• MARUZANING TeXNOLOGIK KARTASI
  • Tasdiqlayman




    Download 1.35 Mb.
    bet17/20
    Sana19.03.2017
    Hajmi1.35 Mb.
    1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   20

    3-MA'RUZA MAVZUSI:

    MASSAJ VA UNI TURLI KASALLIKLARDA

    QO‘LLANILIShI

    (davolash va tibbiy-pedagogika fakultetlarining 4 kurs talabalari uchun)



    O‘QITISh TeXNOLOGIYaSI

    Talabalar soni -

    Vaqt – 90 daqiqa

    O‘quv darsining shakli

    Ma'ruza


    Ma'ruza rejasi

    1. Massaj turlari.

    2. Massajning ta'sir mexanizmi.

    3.Turli kasalliklarda shifobaxsh massajni qo‘llash.


    Ma'ruza maqsadi: Talabalarni massaj turlari, ta'sir etish mexanizmi, ko‘rsatma va qarshi ko‘rsatmalar bilan tanishtirish.

    O‘qituvchi vazifalari:

    1.Turli kasallikda massaj-ning qo‘llanilishi bo‘yicha talabalar bilimini chuqur-lashtirish va mustaxkam-lash.

    2.Talabalarni turli kasal-liklarda massaj bilan davolashning ta'sir mexa-nizmi va ahamiyati bilan tanish-tirish.

    3.Talabalarga massajni to‘g‘-ri tanlash bo‘yicha tushuncha berish.



    O‘qish jarayoning natijalari:

    Ma'ruzani eshitgach talabalar quyidagilarga javob bera olishadi:

    1. 1.Massajning turli kasalliklarda qo‘llash mumkinligi haqida tushinchani bilish.

    2. 2.Massajning ta'sir mexanizmi.

    3. 3. Ko‘rsatma va qarshi ko‘rsatmalar.

    4. 4.Davolovchi massaj o‘tkazishning ahamiyati.

    O‘qitish usullari va texnikasi

    Ma'ruza – vizual, texnika: blits-opros, savollar «ha-yo‘q»

    O‘qitish vositalari

    Lazerli proektor, ma'ruza materiallari, ma'lumot manbalari bilan ta'minlash

    O‘qitish shakllari

    Jamoa

    O‘qitish sharti

    Auditoriya


    MA'RUZANING TeXNOLOGIK KARTASI

    Bosqichlar, vaqti – 90 daq.

    Faoliyat

    O‘qituvchi

    Talabalar

    1 bosqich

    Kirish (5 daq.)



    1.Mavzu nomi, maqsadi, ma'ruza natijalari va rejasini e'lon qiladi.

    1. Eshitadilar

    2 bosqich

    Bilimni jamlashtirish

    (15 daqiqa)


    2.1.Talabalar bilimini jamlash maksadida savollar beradi:

    1.Bemor organizmiga massajning ta'siri haqida nimalarni bilasiz?

    2.Massajning qanday turlarini bilasiz?

    3.Massajning davolash maqsadida qo‘llanilish ahamiyati qanday?

    Blits so‘rov o‘tkazadi.

    2.2.Ma'ruza maqsadi bilan tanish-tiradi.



    2.1.Savollarga javob beradilar.
    2.2.Ma'ruza maq-sadini o‘rganadi.


    3 bosqich

    Ma'lumot berish

    (60 daqiqa)


    3.1. Ma'ruza materiallarini rejadagi savollar asosida ketma-ketlik bilan tushuntiradi va aniq savollar beradi:

    Rejadagi 1 savol: Turli kasallik-larda massajning davolovchi ta'siri haqida tushincha bering.

    Rejadagi 2 savol: Massajning qanday turlari davolash amaliyotida qo‘llani-ladi?

    Rejadagi 3 savol: Turli kasallik-larda massajni qo‘llashdan maqsad nima ekanligini ayting.

    Mavzuning asosiy qismlariga e'tiborni qaratadi va yozishni tavsiya qiladi.


    3.1.Berilgan ma'-lumotlarni muxo-kama qiladi, aniq-lik kiritadi, sa-vol beradi.
    Asosiy ma'lumot-ni yozadi

    4 bosqich

    Yakuniy


    (10 daqiqa)

    4.1.Savol beradi:

    1.Jismoniy reabilitatsiya tadbirla-rining o‘tkazilishi qanday ahamiyat kasb etadi?

    4.2.Mustaqil ish uchun vazifalar beradi: impulsli tokning afzalligi


    4.1.Savollarga javob beradi
    4.2. Eshitadi, yozib oladi

    Massaj – bu kasallikni davolash va oldini olish usulidir. U bilan tana yuzasiga yoki ba'zi organlarga maxsus usullar bilan ta'sir tiladi. massaj asosan qo‘l bilan qilinadi, lekin maxsus asboblar yordamida apparat bilan ham o‘tkaziladi. U ko‘p yillar davomida amaliy qo‘llanilib, ilmiy asoslangan, odam organizmi uchun eng fiziologik sog‘lomlashtirish vositasi bo‘lib hisoblanadi. Uni profilaktik maqsadda, ya'ni organizmni mustaxkamlash uchun va tibbiyotning har xil tarmoqlarida, ya'ni jarrohlikda, ortopediyada, ginekologiyada, terapiyada, nevrologiyada va boshqalarda keng qo‘llaniladi. Davolovchi massaj mustaqil usul sifatida qo‘llanilishi mumkin, shuningdek boshqa davolash usullari bilan birgalikda qo‘llanilishi mumkin. Massaj davolash maqsadida faqat shifokorning tavsiyasi bilan amalga oshiriladi. Massaj yordamida charchoqni olish mumkin, shuningdek katta jismoniy yuklamalarga tayyorgarlik ko‘rish mumkin, shuning uchun massaj sportchilarga, shu bilan birga katta jismoniy va aqliy yuklamani talab qiluvchi kasb egallariga zarurdir. Massaj gigienik va kosmetik maqsadlarida juda keng qo‘llaniladi.

