Buxoro mtu mintaqaviy temir yo’l uzeli Bitiruvchi : Muyinova A. Raxbar: Sultanova S. M




Download 393.04 Kb.
bet4/4
Sana24.03.2017
Hajmi393.04 Kb.
1   2   3   4

uslub elektron balans ma’lumotlariga asoslanib, korxonaning moliyaviy holatini tavsiflovchi elektron ko’rinishdagi ko’rsatkichlar asosida korxonaning moliyaviy ahvolini baholashga yordam beradi.

Uslub - tilning inson faoliyatining muayyan sohasi bilan bogʻliq vazifalariga koʻra ajratilishi. Kishilar faoliyatning barcha sohalarida aloqa qilish jarayonida tildagi leksik, frazeologik, grammatik va fonetik vositalarni tanlash va ishlatishda birbirlaridan maʼlum darajada farq qiladilar.

Zamonaviy tipdagi ShEHMlarni katta hajmda hisob operatsiyalari bo’lmagan hisob ishlarida samarali qo’llash mumkin. Joriy balansning ShEHM asosida avtomatlashtirilgan ish joyida tuzilishi va yuritilishi uni tayyorlash vaqtini qisqartiradi va mehnattalabligini kamaytiradi, “Buxgalteriya hisobi” tizimchasiga kiruvchi barcha masalalarni o’zaro bog’laydi. Buxgalteriya hisobining barcha schotlari bo’yicha “Sintetik va analitik schotlar va ko’zda tutilgan korrespondensiyalar bo’yicha ma’lumotnoma” ko’rinishidagi korrespondensiyalar jadvalidan foydalaniladigan me’yoroiy axborotlar fondi shakllantiriladi. Bunday jadval tuzilishida hisobvaraqlar rejasi asos bo’lib xizmat qiladi. Bundan tashqari, balans moddalari va satrlari nomlarining EHM xotirasida saqlanishi ko’zda tutiladi. Buning uchun sintetik schotlar va subschotlar kodlari, xo’jalik operatsiyalarining, bo’limlarning va qoldiq balans satrlarining turlaridan foydalaniladi.

Hisobvaraqlar rejasi va buxgalteriya balansi moddalari o’rtasidagi bog’liqlik har bir sintetik schot kodiga balans moddasi raqami to’g’ri keluvchi maxsus jadval yordamida o’rnatiladi va shu asnoda, ShEHM xotirasida balans moddalari ko’rsatkichlari shakllantiriladi.

Buxgalteriya balansini to’ldirishdagi dastlabki ma’lumotlar mashinagarammali registrlar ko’rinishida bo’lishi mumkin. Ular schotlarning analitik va sintetik taqqoslama hisobini doimiy va o’zgaruvchan (dastlabki va yakuniy) massivlar asosida taqdim etadi. Yakuniy massivlarning ko’pchiligi oylik buxgalteriya registrlarini tuzish vaqtida paydo bo’ladi. Shu bilan birgalikda, kompyuter xotirasida aylanma summalarning saqlanishi natijasida chorak, yarim yillik va yillik balanslarni tuzishda zarur bo’lgan ma’lumotlar massivi yig’iladi.

“Bosh kitob” mashinogrammasida korrespondentsiyalashadigan schotlar bo’yicha oborotlar hamda kiruvchi va chiquvchi qoldiqlar chop etiladi.

“Aylanma-saldo balansi” mashinogrammasida har bir sintetik schot bo’yicha joriy davr, kiruvchi va chiquvchi qoldiq aylanmalarining yakunlari ko’rsatiladi. Aylanma-saldo balansibalans schotlari bo’yicha registr-mashinogrammalarini va chiquvchi qoldiq summalarni tayyorlashni nazorat qiladi. Shuningdek, u sintetik schotlarning barchasi bo’yichaaylanmalarni solishtirishda ham foydalaniladi.

