• 1 . 2 - r a s m . M ashina tutashmalari (d e ta lla n ) yeyilishining u m u m to m o n id a n qabul qilingan egri ch izig i elem entlari.
  • - r a s m . X izm at m uddati m obaynidagi xarajatlar to'plangan ch ek li




    Download 0.53 Mb.
    Pdf ko'rish
    bet10/13
    Sana25.10.2022
    Hajmi0.53 Mb.
    #28000
    1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13
    Bog'liq
    BvbQorlXcAm3VCrVQpNwy0DTbMiL9jNRwn4yIrNt (1)
    solenoid-va-toroidning-magnit-maydoni, The present simple tense, Фонетика, 1658823099, 10 MAVZU, 1632119137950
    1.1- r a s m . X izm at m uddati m obaynidagi xarajatlar to'plangan ch ek li 
    xarajatlar darajasiga b o g 'liq lig in i ifodalovchi grafik.
    T a ’m irla raro optim al bajarilgan ish m iqdorini aniqlash uchun 
    m ash in alar bajargan ish 
    m iq do ri — «T» ga bog‘liq ravishdagi 
    ekspluatatsion xarajatlar — Ex qiym atlarining statistik m a’lum otlari 
    berilgan b o ‘lishi kerak.
    Bu b e rilg an m a ’lum otlarni abssissa o ‘qlariga — bajarilgan ish 
    m iqdorini soatlarda, ordinata o ‘qi bo'yicha esa — shu qiym atlarga 
    mos keladigan ekspluatatsion x arajatlar qiymatini qo‘yib, qulay grafik 
    usulida ko'rsatish mumkin.
    E kspluatatsion xarajatlarning m inim al qiymatlarini bilgan holda, 
    uncha qiyin b o ‘lm agan grafiklar qurish yo‘li bilan ta ’m irlararo b a ­
    jarilgan ish m iqdorini topish m u m k in (1.1-rasmga qarang).
    D em ak, agar Ex n = C min so ‘m bo'lsa, u holda optim al bajaril­
    gan ish m iqd ori N m oto-soatni tashkil etadi.
    Bu to p sh iriq n i m atem atik usul bilan ham yechish m um kin.
    K o‘p tu rli k o ‘rinishdagi m ate m a tik bog'lanishlar ichida eksplu­
    atatsion x a ra jatlar Ex ning m ash in alar bajargan ish m iqdori W ga 
    bogMiqligini ifodalovchi va qoM lanilishi m um kin bo'lgan funksiya 
    bu Ex = A T 1 ko'rinishdagi darajali funksiyadir. Bu bog‘lanishda, A 
    va n k o effitsien tlarn in g bajarilgan ish m iqdoriga b o g iiq lig in i ko ‘p 
    hajm dagi o ‘zgarishlarini ifodalash m um kin.
    Agar, E 
    berilgan bo‘lsa, u holda
    ■*mm


    1 . 2 - r a s m . M ashina tutashmalari (d e ta lla n ) yeyilishining u m u m to m o n id a n  
    qabul qilingan egri ch izig 'i elem entlari.
    B unday tutashm alar (ish q a la n u v c h i juftliklar) ga m iso l qilib 
    barm oq — vtulka, porshen — gilza, tirsakli val — o ‘zak va shatu n vkla- 
    dishlari, shpindel roligi — tasm alar va shu kabilami ko‘rsatish mumkin.
    1.2-rasmda bitta tutashm ani hosil qiluvchi ikki (bir xil m ateri- 
    aldan tayyorlangan) detalning yeyilishini ko‘rsatuvchi egri chiziqlar 
    keltirilgan. Rasmdan ko'rinib turibdiki, tirqish chekli qiym atigacha 
    kattalashganda tutashm a yaroqsizga chiqariladi, chunki b u n d a uzel 
    yoki yig‘ish birliklarining b iro r ish holati (xarakteristikasi) keskin 
    yomonlashadi.
    Yeyilish kattaligi ortib bo rg an i sari tutashm aning q o ldiq resursi 
    (1.2-rasm ga qarang) kamayadi. Yeyilish «U» ning kattaligi yoki tir­
    qish «S» qiymati chekli qiym atlariga yetganda detai yoki tu ta sh m a ­
    ning resursi batam om tugaydi va bu ndan keyin undan foydalanish 
    maqsadga muvofiq bo‘lmaydi.
    T raktor, meliorativ, paxta terish m ashinalari va b o sh q a qishloq 
    xo‘jaligi mashinalarining ham m a detallarini ish xarakteriga k o ‘ra ikkita 
    mustaqil guruhga ajratish m um kin:
    1. 
    0 ‘zining brakka chiqarish k o ‘rsatkichiga — yeyilishning chekli 
    kattaligiga ega boMgan detallar. D etallar bundan ortiq yeyilsa, ular 
    sinib, falokat ro‘y berishi m um kin.