    Massaj hamma sog‘lom insonlarga ko‘rsatilgan, lekin yoshiga va asab sistemasining reaktivligiga qarab differensial yondoshish kerak.Yoshi katta va organizmi zaiflashgan odamlarga massaj qisqa vaqt davomida va intensiv o‘tkazilishi kerak, bunda hamma massajning hamma usullari qo‘llanilishi shart emas.

    Hozirgi kunda 4 ta massaj sistemasi ma'lum : rossiya, fin, shved va sharqiy.

    Sharqiy sistema o‘tkazilish texnikasi bilan klassik sistemadan fraq qiladi. Bunda uqalanayotgan mushaklar venoz qonlardan ozod qilinadi va bo‘g‘imlarga harakatchanlik beradi. Sharq massaji faqat qo‘llar bilan emas, balki oyoqlar bilan ham qilinadi. Bu usul ko‘pincha sportchilarning kuchli mushaklarini uqalashda qo‘llaniladi.

    Rossiya, fin va shved sistemalari bir-biriga juda o‘xshash, chunki ko‘p yillar davomida bir-biridan massajning yaxshi tomonlarini olib, takomillashtirib borganlar.

    Shved massaj sistemasi asosan bo‘g‘imlarni uqalashga qaratilgan. Asosiy usullari bo‘lib silash, surtish va harakat hisoblanadi; vaqtning ko‘p qismi (60 – 70 %) surtishga qaratilgan. Qon aylanishini va limfa oqimining yaxshilashga qaratilgan klassik massaj fraqli ravishda, shved massajining asosiy vazifasi bo‘lib mushaklarni va nerv-tomir bog‘lamini cho‘zish, hamda to‘qimalarda hosil bo‘lgan bezlarni surtish bo‘lib hisoblanadi. Shved sistemasida qo‘l-oyoqlarni massaj qilish tartibi klassik massajnikiga qarama-qarshidir (oyoqlar uchun – tovon, tizza, son; qo‘llar uchun – barmoq, bilak, yelka), ya'ni unga so‘rib olish effekti xos emas. Boshqa sistemalardan yana farqi shundaki, shved massajida shved gimnastikasidan foydalaniladi.

    Fin sistemasida massaj qilinganda asosiy usul sifatida katta barmoqning yuzasi bilan yumshatish qo‘llaniladi va yassi mushaklarni massaj qilishda yaxshi natijalar beradi. Lekin boshqa sohalarda yaxshi natija bermaydi, klassik massajning boshqa hamma barmoqlar ishtirokidagi usullarini qo‘llashga imkon bermaydi. Fin sistemasiga shved massajidan surtish, rossiya massajidan yumshatish usullari kiritilgan.

    Rossiya sistemasi shved sistemasidan avval paydo bo‘lgan va asosiy e'tibor silash va surtish usullariga qaratilgan.

    Massajni organizmning uqalanayotgan to‘qimasiga faqat mexanik ta'sir etadi deb tushunish mumkin emas, bu ta'sir murakkab fiziologik jarayon bo‘lib, unda markaziy nerv sistemasi muhim rol egallaydi.

    Organizmga massajning ta'sir mexanizmida 3 ta omil farqlanadi : asab, gumoral va mexanik.

    Birinchi navbatda massaj markaziy va vegetativ nerv sistemasiga ta'sir etadi. Massajning boshlang‘ich bosqichida terida, mushakda, tog‘ayda, bo‘g‘im holatida, bog‘lam va tomir devorlarida joylashgan retseptorlarning qo‘zg‘alishi bo‘ladi. So‘ngra sezgir yo‘llar orqali hosil bo‘lgan impulslar markaziy nerv sistemasiga uzatiladi va bosh miya yarim shari po‘stlog‘ining taalluqli sohalariga yetkaziladi. Shu asosda murakkab umumiy jarayonlar yuzaga kelib, organizmda funksional qo‘zg‘alishlarni chaqiradi. Organizmga massajning ta'siridan kelib chiqadigan natijalari markaziy nerv sistemasida massaj o‘tkazish vaqtida qanday jarayonlar ustunligiga bog‘liq, ya'ni qo‘zg‘alish yoki tormozlanish, hamda massajning davomiyligiga, qo‘llanilayotgan usullar xarakteriga va boshqalarga bog‘liq.

    Massaj jarayonida gumoral omil ham e'tiborga olinadi. Uqalash natijasida terida biologik aktiv moddalar hosil bo‘ladi va qonga tushadi (to‘qima gormonlari), natijada tomir reaksiyalari va impulsning uzatilishi amalga oshiriladi.

    D.ye.Alperi va N.S.Zvonitskiylar o‘z kuzatishlarida massaj ta'sirida gistamin va gistaminga o‘xshash moddalarning tez hosil bo‘lishini isbotlashgan. Oqsilning parchalanish maxsulotlari (aminokislotalar, polipeptidlar) bilan birga qon va limfa orqali organizm bo‘yicha tarqaladi va tomirlarga, ichki organlarga va sistemalarga shifobaxsh ta'sir etadi. Gistamin buyrak usti beziga ta'sir etib, adrenalinning ajralishini ko‘paytiradi. Atsetilxolin bir asab xujayrasidan ikkinchisiga qo‘zg‘alishni uzatuvchi vosita sifatida ta'sir etib, skelet mushaklarining faoliyati uchun qulay sharoit yaratib beradi. Shu bilan bir qatorda mayda arterniyalarining kengayishiga va nafasning qo‘zg‘alishiga sabab bo‘ladi. Shuningdek ko‘pgina to‘qimalarning mahalliy gormoni bo‘lib hisoblanadi.

    Massaj ta'sirining 3-chi omili bo‘lib mexanik omil hisoblanadi va cho‘zish, joyini o‘zgartirish, bosim ko‘rinishida namoyon bo‘lib, qon, limfa, to‘qimalar aro suyuqlik sirkulyasiyasining tezlashishiga, epidermisning ajralgan xujayralardan tozalanishiga olib keladi. Massajning mexanik ta'siri natijasida organizmda dimlanish holatlari yo‘qotiladi, uqalanayotgan sohada modda almashinuvi va teri nafasining tezlashishi kuzatiladi.

