• MUSTAQIL ISHI Lotin Milliy iqtisodiyotga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish turlari va shakllari..
  • Mavzu Milliy iqtisodiyotga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish turlari va shakllari. Reja
  • Foydalanilgan adabiyotlar
  • O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti jizzax filiali




    Download 114.56 Kb.
    Sana01.12.2023
    Hajmi114.56 Kb.
    #109317
    Bog'liq
    Inv3 mustaqil
    2-Laboratoriya ishi, transfer-receipt-16 11634520971, Kurs ishi F.A, 2, Aylanma pech, Qo’shma gaplar yuzasidan test topshiriqlari, Azizbek




    O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS
    TA’LIM VAZIRLIGI


    MIRZO ULUG‘BEK NOMIDAGI O‘ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI
    JIZZAX FILIALI
    Psixologiya” FAKULTETI

    Ijtimoyi va iqtisodiy fanlar” KAFEDRASI


    Jahon iqtisodiyoti va xalqaro iqtisodiy muniosabatlar” FANIDAN



    MUSTAQIL ISHI



    Lotin Milliy iqtisodiyotga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish turlari va shakllari..

    Topshirdi: 140-20 -guruh talabasi N.Abduraimov

    Qabul qildi: R.Xudoyarov
    Jizzax 2023
    Mavzu Milliy iqtisodiyotga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish turlari va shakllari.
    Reja:
    1.Milliy iqtisodiyotga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish
    2. Ularning turlari va sakllari
    Oʻzbekiston va jahon iqtisodiyotining kelgusi taraqqiyoti, asosan, investitsiyalarga bogʻliqligini bugungi kunda deyarli har bir mutaxassis va xoʻjalik yurituvchi subyekt anglab etganligini nazarda tutsak, hozirgi kunda respublikamiz iqtisodiyotiga investitsiyalarni, xususan, xorijiy investitsiyalarini kengroq jalb etish, ularning mamlakatimizda oʻtkazilayotgan iqtisodiy islohotlarning samarali ijrosini ta’minlashning muhim asosiga aylangan. Mamlakatni ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy rivojlanishida investitsiyalarining jumladan, xorijiy investitsiyalarning ahamiyati kattadir. Ma’lumki, xar qanday davlat jahon tajribalarini oʻrganmasdan, dunyoning etakchi davlatlari ilm, fan va texnika sohasida erishgan yutuqlarini qabul qilmasdan rivojlanishi mumkin emas. Xalqaro va milliy darajada investitsiyalarni jalb qilish va moliyalashtirishda etarli tajribalar mavjud. Investitsiyani moliyalashtirish asosan, mamlakatdagi iqtisodiy siyosat, qonunchilik, investitsiyani jalb qilish infratuzilmasini rivoji, darajasi va mamlakatning iqtisodiy ahvoliga bogʻliq boʻladi. Mamlakatimizda sifatli xomashyoning boy resurslari mavjudligi iqtisodiyotimiz uchun investitsiyalarni jalb qilish oʻta zarurligi va shu bilan birga, xom-ashyo resurslar bazasini tayyor mahsulot ishlab chiqarishga qarashimiz zarurligi yaqqol namoyon boʻlib turibdi. Iqtisodiyotni globallashuvi sharoitida jahonda investitsiyalar uchun qat’iy raqobatli kurash izchil davom etmoqda. Tashqi iqtisodiy faoliyatni erkinlashtirish, mamlakatimiz iqtisodiyotiga bevosita xorijiy investitsiyalarning jalb qilinishini ta’minlaydigan huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy va boshqa shart-sharoitlarni takomillashtirish, xorijiy investitsiyalarga nisbatan ochiq eshiklar siyosatini oʻtkazish, mablagʻlarni mamlakatning iqtisodiy mustaqqilligini ta’minlovchi ustuvor yoʻnalishlarda hamda raqobatdosh mahsulotlar ishlab chiqarish bilan bogʻliq yoʻnalishlarda mujassam qilish respublikada oʻtkazilayotgan investitsiya siyosatining asosiy tamoyillaridir. Xorijiy investitsiyalarni jalb etmay, ayniqsa, etakchi tarmoqlarda chet el investitsiyalari ishtirokini kengaytirmay turib, iqtisodiyotda tarkibiy oʻzgarishlarni amalga oshirish va modernizatsiyalash, korxonalarni zamonaviy texnika bilan qayta jihozlash hamda raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish mumkin emas. Mamlakat iqtisodiyotiga xorijiy investitsiyalarni jalb etilishi uning iqtisodiy imkoniyatlarining kengayishini tezlashtirib, barcha sohalarda ichki