Qo‘llanmani takomillashtirish




Download 33.76 Mb.
Pdf ko'rish
bet5/76
Sana23.10.2022
Hajmi33.76 Mb.
#27911
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   76
Bog'liq
пизаҚўлланма
Mavzu Ona plata bilan tanishish uning turini, imkoniyatlarini a
Qo‘llanmani takomillashtirish 
bo‘yicha fikr-mulohazalar va 
takliflar quyidagi manzilga 
yuborilishi mumkin: 
Toshkent shahri, Chilonzor 
tumani, Nurxon ko‘chasi, 21-uy. 
E-mail: markaz@tdi.uz


8
PISA – o‘quvchilarning o‘qish (matnni tushunish), matematika va 
tabiiy fanlardan savodxonlik darajalarini baholashga qaratilgan xalqaro 
baholash dasturi bo‘lib, o‘quvchilarning maktab davrida orttirgan bilim 
va ko‘nikmalarini real hayotiy vaziyatlarda qay darajada qo‘llay olishlarini 
aniqlashga mo‘ljallangandir. Shuningdek, PISA dasturi o‘quvchilarning 
ta’lim olishga bo‘lgan munosabati va motivatsiyasi haqida qimmatli 
ma’lumotlarni to‘plash bilan birga, ularda muammoni hal qila olish kabi 
ko‘nikmalarni ham baholaydi. Masalan, global ahamiyatga ega bo‘lgan 
masalalarni hal etishda o‘quvchi-yoshlarning fikr-mulohazalari va ular 
bergan taklif va yechimlarni baholaydi. 
Dunyo mamlakatlarida PISA dasturining natijalari asosida o‘quv 
dasturlarida mavjud bo‘lgan talablar doirasida o‘quvchilarning bilim va 
ko‘nikmalarni amaliyotda qo‘llash, fikrlash va muloqot qilish qobiliyatlariga 
baho beriladi. 
PISAning asosiy vazifasi – mamlakatlarni ta’lim sohasidagi davlat 
siyosatiga oid ma’lumotlar bilan ta’minlash va qarorlar qabul qilishda 
ularni qo‘llab-quvvatlashdan iboratdir.
Xalqaro ekspertlar va iqtisodchilar o‘quvchilarda o‘qish, matematika, 
tabiiy fanlardan o‘zlashtirilgan bilim va ko‘nikma darajalari shakllanishi 
va mustahkamlanishi davlatning kelajakdagi muvaffaqiyati uchun muhim 
dastlabki qadam deb hisoblanishini e’tirof etadilar. 
PISA Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (Organisation for 
Economic Cooperation and Development – OECD) tomonidan amalga 
oshiriladigan dastur hisoblanadi. 
PISA 2000-yildan buyon har uch yilda bir marta o‘tkazib kelinadi. 
Navbatdagi tadqiqotlar 2021-yilda o‘tkazilishi rejalashtirilgan bo‘lib, unda 
O‘zbekiston ham qatnashishi ko‘zda tutilgan. Tadqiqotning har uch yilda 
o‘tkazilishi esa mamlakatlarga siyosiy qarorlarni va tegishli dasturlarning 
ta’sirini hisobga olish uchun ma’lumot va tahlillarni o‘z ichiga olgan holda 
o‘z vaqtida axborot berish imkoniyatini yaratib beradi. Tadqiqotni aynan 
har uch yilda o‘tkazilishining o‘ziga xosligi shundaki, ta’lim sohasidagi 
islohotlar, o‘zgarishlar va yangilanishlarni kuzatish yo‘lida zaruriy 
ma’lumotlar to‘plash uchun qulay davriylik hisoblanadi. Shuningdek, bu 
davriylik davlatlarga o‘z ta’lim tizimida kelajakda erishishi ko‘zda tutilgan 
Pisa
1.
tadqiqoti haqida 
umumiY ma’lumotlar


