• Kalit so’zlar;
  • Декабрь 2020 21-қисм




    Download 1.88 Mb.
    Pdf ko'rish
    bet3/19
    Sana19.10.2022
    Hajmi1.88 Mb.
    #27548
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   19
    Bog'liq
    21.Kimyo yunalishi 1 qism
    3. Электрон почта очиш, Мавзу педагогикани ўрганиш зарурати
    Декабрь 2020 21-қисм
    Тошкент
    KiMyo FANiNiNG RiVojLANiSHi VA buGuNGi KuNDA KiMyo
    FANiNiNG o’RNi VA AHAMiyAti.
    Hanifa G’aniyeva
    Farg’ona viloyati Oltiariq tumani 
    41-umumiy o’rta ta’lim maktabi kimyo fani o’qituvchisi.
    Annotatsiya; ushbu maqolada kimyo fanining bugungi kundagi ahamiyati va bobolarimizning 
    kimyo faniga qo’shgan hissalari.
    Kalit so’zlar; Kimyo, kimyoviy mahsulotlar, ruda, metal, shisha .
    Kimyo - ”ximiya ” – moddalarning tuzilishi va o’rganishini o’rganadigan fan. Kimyo 
    boshqa fanlar qatori inson faoliyatining mahsuli sifatida vujudga kelib, tabiiy ehtiyojlarni 
    qondirish , zaruriy mahsulotlar ishlab chiqarish, biridan ikkinchisini hosil qilish va nihoyat
    turli hodisalar sirlarini bilish masadida ro’yobga chiqdi. odamlar qadimda rudalardan metallarni 
    ajratib olish, turli xil qotishmalar tayyorlash va qo’llash, jumladan shisha tayyorlash va undan 
    turli maqsadlarda foydalanishni bilganlar. qadimgi misrda kimyoviy jarayonlarga asoslangan 
    hunarmandchilik rivojlangani ma’lum. Pishiq charm tayyorlash , uni bo’yash. rangli shisha 
    olish , o’simliklarsdan dori-darmon va hushbo’y hidli moddalar tayyorlash, sopol buyumlar 
    ishlab chiqarish yo’lga qo’yilgan . o’sha davrlarda kimyoviy mahsulotlar ishlab chiqarish 
    yo’lga qo’yilgan. o’sha davrlarda kimyoviy mahsulotlar hindiston, xitoy va o’rta osiyoda 
    kam ishlab chiqarilgan. ”Kimyovi hunar “ sohibi bo’lgan kimyogar bir moddadan ikkinchi 
    mahsulotni tayyorlash ishi bilan shug’ullangan. o’zbekistondan o’tgan buyuk ipak yo’li orqali 
    miloddan avvalgi 1-mingyillikning 2- yarmidan boshlab mamlakatga savdo - sotiq bilan birga 
    hunarmandchilik ham kirib keldi. Topilgan juda ko’p buyumlar va yodgorliklar o’zbekiston 
    hududida yashagan aholining kimyo hunaridan qadimdan bohabar ekanlgidan dalolat beradi. 
    buxoro yaqinidagi Poykent manzilgohidan 8 - asrga taaluqli kimyo labaratoriya topilgan . nil 
    bo’yidagi iskandariya shahrida 1 - asrda yozilgan traktatlarda ko’pgina kimyoviy ma’lumotlar, 
    jumladan , kimyoviy jihozlarning ko’rinishlari, kuydirish , pishirish , toblash, quruq haydash , 
    eritish , kristallanish, ajratish va boshqa usullar haqida ma’lumot keltiriladi. mazkur manbada 
    oddiy metallardan oltin olish g’oyasi ham ilgari surilgan bo’lib, mavhum bu izlanish fanning 
    rivojlanishiga ma’lum darajada to’sqinlik qildi, olimlar fikrini boshqa amalga oshmaydigan 
    yo’nalishga burib yubordi. iskandariya traktatlari ma’lumotlaridan foydalangan arab olimlari tez 
    orada bir nechta yangi moddalar , jumladan, nitrat kislotasi , tuzlar va boshqa narsalarni kashf 
    qildilar. Keyinchalik, bu so’z yevropa mamlakatlarida ’’ ximiya ’’ nomi bilan ommalashdi. abu 
    abdulloh al-xorazmiyning ”bilimlar kaliti ’’ kitobida kimyoga alohida bo’lim ajratilib, unda 
    turli moddalar, asboblar, tajribalar to’g’risida mukammal ma’lumotlar keltirilgan. abu ali ibn 
    sino ” al - qonun’’ kitobida o’simlik, hayvonot, minerallar, tuzlar, kislotalar , metallar, oksidlar 
    va boshqa birikmalarning 50 dan ortiq turini yozadi. ularning nomlari, xossalari, ishlatilishini 
    to’la ifodalaydi. abu rayhon beruniyning ”minerologiya’’ asarida moddalarning moddalik 
    xususiyatlari o’z aksini topgan. o’zbekiston fanlar akademiyasi sharqshunoslik insitituti fondida 
    minerologiyaga oid 18ta, kimyoga oid 31ta qo’lyozma mavjud. respublikamizda Kimyo fanining 
    rivojlanishida o’zbekiston fanlar akademiyasi tarkibida hamda turli vairliklar tarmoq insititutlari 
    sifatida faoliyat ko’rsatib kelayotgan ilmiy tadqiqot va loyiha insititutlari xizmati salmoqlidir. 
    Kimyo insitituti (hozirgi umumiy va noorganik kimyo insitituti ), o’simlik moddalari kimyosi 
    insitituti, Polimerlar fizikasi va kimyosi insitituti, o’zmu va boshqa oily o’quv yurtlari kimyo 
    labaratoriyalarida olib borilayotgan ilmiy tadqiqot ishlari mamlakatimizda kimyo fanini yuqori 
    pog’onalarga ko’tarishda muhim omillardan bo’ldi. 
    foydalanilgan adabiyotlar; 
    1. ahmedov K. o’zbekiston kimyogarlarining muvaffaqiyatlari . T. 1987.
    2. o’zme. birinchi jild. Tashkent 2000-yil.


    9

    Download 1.88 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   19




    Download 1.88 Mb.
    Pdf ko'rish