• Harakatga doir masalalar
  • Dadasi ayasidan 3 yosh katta, qizi o’g’lidan 2 yosh katta. 4 yil oldin  hammasining yoshi 8 bo’lgan. Ularning har biri hozir necha yoshda?  4




    Download 0.75 Mb.
    Pdf ko'rish
    bet18/24
    Sana28.10.2022
    Hajmi0.75 Mb.
    #28379
    1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   24
    Bog'liq
    3-sinf matematika darsligi mazmuni bilan tanishtirish metodikasi
    10-sinf infor test 3chorak, Фотоника Маг Химоя тақризчилар, химоя 2022, СХ-02М, 201 k Abdullayev Doston mt5, 9 monitoring test, 14-mavzu Yasashga doir geometrik masalalar haqida tushuncha. Ge, Lecture 25 (2), innovatsion ped tex mid term 3 course, Kurs ishi ramka ElMash, 6666, 7856785, 6876786786786Microsoft Word (2), 1, 222222222
    3. Dadasi ayasidan 3 yosh katta, qizi o’g’lidan 2 yosh katta. 4 yil oldin 
    hammasining yoshi 8 bo’lgan. Ularning har biri hozir necha yoshda? 
    4. Quyidagi uchburchakning uchi va tomonlariga 1,2,3,4,5,6 sonlarini 
    shunday joylashtiringki, bunda yig’indi 9 ga teng bo’lishi kerak. Uchburchak
    tomonlari yig’indisi. 
    5. Uyning 4 tomoniga 8 ta stelni bir xil qilib joylashtiring. 








    58 
    Ushbu 
    malakaviy 
    bitiruv 
    ishini 
    yorituvchi 
    amaliy 
    mazmundagi 
    masalalarning turlarini aniqlash uchun hozirgi paytda о’zbek maktablarida 
    qo’llanib kelinayotgan 1-2-3 sinflarning matematika darsliklaridagi barcha 
    masalalar o’rganib chiqildi. Boshlang’ich sinf darsliklarida, amaliy mazmundagi 
    masalalar ko'proq 3-sinfda uchraydi chunki bu sinflar bevosita 1- va 2-sinfda
    olingan bilimlarni davom ettirib sekinlik bilan murakkablashib boradi. 
    Boshlang’ich sinflarda amaliy mazmundagi masalalarni tuzish katta 
    ahamiyatga ega. Chunki bu turdagi masalalar o'quvchilarning fikrlash doirasini, 
    idrokini, hozirjavobligini oshiradi. 
    Boshlang’ich sinflarda o'tiladigan amaliy mavzudagi masalalardan 
    quyidagilar ko'proq xarakterlidir: harakatga doir, proporsional miqdorli masalalar, 
    iqtisodiy masalalar, statistik ma'lumotlarga asoslangan masalalar o'qitishda yuqori 
    ko’rsatkichlar beradi. 
    Harakatga doir masalalar 
    Matematika o'qitishda harakatga doir masalalar jumlasiga harakatni 
    xarakterlovchi uchta miqdor – tezlik, vaqt va
     
    masofa orasidagi bog’lanishlarni 
    topishga doir masalalar kiritiladi. 
    O’quvchi murakkab masalaning yechimini o’rganish uchun oldin sodda 
    masalalarning yechimini o’rganishi zarur. Shuning uchun ham harakatga doir 
    masalalar kiritiladi. 
    O’quvchi murakkab masalaning yechimini o’rganish uchun oldin sodda 
    masalaning yechimini o’rganishi zarur. Shuning uchun ham harakatga doir 
    masalalar ustida ishlashni masofani aniqlashga, vaqt oralig’ini aniqlashga oid 
    bir qator masalalarni yechish kerak. Quyidagi shartlarga doir sodda va murakkab 
    masalalar. Bu masalalarda - tezlik, vaqt yoki masofa qolgan ikkitasiga bog’liq 
    holda qatnashadi. 
    a) Uchrashma harakatga doir masalalar. 
    b) Ikki jismning qarama-qarshi yo’nalishdagi harakatlarga doir masalalar. 
    v) Ikki jismning bir yo’nalishdagi harakatga doir masala. 


