Mathcad imkoniyatlari va uning interfeysi Qurbonova Surayyo- navoiy davlat pedagogika instituti talabasi




Download 441.46 Kb.
Pdf ko'rish
bet1/2
Sana19.02.2024
Hajmi441.46 Kb.
#158787
  1   2
Bog'liq
Qurbonova Surayyo 569-573
integrallash usullari, bir o\'zgaruvchili tengsizliklarning konyunktsiyasi va dizyunktsiyasi.ularning grafik usulda yechish, 23-132 Iqtisodiyot(qishloq xo\'jaligida) guruh ro\'yhati, Ong va ongsizlik muammolari, 40 мактаб ота оналар йиғилиш баёни дос, ish rejasi, nMXQqYtjY0lk3DmLAWDNoko1z4wNasrmsWOFi6YK, Книга1, Talabaning shaxsiy varaqasi, ARIZA-ANKETA YANGI, 1111111111111111111, Bo’riyev DAVLATBEK, 11111111, O‘zbekistonning oziq-ovqat sanoati iroda, 52 проекта на Python с исходным кодом


569 
Mathcad imkoniyatlari va uning interfeysi 
Qurbonova Surayyo- Navoiy davlat pedagogika instituti talabasi, 
Xaitova Sevinch- Navoiy davlat pedagogika instituti talabasi 
Ilmiy rahbar: Sayfullayeva Gulhayo- Navoiy davlat pedagogika instituti 
dotsenti 
Hozirgi kunda kompyuter algebrasining nisbatan imkoniyatli paketlari bu - 
Mathematica, Maple, Matlab, MathCAD, Derive va Scientific WorkPlace. Bulardan 
birinchi ikkitasi professional matematiklar uchun mo‘ljallangan bo‘lib 
imkoniyatlarning boyligi, ishlatishda murakkabligi bilan ajralib turadi. MatLab 
matritsalar bilan ishlashga va signallarni avtomatik boshqarish hamda qayta ishlashga 
mo‘ljallangan.
MathCAD va Derive qo‘llanilishi juda oson bo‘lib talabalarning tipik talablarini 
qondirishni ta’minlaydi. Bular katoriga Eureka paketini ham qo‘shish mumkin.
Scientific WorkPlace matematik qo‘lyozmalarni LATEX tizimidan foydalangan 
holda tayyorlashga muljallangan bo‘lib bir payda analitik va sonli amallarni bajarishi 
mumkin.
Zamonaviy kompyuter matematikasi matematik hisoblarni avtomatlashtirish 
uchun butun bir birlashtirilgan dasturiy tizimlar va paketlarni taqdim etadi. Bu tizimlar 
ichida Mathcad oddiy, yetarlicha qayta ishlangan va tekshirilgan matematik 
hisoblashlar tizimidir.
Umuman olganda, Mathcad – bu kompyuter matematikasining zamonaviy sonli 
usullarini qo‘llashning unikal kollektsiyasidir. U o‘z ichiga yillar ichidagi 
matematikaning rivojlanishi natijasida yig’ilgan tajribalar, qoidalar va matematik 
hisoblash usullarini olgan.
Mathcad paketi muhandislik hisob ishlarini bajarish uchun dasturiy vosita bo‘lib, 
u professional matematiklar uchun mo‘ljallangan. Uning yordamida o‘zgaruvchi va 
o‘zgarmas parametrli algebraik va differensial tenglamalarni yechish, funksiyalarni 
tahlil qilish va ularning ekstremumini izlash, topilganyechimlarni tahlil qilish uchun 
jadvallar va grafiklar qurish mumkin. Mathcad murakkab masalalarni yechish uchun 
o‘z dasturlash tiliga ham ega.
Mathcad interfeysi Windowsning barcha dasturlari intefeysiga o‘xshash. 
Mathcad ishga tushurilgandan so‘ng, uning oynasida bosh menyu va uchta panel 
vositasi chiqadi: Standart (Standart), Formatting (Formatlash) va Math (Matematika). 


