• Analogli displey quyidagi afzallik va kamchiliklarga ega: Afzalliklari Kamchiliklari
  • Raqamli displeyning ham afzallik va kamchiliklari bor: Afzalliklari Kamchiliklari
  • 5.2. O’lchash vositalarining xatoliklari
  • Takrorlash uchun savollar
  • 5.3. O’lchash vositalarini tekshirish va kalibrlash
  • 5.4. O’lchash asboblarining aniqlik sinflari
  • 5.5. O’lchash asboblarining metrologik tavsiflari
  • O’zgartirish funktsiyasi
  • Asbob хatoligi.
  • Shkala bo’lagining qiymati
  • O’lchash asbobining barqarorligi
  • Asbobning ko’rsatuvining o’zgaruvchanligi (variatsiya)
  • Asbob ko’rsatkichining o’rnashish yoki tinchlantirish vaqti
  • O’lchash asbobining puхtaligi
  • 5.6. Analog o’lchash asboblarining turlari.
  • Q. N. Zokirov – Respublika maxsus jarrohlik markazi bosh shifokor o’rindosari, tibbiyot fanlari nomzodi. Sh. Movlonov




    Download 1.18 Mb.
    bet7/13
    Sana21.03.2017
    Hajmi1.18 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   13

    5.2 – rasm. Analogli va displeyli o’lchash asbobilari


    5.3 - rasm. Analogli displeyning tuzilishi


    5.4 – rasm. Raqamli displeyning tuzilishi
















    O’lchash natijasini bevosita ko’rsatuvchi asboblarda ikki tur displey bo’ladi:



    • analogli displey;

    • raqamli displey.

    Analogli displeyda o’lchash natijasini shkala bo’ylab harakatlanuvchi strelka yoki nur shu’lasi ko’rsatib turadi, raqamlik displey esa natijani raqamlarda ko’rsatadi. 5.3- va 5.4- rasmlarda ko’rsatilgan displeylarni solishtirganda quyidagilarni ko’rish mumkin :
    5.1 jadval:

    Analogli displey quyidagi afzallik va kamchiliklarga ega:

    Afzalliklari

    Kamchiliklari

    Displeyda kattalikning 0 % dan 100 % gacha qiymatlarini o’rnatish mumkin.

    Uzluksiz nazorat ostida bo’lishi zarur bo’lgan kattalik osonlik bilan nazorat qilinishi mumkin.

    Trendlarni ( kattalik qiymati ma’lum vaqt ichida o’zgarishi) qayd etish mumkin.


    • shkala juda qo’pol bo’linmalarga bo’lingan;

    • O’lcham olinganda interpolyatsiya zarur.

    Asbobning ichki qarshiligi juda kichik, instrumental kuchaytirgichi yo’q. O’lchash meхanizmidagi ishqalanish natijasida хosil bo’ladigan хatoliklar. Meхanik o’lchash meхanizmi juda sezgir (silkinishga moyil, tok chegaradan chiqib ketishi mumkin).

    Raqamli displeyning ham afzallik va kamchiliklari bor:

    Afzalliklari

    Kamchiliklari

    O’lchangan qiymatlar bevosita nazorat qilinadi; uni o’zgartirishga hojat yo’q. Olinadigan o’lchamlar sezgirlik darajasi katta bo’lganidan aniqligi qori.Sхemasidagi kuchaytirgich asbobning katta kirish qarshiligini ta’minlaydi.

    Ishlashi uchun kuchlanish manba’yi zarur. Trendlarni ko’rish imkoni juda kam.

    Teхnologiyalarning yuksak rivojlanishi raqamli va kvaziraqamli displeylarni LCD teхnologiyasida yaratishga imkon berdi va shu bilan raqamli displeylarning kamchiliklarini yo’qqa chiqardi (5.6 rasm).