    Massajning teriga ta'siri quyidagicha :

    1.Teri orqali markaziy nerv sistemasiga qo‘zg‘atish uzatilib, organizmning va ayrim organlarining javob reaksiyalari aniqlanadi.

    2.Massaj o‘lgan epidermis xujayralarini terining yuza qismidan tozalab, ter va yog‘ bezlarining faoliyatini yaxshilaydi.

    3.Massaj ta'sirida terining qon bilan ta'minlanishi yaxshilanadi va venoz dimlanish yo‘qotiladi.

    4.Uqalanayotgan sohada harorat oshadi, bu almashinuv va fermentativ jarayonlarining tezlashishiga olib keladi.

    Harorat (Temperatura) (lot. temperatura - kerakli aralashma, o'rtacha holat) - moddaning holatini issiq-sovuqligini tavsiflaydigan fizik kattalik.

    Qon bilan ta'minlanishning tezlashganligi sababli uqalanayotgan teri qizaradi va taranglashadi. Uning mexanik va haroratli ta'sirlariga qarshiligi oshadi. Silash natijasida limfa tomirlarida limfa oqimi tezlashadi va venalarda dimlanish yo‘qotiladi. Bu jarayonlar faqat uqalanayotgan sohadagi tomirlardagina emas, balki unga yaqin yotgan tomirlarda ham kuzatiladi. Bu so‘rib olish ta'siri uqalanayotgan tomirlarda bosimning pasayishini tushuntiradi. Massaj teri-mushak tonusini oshirib, terining tashqi ko‘rinishiga ta'sir etadi va uni silliq va elastik qiladi. Teri to‘qimalarida modda almashinuvini tezlashtirib, butun organizmda kechadigan modda almashinuviga ijobiy ta'sir etadi.

    Massaj ta'sirida bo‘g‘im va unga yaqin yotgan to‘qimalarning qon bilan ta'minlanishi yaxshilanadi, bo‘g‘im ichidagi sinovial suyuqligining hosil bo‘lishi va harakati tezlashadi, natijada bog‘lamlarning elastikligi oshadi.

    Bajarilgan kuchli jismoniy yuklama va mikrojaroxatlar natijasida bo‘g‘imlarda harakatning chegaralanishi, shishishi, bo‘g‘im xaltasining burishishi, sinovial suyuqligi tarkibining o‘zgarishini kuzatishimiz mumkin. Massaj yordamida bo‘g‘im to‘qimalarining oziqlanishini yaxshilab, yuqoridagi kasallik belgilarini yo‘qotibgina qolmay, balki ularning hosil bo‘lishining oldini ham olish mumkin. Bundan tashqari massajning o‘z vaqtida qilinishi artrozlarni yuzaga keltiruvchi tog‘ay to‘qimasining zararlanishining oldi olinadi. Massaj yordamida tos-son, yelka, bilak, umurtqa oralig‘i bo‘g‘imlarining harakat amplitudasini oshirish mumkin.

    Insonda 400 dan ortiq skelet mushaklari bo‘lib, ular tana vaznining 30-40% ni tashkil etadi. Mushaklar umumiy vaznining 80%ni qo‘l-oyoq mushaklari hosil qiladi. Hamma skelet mushaklari tana, bosh va qo‘l-oyoq mushaklariga bo‘linadi. Tana mushaklari o‘z navbatida orqa (ensa va orqa mushaklari) va oldingi (bo‘yin, ko‘krak va qorin mushaklari) mushaklarga farqlanadi. Mushaklar mushak tolalaridan tashkil topgan bo‘lib, ularning asosiy xususiyati qo‘zg‘alish va qisqarishdan iboratdir. Skelet mushaklari o‘ziga xos sezuvchi organlarga xos bo‘lib, o‘zidan impulslarni markaziy nerv sistemasiga o‘tkazadi va qaytishida asab-mushak oxirlari orqali o‘tib, unda atsetilxolinning hosil bo‘lishiga olib keladi, ya'ni mushak tolalarining qo‘zg‘alishini chaqiradi. O‘tkazilgan kuzatishlar shuni ko‘rsatdiki, xolsizlangan mushaklar massaj qilinganda uning ish bajarish qobiliyati 5-7 martaga oshgan. Og‘ir jismoniy yuklamadan so‘ng 10 minut davomida o‘tkazilgan massaj, mushaklarning boshlang‘ich ish bajarish qobiliyatini tiklabgina qolmay, balki uni oshiradi. Massaj ta'sirida mushaklarda qon aylanishi va oksidlanish-tiklanish jarayonlari yaxshilanadi, kislorod bilan ta'minlanishi va almashinuv maxsulotlarining chiqarib yuborilishi tezlashadi. Natijada og‘riq, mushaklarning shishishi, bo‘g‘imlarda harakatning chegaralanishi chetlashtiriladi.

    Ko‘krak qafasida o‘tkaziladigan har xil massaj (orqa, bo‘yin va qovurg‘alararo mushaklarni, diafragmaning qovurg‘aga birikkan sohasini yumshatish va surtish) nafas funksiyasini yaxshilaydi va nafas mushaklarining xolsizlanishini yo‘qotadi.

    Regulyar o‘tkaziladigan massaj o‘pkaning silliq mushaklariga ya'shi ta'sir etib, shartli reflekslarning hosil bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Ko‘krak qafasida o‘tkaziladigan massajning asosiy usullari (qovurg‘alararo sohalarini surtish, urish, kesish) nafasning reflektor chuqurlashishi bilan namoyon bo‘ladi.

