Meşə meliorasiyası fənninin predmeti, məqsədi və vəzifələri. Plan




Download 0.88 Mb.
Pdf ko'rish
bet17/23
Sana30.10.2022
Hajmi0.88 Mb.
#28548
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   23
Bog'liq
Meşə meliorasiyası (Mühazirələr)

Külək eroziyası istər xalq təsərrüfatına,istərsədə kənd təsərrüfatına 
böyük zərər vurmaqla,relyefin formalaşmasında müəyyən rol 
oynayır,Külək eroziyası şiddətli küləklərin təsirindən yüngül mexaniki 
tərkibli torpaqların,narın qumların sovurulub aparılması şəklində 
müşahidə olunur.Bununda nəticəsində torpaq əmələ gətirən ana süxular 
çılpaqlaşır.Bəzi hallarda külək eroziyası şoran torpaqların əmələ 
gəlməsinə səbəb olur.Beləki yayın qızmar dövründə şor göllərdə 
quruyan duz kristalları külək ilə sovrularaq başqa yerlərdə toplanaraq 
ərzinin şorlaşmasına səbəb olur.Buna impulverzasiya deyilir.
Torpaq eroziyası mürəkkəb bir proses olub onun əmələ gəlməsi və 
inkişafına təbii-tarixi amillər,eləcə də insanların bir sıra düzgün 
olmayan təsərrüfat fəaliyyəti halları böyük təsir göstərir.Təbiətdə 
insanlar intensiv təsərrüfat fəaliyyətinə başlayana qədər torpaq eroziyası 
normal şəkildə getmişdir.Eroziya prosesinin əmələ gəlməsinə və 
inkişafına təbii-tarixi amillərdən-relyef,iqlim,sahənin geoloji-mofoloji 
quruluşu,torpaq əmələgətirən süxurların bioloji tərkibi,torpaq-bitki 
örtüyü böyük təsir göstərir.
Eroziya prosesinin şiddətli getməsinə böyük təsir göstərən amillərdən 
biri də yamacların mailliyi,uzunluğu və formasıdır.Məsələn 
S.S.Sobolyev göstərir ki,yamacın mailliyi 30-dən 20- dək azaldıqda hə 
hektar sahədən torpağın yuyulması 16-19m3-dən 12m3-ə qədər 
azalır.Bir çox hallarda eyni mailli yamaclardan müxtəlif miqdarda 
torpaq yuyulması müşahidə olunur.Bu isə yamacda bitki örtüyünün 
vəziyyəti və torpağın eroziyaya qarşı davamlılığı ilə izah
olunur.


Yuxarıda göstərdikki eroziya prosesinin şiddətli getməsinə təsir göstərən 
amillərdən biridə yamacın formasıdır.Beləki qabarıq formalı yamaclarda 
səthi su axınının sürəti artdığı üçün eroziya prosesi şiddətli şəkildə 
çökək formalı yamaclarda isə nisbətən zəif gedir.Düz yamaclarda 
eroziyanın intensivliyi sahənin mailliyindən aslı olaraq dəyişir.
Yamacın mailliyi və forması ilə yanaşı olaraq onun uzunluğununda 
eroziyaya böyük təsiri vardır.Yamacın uzunluğu artdıqca eroziya prosesi 
güclənir.Bunları nəzərə alaraq yamacın mailliyi və onun uzunluğundan 
asılı olraq onu kiçik sahələrə bölmək lazımdır.Burada meşə 
zolaqları,çoxilik ot əkməklə eroziya prosesini zəiflətmək və ya onun 
qarşısını almaq olar.
Sahələrdə səthi eroziyanın şiddətli getməsinə təsir edən amillərdən biri 
də sahənin qobu və yasti qobu şəbəkəsi ilə parçalanmasıdır.Sahə qobu 
və yastı qobu ilə parçalandıqda burada su axını öz sürətini artıraraq səthi 
eroziyanın şiddətli getməsinə səbəb olur.Məsələn Göyçay ətrafında Boz 
dağda sahələrin qobularla çox parçalanması nəticəsində səthi eroziya 
şiddətli gedərək torpaqların münbitliyinin pisləşməsinə səbəb olmuşdur.
Eroziya prosesinin əmələ gəlməsinə təsir göstərən amillərdən biri də 
iqlimdir.Ümumiyyətlə iqlimin,xüsusən atmosfer çöküntülərinin torpaq 
əmələgəlmə prosesində rolu böyükdür.Güclü yağmurlarda yağış suları 
torpağa pis hopur və səthi su axınının əmələ gəlməsinə səbəb olur. 



Download 0.88 Mb.
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   23




Download 0.88 Mb.
Pdf ko'rish

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa



Meşə meliorasiyası fənninin predmeti, məqsədi və vəzifələri. Plan

Download 0.88 Mb.
Pdf ko'rish