“Qoldiq balansi” mashinogrammasi chiquvchi qoldiqlar massivi asosida chop etiladi. Ushbu massiv analitik hisob registrlari, aylanma qaydnomalar tayyorlanishida avtomatik tarzda, alohida schotlar bo’yicha esa bosh kitob ishlab chiqilganda yaratiladi. Mashinogrammada sintetik hisoblar, balans satr raqamalri va butun massiv bo’yicha yakunlar hisoblab chiqiladi (3.2-jadval). Natijalar ma’umot olish maqsadida va “Korxona balansi” – I shaklni to’ldirishda ishlatiladi.

3.2-jadval

Buxoro MTUning 01.01.2011 yil holatiga Buxgalteriya balansi – 1-sonli shakl ma’lumotlari (ming so’m) *



Aktiv

satr kodi

yil boshiga

yil oxiriga

1

2

3

4

I. Uzoq muddatli aktivlar

 

 

 

Asosiy vositalar:

 

 

 

boshlang'ich qiymati

010

503 542 282,0

612 917 230,0

eskirish summasi

011

148 873 624,0

188 082 960,0

qoldiq qiymat

012

354 668 658,0

424 834 270,0

uzoq muddatli investitsiyalar jami jumladan:

030

68 652,0

110 652,0

Qimmatli qog'ozlar

040

2 408,0

3 408,0

Sho'ba xo'jalik jamiyatlariga investitsiyalar

050

66 244,0

107 244,0

O'rnatiladigan asbob-uskunalar

090

295,0

0,0

Kapital qo'yilmalar

100

4 835 878,0

9 044 219,0

I bo'lim bo'yicha jami

130

359 504 831,0

433 878 489,0

II. Joriy aktivlar

 

 

 

TMZ jami, shu jumladan:

140

5 197 481,0

5 886 713,0

Kelgusi davr xarajatlari

190

195 841,0

23 586,0

Debitorlar jami

210

123 786 473,0

153 612 871,0

Pul mablag'lari jami

320

330 481,0

528 056,0

Boshqa joriy aktivlar

380

36 513,0

38 755,0

II bo'lim bo'yicha jami

390

129 546 789,0

160 089 981,0

Balans aktivi bo'yicha

360

489 051 620,0

593 968 470,0

Passiv

satr kodi

yil boshiga

yil oxiriga

I. O'z mablag'lari manbalari

 

 

 

Ustav kapitali

410

34 293 507,0

34 293 507,0

Rezerv kapitali

430

422 414 578,0

524 624 321,0

Taqsimlanmagan foyda

450

22 259 180,0

22 861 244,0

maqsadli tushumlar

460

309 761,0

2 788 076,0

I bo'lim bo'yicha jami

480

479 277 026,0

584 567 148,0

3.2. ;fldfk lfdjvb

1

2

3

4

II. Majburiyatlar

 

 

 

Joriy majburiyatlar, jami , jumladan:

