• Topishmoqlar darsi
  • II.BOB. O’QIVCHILARNI O’QUV FAOLI RIVOJLANTIRISH AMALIY TARBIYA




    Download 219.5 Kb.
    bet7/9
    Sana23.10.2022
    Hajmi219.5 Kb.
    #27881
    1   2   3   4   5   6   7   8   9
    Bog'liq
    Motivlarr
    308
    II.BOB. O’QIVCHILARNI O’QUV FAOLI RIVOJLANTIRISH AMALIY TARBIYA

      1. O’quvchi o’quv aqliy faoliyatini aniqlash metodika ta’siri

    Ta’lim standartlari va me’yorlari va an’anaviy ravishda ta’lim natijalarini baholash uchun foydalaniladi. O’quvchining natijalari standartga qanchalik yaqin bo’lsa, uning o’quv faoliyati shunchalik yuqori baholanadi. O’quvchi tomonidan haqiqiy egallangan va yaratilgan bilimlar hajmi to’la darajada nazorat qilinmaydi, chunki o’quvchilarning standart doirasidan tashqaridagi shaxsiy bilim yoki boshqa natijalari an’anaviy maktab nazaridan chetda qolib keladi.
    Ijodkorlikda o’quv natijalarini baholashga yondashuv o’zgacha. Tashqi berilgan natijalarga erishilganlik darajasi emas, balki ko’pincha undan chetga chiqishlar tekshiriladi. Ijodkorlikni baholashda o’quvchilar ta’limiy natijalarining asosiy parametri- standartlarning minimum talablariga mos kelishi emas balki o’quvchining shaxsan ta’limiy o’sish darajasidir.
    An’anaviy ta’limda o’quvchi ta’lim mazmunini saralashda amalda ishtirok etmaydi. Ijodkorlik faoliyatida esa ta’limda o’quvchi ta’limiy samarasi ta’limning yangi mazmunini saralashda ishtirok etadi; bilimning hajmi,malakasi, faoliyat turlari hamda o’quvchining foydalaniladigan usullari cheklanmagan bo’ladi.
    O’quvchilarga beriladigan ta’lim standarti ko’pincha o’quvchi shaxsiga, uning haqiqiy ta’limiy faoliyatiga bog’liq bo’lmagan materiallarni ham vujudga keltiradiki, bu tayyor insholar, referatlar va boshqa yozma manbalarning paydo bo’lishiga olib keldi. Ta’lim mahsulining bunday turini ta’limning maktab tizimi taqozo qiladi. Kompyuter texnologiyasi bu jarayoni yanada qulay va variativ qilib qo’ymoqda. Tayyor kontrol ishlar, referatlar hamda shu kabi internet tarmog’iga joylashtirilgan materiallarning muttasil ko’payib borayotgan to’plamlari o’quvchilarga tayyorgarlik ko’rmay hamda zarur ishlarni bajarmay turib imtihonlar topshirishlarini osonlashtirmoqda.
    Ta’lim standartlarini tuzishda ijodiy yondashuv kurs yoki mavzuning o’rganish natijasi sifatida tayyor fan mazmunini bermaydi, biroq o’quvchidan yangi mazmunni, ya’ni uning shaxsan ta’limiy o’sishini talab qiladi.
    Boshlang’ich ta’limda o’quvchilar ijodiy faoliyatini rivojlantirishda topishmoqlar xalq og’zaki ijodining kichik va qadimiy janrining ta’lim-tarbiyaviy ahamiyati beqiyosdir.
    Topishmoqni o’rganish, unga javob topish orqali bolalar predmetlarning kelib chiqishi, uning inson hayotidagi o’rni va roli haqida tasavvurga ega bo’ladilar, ularning qiziqishi ortadi, ongi va tafakkuri o’sadi, fikrlash qobiliyati rivojlanadi, tabiat va hayvonot olamini sevish, ardoqlash kabi hissiyotlari tarbiyalanadi. Topishmoqlardan dars jarayonida foydalanish orqali o’quvchilarning nutqiboyiydi, takomillashadi. Ular ifodali, mazmunli o’qishga o’rganadilar.
    Topishmoqlarning matn mazmuni bilan bog’liq ravishda o’rganilishi o’quvchilarning bir tomondan matn mazmunini to’liqroq tushunishi va yaxshi esda saqlashiga turtki bo’lsa, ikkinchidan, ularning darsdagi faolligini oshiradi, dam olish muhitini yaratadi, ma’naviy-axloqiy jihatdan kamol toptiradi.
    Fikrimiz tasdig’i sifatida quyidagi dars matnini keltiramiz.
    Dars mavzusi: “Topishmoqlar darsi” yoki “O’yla, izla, top”.
    Darsning maqsadi: Xalq og’zaki ijodi janri bo’lgan topishmoq haqida o’quvchilarga tushuncha berish, o’quvchilarda to’g’ri o’qish malakasini hosil qilish, matn ustida ishlash jarayonida topishmoq janriga xos nazariy tushunchalarni kengaytirish, ularni mantiqiy fikr yuritishga, to’g’ri xulosa chiqarishga o’rgatish.
    Dars jihozi: topishmoqlarni guruhlashtirilgan jadval, javloblari aks ettirilgan rasmlar, maketlar. Har bir o’quvchi uchun topishmoq yozilgan kartochka.
    Dars metodi: ko’rgazmali, evristik suhbat.
    Darsning borishi:
    O’qituvchi: “Bugun biz siz bilan 1-sinfda o’rgangan topishmoqlarimizni yana bir bor esga olamiz hamda ularni quyidagi jadvalga joylashtiramiz ” deydi. So’ng doskani bo’r bilan to’rt ustunga bo’ladi:

    1. Qushlar va hayvonlar haqidagi topishmoqlar.

    2. Sabzavot, poliz, mevalar haqidagi topishmoqlar.

    3. Predmetlar, ularning belgisini bildiradigan topishmoqlar.

    4. SHe’riy topishmoqlar.

    Har bir o’quvchi o’z kartochkasidagi topishmoqni o’qiydi.
    Sinf bilan birgalikda uning javobi topiladi hamda jadvaldagi o’rni aniqlanib, shu ustun qatoriga yoziladi.
    1-o’quvchi.
    -Osti tosh, usti tosh
    O’rtasida jondor bosh.
    Javobi: toshbaqa (1-ustunga yoziladi).
    2-o’quvchi:
    -Ichi- buyoq, sirti-tayoq.
    Javobi: qalam (3 ustunga yoziladi)
    3-o’quvchi:
    -CHopsa chopilmas,
    Bo’lsa bo’linmas
    Ko’msa ko’milmas.
    Javobi: soya (4 ustunga yoziladi)
    4-o’quvchi:
    Palak ostida
    YOtar talash tosh
    Uni pishirsang
    Bo’lar shirin osh.
    Javobi: kartoshka (2-ustunga yoziladi)
    SHu tariqa har bir o’quvchi qo’lidagi kartochkadan foydalanib, topishmoqni o’qiydi, javob topadi va javobini tegishli guruhlarga ajratib yozadi. SHu holatda o’quvchilar bar necha ta’limiy vazifalarni bajaradilar.
    Birinchidan, topishmoqni topish jarayonida uni bir yoki ikki marta, ayrim hollarda esa uch marotabagacha o’qiydilar, ifodali o’qishga, fikrlashga o’rganadilar, o’qitish texnikasini egallaydilar, taqqoslash, solishtirish kabi amaliy ishlarni bajaradilar.
    Topishmoqda yashirin berilgan predmetni topishda qiyinchiliklar tug’ilsa, o’qituvchining o’zi ifodali o’qib berishi hamda topishmoqning belgisini bildiruvchi so’zlarga alohida urg’u berishi shart.
    CHiq-chiq der yo’q to’xtovi,
    Vaqtning aniq o’lchovi.
    Javobi: (soat)
    Tinmay o’qisang agar,
    Ko’p narsani o’rgatar.
    Bilsang, uka, o’ylab top,
    Bilim koni, u- ...
    Javobi: (kitob)
    Topishmoqni topishda o’quvchilar qiynalsalar, uning javobi bo’lgan predmetni yoki sabzavot namunalarini 1 qatorga terib qo’yish mumkin.
    SHu tariqa mashg’ulot davom ettiriladi.
    O’quvchilarning darsdagi holati hisobga olinib, darsga qo’shimcha ma’lumotlar kiritish mumkin. O’quvchilarga kartochkalarda yozilgan topishmoqlardan tashqari, yana qanday topishmoqlarni bilishlari haqida savollar berish maqsadga muvofiq. Masalan: Darslikdagi:
    Dum-dumaloq bo’yi bor,
    Palovda obro’yi bor.
    Javobi- (behi).
    Xuddi shu topishmoqning boshqa ko’rinishini o’qituvchi misol tariqasida aytishi mumkin:

    Erto’laga ossa bo’lar


    Palovga bossa bo’lar ko’rinishida.
    Xullas, topishmoqning ta’limiy va tarbiyaviy ahamiyati mantiqiy tafakkurni rivojlantiradi. Ularga javob topish ermak uchun emas, balki o’rganilayotgan bilimlar tizimi taraqqiyoti uchun zarurdir.
    Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, boshlang’ich ta’lim jarayonida o’quvchilarning ijodiy faoliyatini rivojlantirish uchun turli shart-sharoitlarlarni yaratish muhim ahamiyat kasb etadi. Buning uchun ta’lim talablarini aniqlash va shu talablar asosida uning ustuvor qo’nalishlarini izlanuvchi ta’lim, muammoli vaziyatlar yaratish va ta’limga texnologik yondashuv asosida tashkil etilishi o’quvchilar ijodiy faoliyatini rivojlantirishning samaradorligiga zamin tayyorlaydi.



    Download 219.5 Kb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9




    Download 219.5 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    II.BOB. O’QIVCHILARNI O’QUV FAOLI RIVOJLANTIRISH AMALIY TARBIYA

    Download 219.5 Kb.