P. 2. Bilik, bacarıq və vərdişlərin formalaşması




Download 494 Kb.
bet14/76
Sana13.06.2021
Hajmi494 Kb.
#15002
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   76
P. 2. Bilik, bacarıq və vərdişlərin formalaşması.
Tədris materialını qavramaq və anlamaq hələ onu tam mə­nim­sə­mək üçün kifayət deyil. Bundan ötrü əlavə addımlar atılır, tədris ma­terialının şagirdlər tərəfindən əsaslı dərk olunması təşkil edilir. Bu məqsədlə müəllim şagirdlərin şüurunu hərəkətə gətirir, onları dü­şünməyə, fikir yürütməyə vadar edir; onların diqqətini öyrənilən ha­disələrdə və cisimlərdə səbəb-nəticə əlaqələrinə yönəldir. Təlimin bu mərhələsində uşaqlar müəllimin rəhbərliyi ilə müəyyən əqli nə­ti­cələr çıxarır, öz fikirlərinin doğruluğunu isbat etməyə meyl gös­tə­rirlər, onlarda əqidə ünsürləri yaranır, öyrəndikləri hadisələrə müəy­yən mövqedən yanaşmağa başlayırlar. Təlimin bu mərhələsində şa­gird­lər idrak əməliyyatları olan müqayisəyə, təhlilə, ümumiləş­dir­mə­yə, mücərrədləşdirməyə daha çox müraciət etməli olurlar. Bu sə­bəb­dən də, şagirdlərin bilik və bacarıqları intensiv şəkildə for­ma­la­şır. Şa­girdlər öz bacarıqlarını işə salırlar, bilik ehtiyatından vəziy­yətin tə­ləb etdiyi bilikləri seçib istifadə edirlər. Mənimsəmənin bu mər­hə­lə­sində formalaşan yeni bilik şagirdin malik olduğu biliklərə qovu­şur. Fərəhli hal kimi göstərilməlidir ki, idrak prosesində nəzəri təfək­kür, məfhumlar səviyyəsində fikir yürütməyin vacibliyini gör­kəm­li Azər­baycan filosofu Bəhmənyar xüsusi qeyd etmişdir. O, is­bat edir­di ki, hadisəni görmək hələ onu dərk etmək, başa düşmək de­mək deyil. Ata­lar yaxşı demişdir: “Göz görmək, ağıl başa düşmək üçündür”.

Təlimdə başlıca məqsəd alınmış məlumatı ancaq yadda sax­la­maq deyil, həm də onun əvvəlki məlumatla qarşılıqlı əlaqəsini ba­şa düş­məkdir. Şagird müəllimin qoyduğu suallara cavab tapmağı öy­rənməlidir. Bu, şagirddən fəal, yaradıcı iş, alınmış məlumatı tə­h­lil etmək bacarığı tələb edir. Bunun üçün müəllim dərs keçərkən hə­m­i­şə problem situasiya yaratmalıdır. Bu isə şagirdi dərsi düşü­nül­müş şəkildə qavramağa, yaradıcılığını inkişaf etdirməyə məcbur edir. Dərsdə problem situasiyasının yaradılması dərsin gedişində şa­girdləri düşünməyə vadar edir, təlimdə müəyyən çətinliklərin yara­dı­l­ması şagirdləri səfərbər edir, onların iradəsini inkişaf etdirir. Mü­əl­lim həmin çətinlikləri də tədricən mürəkkəbləşdirməlidir. Çə­tin­lik­lər elə olmalıdır ki, onlar şagirdlər tərəfindən aradan qaldırıla bil­sin. Biliklərə yiyələnmək işində çətinliklərin aradan qaldırılması şa­gir­din praktikasına yaxşı təsir göstərir, şagirdlərdə öz qüvvəsinə inam yaradır, əmək vərdişləri formalaşdırır, onu müstəqilliyə və ya­ra­dıcılığa alışdırır. Məlumatın mexaniki mənimsənilməsi, formul və tə­riflərin şüurun iştirakı olmadan əzbərlənməsi biliklərin formal mə­nim­sənilməsinə səbəb olur. Formal mənimsəmə isə insanın əqli in­ki­şafına kömək etmir, yaradıcılığa deyil, doqmatizmə gətirib çıxarır. Ha­zırda psixoloq və pedaqoqlar şagirdlərin bütün fəaliyyətini əhatə edən biliklərin dörd səviyyəsini müəyyənləşdirmişlər:



1) tanışlıq səviyyəsi; 2) biliklər səviyyəsi; 3) bacarıqlar səviy­yə­si; 4) vərdişlər səviyyəsi.

Əlbəttə, ümumtəhsil məktəblərində təkcə tanışlıq səviyyəsi tə­ləb edilmir. Aydın məsələdir ki, bu və ya digər fənn müəyyən sə­viy­yədə öyrənilməlidir. Belə ki, təbiət və riyaziyyat fənləri, həmçinin dil dərsləri bilik və bacarıqlar səviyyəsində, ədəbiyyat, tarix, icti­ma­iy­yət, coğrafiya fənləri əsasən biliklər səviyyəsində, əmək təlimi isə bi­lik, bacarıq və vərdişlər səviyyəsində öyrənilməlidir. Məsələn, hən­dəsəni öyrənmək üçün təkcə teoremləri bilmək kifayət deyildir, ey­ni zamanda həmin teoremi isbat etmək bacarığına yiyələnmək la­zım­dır və i.a.




Download 494 Kb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   76




Download 494 Kb.

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa



P. 2. Bilik, bacarıq və vərdişlərin formalaşması

Download 494 Kb.