    Shu narsa ma'lumki, massaj siydik ajralishini kuchaytiradi, bu o‘z navbatida azotning ko‘p miqdorda organizmdan ajralishiga sabab bo‘ladi. Agar massaj jismoniy yuklamadan so‘ng o‘tkazilsa, azot moddalarining ajratilishi 15%ga oshadi, organizmdan sut kislotasining ajratilishini tezlashtiradi. Jismoniy yuklamadan oldin o‘tkazilgan massaj gaz almashinuvini 10-20%ga, yuklamadan keyin qilinsa 96-135%ga oshiradi.

    Keltirilgan misollar shuni ko‘rsatadiki, jismoniy yuklamadan keyin o‘tkazilgan massaj organizmda kechayotgan tiklanish jarayonlarini tezlashtiradi. Agar massajdan oldin issiq muolajalar o‘tkazilsa (parafin, shifobaxsh balchiqli yoki issiq vannalar) tiklanish yanada tezlashadi.

    Xulosa qilib shuni ta'kidlash mumkinki, massaj yordamida organizmning funksional holatini maqsadga muvofiq o‘zgartirishi mumkin.

    Organizmning funksional holatiga massajning 5 xil asosiy ta'sir qilish turlari farqlanadi. Bular :



    1.Organizm tonusini oshiruvchi ta'siri

    Bunda massaj MNSning qo‘zg‘alishini kuchaytiradi. Bir tomondan uqalanayotgan mushaklar proprioretseptorlaridan asab impulslarining bosh miya katta yarim sharlarining po‘stlog‘iga yuborilishining oshishi bilan, ikkinchi tomondan bosh miya retikulyar formatsiyasining funksional faollashishining ortishi bilan tushuntiriladi. Massajning tetiklashtiruvchi ta'siri gipodinamiyaning salbiy belgilarini yo‘qotish uchun qo‘llaniladi (majburiy kam harakatli hayot kechirish, jarohatlar, ruhiy buzilishlar va h.z.). Massajning quyidagi usullari qo‘llaniladi : kuchli yumshatish, siltash, hamma urish usullari (kesish, yengil urish va h.z.). Organizmning tonusini oshiruvchi ta'sirning maksimal effektivligiga erishish uchun massaj tez sur'atda qisqa vaqt davomida o‘tkazilishi kerak.



    2.Tinchlantiruvchi ta'siri

    Bunda MNSning faoliyatiga tormozlovchi ta'sir ko‘rsatiladi, ya'ni ekstero- va proprioretseptorlarga me'yoriy, ritmik va davomiy ta'sir ko‘rsatiladi. Tinchlantiruvchi ta'sirga massajning butun tana bo‘ylab ritmik silash va surtish usullarini qo‘llab erishiladi. Iassaj sekin sur'atda uzoq vaqt davomida olib boriladi.



    3.Trofik ta'siri

    Trofik ta'sir qon va limfa oqimining tezlashishi bilan bog‘liqdir. Bunda to‘qimalarga kislorod va boshqa oziq moddalarining olib borilishi yaxshilanadi. Mushaklarning ish bajarish qobiliyatini tiklashda trofik ta'sirning ahamiyati kattadir.



    4.Energotrop ta'siri

    Bu ta'sir nerv-mushak apparatining ish bajarish qobiliyatini oshirishga qaratilgan va quyidagicha namayon bo‘ladi :

    -mushaklar bioenergiyasining faollashishi;

    -mushaklarda modda almashinuvining yaxshilanishi;

    -mushak tolalariga asabiy qo‘zg‘alishni uzatishni kuchaytiruvchi atsetilxolin hosil bo‘lishining oshishi;

    -mushak tomirlarini kengaytiruvchi gistamin hosil bo‘lishining oshishi;

    -mushaklar qisqarish tezligini oshirishga va fermentativ jarayonlarning tezlashishiga olib keluvchi uqalanayotgan to‘qimalarda haroratning oshishi.

    5.Organizm funksiyasini normallashtiruvchi ta'siri

    Bu ta'sir bosh tmiya katta yarim sharlar po‘stlog‘ida asab jarayonlar dinamikasining regulyasiyasida namayon bo‘ladi. Asab sistemasida qo‘zg‘alish yoki tormozlanish jarayonlarining keskin ustunligida bu ta'sir muhim ahamiyatga ega. Massaj vaqtida harakat analizatorlari sohasida qo‘zg‘alish o‘chog‘i hosil qilinadi, bu manfiy induksion qonuni bo‘yicha dimlanish, bosh miya po‘stlog‘idagi patologik o‘choqlarni bostiradi. Massajning normallashtiruvchi ta'siri jaroxatlarni davolashda katta ahamiyatga ega, ya'ni to‘qimalarning tiklanishini va atrofiyani bartaraf etilishini tezlashtiradi. Har xil organlarning funksiyasini normallashtirishda ma'lum refleksogen sohalarda segmentar massaj o‘tkaziladi.

    Massaj qanday maqsadda qo‘llanilishiga qarab quyidagi turlariga bo‘linadi :

    1.Sport massaji

    Bu massaj turi sportchilarning funksional holatini, sport formasini yaxshilash, jismoniy ish bajarish qobiliyatini oshirish, jarohat va tayanch-harakat apparati kasalliklarining oldini olish uchun qo‘llaniladi. Sport massaji dastlabki (mobilizatsion) va tiklovchi massajlarga bo‘linadi.



    Dastlabki massaj trenirovkadan (musobaqadan) oldin o‘tkaziladi. Bundan maqsad – nerv-mushak apparatini, yurak-qon tomir va nafas sistemalarini tayyorlash, ishlab chiqarish jarayonlarini tezlashtirish, tayanch-harakat apparati jarohatlarining oldini olishdir. Bajariladigan ish xarakteriga, sport turiga, sportchining ruhiy holatiga qarab tinchlantiruvchi va tetiklashtiruvchi massaj farqlanadi.