600

9 843 246,0

8 285 228,0

Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga qarz

610

1 808 033,0

1 865 612,0

Sho'ba va qaram xo'jaliklarga qarz

630

2 757 916,0

490 122,0

Olingan bo'naklar

670

22 137,0

16 454,0

Budjetga to'lovlar bo'yicha qarz

680

1 213 827,0

1 858 561,0

Maqsadli davlat jamg'armalariga to'lovlar bo'yicha qarz

700

904 097,0

1 229 435,0

Mehnatga haq to'lash bo'yicha qarz

720

1 881 619,0

2 219 588,0

Qisqa muddatli bank kreditlari

730

776 713,0

0,0

boshqa kreditorlik qarzlari

760

478 904,0

605 456,0

II bo'lim bo'yicha jami

770

9 843 246,0

8 285 228,0

Balans passivi bo'yicha jami

780

489 120 272,0

592 852 376,0

*Manba: Buxoro MTU 2010-yil hisoboti
Balansning uchinchi ustuni hisobot davrining boshidagi qoldiq ma’lumotlari asosida va to’rtinchi ustuni hisobot davri oxiridagi qoldiq ma’lumotlariga ko’ra to’ldiriladi. Balans moddalariga bir nechta qoldiq summalari tegishli bo’lishi mumkinligi sabali, aniq moddani shakllantirishda jadvaldan qoldiqlari ma’lum moddaga yig’iladigan schotlarning barcha kodlarini tanlash lozim. Keyin massivdan ushbu summalarni schotlar, subschotlar, analitik hisob moddalari kodlari bo’yicha yig’ib olish kerak. Balans aktivi va passivi bo’yicha natijalar oraliq natijalar yig’indisi sifatida hisoblanadi (3.3-jadval).

3.3-jadval

Korxonaning yig'ma ko'rinishdagi analitik balansi (ming so’m) *

Balans moddalari

Hisob-kitob

Hisobot davri boshi

Hisobot davri oxiri

1.Uzoq muddatli aktivlar (F)

А130

359 504 831

433 878 489

2.Joriy aktivlar (Z)

А180

129 546 789

160 089 981

Balans aktivi bo'yicha (В)

А400

489 051 620

593 968 470

1O'z mablag'lari manbalari (И)

П480

479 277 026

584 567 148

2.Majburiyatlar (R)

П770

9 843 246

8 285 228

Balans passivi bo'yicha (B)

Р780

489 120 272

592 852 376

*Manba: Buxoro MTU 2010-yil hisoboti
Ushbu jadval Buxoro MTUning 01.01.2011 yil holatiga Buxgalteriya balansi – 1-sonli shakl ma’lumotlari asosida tuzilgan agregatlangan yig’ma balansi bo’lib, unda balans bo’limlari moddalarini shakllantirishda 3.2-jadvaldan qoldiqlari ma’lum moddaga yig’iladigan schotlarning barcha kodlari tanlangan va shu asosda korxona balansi hamda moliyaviy holatini tahlil qilish birmuncha osonlashadi.

3.4-jadvalda 3.2- va 3.3-jadvallardan foydalangan holda taqqoslama analitik balans tuzilgan.


3.4-jadval



Taqqoslama analitik balans *

Balans moddalari



O’zgarish

Pul mablag'larining o'zgarishi

Mutloq

Nisbiy

hisobot davri boshiga, ming so’m

hisobot davri oxiriga, ming so’m

hisobot davri boshiga,%

hisobot davri oxiriga,%

Mutloq,ming so’m

Nisbiy, %

1.Uzoq muddatli aktivlar (F)

359 504 831

33 878 489

73,51

73,05

74 373 658

-0,46

2.Joriy aktivlar (Z)

129 546 789

160 089 981

27,03

27,39

30 543 192

0,36

Balans aktivi bo'yicha (В)

489 051 620

593 968 470

100,54

100,43

104 916 850

-0,11

1.O'z mablag'lari manbalari (И)

479 277 026

584 567 148

97,99

98,60

105 290 122

0,61

2.Majburiyatlar (R)

9 843 246

8 285 228

2,01

1,40

-1 558 018

-0,61

Balans passivi bo'yicha (B)

489 120 272

592 852 376

100,00

100,00

103 732 104

0,00

*Manba: Buxoro MTU 2010-yil hisoboti
Taqqoslama balans esa korxona ichida balansda aks ettirilgan axborotdan xo’jalik faoliyatining tahlilida, xarajat va yo’qotishlarni qisqartirish uchun zaxiralarni izlashda, korxona tasarrufida qoluvchi foyda hisobidan to’lanadigan jarimalarni yo’qotishda foydalaniladi. U balansda ko’rsatilmagan rejalar va me’yoriy ko’rsatkichlar bilan solishtirishda muhim ahamiyatli hisoblanadi. Axborot texnologiyalarini takomillasahtirish sharoitida boshqaruv qarorlarini qabul qilish vazifasini qo’yish va hal qilish masalasini axborot tizimlari (AT) bajarib, ularning asosini axborot texnologiyalari tashkil qiladi.

