• Kurs ishining tuzilmasi va hajmi
  • Kurs ishining ilmiy-uslubiy yangiligi




    Download 0.64 Mb.
    Pdf ko'rish
    bet3/11
    Sana24.11.2022
    Hajmi0.64 Mb.
    #31578
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
    Bog'liq
    MATEMATIKA O\'QITISH METODIKASI KURS ISHI

    Kurs ishining ilmiy-uslubiy yangiligi: Boshlang‘ich sinflar matematika 
    darslarida matnli masalalar, jumladan harakatga doir masalalar ustida ishlash tizimi 
    mavjud holati aniqlandi, hamda nazariy uslubiy jihatdan pedagogik muammo 
    sifatida jiddiy tahlil qilindi. Harakatga doir matnli masalalarning asosiy mazmuni 



    va ularning o‘ziga xos xususiyatlari, tashkiliy uslubiy tomonlari, o‘qitishni yanada 
    takomillashtirishga qaratilgan pedagogik va axborotli shart sharoitlar aniqlandi. 
    Muammoga oid uslubiy ishlanmalar ishlab chiqildi. 
     Kurs ishining tuzilmasi va hajmi.
    Kirish, ikki bob, umumiy xulosalar, adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. 



    1-BOB. Boshlang’ich sinflarda masalalar ustida ishlash metodikasining 
    nazariy va amaliy asoslari.
    1.1 Boshlang’ich 
    sinflarda 
    masalalar 
    yechish 
    metodikasining
    pedagogik-psixologikasoslari
    Raqamli sonlar va nol arifmetikasini o’rganish boshlang‘ich sinflar matematika 
    dasturiga binoan masqsad sari yo’naltirilgan tizimga asoslanadi, ya‘ni ularni 
    o‘zlashtirish mazkur kursning asosiy tushunchalarini shakllantirish bilan 
    bog’liq bo’ladi. Nazariy masalalar mashqlarni yechish davomida amaliy 
    ahamiyat kashf etadi, bu bilan mashqlar nazariya bilan amaliyotni o’zaro 
    bog’lovchi halqa vazifasini bajaradi. Mashqlardan foydalanish o’quvchilarda 
    dunyoqarashini shakllantirishga xizmat qilib, ularga son, arifmetik amal, kabi 
    abstrakt tushunchalar real hayotdan, amaliy faoliyatdan olinganligiga ishonchni 
    mustahkamlaydi. Mashqlarni yechish jarayonida o’quvchilar tasavvurini 
    kengaytiruvchi faktlar bilan tanishadilar. Bu bilan ularning farqlash doirasi 
    kengayadi, hamda mashg’ulot bilan hayot, (amaliyot) o’rtasida uzviy aloqa 
    o’rnatiladi. Mashqlarni yechish o’quvchilarning aqliy rivojlanishiga katta ta‘sir 
    ko’rsatib, ularda tahlil etish, taqqoslash, umumlashtirish va abstrakt farqlashga 
    ko’nikmalarni shakllantiradi. Mashqlarning tarbiyaviy ahamiyati ham 
    byeqiyosdir. Yuqorida sanab o’tilgan vazifalarni bajarar ekan, ayni vaqtda, 
    mashqlarning o’zlari ham bevosita o’rganish ob`yektiga, shuningdek, ularni 
    yechish zaruriy ko’nikmalarni shakllantiruvchi vositaga aylanadi. Mashqlarni 
    yecha olish qator o’zaro aloqador va uzviy bog’langan qator xususiy (alohida ) 
    ko’nikmalarni o’z ichiga oladiki, ularni quyidagicha ta‘kidlab o’tish mumkin; 1. 
    Mashqni o’qib chiqib, uni tushunish, ya‘ni xar bir iboraning ma‘nosiga yetib, 
    unda tasvir etilgan xolatni ko’z o’ngida gavdalantira olish; 2. Mashqdagi shart 
    va savol. Ma‘lum va noma‘lum narsalarni ajratib ola bilish; 3. Mashqdagi shart 
    va savol, berilgan va izlanayotgan ma‘lumotlar o’rtasidagi aloqani aniqlay 
    olish, ya‘ni mashq matnini taxlil eta bilish va uning natijasi o’laroq, mashqni 
    yechish uchun arifmetik amallarni tanlab olish; 4. Mashqning yechimi va 