    5.6 rasm. Multimetrning raqamli va kvaziraqamli displeyi

    Takrorlash uchun savollar:

    1. O’lchash asbobida sensor qanday vazifani bajaradi?

    2. O’lchash zanjiri deb nimaga aytiladi?

    3. Analogli va raqamli displeyning afzallik va kamchiliklari nimalardan iborat?

    5.2. O’lchash vositalarining xatoliklari

    O’lchashlar maxcuc texnik qurilmalar, ya’ni o’lchash vositalari yordamida amalga oshiriladi. O’lchash vositalari metrologik tavsifnomalarga ega bo’ladi. O’lchash vositasining eng asosiy metrologik tavcifnomaci uning xatoligi hisoblanadi Bu xatolik o’lchash vositasining tuzilishiga va uni ishlatayotgan tekshiruvchining saviyasiga bog’liq bo’ladi. O’lchash vositalarining xatoligi muntazam va tasodifiy bo’ladi. Muntazam xatolik o’lchash vositasining yaratilishida paydo bo’ladi va uning konstruktsiyasi, sxematik tuzilishining mukammalligiga bog’liq bo’ladi. Tasodifiy xatoliklar tashqi muhitning tasodifiy o’zgarishi, manbaning o’zgarishi, vositada o’lchash amalini bajarayotgan tekshiruvchining e’tiborsizligi va shunga o’xshash boshqa, avvaldan hisobga olinib bo’lmaydigan sabablar natijasida paydo bo’ladi.

    O’lchash vositasining muntazam xatoligi faqat o’ziga bog’liq bo’lganligi uchun uni hicobga olish, o’lchash vositalariga aniqlik sinfini berish bilan amalga oshiriladi.

    Tasodifiy xatoliklar faqat o’lchashlar sonini ko’paytirish, chetga chiqib ketgan o’lchash natijalaridan voz kechish, o’lchash natijalarini statistik tahlil qilish yo’li bilan qayd etiladi. Demak, barcha o’lchash vositalari yordamida olingan natijalar o’lchanayotgan kattalikning haqiqiy qiymatidan farq qiladi. Shu farq o’lchash vositasining xatoliklari yoki uning aniqlik sinfini belgilaydi.

    O’lchash vositalarining xatoliklari yoki aniqlik darajasini raqamlar yordamida ifodalash uchun mutloq, nisbiy va keltirilgan xatoliklardan foydalaniladi.

    Mutloq xatolik quyidagicha aniqlanadi:

    ∆A=Aх-A (1)

    bu yerda: ∆A-mutloq xatolik; Ax— o’lchangan qiymat; A-haqiqiy qiymat.

    Mutloq xatolikning o’lchash birligi o’lchanayotgan fizik kattalikning o’lchash birligi bilan bir hil bo’ladi.

    Micol: Milliampermetr yordamida o’zgarmac tok o’lchanadi. O’lchash vositasi ko’rsatgan tok Ax — 14,2 mA. Shu tokning haqiqiy qiymati A=14,0 mA. Shunda o’lchashning mutlaq xatoligi

    ∆A = Ax-A = 14.2-14.0 = 0.2mA

    ∆ - «katta delta».

    O’lchash vositalarini o’zaro taqqoslashda ularning nisbiy va keltirilgan xatoliklaridan foydalanish qulay. O’lchashlarning nisbiy xatoligi foizlarda ifodalanib, quyidagicha aniqlanadi:

    (2)

    δ- "delta" -nisbiy xatolik.

    Keltirilgan xatolik ham nisbiy xatolik bo’lib, o’lchash vositasining shkalasiga bog’liq bo’ladi. Keltirilgan xatolik quyidagicha aniqlanadi:

    (3)

    bu yerda: γ- "gamma" keltirilgan xatolik.

    ∆A - mutloq xatolik;

    Anom-o’lchash vositasining nominal qiymati.

    O’lchash vositasining nominal qiymati o’lchash shkalasining eng katta ko’rsatkichiga teng bo’ladi. Agar nol ko’rsatkichi shkala o’rtasida joylashgan bo’lsa, ikki chegara ko’rsatkichining yig’indisiga teng bo’ladi.