Boshqaruv qarorini qabul qilish jarayoni quyidagilardan iborat:



  1. axborotni qabul qilish;

  2. axborotni qayta ishlash;

  3. boshqaruv qarorini tahlil qilish, tayyorlash va qabul qilish.

Bu jarayonning natijasi bo’lib boshqaruv qarorini tahlil qilish, tayyorlash va qabul qilish hisoblanadi. Boshqaruv qarorining samaradorligi dastlabki ma’lumotlarning qabul qilinishi va qayta ishlash tezkorligiga bog’liq. Buxgalteriya va boshqaruv hisobini avtomatlashtirishning zamonaviy tizimlari yirik hajmda hisobot shakllarini taklif qiladi, ammo ko’rsatkichlarning tahlili foydalanuvchining o’zi tomonidan amalgam oshirilishi kerak. Quyida hisobning istalgan paytida korxonaning moliyaviy holatini majmuaviy ko’rsatkichlar yordmida tezkor tahlil qilish uslubi berilgan. Bu usul EXCEL jadval protsessori asosida ishlab chiqilgan *. Usul bir-biriga bog’langan bir nechta bosqichdan iborat. Ushbu usulning mohiyati shundaki, u korxonaning moliyaviy ahvolini baholashda barcha moliyaviy ko’rsatkichlarni tahlilidan foydalanadi?? Курсаткчилар автоматлаштирилган тарзда хисобланади (илова 1) . Birinchi bosqichda korxonaning yillik moliyaviy hisoboti ko’rsatkichlari kiritilib, ular asosida ikkinchi bosqichda korxonaning moliyaviy-iqtisodiy ko’rsatkichlari formulalar asosida hisoblanadi va ushbu hisoblanmalar uchinchi bosqichda istalgan ko’rsatkichni tahlil qilish imkoniyatini beradi.


Xulosa va takliflar
Bugungi kunda yirik korxonalarda buxgalteriya hisobini avtomatlashtirish muammosi hozirgi kunning eng nuhim vazifalaridan biri bo’lib qolmoqda. Bu avvalambor, katta hajmdagi axborotlarni yig’ish, ularga qayta ishlov berish, tahlil qilish va ulardan boshqaruv qarorlariniqabul qilish vaqtida ratsional foydalanishdan iborat.

2008-yil 9-sentabrda tasdiqlangan muvofiq ““O’TY” DATKni axborotlashtirish to’g’risidagi Dastur”ga temir yo’l transportida o’tkazilayotgan islohotlar va tuzilmaning qayta ko’rib chiqilishi munosabati bilan tarmoqda ishlab chiqarish, texnologik va moliyaviy jarayonlar rivojlanmoqda. Ushbu jarayonlar esa buxgalteriya hisobida zamonaviy axborot tizimli yuqori texnologiyalarni qo’llashni talab etmoqda. Temir yo’l transportida buxgalteriya hisobining integratsiyalashgan axborot tizimini qo’llash, avvalo, buxgalteriya hisobi ma’lumotlarining aylanmasini tezlashtirish, hisob samarasini oshirish, boshqaruv organlariga haqqoniy ma’lumotlarni tezkorlikbilan yetkazish imkonini beradi.

Yakuniy bitiruv malakaviy ishini yozish davomida quyidagi xulosalarga kelindi:


  • Korxona moliyaviy–iqtisodiy holati ijobiy bo’lib, ko’rsatkichlarning aksariyati (ekspluatatsion t-km, yuk va yo’lovchi tashish hamda moliyaviy natija) 2010-yil hisobotiga ko’ra ijobiy natija bilan oshirib bajarilgan ;

  • Korxonaning moliyaviy natijasi rejaga nisbatan ancha past bajarilgan;

  • Korxonada 2011-yilda mehnatga haq to’lash va ish haqi, tovar moddiy zaxiralari, asosiy vositalarning hisob uchastkalari bo’yicha bobuxgalteriya hisobining avtomatlashtirilgan tizimiga o’tildi;

  • BHAT bilan oson ishlash uchun buxgalterlar operatorlar yordamida qayta tayyorlandi;

  • Korxоnada BHATga o’tilishi samarali ekanligi o’z isbotini topdi.