    Tiklovchi massaj katta jismoniy va ruhiy yuklamalardan so‘ng bajariladi. Uning vazifasi bo‘lib hisoblanadi : sportchining funksional holatini tiklash, jismoniy ish bajarish qobiliyatini oshirish, umumiy holsizlanishni chetlashtirish. Asosan umumiy tiklovchi massaj, kam holatlarda mahalliy (kurashchi, bokschi, gimnastlar uchun tanaffus vaqtida) tiklovchi massaj qilinadi. Katta jismoniy yuklamalardan so‘ng avaylovchi xarakterda bo‘ladi, dam olish kunlari massaj ancha chuqur o‘tkaziladi. Massajning qo‘llanilish soni holsizlanish darajasiga, tayyorgarlik bosqichiga va boshqa omillarga bog‘liq holda qilinadi.

    2.Davolovchi massaj

    Davolovchi massaj har xil jaroxatlar va kasalliklarni davolashda samarali davolash usuli bo‘lib hisoblanadi. Organizm funksiyalarining buzilish xarakteriga qarab massajning modifikatsiyasi o‘zgaradi, u o‘zining uslublariga, ko‘rsatma va qarshi ko‘rsatmalariga ega. Davolovchi massaj umumiy va mahalliy qilinadi.

    Davolovchi massaj o‘tkazganda 5 ta asosiy usullar qo‘llaniladi : silash, siqib chiqarish. yumshatish, surtish va vibratsiya, shuningdek aktiv-passiv harakatlar qo‘llaniladi. Uzoq vaqt shug‘ullanmagan, operatsiya o‘tkazgan sportchilarning jismoniy ish bajarish qobiliyatini tiklash va funksional davolashda reabilitatsion massaj o‘tkaziladi. Bu massaj davolovchi jismoniy tarbiya, mexanoterapiya bilan birgalikda o‘tkaziladi. Massaj umumiy (haftasiga 2-3 marta) va mahalliy (har kuni, davolashning birinchi bosqichida kuniga 2-3 marta) o‘tkaziladi. Qon tva limfa oqimini normallashtirish, og‘riq sindromini yo‘qotish, shishishni, gematomani so‘riltirish, to‘qimalar regeneratsiyasi va reporatsiyasi, oksidlanish-tiklanish jarayonlarini normallashtirish uchun jarohat va kasalliklarda massajni imkon darajada erta qo‘llash maqsadga muvofiqdir.

    Davolashning birinchi bosqichida massaj sovuq, ikkinchisida issiq muolajalar bilan birgalikda o‘tkaziladi. Jarohatning birinchi kunlarida massaj muz bilan (aplikatsiya) qilinadi. So‘ngra sovuq massaj iliq muolaja bilan almashtiriladi. Sovuq bilan ta'sir ko‘rsatilganda anestiziyalovchi, gomeostatik va yallig‘lanishga qarshi samara kuzatiladi. Bu sovuqning nerv oxirlarining sezuvchanligini pasaytirishi natijasida og‘riqning kamayishiga olib keladi. Muz bilan massaj qilinganda uqalanayotgan bo‘g‘imda harakat amplitudasi ortadi, to‘qimalarda shishish kamayadi. Sovuq massaj mushakda qon oqimini yaxshilaydi, metabolizm mahsulotlarini organizmdan chiqaradi, gipoksiyani yo‘qotadi, to‘qimalarning regeneratsiya va reporatsiya jarayonlarini tezlashtiradi.

    Mahsulot - iqtisodiy faoliyatning ashyolar va xizmatlarda mujassam etilgan natijasi. Uning moddiy-buyum shakli moddiy M. koʻrinishiga ega. Maʼnaviyat sohasida gʻoya, ixtiro va kashfiyotlar, yangi texnologiyalar, i.t.
    Massajni o‘tkazish uchun muz selofan xaltaga solinadi (xalta suv bilan to‘ldirilib, muzlatkichning muzxonasiga 30-60 minutga qo‘yiladi). Massaj tayanch-harakat apparati jarohatining 1-soatlarida, tayanch-harakat apparatining surunkali kasalliklarida jismoniy mashqlar bilan birga olib boriladi. Shuningdek trenirovkalardan (musobaqalardan) so‘ng quyidagicha olib boriladi : jarohat sohasi 2-3 minut davomida muz bilan massaj qilinadi, so‘ngra sportchi basseynda suzadi, agar buning imkoniyati bo‘lmasa basseyn yoki vannalarda jismoniy mashqlar bajaradi. Bu muolaja bir necha marta qaytariladi.

    yelka-kurak periartritida muz bilan massajdan so‘ng (3-5 minut), trenajerlarda elastik bint bilan mashq bajarish mumkin. Massajning davomiyligi jarohatning joylashish sohasiga yoki kasallik bosqichiga, jinsiga, yoshiga va sportchining umumiy holatiga bog‘liq.

    Yallig‘lanish kasalliklarida (bronxit, zotiljam va h.z.) birinchi 2-5-kunlarda bankali massaj tavsiya etiladi, keyinchalik perkussion massaj ingalyasiya (dori moddalari va kislorodli) bilan birgalikda, kechqurunga isituvchi massaj tavsiya etiladi. Bankali massaj reflektor usulga asoslangan bo‘lib, teri retseptorlarining hosil qilingan banka vakuumda qo‘zg‘alishi kuzatiladi. Massajdan oldin ta'sir etiluvchi sohaga isitilgan vazelin yog‘i bilan ishlov beriladi. Perkussion massaj bronxit va zotiljamda qon, limfa aylanishini va o‘pka ventilyasiyasini yaxshilash uchun qo‘llaniladi. Massaj yotgan yoki o‘tirgan dastlabki holatda bajariladi. Ko‘krak qafasining ma'lum sohasiga o‘ng yoki chap qo‘l kafti qo‘yilib, ustidan ritmik holatda bo‘sh qo‘l bilan uriladi. So‘ngra yuqoridagi harakat simmetrik sohada qaytariladi. Perkussion massaj avval ko‘krak qafasining oldingi yuzasida, keyin orqa yuzasida o‘tkaziladi. Oldingi yuzasida urishning umrov suyagining ostida va qovurg‘aning pastki yoyi sohasida, orqa yuzasida ko‘krak usti, kurak oralig‘i va kurak osti sohalarida olib boriladi. So‘ngra qo‘llar yordamida ko‘krak qafasi siqiladi. Bunda qo‘llar diafragmaga yaqin bo‘lgan pastki yon bo‘limda joylashadi. Nafas olganda qo‘llar umurtqa pog‘anasi bo‘ylabsirg‘anadi, nafas chiqarganda qo‘llar to‘sh suyagi tomon harakat qilib, ko‘krak qafasi nafas chiqarish oxirida qisiladi. So‘ngra qo‘llar qo‘ltiq ostiga olib boriladi va harakat qaytariladi. Bundan keyin ko‘krak qafasida qiyshiq massaj o‘tkaziladi : massajist qo‘li (o‘ng) bemorning qo‘ltiq osti sohasida, ikkinchisi (chap) diafragmaga yaqin pastki yon yuzasida joylashadi va nafas chiqarish cho‘qisida ko‘krak qafasi qisiladi. So‘ngra qo‘llar almashtiriladi. Yuqoridagi harakatlar 2-3 minut davomida olib boriladi. Bemor nafasni ushlab turmasligi uchun qo‘llar umurtqa pog‘anasi bo‘ylab sirpanganda “nafas ol”, to‘sh suyagi tomon harakat qilganda “nafas chiqar” degan buyruqlar berilishi kerak. Nafas chiqarish oxirida ko‘krak qafasi qisilib, nafas faollashtiriladi.