    B unday detallarga vtulkalar, sharikli va rolikli podshipniklar ( r a ­
    dial tirqishning kattalashuvi), shesternyalar, yulduzchalar (tishin in g
    yeyilishi), paxta terish m ashinalaridagi terish apparatining detallari, 
    tra k to rlarn in g yurish qism i d e ta lla ri va boshqalar m isol boMishi 
    mumkin.
    2. 
    O xirgi h o lati, y a ’ni ish q a la n u v ch i detallari o rasidag i t i r ­
    q is h n in g c h e k li q iy m a ti, o d a td a , d e ta lla rn in g s in ish ig a o lib
    k e lm a s d a n , uzel, agrégat yoki b u tu n m ashinaning tex n ik y ox ud
    iq tiso d iy tavsiflari b uzilish ig a sab ab bo'ladig an yig'ish birligi ( tu -
    ta sh m a ).
    C hekli yeyilish Ur yoki chek li tirqish Sr deb shunday yeyilish 
    yoki tirqishga aytiladiki, b u n d a detal yoki tutashm a oxirgi holatga 
    keladi. M ashinaning texnik yoki iqtisodiy ko‘rsatkichlari keskin yom on- 
    lashuvining oldini olish uch u n detal yoki tutashm adan bundan ke- 
    yin foydalanmaslik kerak.
    Shunday qilib, detal yoki tutashmalarning oxirgi holati foydalanish 
    jaray o n id a chekli yeyilish yoki tirqishning namoyon bo'lishi bilan 
    belgilanadi. T a’mirlash chog‘ida mashinaning ishlash qobiliyatigina emas
    uning ta ’mirlashlararo resursi ham tiklanadi. Demak, ta’mirlash jarayoni­
    da qoldiq resursi m ashina yoki agregatning ta’mirlashlararo resursiga 
    teng yoxud undan ortiq b o ‘lgan detallar, yoki tutashm alargina b u n ­
    dan keyin ishlatish uchun m ashinada qoldiriladi. Binobarin, ta ’mirlash 
    cho g ‘ida detallar va tutashm alarning oxirgi holati endi chekli emas, 
    balki «ta’mirlashda ruxsat etilgan» yoki oddiygina qilib «ruxsat etilgan» 
    deb ataluvchi yeyilish Utt yoki tirqish Sre qiymati bilan belgilanadi.
    D etal yoki tutashmaning qoldiq resursi butun mashinaning yoxud 
    ayrim yig‘ish birligining ta ’m irlashlararo resursiga teng b o ‘lgan yeyilish, 
    yoxud tirqishga ruxsat etilgan yeyilish Uie yoki tirqish 5re deb ataladi.
    C hekli va ruxsat etilgan yeyilishlar va tirqishlarning qiymatlari 
    m axsus ta d q iq o tla ro ‘tkazish h a m d a keyin stendlarda va xo'jaliklarda 
    sinab k o ‘rish yo'li bilan an iq lan ad i. Ko'pgina traktorlar va qishloq 
    xo‘jaligi m ashinalarining detallari ham da tutashm alari uchun chekli 
    va ruxsat etilgan yeyilishlar h a m d a tirqishlar qiym atlari davlat joriy 
    va butkul ta ’mirlash texnologiyasi ilmiy tekshirish instituti (va uning 
    shoxobchalari) nashrlarida keltirilgan.
    T rak torlar, paxta terish m ashinalari va boshqa turdagi qishloq 
    x o ‘jaligi m ashinalarining oxirgi holati ham da yig‘ish birliklari quyi- 
    dagilar bilan ifodalanadi:


    1) m ashinaning birinchi yoki navbatdagi ta ’m irlashga b o ‘lgan 
    talabi bilan;
    2) m ashinani hisobdan chiqarishning maqsadga muvofiqligi bilan;
    3) m ashina tuzilishining m a ’naviy eskirishi bilan.
    Shunga ko ‘ra m ashinaning yoki yig'ish birligining chidam liligi 
    (resursi va xizm at muddati) quyidagi turlarga b o'linadi:
    ta ’m irlashgacha, ya’ni foydalanila boshlanganidan to birinchi 
    ta ’m irlashgacha boMgan chidam lilik;
    t a ’m irlash g ach a, ya’ni avvalgi t a ’m irla sh d a n to n av b atd ag i 
    ta ’m irlashgacha bo‘lgan chidam lilik;
    to ‘liq, ya’ni foydalanila bo shlanganidan to hisobdan chiqaril- 
    gungacha b o ‘lgan chidamlilik.
    Oxirgi holatning kelishi m ashin an ing ishonchlilik darajasi pasa- 
    yishi, uning eskirish jarayoni bilan cham barchas bog‘liq.
    «Ishonchlilik darajasi» deganda tayyorlash vaqtida m ashinaga kiritil- 
    gan va u ishlaganda sarflanadigan ham da ta ’mirlash jarayonida tiklana- 
    digan buzilm asdan ishlash, chidam lilik, ta ’mirlashga yaroqlilik va 
    saqlovchanlik kabi barcha ko‘rsatkichlar majmuyi tushuniladi.
    M ashinaning ishonchlilik ko ‘rsatkichining yuqoriligi uning narxiga 
    ekvivalent b o ‘lib, um um lashgan tarz d a pul birliklari o ic h a m la rid a
    berilishi mumkin.
    M ashinadan foydalanish ja ra y o n id a uning ishonchlilik darajasi 
    pasayib borishini «eskirish» deb atash qabul qilingan. M ashina yoki 
    yig‘ish birligi eskirishining asosiy ko'rsatkichlari ishonchliligining 
    pasayish tezligi ortishi ham da ta ’m irlashlararo resursining kam ayi- 
    shidan iborat.
    Detallar o ‘lchamlari va geom etrik shaklining o ‘zgarishi m exanizm - 
    dagi ana shu detallaming ishlash xarakteriga turlicha ta ’sir qiladi yoki 
    mashinadagi har bir asosiy qism detallarining (dvigatel, harakat- 
    lanuvchi qism , terish apparati ish organlarining) yeyilishi ular m exa- 
    nizm larining jadal yeyilishiga, ish organining ish sifati pasayishiga va 
    iqtisodiy ko'rsatkichlarining yom onlashuviga olib kelishi m um kin.
    Yuqorida aytilganlarga asosan, detai va tutashm alam ing ruxsat etil- 
    gan chekli yeyilishini aniqlash u c h u n [28] quyidagi m ezo n lar ko 'zd a 
    tutiladi: 1) texnik mezon (detallarning yeyilishi); 2) ish sifati (tex- 
    nologik jarayonning barqarorligi); 3) iqtisodiy mezon. Ana shu m ezon- 
    lardan foydalanishda shuni n azard a tutish kerakki, garchi ulardan 
    har birini istalgan detal (tu ta sh m a )n in g ruxsat etilgan yeyilishini


    aniqlash uchun q o ‘llash m u m k in b o ‘lsa ham, m ashinaning vazifasiga 
    qarab ulardan faqat bittasigina undagi muayyan qism detallad uchun 
    asosiy m ezon bo'ladi, qolgan m ezonlardan esa ular uchun am alda 
    foydalanib b o ‘lmaydi yoki u lar yordam chi nazorat aham iyatiga ega 
    bo ‘ladi.
    Ish organlarini bevosita boshqaradigan aksariyat m exanizm larni 
    tashkil qiluvchi uzatish m exanizm lari va ish organlarining o ‘zi uchun 
    ish sifati asosiy m ezon b o ‘lsa, dvigatelga yonilg‘i uzatish, uning 
    yonish jarayonlarini, shuningdek, yonish mahsullarining chiqib ketish 
    jara y o n la rin i boshqaruvchi m exanizm lar uchun esa iqtisodiy m ezon 
    (m ash in an ing ish unum i, ish ashyolari sarfi) asosiy b o ‘lib hisobla- 
    nadi. M uayyan detai yoki tutash m an ing ruxsat etilgan chekli yeyil- 
    ishini eng a w a lo asosiy m ezo n b o ‘yicha aniqlash lozim . Shundan 
    keyingina, yuqorida aytilganidek, qolgan ikki nazorat m ezonini ham
    hisobga olish maqsadga m uvofiqdir (agar m um kin b o ‘lsa). Ushbu 
    m asalani batafsilroq ko‘rib chiq am iz.

    Download 0.53 Mb.
    1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13




    Download 0.53 Mb.
    Pdf ko'rish

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    - r a s m . X izm at m uddati m obaynidagi xarajatlar to'plangan ch ek li

    Download 0.53 Mb.
    Pdf ko'rish