ağac və kollardan salınan meşə zolaqları




Download 0.88 Mb.
Pdf ko'rish
bet12/23
Sana30.10.2022
Hajmi0.88 Mb.
#28548
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   23
Bog'liq
Meşə meliorasiyası (Mühazirələr)

ağac və kollardan salınan meşə zolaqları;  
Şəhər və digər yaşayış məntəqələrində ətraf mühitin mühafizəsi işində 
yaşıllıqların rolu əvəz edilməzdir. Yaşıllıqlar səhiyyə-gigiyena 
əhəmiyyəti daşıyıb havanı nəqliyyat və sənaye müəssisələrinin buraxdığı 
zəhərli qazlardan və tozdan təmizləyir, havanın rütubətliyini artırır, 
küləyin sürətini zəiflədir, nəqliyyatın səs-küyünü azaldır, yayın qızğın 
vaxtlarında sərinlik yaradır. Bununla yanaşı, yaşıl xiyabanlar, bağlar, 
yolkənarı yaşıllıqlar, parklar, şəhər, qəsəbə və digər yaşayış 
məntəqələrinin abadlaşdırılması və memar-bədii tərtibatının mühüm
elementlərindən biri sayılır.
Tarlaqoruyucu meşə zolaqlarının salınması Kür-Araz ovalığında duzlu 
torpaqların yayılması, minerallaşmış qrunt sularının səthə yaxın 


yerləşməsi torpaqların meliorasiya baxımından əlverişsiz olduğunu 
göstərir. Burada aşağıdakı kimyəvi tərkibli düzlü torpaqlar mövcuddur: 
xlorlu-sulfatlı və sulfatlı. V.R.Volobuyevə (1948) görə Kür-Araz 
ovalığında xlorlu-sulfatlı tipli duzlu torpaqlar üstünlük təşkil edir. 
S.M.Məmmədova (1968) görə bu tipli duzlu torpaqlar ağac və kol 
bitkilərinin bitməsi üçün əlverişli hesab olunur, müəllif bunu duzların 
nisbətən az toksik olması ilə izah edir. Duzlu torpaqlarda meşəliklərin, 
meşə zolaqlarının salınması üçün duzadavamlı ağac və kol cinslərinin 
seçilməsi olduqca vacibdir. S.M.Məmmədov (1968) Mil, Şirvan, 
Qarabağ, Muğan və Salyan yarımsəhralarında apardığı geniş tədqiqatlara 
əsaslanaraq bir sıra ağac və kol cinslərinin duzadavamlığını öyrənmiş və 
onların duzadavamlılıq şkalasını tərtib etmişdir. Kür-Araz ovalığının 
xlorlu-sulfatlı duzlu torpaqları üçün müəllif 5 aqromeşə şorluq dərəcəsi 
şkalasını tövsiyə edir:
I dərəcə – məhdud olmayan (qeyri məhdud) meşə əkini üçün yararlı 
torpaqlar-quru qalıq 0,40%-ə qədər;
II dərəcə – meşəyə yararlı torpaqlar (quru qalığın miqdarı 0,41%-dən 
0,80%-ə qədər); 319
III dərəcə – məhdud, meşəyə yararlı torpaqlar (quru qalığın miqdarı 
0,81%-dən 1,00%-ə qədər);
IV dərəcə – şərti meşəyəyararlı torpaqlar (quru qalığın miqdarı 1,01%-
dən 1,30%-ə qədər);
V dərəcə – meşə əkini üçün yararsız torpaqlar (quru qalığın miqdarı 
1,31%-dən çox).
Göstərilən aqromeşəşorluq dərəcələri hüdudunda meşə əkinləri üçün zəif 
şorlaşmış (quru qalığın miqdarı 10qr/l-ə qədər), qrunt sularının səviyyəsi 
150 sm-dən dərin, yüksək minerallaşmış (quru qalıq 10 qr/l-dən çox) 
qrunt sularının səviyyəsi 200 sm-dən dərin yerləşən torpaqlardan meşə 
əkini üçün istifadə edilməsi məsləhət görülür. Alimlərin apardığı 
tədqiqatlar göstərir ki, ağac və kol, həmçinin kənd təsərrüfatı bitkiləri 
duzlu torpaqlarda adaptasiya olunduqda orqanizmdə dərin daxili 
dəyişkənlik gedir və bitkilərdə maddələr


