• O’qituvchining perseptiv va nutqiy qobiliyatlari. Perseptiv qobiliyatlar
  • Nutq qobiliyati
  • Pedagogik qobiliyatning turlari va ularning tasnifi




    Download 23.05 Kb.
    bet2/6
    Sana14.07.2023
    Hajmi23.05 Kb.
    #76748
    1   2   3   4   5   6
    Bog'liq
    Pedagogik qobiliyatning turlari va ularning tasnifi-fayllar.org
    Brauzerlar haqida Google Chrome, Opera, Firefox va boshqala haqida, мат с геогеброй-1-61, david-goes-school-storia-tg, 11. Бошқарувда назорат тушунчаси, назоратнинг мазмуни, моҳияти ва турлари., Qoraqalpoq maqola 2022, Adabiyotlar, 16.06.2022, 10.6, 2117 25.06.2010, Bayonnoma ko\'chirma, Urganch davlat universiteti pedagogika fakulteti maxsus sirtqi , [Untitled], investitsiya Norqulov, “Matn tilshunosligi” kursining matn nazariyasi va matnni lingvistik, 228-Bekmirzaeva Xilola BMI
    Akademik qobiliyatlar – matematika, fizika, biologiya, ona tili, adabiyot, tarix va boshqa shu kabi fanlarga xos qobiliyatlardir.
    Qobiliyatli o’qituvchi o’z fanini faqat kurs hajmidagi emas balki atroflicha keng, chuo’ur bilib, bu soxada erishilgan yutuqlar va kashfiyotlarni doimiy ravishda kuzata borib, o’quv materialini mutlaqo erkin egallab, unga kata qiziqish bilan qaraydi hamda ozgina bo’lsada tadqiqot ishlarini olib boradi.
    Ko’pchilik tajribali pedagoglarning aytishlaricha, o’qituvchi o’z Fani buyicha yuksak bilim saviyasiga erishish, boshqalarni qoyil qilib xayratda qoldirish, o’quvchilarda katta qiziqish uyg’ota olish uchun u yuksak madaniyatli, har tomonlama mazmunli, keng erudisiyali /bilimdon/ odam bo’lmog’i lozim.
    Bunday o’qituvchilar haqida o’quvchilar «Maxmud aka xudi professorning o’ziginasi-ya. Biz uning bilmagan birorta soxasi bormikin deb tez-tez uylab turamiz. Darslarga u butun vujudi bilan kirishib ketadi» deydilar. Ba’zan o’quvchilar o’z o’qituvchisi haqida «Baqir-chaqir qiladi-yu, ammo zarracha bilimi yo’q» deb butunlay teskarisini aytsalar juda alam qiladi.