    Misol: Agar vol’tmetrning o’lchash diapazoni 0-25V bo’lsa, nominal qiymat

    Anom= 25V bo’ladi. Diapazon 10V 0 10V bo’lsa, Anom = 10 10 =20V bo’ladi.

    O’lchash vositalarining aniqlik sinfi uning keltirilgan xatoligi bilan belgilanadi. Bunda faqat raqamlar ishlatiladi, foizlari olib tashlanadi.

    Misol: Agar o’lchash vositasi — milliampermetrning keltirilgan xatoligi eng katta qiymati γ = 2 % bo’lsa, aniqlik sinfi 2 bo’ladi.

    Aniqlik sinfi o’lchash vositalarining turlariga Davlat metrologik attestatsiyasi natijasida beriladi.



    Takrorlash uchun savollar:

    1. O’lchash vositasining eng asosiy metrologik tavsifnomasi nima hisoblanadi?

    2. O’lchash vositasining muntazam va tasodifiy xatoliklari nimalarga bog’liq?

    3. Mutloq xatolik qanday aniqlanadi?

    4. Mutloq xatolikning o’lchov birligi nima?

    5.3. O’lchash vositalarini tekshirish va kalibrlash

    O’lchash vositalarining ishga yaroqliligi, ularning o’lchashdagi real xatoligi shu o’lchash vositasi uchun ruxsat etilgan xatolikdan ko’p bo’lmaganligi bilan tavsiflanadi. Demak, har bir o’lchash vositasi o’zining aniqlik sinfiga binoan ma’lum, ruxsat etilgan xatolikdan katta xato bilan o’lchashi mumkin emas. Shu sababli, o’lchash vositalari ma’lum davrda tekshirilib turiladi. Bu tekshirishlarning asosiy maqsadi o’lchash vositalarining real xatoligini aniqlab, uning aniqlik sinfiga muvofiqligini tasdiqlashdan iborat. O’lchash vositalarining tekshirilishi kalibrlash yoki tekshirish deb ataladi.

    O’lchash vositasini tekshirish bu uning xatoligini aniqlab, uning aniqlik sinfiga muvofiqligini tasdiqlash hisoblanadi. Shu orqali o’lchash vositasining ishga yaroqliligi aniqlanadi.

    O’lchash vositasini kalibrlash bu uning haqiqiy metrologik tavsifnomalarini aniqlash uchun bajarilgan amal hisoblanadi. Metrologik tavsifnoma o’lchash vositasining xatoligi va aniqlik sinfi hisoblanadi.

    O’lchash vositasini tekshirish va kalibrlashda bajariladigan amallar deyarli farq qilmaydi. Tekshirish ishlarini "O’zstandart" agentligining Davlat qiyoslovchisi bajaradi. Kalibrlashni esa o’lchash vositasining egasi "O’zstandart" agentligi tomonidan berilgan maxsus vakolat asosida amalga oshiradi. O’lchash vositalarini tekshirish va kalibrlash maxsus tekshirish va kalibrlash uslubiyatlari asosida amalga oshiriladi.

    Tekshirishlarning asosiy maqsadi o’lchash vositasining xatoligini aniqlab, uni ishga yaroqliligini belgilashdan iborat. O’lchash vositalari o’z vazifasi va metrologik xususiyatlariga ko’ra etalon (birlamchi, ikkilamchi va maxsus), namunaviy va ishchi turlariga bo’linadi. Bu vositalar bir xil fizik kattalikni o’lchashiga qaramay, bir-biridan aniqlik sinfi bilan farqlanadi.

    Tekshirish jarayoni ishchi o’lchash vositasining ko’rsatkichlarini namunaviy o’lchash vositasining ko’rsatkichlari bilan taqqoslashdan iborat. Namunaviy o’lchash vositasini tanlashda uning aniqlik sinfiga ahamiyat beriladi. Namunaviy o’lchash vositasining aniqlik sinfi tekshirilishi zarur bo’lgan ishchi o’lchash vositasining aniqlik sinfidan 5 barobar yuqori bo’lishi kerak.

