    boshqarmalar
    Markaziy bank
    Ichki audit boshqarmasi
    Soliq inspeksiyasi
    Xodimlar
    TAHLILNI AMALGA OSHIRUVCHI 
    SUBYEKTLAR


    11
    Tashqi moliyaviy tahlil kompleks ravishda amalga oshiriladi, lekin u 
    tahlil etuvchining maqsadiga muvofi q farqlanadi. Markaziy bank tomoni-
    dan o‘tkaziladigan kompleks tahlildan asosiy maqsad bank barqarorligini 
    ta’minlashga qaratilgan bo‘ladi, banklar tomonidan Markaziy bankning 
    o‘rnatilgan iqtisodiy normativlarga rioya qilish darajasi o‘rganiladi. Bu-
    ning uchun Markaziy bankning maxsus inspeksiyasi tomonidan banklarning 
    o‘z mablag‘lari tarkibi, uning monandligi bank aktivlarining likvidliligi va 
    risklilik darajasi, kredit va investitsiyalarning tasnifl anishi hamda muammoli 
    kredit va investitsiyalarni qoplash uchun zurur bo‘lgan zaxiralarning ha-
    qiqatda tashkil etilganligi o‘rganiladi. Haqiqiy holat iqtisodiy normativlar bi-
    lan taqqoslanadi va undan chekinishlar mavjud bo‘lgan taqdirda harakatdagi 
    qonun-qoidalar doirasida chora-tadbirlar belgilaydi hamda zaruriy jazolarni 
    ko‘rish mumkin.
    Harakatdagi qoidalarga muvofi q har bir tijorat banki har yili bir marta 
    tashqi auditdan o‘tishi va uning tegishli xulosalariga ega bo‘lmog‘i kerak. 
    Tashqi audit tashkilotini bank aksionerlarining umumiy yig‘ilishida tanlana-
    di. Yirik banklar o‘zining imijini oshirish maqsadida xalqaro audit tashkilot-
    larini tanlashlari mumkin.
    Tashqi audit tashkilotlari ham banklar faoliyatini kompleks tarzda tah-
    lilini amalga oshiradi. Audit jarayonida bank faoliyati natijalarining xalqaro 
    andozalarga mos kelish darajasi o‘rganiladi. Audit xulosasida yo‘l qo‘yilgan 
    kamchiliklar, ularni bartaraf etish yuzasidan amaliy tavsifl ar hamda xalqaro 
    bank faoliyatiga mos ravishda hisobot yili natijasi baholanadi.
    2009-yil natijalari bo‘yicha umumiy aktivlari mamlakat bank tizimi ak-
    tivining 90 foizidan ortig‘ini tashkil qiladigan 14 Banki «Fitch Rey ting», 
    «Mudis» va «Standart end Pur» kabi yetakchi xalqaro reyting kompani-
    yalarining «barqaror» degan yuqori reyting bahosini olishga muvaffaq 
    bo‘ldi.
    Soliq inspeksiyasi tomonidan ham bank faoliyati tahlili kompleks ra-
    vishda amalga oshiriladi. Ushbu kompleks tahlildan maqsad albatta bank to-
    monidan davlat budjetiga to‘lanishi lozim bo‘lgan mablag‘larning o‘z vaqtida 
    va to‘liq o‘tkazilishini nazorat qilishdan iboratdir. Buning uchun inspeksiya 
    tomonidan dastlab bank daromadlarining hisobotlarda o‘z vaqtida va to‘liq 
    aks ettirilishi, soliqqa tortiladigan daromad miqdorining to‘g‘ri hisoblangan-
    ligi, xarajatlar tarkibi va ularning haqiqiyligiga hamda daromaddan to‘lanishi 
    lozim bo‘lgan soliqlarning haqiqiyligi, to‘liq va o‘z vaqtida budjet hisob 
    raqamlariga o‘tkazilganligi tahlil qilinadi.
    Bundan tashqari, soliq inspeksiyasi bank tomonidan to‘lanishi lozim 
    bo‘lgan boshqa soliq turlari, mol-mulk solig‘i, yer solig‘i, ekologiya to‘lovlari 
    kabilarni to‘g‘ri va o‘z vaqtida amalga oshirilishiga ham e’tibor qaratadi. Shu 


    12
    bilan birga, bank tomonidan harakatdagi to‘lovlar ketma-ketligiga rioya etish 
    darajasi ham o‘rganiladi.
    Ichki tahlilning asosiy maqsadi, faoliyat samaradorligini oshirishga qara-
    tilgandir. Bunda faoliyatdagi qonun va qoidadan chetlashishlar, yo‘l qo‘yilgan 
    xato va kamchiliklar, bankning har operatsiyasiga ta’sir etuvchi omillar aniq-
    lanishi lozim. Tahlil natijasida Bank boshqaruvi va Kuzatuv kengashiga zarur 
    informatsiyalar taqdim etish, hamda mavjud kamchiliklarni bartaraf etish yu-
    zasidan fi kr mulohazalar bildirish asosiy vazifa hisoblanadi. Bank faoliya-
    tini yoki ayrim hududlar doirasida kompleks ravishda tahlil qilish bank ichki 
    audit xodimlari tomonidan amalga oshiriladi. Ayrim faoliyat turlari bo‘yicha 
    tahlil asosan ushbu faoliyatni tashkil etish uchun tashkil etilgan departament 
    yoki boshqarmalar xodimlari tomonidan amalga oshiriladi.
    Bankning har bir operatsiyasi yuzasidan asosiy tahlil esa joriy ravishda 
    ushbu operatsiyani amalga oshirish uchun mas’ul hisoblangan xodimlar to-
    monidan amalga oshirilishi lozim. Bu uning funksional vazifalari sirasiga 
    kiradi.
    Shuni alohida ta’kidlab o‘tishimiz lozimki, tashqi tahlil ma’lumotlaridan 
    foydalanuvchilar, kreditorlar, investorlar, omonatchilar, auditorlar va boshqa 
    bank faoliyati bilan qiziquvchi yuridik va jismoniy shaxslar hisoblanadi.
    Ichki tahlil natijalaridan foydalanuvchilar esa faqat bank bo‘linmalari hi-
    soblanadi. Bu ma’lumotlaridan bank rahbariyati, ya’ni Bank boshqaruvi va 
    Kuzatuv kengashi tomonidan operativ qarorlar qabul qilish uchun foydalani-
    ladi. Bundan tashqari Bank faoliyati tahlili uning mazmuni jihatidan quyidagi 
    turlarga bo‘linadi.

    Download 1.28 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   74




    Download 1.28 Mb.
    Pdf ko'rish