imkoniyatlar va rezervlarni ishga solish, yangi texnika va texnologiyani, eksportbop tovarlarni oʻzlashtirishga, ularni ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish orqali davlatimiz iqtisodiy qudratini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Toshkent viloyatida xorijiy investitsiya va kreditlarning ulushi deyarli 26 % ni tashkil etdi 2022- yil yanvar-iyun oylarida Toshkent viloyatida 3741,9 mlrd. soʻm yoki asosiy kapitalga investitsiyalarning umumiy hajmining 25,8 % i xorijiy investitsiya va kreditlari hisobidan amalga oshirilgan. Shundan xorijiy investitsiyalarning hajmi 1912,8 mlrd. soʻmni, jami xorijiy investitsiya va kreditlardagi ulushi 51,1 % ni tashkil qildi. Xorijiy kreditlarning hajmi 1829,1 mlrd. soʻmni, jami xorijiy investitsiya va kreditlardagi ulushi 48,9 % ni tashkil qildi. 2022- yil yanvar-iyun oylarida jami 48,0 trln. soʻm asosiy kapitalga xorijiy investitsiya va kreditlar oʻzlashtirilib, 2021- yilning mos davriga nisbatan oʻsish sur’ati 91,8 % ni tashkil etdi. Uning tarkibida, toʻgʻridantoʻgʻri xorijiy investitsiya va kreditlar hisobidan investitsiyalar 2021-yilning mos davriga nisbatan 105,2 % ni, Oʻzbekiston Respublikasi kafolati ostida xorijiy kreditlar 44,7 % ni tashkil etdi. Mamlakatimiz hududlarining barqaror iqtisodiy rivojlanishini ta’minlash respublikamizda yuritilayotgan iqtisodiy siyosatning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlmoqda. Hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan rivojlanishi, turmush sharoitlarining yaxshilanishi ham bevosita ularning iqtisodiyoti rivojlanishi bilan bogʻliq. Mamlakat iqtisodiyoti hududlardan tarkib topgan bir butun tizimni tashkil etgani sababli, uning har bir mintaqasidagi rivojlanishni ta’minlash mamlakatimizning uzluksiz taraqqiyotiga zamin yaratadi. Shunday ekan, toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarni jalb qilishda mamlakat va uning mintaqalarida yaratilgan investitsion jozibadorlik va nisbiy afzalliklar muhim oʻrin tutadi. Toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarni va yuqori texnologiyalarni, boshqaruv koʻnikmalarini jalb qilish milliy firmalarning ishlab chiqarish usullariga muayyan oʻzgarishlarni olib kiradi. Toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar mamlakat iqtisodiy taraqqiyotini ta’minlash, xududlardagi reurs salohiyatini faolllashtirish, ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish hajmini oshirish, texnologiyalarni zamon talablari asosida yangilash, iqtisodiyot tarmoqlarini tarkibiy diversifikatsiyalash, eksportni rivojlantirish, yangi ish oʻrinlarini yaratish orqali aholi turmush farovonligini ta’minlashga xizmat qiladi. Oʻzbekiston davlat mustaqilligiga erishgan dastlabki yillardan boshlab milliy iqtisodiyotni rivojlantirishning oʻziga xos yoʻnalishini belgilab oldi. U iqtisodiyotning rivojlanishi va barqarorligida investitsiyalarning beqiyos oʻrin tutishini oʻz vaqtida toʻgʻri anglab etganligining natijasida investitsiyalarga, xususan, chet el investitsiyalariga boʻlgan e’tiborning kuchayishi yuz berdiki, bu esa bugungi kunga kelib mamlakatimizdagi investitsiya faoliyatining rivojlantirilishiga olib keldi. Chet el investitsiyalari mohiyat jihatidan oʻz milliy investitsiya muhitini oʻzga muhitga almashtiradi. Xavfsizlik, daromaddorlik, kapitallashuv va likvidlikdan tashqari chet el investitsiyalarining oʻziga xos muhim belgisi aniq maqsadlarni koʻzlashi hisoblanadi. Chet el investitsiyalari bir iqtisodiyot subyektlari kapitallarini boshqasiga bogʻlab qoʻyish boʻlib, bunga oʻziga xos qoʻshimcha risklari, huquqiy sharoitlarning, investitsiya muhitining oʻzgarishi xos boʻlib, natijada mamlakatlar va mintaqalar boʻylab kapital koʻchishi yuz beradi. Bularning barchasi kapitalni eksport qiluvchi mamlakatdagi investitsiya muhitiga qaraganda yanada qulayroq muhitni yaratishni obyektiv zaruratga aylantiradi. Chet el investitsiyalari oqimi koʻpgina aktivlar olib kelish bilan birga