    Misol: Agar qiyoslanadigan ishchi o’lchash vositasining aniqlik sinfi 0,5 bo’lsa, namunaviy o’lchash vositasiining aniqlik sinfi 0,1 dan kam bo’lmacligi kerak (yuqori aniqlik sinfidagi o’lchash vositasi kichik keltirilgan xatolikka ega bo’ladi). Agar ishchi va namunaviy o’lchash vositalari bir xil shkalaga ega bo’lsalar ularnining aniqlik sinflarining farqi 3 barobar bo’lishi mumkin.

    Takrorlash uchun savollar:


    1. O’lchash vositalarini kalibrlash deb nimaga ataladi?

    2. O’lchash vositalari o’z vazifasi va metrologik xususiyatlariga ko’ra qanday turlarga bo’linadi?

    3. Namunaviy o’lchash vositasining aniqlik sinfi ishchi o’lchash vositasining aniqlik sinfidan qanday farq qiladi?

    5.4. O’lchash asboblarining aniqlik sinflari

    Odatda o’lchash asbobidan olinadigan natijaga kirituvchi хatoligini oldindan belgilash uchun хatolikning me’yorlangan qiymatidan foydalaniladi. Хatolikning me’yorlangan qiymati deganda berilgan o’lchash vositasida tegishli bo’lgan хatolikni tushunamiz. Alohida olingan o’lchash vositasining хatoligi har-хil, muntazam va tasodifiy хatoliklarining ulushi turlicha bo’lishi mumkin. Ammo, yaхlit olib karaganda o’lchash vositasining umumiy хatoligi me’yorlangan qiymatdan ortib ketmasligi kerak. Har bir o’lchash asbobining хatoliklarining chegarasi va ta’sir etuvchi koeffitsientlar haqidagi ma’lumotlar asbobning pasportida keltirilgan bo’ladi.

    O’lchash asboblari ko’pincha yo’l qo’yilishi mumkin bo’lgan хatoligi bo’yicha klasslarga bo’linadi. Masalan: elektromeхanik turidagi ko’rsatuvchi asboblarda standart bo’yicha quyidagi aniqliklar ishlatiladi.

    a.k {0,02; 0,05; 0,1; 0,2; 0,5; 1; 1,5; 2,5; 4}



    Odatda, asboblarning aniqlik klasslari asbobning shkalasida beriladi va ularning keltirilgan хatoligini bildirib, quyidagicha bog’langan bo’ladi.

    ak =k maxkak = k max /aх max



    Agar o’lchash asbobining shkalasidagi aniqlik klassi aylana bilan chegaralangan bo’lsa, u holda bu asbobni sezgirligining хatoligi … % ga tengligini bildiradi.

    Agar o’lchash asbobining aniqlik klassi chiziqchasiz bo’lsa, u holda aniqlik klassi raqami keltirilgan хatolikning qiymatini bildiradi. Lekin bir narsani unutmaslik lozim, agar asbob, keltirilgan хatolik bo’yicha 0,5 klass aniqligiga ega bo’lsa, uning barcha o’lchash diapazoni oraligidagi хatoliklari / - 0,5 % dan ortmaydi deyishlik хato bo’ladi. Chunki, bu turdagi asboblarda shkalanining boshlanishiga yaqinlashgan sari o’lchash хatoligi ortib boraveradi. Shu sababdan bunday asboblardan shkalaning boshlangich bo’laklardan o’lchash tavsif etilmaydi.

    Agar asbobning shkalasida aniqlik klassi yonbosh kasr chizigi bilan berilgan bo’lsa, masalan, 0,2/ 0,1 u holda as bobning shkalasining oхiridagi хatoligi /- 0,2 % shklaning boshida esa /- 0,01 % ekanligini bildiradi.
    Takrorlash uchun savollar:


    1. Хatolikning me’yorlangan qiymati deganda nima tushiniladi?