mübadiləsi davamlı olur. Bitkinin qazandığı bu yeni xassələr onun 
toxumlarında da baş verir. Bu toxumlardan alınan bitkilər daha duza 
davamlılığı ilə seçilir. Odur ki, duzlu torpaqlarda meşə zolaqları 
salarkən səpin materialı kimi duzlu torpaqlarda bitən ağacların 
toxumlarından istifadə olunması məqsədəuyğundur. Kür-Araz 
ovalığında meşə zolaqları saldıqda həmin ərazidə park, bağ, meşə 
zolağında mövcud olan yaşlı ağac və kolların toxumlarından istifadə 
edilməsi tövsiyə olunur. Kür-Araz ovalığında müxtəlif dərəcədə 
şorlaşmış torpaqlarda meşə zolaqları və digər məqsədli meşəliklər 
salarkən S.M.Məmmədov (1968) iki üsul məsləhət görür. I üsul cərgələr 
arası enli götürülməklə eyni ağac cinsindən ağaclar suvarma şırımının 
hər iki tərəfində əkilir. Bu üsulda 2,6 metrdən bir dərin şırımlar açılır və 
2 cərgəli təmiz (sırf) cərgəli lent yaranır. Cərgələr arasında məsafə 0,6 m, 
cərgədə ağacların arası isə 0,7 m götürülür. Bitkilərin yan cərgələri 
arasında olan məsafə 2 m təşkil edir. Bu da cərgə aralarında torpağı 
mexanizmlərlə becərməyə imkan yaradır. Lentin özündə isə torpağa 
qulluq işləri əllə aparılır. Bu üsulla I və II aqromeşəşorluq dərəcələrinə 
aid olan torpaqlarda meşə zolağının salınması məsləhət görülür. Meşə 
zolağının salınmasında 2-ci üsul enli cərgələrlə sıx meşə əkini 
aparmaqdır. Bu üsulla meşəlik məhdud meşəyə yararlı və şərti meşəyə 
yararlı torpaqlar üçün nəzərdə tutulur. Zolaqdakı ağaclar iki yaşına 
çatdıqda qış suvarması da aparılmalıdır. Qeyri-məhdud yararlı və 
meşəyə yararlı (I-II dərəcə) torpaqlarda qış suvarması bir dəfə (noyabr-
dekabr), məhdud meşəyə yararlı və şərti yararlı (III-IV dərəcə) 
torpaqlarda isə iki qış suvarmasının (1-ci dekabrda, 2-ci isə fevralda) 
aparılması tövsiyə olunur. Aparılan təcrübə işləri göstərir ki, lentlərdə və 
zolaqlarda aqrotexniki qaydalara düzgün riayət edildikdə I-II 
aqromeşəşorluq dərəcəli torpaqlarda 2-3-cü ilində, III-IV dərəcəli 
torpaqlarda isə 3-4-cü ilində ağacların çətirləri tam birləşir. Bundan 
sonra torpağa əllə olunan xidmətlər dayandırıla bilər. Geniş cərgələr 
arasında isə mexanikləşdirilmiş qulluq işləri zolağın çətirləri tam 
birləşənə qədər davam etdirilir. Kür-Araz ovalığının duzlu torpaqlarında 
ayrı-ayrı aqromeşəşorluq dərəcələrinə uyğun olaraq S.M.Məmmədov 


(1968) meşə zolaqlarının salınması işlərində əsasən ağacların aşağıdakı 
qarışdırma tiplərini tövsiyə edir:



Download 0.88 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   23




Download 0.88 Mb.
Pdf ko'rish

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa



ağac və kollardan salınan meşə zolaqları

Download 0.88 Mb.
Pdf ko'rish