• JAHON IJTIMOIY-IQTISODIY GEOGRAFIYASI 0 ’q u v q o ’l l a n m a
  • Jahon ijtimoiy-iqtisodiy geografiyasi




    Download 4.28 Mb.
    Pdf ko'rish
    bet1/365
    Sana15.10.2022
    Hajmi4.28 Mb.
    #27258
      1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   365
    Bog'liq
    Jahon-ijtimoiy-iqtisodiy-geografiyasi-

    27258

    JAHON IQTISODIYOTI VA DIPLOMATIYA 
    UNIVERSITETI
    B.A. BAHRITDINOV 
    S.A. ZOKIROVA 
    GA. ABDURAHIMOVA 
    S.E. A’ZAM
    JAHON IJTIMOIY-IQTISODIY 
    GEOGRAFIYASI
    0 ’q u v q o ’l l a n m a
    TOSHKENT 2008


    KIRISH.................................................................................................................4
    SZ BOSHI......................................................................................................... 6
    I BLIM. GEOGRAFIK MEHIMATTAQSIMOTINING OMILLARIVAKOMPONENTLARI ...... 7
    I BOB. Turarjoy atrofidagi muhit: resurslarva muammolar........................................ 7
    Jahon tabiiy resurslari.......................................................................................... 7
    Energiya resurslari............................................................................................. 10
    Mineral resurslar................................................................................................ 13
    Yer resurslari..................................................................................................... 15
    rmon resurslari................................................................................................ 16
    Suv resurslari.....................................................................................................17
    Dunyo okeanining resurslarni zlashtirishi............................................................ 18
    Ekologiya: insoniyat taqdiriga kalit......................................................................... 19
    Ekologik xavf: ayrim ko’rsatkichlar va umumiy tanglik..............................................19
    Ifloslantirish manbalari.........................................................................................21
    "Parnik effekti”....................................................................................................23
    “Ozon tuynugi” ...................................................................................................24
    Avtomobil - xavfli manba.....................................................................................24
    Atom energetikasining ta’siri................................................................................ 25
    0 ’rmonlarning yqolishi.......................................................................................25
    Cho’llanish......................................................................................................... 26
    Ekologik muvozanatni qanday qayta tiklash kerak-................................................ 26
    Iqtisodiy muammolar........................................................................................... 27
    Resurs bilan ta’minlash muammosi....................................................................... 29
    Xom ashyo resurslari......................................................................................... 31
    Neft.................................................................................................................. 31
    Ko’mir................................................................................................................ 32
    Qayta tiklanmaydigan resurslar............................................................................33
    Dunyodagi oziq-ovqat muammosi.......................................................................... 35
    Aholining oziq-ovqatga blgan ehtiyoji..................................................................35
    Rivojlanayotgan mamlakatlarglobal ovqatlanish tizimida.......................................... 37
    Oziq-ovqat mahsulotlari masalalarini yechish........................................................ 42
    yollari imkoniyatlari............................................................................................. 42
    II BOB. Jahon aholisi geografiyasi........................................................................ 44
    2.1. Aholining jamiyat taraqqiyotidagi ahamiyati, uning ayrim tarixiy davrlardagi soni va 
    dinamikasi 
    ..............................................................................................44
    2.2. Aholining tabiiy harakatiga xos umumiy va regional jihatlar................................45
    2.4 Jahon aholisining irqiy, etnik va diniy tarkibi.......................................................46
    Migratsiya 
    ...................................................................................47
    Aholining diniy tarkibi.......................................................................................... 49
    Mehnat salohiyati aholining ijtimoiy va kasbiy tuzilmasi............................................50
    Aholining hududiy joylashuvi................................................................................ 50
    Shahar va qishloq aholisi..................................................................................... 51
    Urbanizatsiya.................................................................................................... 51
    IIIBOB. SANOAT: INNOVATSIYAVAGEOGRAFIYA................................................ 53
    Jahon mamlakatlarining iqtisodiy rivojlanish darajasiga ko’ra turlari.......................... 56
    IV BOB. Qishloq xo’jaligi: geografik rivojlanishning bosqichlari va ziga xos
    xususiyatlari.................................................................................................58
    Zamonaviy FTI ning rivojlanish bosqichlari............................................................. 58
    Rivojlanish darajasi va ynalishining geografik tavofutlari...................................... 59
    Qishloq xjaligi ishlab chiqarish geografiyasining o’ziga xos tuzilishi....................... 66
    3.Qishloq xjaligi turlari........................................................................................70
    V BOB. TRANSPORT: MEHNATNING GEOGRAFIK TAQSIMOTIKOMPONETIVA
    INTEGRATSIYAOMILI.....................................................................................71