    59 
    Bunday masalalarga namunalar keltiramiz. Bu turdagi masalalarni yechishda
    ko’rgazmalilikdan keng foydalanilsa ancha maqsadga muvofiq bo’ladi. 
    O’quvchilarning tezda idrok qilishiga va ko’z o’ngida aniq tasavvur qilishda
    ko’rgazmalilik muhim rol o’ynaydi. Masalan: .Ikkita mashina ikki shahardan 
    yo’lga chiqqan bo’lsa, ularning orasidagi masofa va vaqtlarni topish berilgan 
    bo’lsin. Bunda o

    qituvchi avtomobilning karton modelini yasab harakatga
    keltiradi. Ma'lumki, avtomobil qanecha masofa o’tdi. 
    1. O’quvchi soat 8.30 da uydan chiqib, soat 8.50 da maktabga yetib keldi. 
    O

    quvchi yo

    lda necha minut yurgan? 
    O'quvchilar bunday masalalarni yechganlaridan keyin ularning harakat 
    haqidagi tasavvurlarini umumlashtirish va tegishli chiziqlarni bajarishga o’rgatish
    kerak. Masalan, bitta jism (tramvay, mashina, odam) tez va sekin harakat qilishi
    to'xtashi mumkin. Ikkita jismning bir-biriga harakati yaqinlashish qarama-qarshi
    yo’nalishda harakat qilishi mumkin. Bularning barini sinf sharoitida kuzatib
    tegishli chizmalar qanday chizilishini ko'rsatish kerak. Yo’lni kesma bilan, 
    jo'nash joyini, yetib borish joyini kesmadagi nuqta va tegishli harf bilan
    belgilash qabul qilingan. 
    Ma'lumki, harakat va masofa vaqti bo’yicha tezlikni topishga doir masalalar
    Piyoda har 3 soatda 15 km yo’l bosgan bo’lsa, u qanday tezlik bilan yurgan? . 
    O’quvchilar o’qituvchi ishtirokida jadvalga yozishni o’rganadilar. 
    Masalada nima ma'lum (piyoda yo’lda 3 soat yurgani). 
    3 soat – bu piyodaning yurgan vaqti, tushuntiradi o

    qituvchi. 
    Masalada yana nima ma'lum? (pivoda 3 soatda 15 km yurgani). 
    15 km tushuntiradi o’qituvchi. 
    Masalada nimani bilish talab qilinadi? 
    2. tezlik va vaqtga ko’ra masofani topishga doir masalalar. Masalan, Alixon 
    piyoda soatiga 3 km tezlik bilan 2 soat yo’lda bo’ldi. Alixon qancha yo’l
    yurgan? 
    Tezlik 
    Vaqt 
    Masofa 


    60 
    Soatiga 3 km 
    2 soat 

    Masalani yechish vaqtida 1 soat 2 soatdan qancha kam bo’lsa, shuncha 
    masofa ko'p bosadi, degan muhokama bilan o’quvchilar bunday xulosaga 
    keltiriladi: masofani topish uchun tezlikni vaqtga ko'paytirish kerak. 
    3 km x 2 soat = 6 km\soat 
    3. Ma'lum masofa va tezlikka ko’ra harakat vaqtini topishga doir masalalar. 
    Masala quyidagicha bo’ladi: 6 km masofani piyoda kishi soatiga 3 km tezlik
    bilan o’tdi. Piyoda bunday masofani necha soatda o’tgan. 
    Tezlik 
    Vaqt 
    Masofa 
    Soatiga 3 km 

    6 km 
    Harakatga doir masalalar bir xil yondashishni talab qilgani uchun
    metodikada 3 xil masala qaraladi: 
    1.Berilgan harakat tezliklari va vaqtga ko’ra masofa topiladigan masalalar; 
    2. Berilgan tezliklar va masofaga ko’ra harakat vaqti topilgan masalalar. 
    3. Berilgan masofa va harakat vaqtiga ko’ra jismlardan birining tezligi 
    topiladigan masalalar. 
    Yuqoridagi 3 xil masalalar o'zaro teskari masalalardir, ularni bir darsning
    o’ziga kiritish kerak. 

    Download 0.75 Mb.
    1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   24




    Download 0.75 Mb.
    Pdf ko'rish

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Dadasi ayasidan 3 yosh katta, qizi o’g’lidan 2 yosh katta. 4 yil oldin  hammasining yoshi 8 bo’lgan. Ularning har biri hozir necha yoshda?  4

    Download 0.75 Mb.
    Pdf ko'rish