    javobini yoza olish. Bu ko’nikmalar muntazam va maqsadli amaliyot jarayonida 
    quyidagi bosqichlarda shakllanadi. 
    1. Tayyorgarlik ishlari . 
    2. Mashq matnini tushuntirish ishlari. 
    3. Mashqni tahlil etish, uni yechish yo’lini izlash va yechish rejasini tuzish.
    4. Yechim va javobini yozish. 
    5. Mashq yechilgandan so’ng uning ustida ishlash. 
    Mashg’ulotlarning har bir bosqichida o’qituvchi masalaning mazmuni, 
    o’quvchilarning tayyorgarlik darajasi, mashg’ulotning didaktik va tarbiyaviy 
    hamda o’zga qator omillarni nazarda tutib, yechishning turli xil metodik 
    uslublaridan foydalanadi. Masalani yechish ko’nikmalarini shakllantirish bo’yicha 
    metodik uslublarga quyidagilarni kiritish mumkin.
    1. Masala bo’yicha o’quvchi bilan yuzma-yuz suhbat, 
    2. Masalani ko’rgazmali vositalar yordamida tushuntirish, 
    3. Masalalarni taqqoslash; 
    4. Masalani o’zgartirish, o’zgacha shaklga kiritish;
    5. Masalalar shartlarida biror ta‘limot yetishmovchi yoki ortiqcha holatidagi 
    matnini tahlil etish; 
    6. Masalalarni o’quvchilar tomonidan tuzilishi; 
    7. Masalani boshqa usul bilan yechish; 
    8. Masalaning yechimini tekshirish; 
    Masala yechishga tayyorgarlik bosqichdayoq ―masala iborasini ishlatgan 
    ma‘qul. Tayyorgarlik davridagi ishdan maqsad – bolalarga real hayotda yuz 
    beradigan holatlarni matematik simvollar tiliga o’tkazish imkoniyatini anglatishdan 
    iboratdir. Bu holatda rasmlar yordamida masalalar tuzilishining zarurati yo’q. 
    Yaxshisi kichik hikoya shaklida bayon etilgan holatni bolalar matematik belgilar 
    bilan daftarga yozib olish imkoniyati bo’lsin. Hikoya uchun + = yoki – =. 
    Sxematik shakldagi yozuvlar ko’rsatkich (yo’llanma) bo’lib xizmat qilishi 
    mumkin. Bu shakllar ichiga bolalar tegishli sujetdagi raqamlar (sonlarni) 



    qo’yadilar (yozadilar). Masalan, «ikki tasvir keltirilgan ( -rasm) – mana bu rasm 
    bo’yicha men tuzgan hikoyaga diqqat qilinglar». 
    1. ―Olchaning bir shoxida 3 dona olcha, boshqa shoxida esa 1 dona olcha bor edi, 
    har ikkala shoxdagi olchalar soni 4 ta ekan. Bu hikoyani yozib olish uchun qanday 
    shakldan foydalanish mumkin? (birinchisi 3 + 1 = 4). 
    2. ―Olchaning shoxida 4 dona olcha bor. Shuning bittasini uzib olishdi, shoxida 
    endi 3 dona olcha qoldi. Bu hikoyani matematik belgilari bilan qay shaklda yozib 
    olish mumkin? (4 –1 = 3) 
    3. ―Bir shoxda bir dona olcha bor edi. Ikkinchi shoxida esa undan 2 dona olcha 
    ko’p edi. Hisoblab ko’ringchi, ikkinchi shoxida qancha olcha bor ekan? (1 + 2 = 
    3). 
    4. ―Bir shoxda 3 ta olcha bor edi. Ikkinchisida esa undan 2 ta kamroq - ikkinchi 
    shoxda qancha olcha bor ekan? (3–2=1). Bolalar asta-sekin shunday hikoyalar 
    tuzishga kirisha boshlaydilar. Sxematik shakl ular uchun yo’llanma bo’lib xizmat 
    qiladi.
    Tayyorgarlik bosqichida quyidagi topshiriqdan (masaladan) ham foydalanish 
    mumkin: 
    ―Qush uyasida 6 ta chumchuq bor. Ularga yana bir gala chumchuqlar kelib 
    qo’shilgach, qushlarning soni 9 ta bo’ldi. Inga necha qush kelib qo’shildi?. Bolalar 
    mashg’ulot davomida namoyish taxtasida (nabornoye polotno) 6 ta qush tasvirini 
    terib qo’yadilar. Keyin ularning soni 9 taga yetgunga qadar qushlar tasvirini 
    qo’shib teradilar. (Har gal bir donadan qushib borishlari ham mumkin). So’ng 
    uyaga kelib qo’shilgan qushlar sonini ko’rsatadilar. Ko’rgazmali vositalar 
    yordamida vaziyatni bolalar tushunib olishlariga, keyinchalik esa, shu mazmundagi 
    masalalarni yechishda harakat yo’lini to’g’ri tanlashlariga omil bo’ladi. Bu 
    bosqichda arifmetik amallarni tanlash haqidagi masalalarni ko’tarish ham 
    maqsadga muvofiq emas, chunki, yechim qushlarni bevosita sanab chiqish yo’li 
    bilan hal etiladi. O’quvchilar shunday vazifalarni bajaradilar: ―Stol ustida 4 
    piyola bor. Stakanlar soni esa undan 2 ta ko’proq. Stolda qancha stakanlar borligini 
    ko’rsating! Bolalar namuna doskasiga 4 ta piyolani teradilar. Pastiga esa shunga va 


    10 
    yana 2 ta stakanni teradilar. So’ngra stolda qancha stakan borligini ko’rsatadilar. 
    Tayyorgarlik bosqichida ko’rgazmali vositalardan keng foydalanish bolalarning 
    hisoblash ko’nikmalarini mukammallashtirishga xizmat qiladi. Masala 1. 
    O’quvchilarni masala tushunchasi bilan tanishtiruvga tayyorlash maqsadida 
    masalalar darsligidagi rasmlar asosida hikoya tuzing. Masala 2. Bolalarni masalalar 
    tushunchasi bilan tanishtirish jarayonida namoyish etishga mo’ljallangan 
    ko’rgazmali hamda yakka tartibdagi didaktik materiallardan foydalangan holda 
    amaliy misollar keltiring.

    Download 0.64 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




    Download 0.64 Mb.
    Pdf ko'rish

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Kurs ishining ilmiy-uslubiy yangiligi

    Download 0.64 Mb.
    Pdf ko'rish