570 
Mathcad ishga tushganda avtomatik ravishda uning ishchi hujjat fayli Untitled 1 nom 
bilan ochiladi va unga 89 Workshet (Ish varag’i) deyiladi. Standart (Standart) vositalar 
paneli bir necha fayllar bilan ishlash uchun buyruqlar to‘plamini o‘z ichiga oladi. 
Formatting (Formatlash) formula va matnlarni formatlash bo‘yicha bir necha 
buyruqlarni o‘z ichiga oladi. Math (Matematika) matematik vositalarini o‘z ichiga 
olgan bo‘lib, ular yordamida simvollar va operatorlarni hujjat fayli oynasiga 
joylashtirish uchun qo‘llaniladi. 
Calculator (Kalkulyator) – asosiy matematik operatsiyalar shabloni; Graph 
(Grafik) – grafiklar shabloni; Matrix (Matritsa) – matritsa va matritsa operatsiyalarini 
bajarish shabloni; Evluation (Baholash) – qiymatlarni yuborish operatori va natijalarni 
chiqarish operatori; Calculus (Hisoblash) – differensiallash, integrallash, summani 
hisoblash shabloni; Boolean (Mantiqiy operatorlar) – mantiqiy operatorlar; 
Programming (Dasturlashirish) – dastur tuzish uchun kerakli modullar yaratish 
opreatorlari; Greek (Grek harflari) - Simvolik belgililar ustida ishlash uchun 
operatorlar. 
Jahon pedagogikasi amaliyotida qator olimlar, jumladan, M. V. Bulanova 
Toporkova va boshqalar o‘qituvchining axborot texnologiyalari sohasidagi 
bilimdonligini quyidagi sifatlar bilan baholaydilar: 
1) 
zamonaviy 
axborot 
muhitida 
faoliyat 
tajribasini 
baholash 
va 
integratsiyalashga qodirlik; 
2) shaxsiy ijodiy sifatlarini rivojlantirishga intilish; 
3) umumiy komunikativ (o‘zaro muloqot qilish) madaniyatining yuqori darajada 
bo‘lishi; 
4) axborot vositasida o‘zaro birlashib xatti-harakatlarni bajarish masalasida 
nazariy tushunchalarning va uni tashkillashtirish tajribasining bo‘lishi; 
5) o‘zini refleksiyalash (o‘z ruhiy holatini tahlil qilish) ehtiyojining bo‘lishi; 
6) axborotni qabul qilish, tanlash, saqlash, qayta tiklash, taqdim etish usullarini, 
uni o‘zgartirish, uzatish va integratsiyalash madaniyatini o‘zlashtirish. 
Pedagog-olim V. K. Selevko esa o‘qituvchining kompyuter savodxonligini 
kompyuterli texnologiya mazmunining muhim qismi deb hisoblaydi va uning tarkibiga 
quyidagilarni kiritadi: 
· informatika va hisoblash texnikasining asosiy tushunchalarini bilish; 
· kompyuterli texnikaning umumiy tuzilishi va funksional imkoniyatlarini bilish; 


571 
· zamonaviy operatsion tizimlarni bilish; 
· umumiy vazifa bajaradigan zamonaviy dasturning qobiqlar va operatsion 
vositalarini (Norton Commander, Windows va boshqalarini) bilish hamda ularning 
vazifalarini o‘zlashtirish; 
· hech bo‘lmaganda bir matn redaktorini o‘zlashtirganlik; 
· dasturlashtirish algoritmlari, tillari va paketlari haqidagi boshlang‘ich 
tasavvurlarining bo‘lishi; 
·utilitar (amaliy foyda beradigan) vazifalarini bajaradigan amaliy dasturlaridan 
foydalanishning boshlang‘ich tajribasi. 
Axborot texnologiyalarining asbob-uskuna va dasturiy vositalarining juda 
jadallik bilan rivojlanib borishi, masalan, yangi avlod kompyuterlarining, yangi 
dasturlarining chiqishi, turli ta’limiy vazifalarni hal etish qulay texnikafiy imkoniyatlar 
ochib beradi. Biroq ilmiy izlanishlar o‘quv maqsadida foydalaniladigan axborot 
tizimlari o‘z didaktik sifatlariga ko‘ra hali ham qoniqarsiz darajada ekanligini 
ko‘rsatadi. Buning sababi shundaki, axborot texnologiyalarini o‘qitish maqsadlarida 
foydalanishning metodik (pedagogik) vositalari axborotlashtirishning texnikaviy 
vositalari rivojlanishidan ancha orqada qolib ketyapti. Kompyuterning imkoniyatlari 
juda katta, biroq pedagogik maqsadlarda u yetarli darajada foydalanilmayapti. O‘qitish 
maqsadidagi axborot uni loyihalashtirish bosqichida kiritiladi. Xususan, axborot — 
avtomatlashtirilgan o‘qitish tizimlarining ma’lumotlar bazasini yaratishda, elektron 
darsliklarni tuzish uchun o‘quv materialini tayyorlashda, modellashtiriuvchi turdagi 
kompyuter tizimlari bilan o‘quv ishlarining ssenariylarini, masalalar va mashqlar, test 
topshiriqlari tuzishda kiritiladi. Axborot texnologiyalari bir yo‘la bir necha fan 
sohalariga informatika, matematika, kibernetika, psixologiya, pedagogika kabi fanlarga 
oid ma’lumotlarni birlashtiradi. Biroq bu uyg‘unlikda psixologikpedagogik asos 
yetakchi o‘rin tutadi. Axborot texnologiyalarini ishlab chiqish va o‘qitish jarayoniga 
joriy qilish muhim o‘rin egallaydi. Yangi axborot texnologiyalari o‘quv jarayoni va 
ilmiy-tadqiqot ishlari uchun katta ahamiyatga ega.
Odatdagi ta’limiy texnologiyalardan farqli ravishda, axborot texnologiyalarida 
mehnat predmeti va uning natijasi sifatida axborot, mehnat quroli bo‘lib esa 
axborotlashtirishning texnikaviy vositalari xizmat qiladi. 
Kompyuter vositalari o‘quv-tarbiya jarayonining turli bosqichlarida: 
· o‘quvchilarga o‘quv materiallarini taqdim etish bosqichida; 