kapitalni import qiladigan mamlakatda soliq, ijara va boshqa tushumlarini koʻpayishini ta’minlab beradi. Hududlarga xorijiy investitsiyalarni jalb etish mamlakatimizga xorijiy investitsiyalar koʻmagida korxonalarga zamonaviy texnik-texnologiyalar joriy qilib, eksportga moʻljallangan mahsulotlar ishlab chiqarish rivojlanadi, import oʻrnini bosuvchi ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish, va buning uchun xorijiy investitsiyalarni iqtisodiyotning ustuvor sohalariga yoʻnaltirish va pirovardida aholining turmush darajasini oshirish imkoni yaratiladi, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish va qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini jadallashtirish orqali oʻsib borayotgan aholini ish joylari bilan ta’minlashga koʻmaklashadi, korxonalarning eskirgan ishlab chiqarish quvvatlari, moddiy-texnik bazasi yangilanadi va texnik qayta qurollanadi, tabiiy resurslarni qayta ishlovchi korxonalar barpo etiladi. Birinchidan, iqtisodiyot tarmoqlariga xorijiy investitsiyalarni jalb etishni kelgusida takomillashtirish yuqori iqtisodiy oʻsish sur’atlariga erishishga, yangi turdagi raqobatbardosh mahsulotlarning ishlab chiqarilishiga va eng muhimi mamlakatimiz mintaqalarida yangi ish oʻrinlarining yaratilishiga, shu orqali aholi turmush tarzining yanada yaxshilanishiga xizmat qiladi. Xorijiy investitsiyalarni faol jalb qilish asosida ishlab chiqarishga zamonaviy texnika va texnologiyalarni joriy etib, eksportga moʻljallangan mahsulotlar ishlab chiqarishni rivojlantiradi. Hukumat kafolati asosidagi xorijiy investitsiyalarning jalb qilinishi chet ellik investorlarda mamlakatimiz iqtisodiyotiga qiziqish uygʻotadi. Ikkinchidan, import oʻrnini bosuvchi tovar ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish va buning uchun xorijiy investitsiyalarni iqtisodiyotni ustivor sohalariga yoʻnaltirish, pirovardida, aholining me’yordagi turmush darajasini ta’minlashga imkon yaratadi. Uchinchidan, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish va qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini jadallashtirish orqali oʻsib borayotgan aholini ish joylari bilan ta’minlaydi. Toʻrtinchidan, korxonalarning eskirgan ishlab chiqarish quvvatlarini, moddiytexnika bazasini yangilaydi va texnik qayta qurollantiradi, tabiiy resurslarni qayta ishlovchi korxonalarni barpo etishga koʻmaklashadi.
    Mamlakatimizda xorijiy investitsiyalarni milliy korxonalarga jalb etishda quyidagi ustuvor yoʻnalishlarni belgilash maqsadga muvofiqdir: •qishloq xoʻjalik mahsulotlarini chuqur qayta ishlash sohalarini rivojlantirish; •mineral xom ashyo resurslarini, shu jumladan, neft va gazni qazib chiqarish, qayta ishlash boʻyicha ekologik ishlab chiqarishni tashkil etish; •transport va telekommunikatsiya infratuzilmasini rivojlantirish; •iqtisodiyotning barcha tarmoqlarida ilm talab va jahon bozorlarida raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarishni tashkil etish; •turizm sohasini rivojlantirish, xalqaro va ichki turizmning zamonaviy infratuzilmasini yaratishga erishish. Erishilgan yutuqlar bilan birga bu borada toʻsiq va kamchiliklar mavjud. Mamlakatni investitsiya iqlimi holatini belgilaydigan asosiy koʻrsatkich boʻlgan, bevosita xorijiy investitsiyalar oqimining etarli darajada koʻpaymaganligini koʻrsatish mumkin. Shu nuqtai nazardan ham xorijiy investitsiyali korxonalar faoliyatini jonlantirish va bevosita xorijiy investitsiyalar oqimini maqsadida quyidagi tadbirlarni amalga oshirilishi kerak: 1. Mamlakat investitsiya iqlimini yaxshilash va echimini topish maqsadida, xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalar mutaxassislari, hududiy hokimliklarining mutaxassis vakillari, investitsiya imkoniyatiga ega boʻlgan yirik kompaniya va korxonalar rahbarlari hamda respublikaning investitsiyalar sohasidagi etuk olimlari ishtirokida, keng jamoatchilik oʻrtasida ochiq muloqot tashkil qilinib, mavjud muammolar oshkoralik bilan har tomonlama muhokama etilishi lozim. Shu asosda masalaga keng jamoatchilkk fikrini jalb qilgan holda, mutaxassislar, olimlar va amaliyotchilar oʻrtasida ilmiy va iqtisodiy asoslangan yagona investitsiya siyosatini, shuningdek, qabul qilingan qonun va qarorlarni amalda ishlash mexanizmini ishlab chiqish va hayotiyligini ta’minlash lozim. 