9
asosiy maqsadlarini aniqlab olish 
imkoniyatini yaratib beradi. 
PISA tadqiqoti quyidagi xususi yatlarga 
ega:
– u butun dunyoda keng qamrovli va 
muntazam ravishda o‘tkazib kelinayotgan 
dastur; 
– ta’lim sohasidagi yirik, keng ko‘lamli xalqaro 
monitoring tadqiqotlaridan biri;
– tadqiqotda umumiy o‘rta ta’lim muassasa-
larida ta’lim olayotgan «15 yoshli» (15 yosh 3 oydan 16 yosh 2 oygacha 
bo‘lgan) o‘quvchilar ishtirok etadi; 
– o‘quvchilarning «mustaqil hayotga tayyorlik» darajasi, ya’ni ularning 
maktabda egallagan bilim va ko‘nikmalaridan hayot faoliyatida uchrashi 
mumkin bo‘lgan muammolarni hal etishda qay darajada foydalana
olishlari baholanadi; 
– o‘quvchilarning funksional* savodxonligi, jumladan, o‘qish (matnni 
tushunish), tabiiy va matematik savodxonligi, shuningdek, ushbu yo‘na-
lishlardagi hayotiy muammolarni hal etish ko‘nikmalari baholanadi; 
– tadqiqotda ishtirokchi mamlakatlar ta’lim tizimining o‘ziga xosligi 
bo‘yicha ma’lumot olish imkonini beradigan axborot to‘planadi.
Bundan tashqari, PISA – 15 yoshdagi o‘quvchilarning bilim va 
ko‘nikmalarini baholash bo‘yicha yagona xalqaro tadqiqot dasturi 
hisoblanadi. Tadqiqotning 15 yoshli o‘quvchi-yoshlar orasida o‘tkazilishiga 
asosiy sabab, OECDga a’zo bo‘lgan aksariyat davlatlarda ushbu yosh 
majburiy ta’lim bosqichining yakuniy davri hisoblanadi. 
Shu o‘rinda, «O‘zbekistonning ushbu tadqiqotlarda ishtirok etishi nima 
beradi?» degan savol tug‘ilishi tabiiy. PISA tadqiqotida ishtirok etish 
quyidagilarga imkon yaratib beradi:
– umumta’lim maktablari o‘quvchilarining ta’limning keyingi
bosqichini davom ettirishga, shuningdek mustaqil hayotga qay darajada 
tayyor ekanligini aniqlash;
– umumiy o‘rta ta’limni takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlarini 
aniqlash;
– o‘quvchilarning ta’lim sohasidagi yutuqlari, shuningdek, turli mamla-
katlarning ta’lim tizimlari haqidagi qiyosiy ma’lumotlarni olish.
Uchta yo‘nalish bo‘yicha tuzilgan maxsus PISA topshiriqlari asosida 
o‘quvchilarning savodxonligi tekshirilibgina qolmasdan, yana qo‘shim-
cha ravishda turli ijtimoiy so‘rovnomalar orqali ularning o‘qish shart-
_________
Funksional savodxonlik – insonlarning tashqi muhit va jamiyat bilan munosabatga kirishishi va tez 
o‘zgaruvchan sharoitlarga moslasha olish qobiliyatidir.


10
sharoit lari, muammo va yutuqlari ham o‘rganiladi. Shuningdek, mazkur 
dasturda, yuqorida ta’kidlab o‘tilganidek, uchta yo‘nalish bilan chek-
lanib qolmasdan, qo‘shimcha yo‘nalishlar, ya’ni «Global kompetentlik», 
«Moliyaviy savodxonlik», «Muammoni hamkorlikda yechish» kabi 
yo‘nalishlar bo‘ yicha ham tadqiqotlar o‘tkazib kelinmoqda. Bu yo‘na lish-
lar bo‘yicha tadqiqotlar davlatlarning tanlovi asosida amalga oshiriladi. 
Shunday bo‘lsa-da, dasturning har davrdagi tadqiqotlarida bitta
asosiy yo‘nalishga alohida urg‘u, ustuvorlik beriladi. Ya’ni, ustuvor
yo‘nalish bo‘yicha sinov topshiriqlari soni taklif etilgan barcha 
topshiriqlarga nisbatan ko‘proqni tashkil qiladi. 2021-yilgi PISA 
tadqiqotlarida «Matematik savodxonlik» yo‘nalishi ustuvor etib 
belgilangan. 
Xalqaro baholash dasturi doirasida asosan quyidagi muammolar tadqiq 
etiladi:
Yoshlar kelajak hayotlarida duch kelishi mumkin bo‘lgan to‘siqlarni 
yengib o‘tishga qay darajada tayyor? 
O‘quvchilar ziddiyatlar sabablarini tahlil qilish, izlash va aniqlash hamda 
o‘z g‘oyalarini taqdim etishga qodirmi? 
O‘quvchilar qay darajada o‘zlashtirgan bilim va ko‘nikmalarini real 
hayotiy vaziyatlarda qo‘llay olish qobiliyatlariga ega? 
PISA tadqiqotlarining nufuzi va unda qatnashuvchi davlatlar soni 
borgan sari oshib bormoqda. 2018-yildagi tadqiqotlarda 78 ta davlat 
qatnashgan bo‘lsa, 2021-yildagi tadqiqotlarda ishtirokchi davlatlar soni 
85 taga yetishi kutilmoqda. Ular qatorida O‘zbekiston Respublikasi ham 
ilk marotaba ishtirok etishi rejalashtirilgan. 
Ushbu tadqiqotda «Maktablar o‘quvchi-yoshlarni katta hayotga
o‘tishiga munosib ravishda tayyorlay olyaptimi?», «Ayrim turdagi
o‘quv dasturlari boshqalariga nisbatan samaraliroqmi?» kabi savollar o‘rin 
oladi.
PISA muayyan maktab o‘quv dasturlarining ustunligini emas, balki 
o‘quvchilarning asosiy mavzularda bilim va ko‘nikmalarini qo‘llay olish 
qobiliyati, muammolarni tahlil qilish, sharhlash va samarali hal qilish, 
fikrlash va muloqot qilish imkoniyatlarini o‘rganadi.
O‘quvchilar maktabda o‘rganishi lozim bo‘lgan hamma narsani to‘liq 
o‘zlashtira olmaydilar. Samarali o‘rganuvchi bo‘lish uchun nafaqat bilim 
va ko‘nikmalarni, balki ular qanday va nima uchun o‘rganilishi haqida 
xabardor bo‘lishi lozim. 
PISA tadqiqotida topshiriqlar savollarning murakkablik darajasidan 
kelib chiqqan holda, o‘quvchilar tomonidan berilgan javoblarning 
to‘liqligiga qarab, «javob to‘liq qabul qilinadi», «javob qisman qabul 
qilinadi», «javob qabul qilinmaydi» me’zonlari bo‘yicha baholanadi.



Download 33.76 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   76




Download 33.76 Mb.
Pdf ko'rish