    Perkussion massajda nafasni yaxshilovchi ekstrapulmonal sharoit yaratiladi. Mexanik ta'sir nafasni stimullaydi va balg‘amning haydalishiga sabab bo‘ladi. Ko‘krak qafasining qisilishi alveollalar, o‘pka ildizi va plevraning retseptorlariga ta'sir etib,nafas markazi qo‘zg‘alishining oshishi va nafas olishning faollashishi uchun sharoit yaratib beradi.

    Qovurg‘alararo nafas mushaklariga ta'sir etilganda nafas akti stimullanadi, nafas markaziga reflektor ta'sir etiladi. Reanimatsiya bo‘limida og‘ir jarohatlar natijasida (ko‘p qon yo‘qotish bilan) yurak urishi va nafas to‘xtash havfi bo‘lsa massaj o‘tkazilishi zarur. Agar bemor yuragining urishi to‘xtasa, darhol tashqi massajni qo‘llash zarur, ya'ni yurak ritmik holatda to‘sh suyagi va umurtqa pog‘anasi oralig‘ida qisiladi. Qisilish hisobiga qon chap qorinchadan tomirlar orqali bosh miya va yurakka boradi. To‘sh suyagiga bosim kamaytirilganda qon yana yurak bo‘shlig‘ini to‘ldiradi. Yurakning tashqi massajida masalan, o‘ng qo‘l kafti to‘sh suyagining pastki qismiga, chap qo‘l esa uning ustiga qo‘yilib, umurtqa pog‘anasi tomon qisiladi. Bunda qo‘llarga butun tana vazni bilan ta'sir etiladi, qisish maksimal bo‘lishi va 1,5 sekund davom etishi kerak. Qisishning qaytarilishi sekundiga 1 martadan kam bo‘lishi mumkin emas, aks holda qon oqimi yetarli darajada bo‘lmaydi. Massajning samaradorligi uyqu arteriyasidagi pulsi, ko‘z qorachig‘ining torayishi va mustaqil nafas harakatining paydo bo‘lishi bilan baholanadi. Shuningdek teri rangining o‘zgarishiga ham e'tibor qaratiladi. Yurakning tashqi massaji o‘pkaga havo puflash (sun'iy nafas) bilan bir vaqtda olib boriladi. Agar bemorni jonlashtirishni bir kishi olib borsa, o‘pkaga havo puflashning har ikki tez harakati oralig‘ida 15 sekund davomida to‘sh suyagini 15 marta bosish kerak. Bemorning boshi orqaga bukiladi. Muolaja pulsning o‘z-o‘zidan paydo bo‘lguncha (sun'iy nafas – o‘z-o‘zidan nafas paydo bo‘lguncha) olib boriladi.



    3.Gigienik massaj

    Undan kasalliklarning olidini olish, organizmning normal funksional holatini saqlash uchun tanani parvarishlash, sog‘liqni mustahkamlash maqsadida foydalaniladi. Massaj natijasida organizmning qarshiligi oshadi, immuniteti ko‘tariladi. Gigienik massaj umumiy va mahalliy bo‘lib, alohida yoki ertalabki badan tarbiya bilan birgalikda, hamda saunada, rus hammomida qo‘llaniladi. U ko‘p hollarda o‘zini-o‘zi massaj qilish qo‘rinishida qo‘llaniladi. Uni vanna va dush qabul qilishda qo‘llash mumkin. Bunda asosiy bo‘lgan silash, surtish, siqib chiqarish, yumshatish, vibratsion usullaridan foydalaniladi.



    4.Kosmetik massaj

    Bu massaj faqat mahalliy holda o‘tkaziladi. U qarishni oldini olish uchun normal teri parvarishida, har xil kosmetik kamchiliklarida, kasalliklarda qo‘llaniladi. Kosmetik massaj uch xil bo‘ladi : gigiepnik (profilaktik), davolovchi va plastik.

    Profilaktik massaj teri qovjirashining oldini olish, qurishini yo‘qotish, ko‘rinishini yaxshilashga qaratilgan.

    Davolovchi massaj ajin, burishish, shishish, ko‘paygan yog‘ qatlamlarini yo‘qotishda foydalaniladi.

    Plastik massaj teri turgori keskin pasaygan yoshi kattalarga, hamda mimik ajin, chuqur burishish paydo bo‘lgan yoshlarga mo‘ljallangan.

