O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 20- son ilmiy tadqiqotlar jurnali




Download 0.96 Mb.
Pdf ko'rish
bet2/5
Sana24.03.2024
Hajmi0.96 Mb.
#175745
1   2   3   4   5
Bog'liq
Sherzod Ahmedov

O‘ZBEKISTONDA
 
FANLARARO
 
INNOVATSIYALAR

VA 
20-
SON

ILMIY
 
TADQIQOTLAR
 
JURNALI
20.06.2023
nurlanishni (odatda, intensivlik spektri to'lqin uzunligiga to'g'ri keladi) o'lchash orqali 
aniqlashga qaratilgan. Energiya manbasidan (masalan, issiqlik, fotonlar va ionlar) 
keladigan bunday nurlanish spektroskoplar yordamida qayd qilinadi [4-6]. Optik 
spektroskopiya fotonlarning yutilishi, emissiyasi yoki floresansiga asoslangan 
usullarni o'z ichiga oladi, ular qo'llaniladigan spektral manbaga (olov, elektrotermik 
atomizator, plazma va boshqalar) ko'ra tasniflanishi mumkin. 
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA 
Atomlar va molekulalar elektromagnit nurlanishni yutish yoki chiqarish 
qobiliyatiga ega. Nurlanishni yutuvchi atomlar pastki sathdan yuqori energiyali 
qo'zg'algan holatga o'tadi. Nurlanish chiqaradigan atomlar yuqori energiyali 
qo'zg'aluvchan holatdan pastroq energiya holatga o'tadi. Analitik kimyoda 
spektroskopiya ikkita asosiy usulda qo'llaniladi: (1) turni aniqlash va (2) miqdoriy 
aniqlash uchun [7]. 
Turni aniqlash spektrni olish uchun chastota yoki to'lqin uzunligi funktsiyasi 
sifatida turning yutilishi yoki emissiyasini qayd etishni o'z ichiga oladi (spektr to'lqin 
uzunligi funktsiyasi sifatida absorbans yoki emissiya intensivligining grafigi). 
Spektrdagi xususiyatlar identifikatsiya qilish uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan 
molekula uchun imzoni ta'minlaydi. Tur uchun spektr qanchalik noyob bo'lsa, u 
birikmani aniqlash uchun shunchalik foydali bo'ladi. Ba'zi spektroskopik usullar 
(masalan, NMR spektroskopiyasi) [8-10] birikmalarni aniqlash uchun ayniqsa 
foydalidir, boshqalari esa bir-biriga o'xshash va shuning uchun unchalik foydali 
bo'lmagan spektrlarni beradi. Juda noyob spektrlarni ta'minlaydigan usullar orasida 
sharhlash va tuzilishni aniqlash uchun oson bo'lgan usullar (masalan, NMR spektrlari) 
[11-14], boshqalari esa (masalan, infraqizil spektroskopiya) talqin qilish va tuzilishni 
tahlil qilish uchun qulayliklar kam. Molekulalar noyob infraqizil spektrlarni namoyon 
qilganligi sababli, birikma identifikatsiyasining muqobil usuli kompyuterdan 
noma'lum birikma spektrini ma'lum birikmalar spektrlari kutubxonasi bilan 
solishtirish va eng yaxshi moslikni aniqlash uchun foydalanishdir [15,16]. Bunday 
holda, noma'lum birikmaning spektri kutubxonada bo'lsa, identifikatsiya qilish 
mumkin. 
Ushbu maqolada biz oliy o‘quv yurtlari talabalari uchun mustaqil ravishda 
spektroskopik tahlillarni namoyish qilishga qaratilgan laboratoriya qurilmasi 
QePro532-CAM spektrometrini yasash va undan foydalanish bo‘yicha ko‘rsatmalarni 
beramiz. 
Qurilma tuzilishi aslida juda oddiy. Korpusning old tomonida 2 ta plastinka bilan 
nisbatan tor bo'shliq yaratilgan. U qanchalik tor bo'lsa, spektr shunchalik aniqroq 
bo'ladi. Ammo tirqish haddan tashqari tor bo‘lsa ham yorug‘lik nuri tirqishdan 
o‘tolmay tasvir qorong'i bo'ladi [17]. Shuning uchun siz aniqlik va yorqinlik o'rtasida 
murosani topishingiz kerak. Ob'ektivning fokus uzunligidan (masalan, 10 sm) 
masofada kollimator bo'shliq orqasida o'rnatiladi. Bu parallel yorug'lik nurlarining 
panjaraga tushishini va bo'shliqdan imkon qadar ko'proq yorug'lik ishlatilishini 



Download 0.96 Mb.
1   2   3   4   5




Download 0.96 Mb.
Pdf ko'rish

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa



O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 20- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

Download 0.96 Mb.
Pdf ko'rish