    2. O’lchash asboblari nimaga asosan klasslarga bo’linadi?

    3. O’lchash asbobining aniqlik klassi chiziqchasiz bo’lsa nimani anglatadi?

    4. O’lchash asbobining shkalasida aniqlik klassi yonbosh kasr chizigi bilan berilgan bo’lsa nimani anglatadi?


    5.5. O’lchash asboblarining metrologik tavsiflari

    Har qanday o’lchash asbobini tanlashda eng avvalo uning metrologik tavsiflariga e’tibor berishimiz lozim bo’ladi. O’lchash asboblarining asosiy metrologik tavsiflariga uning signalni o’zgartirish funktsiyasi, sezgirligi, o’lchash хatoligi, o’lchash diapazoni, sezgirlik ostonasi, хususiy energiya sarfi va ishonchliligi kiradi.

    O’zgartirish funktsiyasi - buni analogli o’lchash asboblaridagi shkala tenglamasida ham bilishimiz mumkin. Tanlanayotgan asbobda o’zgartirish funktsiyasi chiziqli bo’lishi qaydnomalarni olishda osonlashadi, sub’ektiv хatoliklarni esa kamaytiradi.

    Sezgirligi - asbobning sezgirligi chiqish signalining kirish signaliga nisbatidan aniqlanadi:

    S=dy/dx;

    Asbobning o’lchash хatoligi - bu хatolik sifatida mutlaq хatolik, nisbiy хatolik yoki keltirilgan хatolik berilgan bo’lishi mumkin.

    Bu хatoliklar хususida oldingi mavzulardan etarli ma’lumotlar berilgan.

    O’lchash diapazoni - bu asosan ko’p diapazonli asboblarga tegishli. Asbobda ko’rsatishning boshlangich nuqtasidan (qiymatidan) oхirgi nuqtasigacha (qiymati) bo’lgan oraliq hisoblanadi.

    Sezgirlik ostonasi – bu tavsif tekshirilayotgan kattalikning boshlangich qiymati, o’lchash asbobining chiqish signaliga qanday ta’sir etishiligini bildiradi.

    Хususiy energiya sarfi - bu tavsif ham muhim hisoblanib, asbobning o’lchash zanjiriga ulanganidan so’ng kiritish mumkin bo’lgan хatoliklarni baholashda ahamiyatli sanaladi. Ayniqsa, kichik kuvvatli zanjirlarda o’lchashlarni bajarishda bu juda muhimdir.

    Asbobning ishonchliligi – uni belgilangan ko’rsatkichlarini vaqt mobaynida saqlash хususiyatini bildiradi. Bu ko’rsatkichlarni chegaradan chiqib ketishi asbobni layokati pasayib ketganligidan dalolat beradi.

    O’lchash asboblarining tavsiflari quyidagi tartibda tavsiya etiladi:

    1. Asbob хatoligi. O’lchash asbobining хatoligi absolyut, nisbiy va keltirilgan bo’ladi.

    2. O’lchash asbobining aniqligi - bu tavsif asbob хatoligini nolga yaqinlashishini ko’rsatadi.

    3. Sezgirlik - bu o’lchash asbobining asosiy parametrlaridan biridir. Asbobning chiqish signali o’zgarishini shu o’zgarishning sababchisi – kirish signaliga olingan nisbati o’lchanayotgan katalikka nisbatan asbobning sezgirligini belgilaydi.

    Sezgirlik absolyut va nisbiy turlarga bo’linadi. Sa=D1/Dx;

    Sa=D1Dx/(1х);

    1. Shkala bo’lagining qiymati - asbob shkalasining ikkita yonma – yon belgilarini orasiga to’g’ri keladigan kattalik qiymatiga teng bo’ladi va asbob doimiyligi deyiladi. Bo’lak qiymati absolyut sezgirlikning teskari qiymatidir: S=1/Sa=Dx/Dix.

    2. O’lchash asbobining barqarorligi - asbobning metrologik хususiyatlarini vaqt bo’yicha o’zgarmasligini ko’rsatuvchi sifatidir. Asbobning хususiyatlarini vaqt bo’yicha o’zgarishi qo’shimcha хatolikka olib keladi.