    Massaj shakllari

    1.Umumiy massaj

    Bunda butun tana yuzasi massaj qilinadi. Massajning davomiyligi uning turiga, massaj olayotgan tana vazniga, yoshiga, jinsiga va bashqalarga bog‘liqdir. Umumiy massaj qilinayotganda massaj usullarining ketma-ketligi inobatga olinadi. Avval silash, siqib chiqarish, surtish keyin yumshatish va vibratsion usullari qilinadi. massaj silash bilan tugatiladi. Oddatda massaj tananing katta yuzali sohasida va yirik mushaklaridan boshlanadi, shuning uchun umumiy massajni orqadan boshlagan ma'qul. So‘ngra bo‘yin va qo‘llarga o‘tiladi. Bir tomondan ikkinchisi o‘tib orqa va bo‘yin sohalarini alohida massaj qiladi. Shuningdek o‘ng va chap qo‘llarni alohida massaj qilinadi. Keyinchalik tos sohasi, dumba va son massaj qilinadi, so‘ngra tizza bo‘g‘imi, boldir, axill payi, tovon uqalanadi. Keyingi bosqichda oyoq panjalari, tovon bo‘g‘imi orqada yotgan dastlabki holatda o‘tkaziladi, so‘ngra tizza bo‘g‘imi va songa o‘tiladi. Avval uzoqda yotgan ko‘krak uqalanadi va yaqin yotgan qo‘llarga o‘tiladi. Massajist boshqa tomonga o‘tib, yuqoridagi harakatlarni qarama-qarshi tomonda o‘tkazadi. Massaj so‘ngida qorin uqalanadi.



    2.Mahalliy massaj

    Bunda tananing alohida bir bo‘lagi massaj qilinadi, masalan : bo‘yin, orqa, oyoq va h.z. Zaruriyat tug‘ilganda ma'lum bir mushak, bo‘g‘im, bog‘lam va boshqalar massaj qilinadi. Massajning davomiyligi tananing qaysi qismi uqalanishiga bog‘liq. Oddatda mahalliy massaj 3 minutdan kam, lekin 25 minutdan ko‘p qilinmaydi. Massaj usullarining ketma-ketligi xuddi umumiy massajnikidek. Uqalashni yuqori sohadan boshlash kerak, masalan : qo‘l massaji yelkadan boshlanib (avval ichki yuzasi, so‘ngra tashqi yuzasi) bilak bo‘g‘imiga, bilakka, kaftga, qo‘l barmoqlariga o‘tiladi. Kaft massaji o‘tkazilayotganda avval bilak sohasidan boshlash kerak. Mahalliy massaj asosan bir massajist tomonidan, ba'zi hollarda juft massaj, hamda o‘zini-o‘zi massaj qilishlardan foydalaniladi.



    3.O‘zini-o‘zi massaj qilish

    Bunda inson o‘zini-o‘zi massaj qiladi. U ko‘pincha ertalabki badan tarbiyadan so‘ng, hamomda, jarohat va kasalliklarda, sportda keng qo‘llaniladi.



    4.Juft massaj

    Bu massaj turi ertalabki badan tarbiyadan so‘ng, saunada, sport musobaqalaridan oldin va keyin, sport mashg‘ulotlaridan oldin va keyin qo‘llaniladi. Juft massaj ba'zi kasallik va jarohatlarda, umurtqa pog‘anasi jarohatlarida, bel-dumg‘aza radikulitida, qo‘l-oyoq paralichida, bronxial astmada, surunkali zotiljam va o‘pkaning boshqa kasalliklarida, gastritda, kolitda, xoletsistitda va h.z.larda qo‘llanilmaydi.

    Juft massaj ikkita massajist tomonidan o‘tkaziladi. Ko‘p hollarda bu massaj turi vakuum yoki vibratsion apparat yordamida o‘tkaziladi. Birinchi massajist orqani uqalayotganda, ikkinchisi oyoqlarning orqa sohasini uqalaydi. Biri ko‘krak va qo‘llarni uqalayotganda, ikkinchisi oyoqlarning oldingi yuzasini uqalaydi. So‘ngra birinchi massajist ko‘krak va qo‘llarni uqalab bo‘lganidan keyin, qorin sohasiga massaj qilishga o‘tiladi. Juft massajning davomiyligi massaj olayotganning jinsga, yoshga, tana vazniga va organizmining funksional holatiga bog‘liqdir. Oddatda massajning davomiyligi 5-8 minutni tashkil etadi.

    5.O‘zaro massaj

    O‘zaro massaj saunada, maishiy hayotda, ishlab chiqarishda va h.z.larda qo‘llaniladi. Bunda ikki kishi bir-birini massaj qilib, massajning asosiy usullarini qo‘llaydilar. O‘zaro massaj qo‘l va apparat yordamida umumiy va mahalliy ko‘rinishda o‘tkazilishi mumkin. Mahalliy massajda ko‘proq tananing holsizlangan qismi va mushaklari uqalanadi. Kuchli jismoniy yuklamadan so‘ng umumiy tiklovchi massaj o‘tkazish mumkin. O‘zaro massajning davomiyligi 10-15 minutdir. Uzilib o‘tkaziladigan vibratsion usuli, ya'ni urish, chapak chalish, kesish venoz bosimini va mushak tonusini oshirishga olib keladi, shuning uchun o‘zaro tiklovchi massajda ular qo‘llanilmaydi.

    Massaj o‘tkazilishiga qarab quyidagilarga bo‘linadi :

    1.Qo‘l massaji

    Massajning an'anaviy usulidir. Qo‘l massaji yordamida massajning hamma usullarini qo‘llash mumkin, hattoki lozim bo‘lganda ularni kambinatsiyalash va ketma-ketligini o‘zgartirish mumkin. Bu massajning salbiy tomoni massajistning charchashidir.



    2.Apparatli massaj

    Bu usulning kamchiligi shundaki, massajist uqalanayotgan sohani sezmaydi, ba'zi massaj usullarini qo‘llab bo‘lmaydi. Shuning uchun apparatli massaj qo‘lli massajga qo‘shimcha vosita sifatida qo‘llaniladi. Amaliyotda ko‘p hollarda vibriomassaj, pnevmomassaj (vakuumli) va gidromassaj qo‘llaniladi.



