• 7. Axborot tizimlarining tuzilishi
  • Axborot tizimilarining vazifasi




    Download 184.87 Kb.
    bet17/87
    Sana22.01.2024
    Hajmi184.87 Kb.
    #143131
    1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   87
    Bog'liq
    Informatsion texnologiyalar-fayllar.org
    preview, Skarabey-texnologiyasi, 11111, roundup3sb, A.Baynazarov Magliwmatlardi basqariw sistemasi pani, BOSHLANG`ICH SINFLARDA TEXNOLOGIYA TA`LIMIDAN AMALIY ISHLAR, Mengliyev B. Hozirgi o`zbek tili, Yoshlar ittifoqi sardori, 6-sinf, portal.guldu.uz-Дастурлаш тиллари, Microsoft Word Document
    Axborot tizimilarining vazifasi. Axborotlarga asoslangan, maqsadi oldindan
    belgilangan va shu maqsadga erishish dasturi ishlab chiqilgan boshqariluvchi
    jarayonga maqsadli ta’sir ko‘rsatish — qaror qabul qilish deb ataladi. Qarorning
    shakllanish jarayoni esa — qaror qabul qilish jarayoni deb yuritiladi. Tashkilotni
    boshqarish doirasida mehnat taqsimotiga muvofiq qabul qilinadigan qarorlar
    boshqaruvning u yoki bu vazifasiga kiradi.
    Qaror qabul qilish jarayonini ta’minlash, ya’ni aynan, kerakli axborotni
    kerakli vaqtda va kerakli joyga taqdim etish — tashkilot axborot tizimining
    asosiy vazifalaridan biridir. Shu bois ham qaror mohiyati, uni qabul qilish
    jarayoni, qaror qabul qilishning barbod bo‘lishi tashkilotning axborot tizimi
    faoliyatiga, u yerda qo‘llaniladigan texnologiyaga sezilarli ta’sir qiladi va hatto
    axborot tizimining butun boshli sinfi — qaror qabul qilish tizimini shakllantirish
    zaruriyatini keltirib chiqaradi.
    Tashkilotni boshqarishning yuqorida ko‘rib chiqilgan tizimi albatta, unga
    kibernetik nuqtai nazardan yondashuviga ko‘ra belgilangan. Agar boshqaruv
    tizimi haqida ayrim mavhumliklarsiz gapiradigan bo‘lsak, yuqorida qayd
    etilganlardan tashqari tashkilotning boshqaruv tizimiga uning tashkiliy tarkibi,
    xodimlar, vazifani bajarish choralarini ko‘rish, tashkilotning ichki madaniyati va
    hokazo omillar ta’sir ko‘rsatadi.

    37
    Xo‘sh, ta’sir ko‘rsatish nima degani? Bu axborot tizimida qanday axborot


    mavjudligi, u qanday saqlanishi, qay yo‘sinda qayta ishlanishi, ushbu tizim
    qanday ishlashi va hokazolarni oldindan belgilashni anglatadi.

    7. Axborot tizimlarining tuzilishi 

    Avtomatlashtirilgan axborot tizimi ta’minlovchi va funksional qismlarga


    ega (1-rasm).
    Ta’minlovchi qism axborot, texnik, matematik, dasturiy, tashkiliy, huquqiy
    va lingvistik ta’minotdan iborat bo‘ladi.
    Axborot ta’minoti — 
    tashkilotda aylanib yuruvchi axborotlarni tashkil
    etish shakli, joylashtirilish hajmi (axborotni tasniflash va kodlashtirish,
    hujjatlarni unifikatsiyalashgan tizimi, axborot oqimlarining yagona tizimi)
    bo‘yicha loyiha qarorlarining, shuningdek, ma’lumotlar bazasi tuzilish
    uslubining majmuidir.
    U ko‘rsatkichlarni, ma’lumotnomalarni axborotni tasniflovchi hujjatlarning
    unifikatsiyalashgan tizimini, tashuvchi vositalardagi axborotlarni o‘z ichiga
    oladi.
    Texnik ta’minot. 
    Texnik ta’minot — axborot tizimi ishi uchun
    mo‘ljallangan texnik vositalar kompleksi, shuningdek, ushbu vositalar va
    texnologik jarayonlarga tegishli hujjatlardir.
    Matematik ta’minot. 
    Matematik ta’minot — axborot tizimida vazifalarni
    hal etishda foydalaniladigan axborotlarni qayta ishlash algoritmi, modellari,
    matematik uslublari majmui.
    Dasturiy ta’minot 
    — bu axborot tizimining maqsad va vazifalarini amalga
    oshirish uchun dasturlar majmui, shuningdek texnik vositalar kompleksining
    me’yorida ishlab turishi demakdir.
    Dasturiy ta’minot tarkibiga umumiy tizimli va maxsus dasturli mahsulotlar,
    shuningdek texnik hujjatlar, jumladan: operatsion tizimlar, dasturlash tizimi,