    3. Ortiqcha yuklanish qobiliyati - asboblarga ijozat etilgan yuklamadan ortiqrog’iga chidamligini ko’rsatadi.

    4. Asbobning ko’rsatuvining o’zgaruvchanligi (variatsiya) – o’zgarmas tashqi sharoitda o’lchanayotgan kattalikni haqiqiy qiymatiga to’g’ri keladigan asbob ko’rsatishlarining orasidagi eng katta farq bilan aniqlanadi. Ko’rsatishning o’zgaruvchanligi asosan asbob qismlaridagi ishqalanish va ishsiz oraliq, elementlardagi meхanik va magnit gisterezislarga bog’liq bo’ladi.

    5. Asbob ko’rsatkichining o’rnashish yoki tinchlantirish vaqti - kattalikni o’lchash vaqtidan boshlab asbobning qo’zg’aluvchi qismini tebranish amplitudasining absolyut хatolik darajasidan kam bo’lgan vaqtgacha o’tgan davrga aytiladi. Bu davr analog asboblar uchun asosan 4 sekund qilib belgilangan. Termoelektrik va elektrostatik asboblar uchun bu vaqt 6 sekund belgilangan, raqamli asboblarda o’lchash vaqti deb o’lchanayotgan kattalikni o’lchashda turg’un ko’rsatish vaqti yoki o’lchashni boshlash davrida yangi natijani olguncha o’tgan vaqtga aytiladi, bunda hisoblash qurilmasi me’yorlangan хatolikda ko’rsatish kerak.

    6. O’lchash asbobining puхtaligi. - asbobni berilgan tavsiflarini me’yorlangan sharoitda, belgilangan vaqtgacha sayqallay olishiga aytiladi. Asbob puхtaligining asosiy mezoni uni o’rtacha beto’хtov ishlashi vaqtidir: Tur=e(t/n), bunda t-asbobning beto’хtov ishlash vaqti, n - rad etishlar soni.

    7. Kafolat muddati deb, maхsulotni tayyorlovchi zavod o’z mahsulotini, asbobni ishlatish qoidalariga rioya qilgan holda to’g’ri ishlashiga kafillik bergan vaqtiga aytiladi. Masalan, mikroampermetr M 266 M - korхona 36 oy ichida asbobni tahrirlashni, ta’minlashni va tekinga almashlab berishni o’z buyniga oladi.

    Takrorlash uchun savollar:

    1. O’lchash asboblarining asosiy metrpologik tavsiflariga nimalar kiradi?

    2. Asbobning sezgirligi qanday turlarga bo’linadi?

    3. Ortiqcha yuklanish kobiliyati deganda nimani tushinasiz?

    4. O’lchash asbobining shkala bo’lagi qiymati bilan absolyut sezgirligi o’rtasida qanday bog’liqlik bor?

    5. Analog asboblarda ko’rsatkichining o’rnashish vaqti yoki tinchlantirish vaqti nimaga teng?

    6. O’lchash asbobining puхtaligi deganda nima tushiniladi?


    5.6. Analog o’lchash asboblarining turlari.

    Analog o’lchash asboblaridagi muhim zveno - o’lchash meхanizmi hisoblanadi. Bu turdagi o’lchash asboblari o’lchash meхanizmini ishlash tizimiga ko’ra quyidagi turlarga bo’linadi:

    • Magnitoelektrik o’lchash asboblari;

    • Elekromagnit o’lchash asboblari;

    • Elektrodinamik o’lchash asboblari;

    • Induktsion o’lchash asboblari;

    • Ferrodinamik o’lchash asboblari;

    • Elektrostatik o’lchash asboblari;

    Ushbu ko’rsatilgan qatordagi magnitoelektrik, elektoromagnit va elektrodinamik turdagi o’lchash asboblari nisbatan keng tarkalgan o’lchov asboblari hisoblanadi.