  • Yuqoridagilardan kelib chiqqan holda qiyidagi takliflar ishlab chiqildi:

  1. Korxonaning moliyaviy holatini joriy o’rganish va tahlil qilish uchun bitiruv malakaviy ishida Excel jadval prottsessori yordamida ishlab chiqilgan korxona moliyaviy holat ko’rsatkichlarini tadbiq qilish;

  2. Rejaviy ko’rsatkichlarni korxonaning haqiqiy holatidan kelib chiqqn holda ishlab chiqish;

  3. Yordamchi-ko’makdosh faoliyatni kengaytirish, bu faoliayt turidan keladigan foyda va korxona samarasini oshirish maqsadida kommunikatsion texnologiyalar tizimini kengaytirish va bu sohada servisni yaxshilash;

  4. Xodimlar malakasini doimiy oshirish maqsadida maxsus trening kurslarini o’tkazish.

Foydalanilgan adabiyotlar


1.

Adabiyot (arab. - adab so‘zining ko‘pligi) - 1. Fan va amaliyotning biror sohasidagi yutuqlarni umumlashtiruvchi asarlar majmui (texnikaviy A., qishloq xo‘jaligi A.i, siyosiy A. va boshqalar). 2. San’atning bir turi (badiiy A. deb ham ataladi)

O’zbekiston Respublikasi “Buxgalteriya hisobi to’g’risida”gi Qonuni. - Тошкент, 30-avgust, 1996 yil.

2.O’zbekiston Respublikasi “Axborotlashtirish to’g’risida”gi Qonuni. - Тошкент, 11- dekabr, 2003-yil.

3.“O’zbekiston temir yo’llari” DATK buxgalteriya hisobini korxonalarini kompyutrlash dasturi. - Тошкент, 2-sentabr, 2008 yil.

4. Б.А.Бегалов,С.М.Султанова.«Информационные системы бухгалтерского учета: проблемы, поиски, решения», Монография. - Тошкент: «Фан», 2009 г.

5.Р.С.Филимонова. “Практическая работа на 1С:Предприятие”. - Ростов на Дону, 2007 г.

6. S.S.G’ulomov, R.X.Alimov. “Axborot tizimlari va texnologiyalari”.- - Тошкент, ”Sharq” 2000-yil.

7. S.M.Sultanova “Buxgalteriya hisobini avtomatlashtirish”. ToshTYMI elektron kutubxonasi. - Тошкент, tashiit.uz

8. Abdullayev R.A. va boshqalar. Iqtisodiy axborotni ishlash avtomatlashtirilgan tizimlari - T.: "Fan", 2005-yil.

9.S.S. Gulomov va boshqalar. “Iqtisodiy informatika”. T., 2010-yil.

10.Axborotlar tizimlari va texnologiyalari /S.S.G'ulomov umumiy tahriri ostida/ Darslik. - T.: "Sharq", 2000-yil.

11.Milliy iqtisodda axborot tizimlari va texnologiyalari /akad. S.S.G'ulomovning umumiy tahriri ostida/ O'quv qo'llanma. - T.: "Sharq", 2004-yil.

12.Табличный процессор EXCEL. Справочник.- M.:Infra-M, 1998год.

13.http://www.norma.uz

14. http://www.buhonline.ru

15. http://www.buh.uz

16. http://www.glavbuk.ru



1   2   3   4


Download 393.04 Kb.

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa


Buxoro mtu mintaqaviy temir yo’l uzeli Bitiruvchi : Muyinova A. Raxbar: Sultanova S. M

Download 393.04 Kb.