    1. O’qituvchining perseptiv va nutqiy qobiliyatlari.


    Perseptiv qobiliyatlar – bu o’quvchining, tarbiyalanuvchining ichki dunyosiga kira bilish, psixologik kuzatuvchanlik, o’quvchi shaxsining vaqtinchalik psixik holatlari bilan bog’liq nozik tomonlarini tushuna bilishdan iborat qobiliyatlardir.
    Qobiliyatli o’qituvchi bolalarning har qanday mayda-chuyda xatti-harakatlarida, erkin ifodalanadigan ayrim holatlarida hamda ularning ichki dunyosida yuzaga keladigan o’zgarishlarni sezdirmasdan ilib oladi. Ana shunday hollarda o’quvchilar: «Muhabbat opa kimningdir kayfiyatida o’zgarishlar bo’lsa yoki kimdir dars tayyorlamasdan kelgan bo’lsa ko’ziga qaraboq bilib oladi», «Bizning o’qituvchimiz xech qayoqqa qaramasa ham, hamma narsani ko’rib turadi» deydilar.
    Nutq qobiliyati – kishining o’z to’yg’u-xislarini nutq yordamida, shu bilan birga mimika va pantomimika yordamida aniq va ravshan qilib ifodalab berish qobiliyatidir. Bu o’qituvchilik kasbiga muxim qobiliyatlardandir. Chunki o’qituvchidan o’quvchilarga axborot asosan ikkinchi signal tizimi – nutq orqali beriladi. Bunda mazmun jihatdan uning ichki va tashqi xususiyatlari nazarda tutiladi.
    Darsda qobiliyatli o’qituvchining nutqi hamma vaqt o’quvchilarga qaratilgan bo’ladi. O’qituvchi yangi materialni tushuntiradimi, o’quvchining javobini sharhlab beradimi, o’quvchilar javobini, ularning xatti-harakatlari yoki xulq-atvorini ma’qullaydimi yoki tanbeh beradimi, xullas, nima qilishidan qat’iy nazar uning nutqi hamma vaqt o’zining ishonchliligi, jozibadorligi kabi ichki quvvat bilan alohida ajralib turishi lozim. O’qituvchi nutqi, uning talaffuzi aniq-ravshan, oddiy va o’quvchilar uchun tushunarli bo’lishi kerak. Beriladigan axborotlari shunday tuzilishi kerakki, bunda o’quvchilarning fikru-zikri va diqqat-e’tiborini yuqori darajada faollashtiradigan bo’lsin. Buning uchun esa o’qituvchi o’rtaga savol tashlab, asta-sekinlik bilan o’quvchilarni to’g’ri javobga olib keladi, o’quvchilarning diqqat-e’tiborini faollashtiruvchi /«Bunda ayniqsa, ziyrak bo’ling!», «Uylang, yana uylab ko’ring!»/ kabi so’z va iboralarni o’z me’yorida ishlatadi.
    O’qituvchi nutqi jumlalarni, murakkab og’zaki izohlarni, qyin atamalarni va zarurati bo’lmasa, turli ta’riflarni ishlatmasligi lozim. Shu bilan birga o’qituvchi shuni ham hisobga olishi kerakki, o’qituvchining lunda-lunda bo’lib chiqqan qisqa nutqi ko’p hollarda o’quvchilarga tushunarsiz bo’lib qolar ekan. O’qituvchining o’z o’rnida ishlatilgan hazil aralash va xayrixohlik bildiruvchi arzimagan kinoyali nutqi o’quvchilarni juda jonlantirib, o’quvchilar tomonidan o’tu yaxshi qabul qilinar ekan.
    Qobiliyatli o’qituvchining nutqi jonli, obrazli, aniq-ravshan intonasiyali va ifodali, emosiyaga boy, dona-dona bo’lib, bunda stilistik va grammatik xatolar mutlaqo bo’lmasligi loizm. Bir xil ohangdagi ezma nutq o’quvchilarni juda tez toliqtirib, ularni zeriktiradi va bexafsala qilib quyadi. Shu bilan birga bunday nutq I.P.Pavlovning fiziologik ta’limotiga ko’ra doimiy ta’sir etuvchan qo’zg’ovchiga aylanib, katta bosh miya yarim sharlar pustida tormozlanish jarayonini yuzaga keltirib, o’quvchini ezma va uyquchan qilib quyadi. Nutq tezligi ko’p jihatdan o’qituvchining individual psixologik xususiyatga bog’liq. Ayrim o’qituvchilar tez gapirsalar boshqalari sekin gapiradilar. Ammo o’qituvchi o’quvchilarning bilimlarni egallab olishlari uchun eng qulay tezlikdagi nutq-o’rtacha jonli nutq ekanligini edan chiqarmasligi lozim.
    Shoshqaloq nutq bilim o’zlashtirishga xalaqit berib, bolalarni tez toliqtiradi, muhofazaqiluvchi tormozlanishni yuzaga keltiradi. O’ta sekin lanjlik va zerikishga olib keladi. Nutqning balandligi – qattiq gapirish ham xudi shu singari xollarga olib keladi. Xaddan tashqari qattiq, keskin, baqirib gapirish o’quvchilarning asabiga tegib, ularni tez toliqtirib, muhofaza qiluvchi tormozlanishni yuzaga keltiradi. Mana shu yerda Sharq mutafakkirlaridan Nasriddin Tusiyning «…o’qituvchi nutqi hyech qachon va hyech qayerda zaharxandali, qo’pol yoki qattiq bo’lishi mumkin emas. Dars paytida o’qituvchining o’zini tuta olmasligi ishni buzishi mumkin…» degan nasihatini keltirishimiz juda o’rinli bo’lardi. O’qituvchining bush, sekin ovozi yomon eshitiladi. Nutqi imo-ishoralar, turli keskin harakatlar o’quvchilarni jonlantiradi. Bu tariqa imo-ishora va harakatlar tajribali o’qituvchilarda o’z me’yorida ishlatiladi. Lekin bir xildagi tajribali harakatlarning xaddan tashqari ko’p bo’lishi kishining asabiga tegadi.



    1. Download 23.05 Kb.
    1   2   3   4   5   6




    Download 23.05 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Pedagogik qobiliyatning turlari va ularning tasnifi

    Download 23.05 Kb.