572 
· kompyuter bilan interfaol o‘zaro birgalashib, harakat qilish jarayonida o‘quv 
materialini o‘zlashtirishda; 
· o‘zlashtirilgan bilimlar, malakalar va ko‘nikmalarni takrorlash va 
mustahkamlashda; 
· o‘qitishda erishilgan natijalarni oraliq va yakuniy nazorat qilish va o‘zo‘zini 
nazorat qilish bosqichida; 
· o‘quv materialini qismlarga bo‘lish, uni klassifikatsiyalash va tizimlashtirishni 
takomillashtirish orqali o‘qitish jarayoniga va uning natijalariga tuzatishlar kiritish 
bosqichida foydalanilishi mumkin. 
Oqilona tuzilgan kompyuterli o‘qitish dasturlari axborotni o‘quvchi tomonidan 
o‘zlashtirilishining psixologik va pedagogik qoidalari e’tiborga olingan taqdirda 
o‘qitishni individuallashtirish va differensiyalashtirishga, bolalarning qiziqishlari va 
o‘qishdagi mustaqil faoliyatini rag‘batlantirishga imkon beradi. 
Maktab pedagogik jarayonida kompyuter o‘qituvchi, ishchi qurol, o‘qitish 
obyekti, hamkorlik qiluvchi jamoa, bo‘sh vaqt (o‘yin) muhiti xizmatlarini bajarishi 
mumkin (G. K. Selefko). 
Kompyuter o‘qituvchi sifatida o‘qituvchini va kitobni qisman yoki to‘liq o‘rnini 
bosadigan o‘quv axboroti manbai; 
multimediya va telekomunikatsiya imkoniyatlari bilan tamoman yangi sifat 
darajasidagi ko‘rgazmali vosita; 
individual va axborot muhiti; 
trenajyor; 
o‘quvchilar bilimni tashhislash va nazorat qilishning vositasi vazifalarini 
bajaradi. 
Ishchi qurol sifatida kompyuter matnlarni tayyorlash va ularni saqlash matn 
redaktori; grafikaviy redaktor va katta imkoniyatlarga ega hisoblash mashinasi 
vazifalarini bajaradi. 
O‘qitish obyekti sifatidagi xizmatini kompyuter-dasturlashtirish; 
dasturli mahsulotlarni tayyorlash; 
har turli axborot muhitlarini qo‘llash mobaynida bajaradi. 
Hamkorlik qiluvchi jamoa — keng auditoriya bilan muloqot qilish, Internetda 
bog‘lanish orqali vujudga keltiriladi. Bo‘sh vaqt (o‘yin) muhiti o‘yin dasturlari, tarmoq 
bo‘yicha kompyuterli o‘yinlar, kompyuterli video yordamida tashkil qilinadi. Axborot 


573 
muhiti zamonaviy darajadagi axborot bazalari, gipermatn va multimediya, imitatsion 
o‘qitish, elektron kommunikatsiyalar, ekspert tizimlarini kiritadi. 

Download 441.46 Kb.
  1   2




Download 441.46 Kb.
Pdf ko'rish

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa



Mathcad imkoniyatlari va uning interfeysi Qurbonova Surayyo- navoiy davlat pedagogika instituti talabasi

Download 441.46 Kb.
Pdf ko'rish