    38
    dasturchining


    asbob-uskuna
    vositasi,
    test
    va
    tashxis
    dasturlari,
    telekommunikatsiyaning dasturiy vositasi, axborotni himoyalash, funksional
    dasturiy ta’minot (avtomatlashtirilgan ish joylari, ma’lumotlar bazalarini
    boshqarish tizimi va hokazo) kiradi.
    Umumiy tizimli dasturiy ta’minot. 
    Ularga foydalanuvchiga mo‘ljallangan
    va axborotni qayta ishlashning an’anaviy vazifalarini hal etish uchun
    belgilangan dasturlar kompleksi kiradi. Ular kompyuterlarning imkoniyatlarini
    kengaytirish, ma’lumotlarni qayta ishlash jarayonini boshqarish va nazorat
    qilishga xizmat qiladi.
    Maxsus dasturiy ta’minot. 
    Aniq bir dasturiy tizimni yaratishda ishlab
    chiqilgan dasturlar majmuini ifoda qiladi. Uning tarkibiga turli darajada
    o‘xshash ishlab chiqilgan modellar, ma’lum bir obyektning ishlashini aks
    ettiruvchi amaliy dasturlar paketi kiradi.
    Uslubiy ta’minot va tashkiliy ta’minot — 
    axborot tizimini ishga tushirish
    va ishlatish jarayonida axborot tizimi xodimlarining texnik vositalar bilan va
    o‘zaro ta’sirini belgilovchi metodlar, vositalar va hujjatlar majmuidir.
    Ergonomik ta’minot 
    (sharoit) — ish joylariga, axborot modellariga,
    xodimning ish faoliyatiga nisbatan turli ergonomik talablardan iborat hujjatlar,
    ularni amalga oshirish usullari to‘plamidir.
    Maqsad — xodim ishining yuqori samaradorligini ta’minlash.
    Huquqiy ta’minot 
    — axborot tizimining huquqiy maqomi va uni ishga
    tushirishni belgilovchi huquqiy me’yorlar majmuidir. Axborotni olish qayta
    o‘zgartirish va foydalanish tartibi belgilab qo‘yiladi. Huquqiy ta’minotning
    asosiy maqsadi qonunchilikni mustahkamlash sanaladi. Huquqiy ta’minot
    tarkibiga qonunlar, farmoyish, hukumat organlari qarorlari, buyruqlari,
    yo‘riqnomalari va vazirliklar, idoralar, mahalliy hukumat organlarining boshqa
    me’yoriy hujjatlari kiradi.

    39
    Lingvistik ta’minot — 


    axborot tizimi xodimlari va texnik, dasturiy va
    axborot ta’minoti xodimlarining muloqot tili majmui (til vositasi), shuningdek,
    axborot tizimida foydalaniladigan atamalar majmui.
    Axborot tizimning funksional qismi 
    axborot tizimining vazifa va
    topshiriqlari bajarilishini ta’minlaydi. Amalda bu yerda tashkilotni boshqarish
    tizimining modeli saqlanadi. Mazkur tizim doirasida boshqaruv maqsadlarining
    funksiyalarga, funksiyalarning esa axborot tizimi kenja tizimiga o‘zgarishi ro‘y
    beradi. Kenja tizimlar vazifalarni amalga oshiradi. Ular tizimning biror bir
    belgisiga ko‘ra ajratib ko‘rsatilgan qismidir. Odatda axborot tizimida funksional
    qism funksional belgilariga ko‘ra kenja tizimlarga bo‘linadi:
     boshqaruv darajasi (oliy, o‘rta, quyi);
     boshqariladigan resurs turi (moddiy, mehnat, moliyaviy va hokazo);
     qo‘llanish sohasi (bank, jamg‘arma bozori va hokazo);
     boshqaruv ishi va davri.
    Shuni qayd etish lozimki, avtomatlashtirilgan axborot tizimining
    funksional qismi tarkibi va mazmuni ma’lum bir obyektga bog‘liq. Axborot
    tizimining ta’minlovchi qismi tarkibi va mazmuni turli obyektlar uchun bir xilda
    bo‘ladi.

    Download 184.87 Kb.
    1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   87




    Download 184.87 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Axborot tizimilarining vazifasi

    Download 184.87 Kb.