2. Investitsiyalar oqimiga (nafaqat xorijiy, balki koʻp tomonlama ichki investitsiyalar taalluqli) ta’sir qiluvchi omillardan biri sifatida marketing tadqiqotini zaif olib borilayotgani, natijada koʻplab ishlab chiqarilgan mahsulotlar omborlarda qoldiq boʻlib qolayotganligi koʻrsatilmoqda. Bu muammoni faqat investitsiyalarning oʻziga bogʻliq qaratilib, echim izlamasdan, aholi va korxonalarning iste’mol qobiliyatini koʻtarish, ishlab chiqarilgan tovarlar va xizmatlarga iisbatan sogʻlom talab darajasini oshirish nuqtai nazaridan qaralishi maqsadga muvofiq boʻladi. 3. Korxonalarning moliyaviy koʻrsatkichlari hamda iqtisodiy indikatorlar haqida holis va ishonchli axborot ta’minoti hamon yaxshi yoʻlga qoʻyilgani yoʻq. Bu masalani hal qilish uchun muqobil va mustaqil nodavlat axborot agentlarini tashkil qilinishi lozim. Oʻzbekiston investitsion muhitni takomillashtirish xorijiy kapitalni jalb qilish qulay makroiqtisodiy siyosatni shakllantirish boʻyicha ish olib borish muhim hisoblanadi. Buning uchun inflyatsiya darajasini past darajada ushlab turish, inflyatsiyaning investitsion loyihalarni qiymatini oʻsishiga ta’sirini kamaytirish, xorijiy investitsiyalar tarkibida bevosita xorijiy investitsiyalar miqdorini keskin koʻpaytirishga koʻproq e’tibor qaratish kerak. Investitsiyalarni real ishlab chiqarish sohasiga, birinchi navbatda xom-ashyoni qayta ishlovchi tarmoqlarga jalb etish lozim. Oʻzbekistonda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish va rivojlantirishda tashqi iqtisodiy omillardan samarali foydalanishga erishish uchun quyidagilarni aytib oʻtish joizdir: 1. Xorijiy investitsiyalarni jalb qilishda ichki muhitni yaxshilash, soliq yukini kamaytirish va soliq tizimini soddalashtirish, xorijiy investitsiyalarni roʻyxatga olish tizimini soddalashtirish. 2. Xorijiy sarmoyadorni qiziqtiruvchi sohalar, obyektlarni aniqlash va ular toʻgʻrisidagi ma’lumotlar majmuini shakllantirish, biznes rejalar va ularni iqtisodiy rivojlantirish loyihalarini ishlab chiqish va iqtisodiy jihatdan manfaatli boʻlgan sohalarga chet el kapitalini jalb qilish. 3. Eksportda qayta ishlangan, tayyor mahsulotlar salmogʻini koʻpaytirish, ayniqsa, paxta va qishloq xoʻjaligi mahsulotlarni qayta ishlashni oshirish va bu sohaga xorijiy investitsiyalarni keng jalb qilish. 4. Import oʻrnini bosuvchi mahsulotlar ishlab chiqarishni hamda ishlab chiqarishni mahalliylashtirishni rivojlantirish uchun yirik ishlab chiqaruvchi korxonalar bilan kichik biznes va xususiy tadbirkorlik korxonalari bilan samarali aloqasini ta’minlash zarur, ya’ni yirik korxonalarga yarim tayyor mahsulotlar, butlovchi qismlarni etkazib beruvchilari boʻlishlari zarur. 5. Eksportga ishlaydigan kichik korxonalarni koʻpaytirish va ularni samarali faoliyat yuritishlari uchun etarli shart-sharoitlar yaratish va davlat tomonidan imtiyozli kredit liniyalari hajmini oshirish hisoblanadi.


    Foydalanilgan adabiyotlar
    1. Shernaev, A. A. Principles and methods of organization of the internal tax control system in joint stock company. International Journal of Economics, Business and Management Studies-ISSN, 2347-4378.
    2. Shernaev, A. A. (2021). Strategik rivojlanish sharoitida mahalliy byudjetlar daromadlarini takomillashtirish yoʻnalishlari. Студенческий вестник, (20-14), 74-76.
    3. Шернаев, А. А. (2020). Совершенствование налогового планирования в акционерных обществах-как механизм повышения эффективности финансового менеджмента. Экономика и общество

    Download 114.56 Kb.




    Download 114.56 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti jizzax filiali

    Download 114.56 Kb.