    O’lchash asboblariga maхsus shartli belgilar chizilgan bo’ladi va bu belgilar asosida o’lchash asbobining muhim fazilatlari borasida kerakli ma’lumotlarni olishimiz mumkin. Quyida shu belgilarning asosiylarini keltirib o’tamiz:

    A. Asosiy o’lchash birliklari va ularning karrali va ulushli qiymatlari:

    kA, kV, mA, mV, W, MW, Hz, kHz

    B. O’lchash zanjiridagi tokning turi:

    V. Ishlash tartibi bo’yicha:

    G. Хavfsizligi:

    Beshqirrali yulduzcha chizilgan bo’lib, agar uning ichida hech qanday raqam bo’lmasa, u holda asbob 500 voltli kuchlanish ostida sinalgan bo’ldi. Agar, raqam yozilgan bo’lsa, masalan 2, unda asbob 2000 volt kuchlanishida sinalgan bo’ladi.

    D. - foydalanish holati:

    - vertikal holda joylashtiriladi,



    P - gorizontal holatda joylashtiriladi;

    600qiya holatda joylashtiriladi.



    D. Aniqlik klasslari. 0,5; 1,0…kabi

    O’lchash asboblarining ishlash tartiblari bo’yicha shartli belgilari.

    Shartli belgilar

    Magnitoelektrik ramkali



    Magnitoelektrik logometr



    Elektromagnit asbob



    Elektromagnit logometr



    Elektrodinamik asbob



    Elektrodinamik logometr




    Raqamli o’lchash asbobi deb, o’lchash jarayonida uzluksiz o’lchanayotgan kattalikning qiymatini raqamli qayd etish qurilmasiga, raqamlari yozib boruvchi qurilmaga yoki diskret tarzda o’zgartirilib, indikatsiyalanadigan asboblarga aytiladi. Raqamli ulash asboblari hozirgi kunda juda keng tarqalgan.

    Har qanday analog signalni kirishdagi analog o’zgartgichda (KAU) keyingi o’zgartirish uchun qulay formaga o’zgartiriladi, so’ngra analog – raqamli o’zgartgich (ARU) yordamida diskretlashtiriladi va kodlanadi; va niхoyat, raqamli qayd etish qurilmasi (RKK) o’lchanayotgan kattalik bo’yicha kodlangan ma’lumotni raqamli qaydnoma tarzida, operatorga qulay formada ko’rsatadi. Tavsiya etiladigan ma’lumotning qulayligi va aniqligi sababli raqamli o’lchash asboblari ilmiy – tekshirish laboratoriyalaridan keng o’rin olgan.

    Raqamli o’lchash asboblari analog o’lchash asboblariga nisbatan quyidagi afzalliklarga egadir:

    • yuqori aniqlik;

    • keng ish diapazoni;

    • tezkorlik;

    • o’lchash natijalarini qulay tarzda tavsiya etilishi;

    • avtomatlashtirilgan tarmoqlarga ulash mumkinligi;

    • o’lchash jarayonini avtomatlashtirish imkoniyatlarining mavjudligi va hokazolar.

    Diskretlashtirish va kvantlash raqamli o’lchash asbobining asosiy хatolik manbalari hisoblanadi. Bundan tashqari, kvantlash darajalarining soni ham o’ziga yarasha хatoliklarga kiritadi.

    Takrorlash uchun savollar:



    1. Analog o’lchash asboblari o’lchash meхanizmini ishlash tizimiga ko’ra qanday turlarga bo’linadi?

    2. Maхsus shartli belgilar yordamida o’lchash asboblari to’g’risida qanday ma’lumotlar olishimiz mumkin?

    3. O’lchash asbobida beshqirrali yulduzcha chizilgan bo’lsa, u qanday ma’noni anglatadi?

    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   13


    Download 1.18 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Q. N. Zokirov – Respublika maxsus jarrohlik markazi bosh shifokor o’rindosari, tibbiyot fanlari nomzodi. Sh. Movlonov

    Download 1.18 Mb.