    JAHON TRANSPORTTIZIMINING ASOSIY KRSATKICHLARI.................................. 72
    Tarmoq ichidagi siljishlar va tendensiyalar............................................................. 76
    Transport va Jahon xjaligi aloqalari.................................................................... 79
    Horij davlatlarturi. Tipologiyaning mazmuni va ahamiyati......................................... 81
    Turlashtirish krsatkichlari.................................................................................. 83
    Davlat turlari...................................................................................................... 85
    arbiy Yevropaning rivojlangan kichik davlatlari....................................................86
    11.1. arbiy Yevropaning rtacha rivojlangan davlatlari........................................... 87
    Mintaqaviy tafovutlar.......................................................................................... 87
    arbiy Yevropa.................................................................................................87
    GERMANIYA FEDERATIV RESPUBLIKASI............................................................... 88
    BUYUK BRITANIYA............................................................................................. 91
    FRANSIYA RESPUBLIKASI................................................................................... 93
    Rossiya Federatsiyasi........................................................................................ 96
    ShimoliyAmerika.................................................................................................98
    AMERIKAQSHMASHTATLARI (AQSh)............................................................... 99
    KANADA......................................................................................................... 102
    LotinAmerikasi................................................................................................. 104
    Braziliya........................................................................................................... 104
    MEKSIKA.......................................................................................................... 106
    Osiyo.............................................................................................................. 108
    MISRARAB RESPUBLIKASI............................................................................... 109
    JANUBIYAFRIKARESPUBLIKASI (JAR)...............................................................111
    Yaponiya.......................................................................................................... 113
    XITOY XALQ RESPUBLIKASI.............................................................................. 115
    Qozog’iston...................................................................................................... 118
    Afrika............................................................................................................... 120
    Avstraliya........................................................................................................ 120
    VI BOB. Xizmatlar doirasi: postindustrial siljishlarning asosiy ynalishlari................ 121
    Jahon xojaligining umumiy xususiyatlari va rivojlanishi jihatlari............................... 122
    Sanoatning xalq xjaligidagi ahamiyati, uning rivojlanishi va joyiashishiga ta’sir
    krsatuvchi omillar...................................................................................... 127
    Jahon sanoati tarkibida yuz berayotgan asosiy o’zgarishlar..................................128
    Jahonning asosiy sanoat tarmoqlari geografiyasi................................................ 128
    II BLIM. INSONIYAT SMLIZATSIYASINING RIVOJIANISHIVAIJTIMOIY-
    MAKROIQTISODIY DUNYONING SHAKLLANISHI............................................. 135
    I BOB. Mintaqaviy sivilizatsiyalar genezisi va shakllanishi......................................135
    Yer yuzida odamlaming paydo bo’lishi................................................................. 135
    llk madaniyatlar................................................................................................. 138
    Qulchilik saltanatlari...........................................................................................142
    FEODALIMPERIYALAR VA DINLAR.................................................................... 148
    IIIBUM.......................................................................................................... 158
    I Bob. Iqtisodiy salohiyat tushunchasining mohiyati va tashkil qiluvchi elementlari.... 158
    II Bob. Resurslar, ularning turlari va iqtisodiy salohiyatda tutgan o’mi......................160
    III bob. zbekistonning geografik mi - iqtisodiy salohiyatining krsatkichi va
    taraqqiyotining hamda halqaro aloqalar samaradorligining muhim omili...............163
    IV Bob. zbekistonning hududiy salohiyati..........................................................167
    V Bob. 0 ‘zbekistonning inson salohiyati.............................................................. 172
    VI Bob. Tabiiy resurslar - 0 ’zbekiston iqtisodiy taraqqiyotining muhim omili.............. 181
    Mineral resurslar.............................................................................................. 181
    Yer resurslari...................................................................................................188
    I llova. Mustaqil zbekiston xalq xjaligining ravnaq topishida sanoatning rli........ 195
    llllova...............................................................................................................206
    FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO YXATI.................................................... 217


    Iqtisodiy geografiya - ishlab chiqarishni joylashtirish qonuniyatlari ijtimoiy- 
    tarixiy rivojlanish davrlarida geografik muhitda ishlab chiqarish kuchlarini zaro 
    ta’siri va moslashuvini 
    0
    'rganuvchi fan. Shu jumladan, iqtisodiy geografiyaning 
    predmeti, bir tomondan, jamiyat ishlab chiqaruvchi kuchlari, ularning joylashishi, 
    o’zaro aloqadorligi, ularning tarixiy rivojlanish davrlari, o’zaro ishlab chiqarish 
    aloqalari, egalik xususiyatlari bilan bog liq bo lib, turli davrlarda zamon va 
    makonda zgarishini, ikkinchi tomondan, ishlab chiqarish kuchlarining 
    joylashgan geografik muhitini o’ziga xos xususiyatlarini oYganadi.
    Yuqoridagilardan aniqlanishicha, iqtisodiy geografiya hozirgi kunda 
    haqiqiyligicha qolmoqda. U faqatgina ishlab chiqarish kuchlarini ishlab 
    chiqarishdagi jarayonini emas, balki geografik muhitdagi tabiiy resurslardan 
    foydalanishni o’rganadi. Ta’kidlash joizki, iqtisodiy geografiya tabiat va jamiyat 
    rtasidagi o’zaro bog’liq umumiy masalalar bilan bir qatorda turli tabiiy muhitning 
    ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirishga ta ’sirini rganish ham muhim 
    ahamiyat kasb etadi.
    Agar aholi geografiyasi rganilsa, unda nafaqat ishlab chiqarishda band 
    aholi o’rganiladi, balki ishlab chiqarishga to’g’ridan-to’g’ri aloqasi bo’lmagan 
    tillarning millat, elat, din va insonlarning turmush tarzi kabi inson hayotining 
    tug’ilishdan boshlab limgacha bo’lgan jihatlarni rganadi.
    Zamonaviy xo’jalik geografiyasini moliyaviy kapital, bozor xizmatlarisiz 
    tushunish qiyin. Eng asosiy aholi va xo’jalik geografiyasidagi siljishlar turli xil 
    miqyosdagi hududiy majmualami shakllanishi jamiyat hayotidagi zgarishlar 
    mafkura, siyosat, falsafiy jihatlardagi moddiy, madaniy, tashkiliy aloqalar shunga 
    olib keladiki, iqtisodiy geografiyaning boshqa ijtimoiy fanlar tarix, iqtisod, 
    etnologiya, siyosatshunoslik fonlari bilan bevosita bog’liq.
    Minglab yillar davomidagi tabiat bilan jamiyat rtasidagi munosabatni 
    o’rganish tajribasi shuni krsaiadiki, ishlab chiqarish kuchlarini yuksalishida 
    tabiatdan maksimal darajada foydalanish, XX asrning II yarmidan keyin tabiiy 
    resurslardan xo jasizlarcha foydalanish natijasida hczirgi kunda jamiyatni asosiy 
    muammosi tabiatni saqlab qolish va resurslarni iloji boricha tejashdan iborat.
    Geografik qobiqda yuz berayotgan ijtimoiy elementlarning iqtisodiy-ijtimoiy 
    qonuniyatlarini joylashtirish, ularning o’zaro aloqadorligi va mosligi ynalishlarini 
    olib borish jarayonlarida hozirgi vaqtda yetarlicha o’zgarishlar ro’y berdi.
    Jamiyat rivojlanishidan ijtimoiy formatsiya bosqichlari sha davrdan 
    haqiqiy jamiyat mehnat taqsimoti bosqichlari bilan mos kelmagandi. Jamiyat 
    xjaligi rivojlanishining agrar bosqichi 2 tadan ortiq formatsiyani - quldorlik, 
    feodalizm, shuningdek, kapitalizmning manufaktura davrlarini o’z ichiga oladi. 
    Faqatgina XVIII-XIX asrlar arafasida sanoatda ro’y bergan to’ntarish natijasida 
    jahon rivojlanishi industrial davriga tdi, bu davrda texnika va ishlab chiqarish 
    kuchlarining yangilanishi geografik mehnat taqsimoti yangi bosqichlarining



    Download 4.28 Mb.
      1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   365




    Download 4.28 Mb.
    Pdf ko'rish

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Jahon ijtimoiy-iqtisodiy geografiyasi

    Download 4.28 Mb.
    Pdf ko'rish