    3.Kombinatsiyalangan massaj

    Bu apparatli massajning klassik yoki segmentar massajning birgalikda o‘tkazilishidir. Kombinatsiyalangan massaj organizmga fiziologik ta'sirini kuchaytiradi, massaj muddatini qisqartiradi va ko‘pchilikka o‘tkazish imkoniyatini beradi. Bu massaj sport amaliyotida keng qo‘llaniladi. Shuningdek jarohatlarda, tayanch-harakat apparatining kasalliklarida va asab sistemasi kasalliklarida keng qo‘llaniladi. Massaj klassik massajning tayyorlov qismi bilan boshlanadi.

    Orqa sohasining massaji silash bilan boshlanadi, so‘ngra siqib chiqarish usuli qo‘llaniladi. Keyin dumg‘aza sohasi, qovurg‘alararo soha, trapetsiyasimon mushak, yelka bo‘g‘imi, kurak osti sohasida surtish usullari qo‘llaniladi. Keyingi bosqichda orqaning keng mushaklarining bir va ikki harakatli aylanasimon yumshatish usuli bajariladi. Qo‘l bilan massaj tugatilganidan so‘ng apparatli massajga o‘tish mumkin. Apparatli massaj asosan orqaning keng, uzun va trapetsiyasimon mushaklariga qaratiladi. Birinchi navbatda umurtqa pog‘anasining ikki tomoni uqalanadi, keyin dumg‘azadan bo‘yingacha uzun mushak bo‘ylab massaj qilinadi. Uzun mushaklardan asta-sekin keng mushaklarga o‘tiladi. So‘ngra trapetsiyasimon mushak kurakning pastki qismidan yuqoriga va yon tomonga harakat qilish bilan uqalanadi. Orqaning qiyshiq mushaklari kuchsiz bosim va qisqa vaqt uqalanadi. Orqaning massaji qo‘l massaji bilan tugatiladi, bunda bir qancha silashdan so‘ng, 2-3 marta siqib chiqarish usuli qo‘llaniladi, keyin uzun mushaklar qisqichsimon usuli bilan yumshatiladi. Bu usullardan so‘ng kurak osti sohasi va orqaning keng mushaklari yumshatiladiyu Keyin mushaklarda silkitish usuli qo‘llaniladi. Orqa massaji silash bilan tugatiladi.

    Qo‘lning tashqi yuzasining massaji silash va ikki harakatli aylanasimon yumshatish usullari bilan boshlanadi. So‘ngra apparatli massajga o‘tish mumkin, massaj ikki va uch boshli mushaklarga qaratilgan. yelkaning o‘rta sohasidan nerv tomirlari o‘tganligi sababli apparat yordamida extiyotlik bilan massaj olib boriladi. Apparat massaji tugatilganidan so‘ng qo‘llar yordamida silash va yumshatish usullarini qo‘llab, massaj tugatiladi.

    Qo‘lning ichki yuzasi xuddi shunday tartibda amalga oshiriladi.

    Qo‘llar massajidan so‘ng tos sohasining massaji o‘tkaziladi. Massaj silash va siqib chiqarish bilan boshlanadi. Katta dumba mushagi birikkan sohada surtish usuli qo‘llaniladi. So‘ngra dumg‘aza, tos-son bo‘g‘imi va dumba mushagida surtish usuli o‘tkaziladi. Tosda apparat yordamida massaj dumg‘aza sohasidan yon tomonga qarab boshlanadi, keyin yon bosh suyagining qirralari, so‘ngra dumba mushagi uqalanadi. Massaj qo‘llar yordamida silash, siqib chiqarish, surtish usullarini qo‘llab tugatiladi.

    Sonning orqa yuzasida massaj silash, siqib chiqarish va yumshatish usullari bilan o‘tkaziladi. Keyin apparat yordamida massajga o‘tiladi. Sonning ichki yuzasida apparat bilan massaj qilinmaydi. Massaj qo‘llar yordamida silash, siqib chiqarish va yumshatish usullarini qo‘llab tugatiladi.

    Tizza bo‘g‘imining orqa yuzasida massaj qo‘l bilan boshlanib, so‘ngra apparatli massajga o‘tiladi. Massaj aylanasimon silash bilan tugatiladi. Tizza orqa chuqurchasi massaj qilinmaydi, balki uning atrofida olib boriladi.

    Tizza sohasida qo‘l massaji boldir mushagi va axill payida o‘tkaziladi. Apparat massajidan so‘ng qo‘l yordamida massaj tugatiladi.

    Sonning oldingi yuzasi qo‘llar yordamida silash va siqib chiqarish usullarini qo‘llash bilan boshlanadi. Keyin yumshatish usuli qo‘llaniladi va apparat massajiga o‘tiladi. Massaj qo‘llar yordamida silash, yumshatish va silkitish usullari bilan tugatiladi.

    Tizza bo‘g‘imining oldingi yuzasida massaj aylanasimon va qisqichsimon surtish usulini 4 ta barmoqning yostiqcha sohasi bilan hamda kaft asosi yordamida aylanasimon surtish usuli bilan o‘tkaziladi. So‘ngra apparat yordamida har xil yo‘nalishlarda massaj qilinadi. Massaj aylanasimon silash bilan tugatiladi.

    Tizzaning oldingi yuzasida massaj to‘g‘ri yoki tizza bo‘g‘imida bukilgan oyoqlarda o‘tkaziladi. Massaj silash, siqib chiqarish va qisqichsimon yumshatish usullarini qo‘llab o‘tkaziladi va apparat massajiga o‘tiladi. Massaj qo‘llar yordamida tugatiladi.

    Tovon bo‘g‘imida massaj qisqichsimon va aylanasimon surtish usullari bilan boshlanadi, so‘ngra apparat massajiga o‘tib, qo‘llar yordamida silash bilan tugatiladi.

    Ko‘krak sohasida massaj silash bilan boshlanib, so‘ngra to‘g‘ri va aylanasimon yo‘nalishlarda qovurg‘alararo mushaklarda siqib chiqish va surtish usullari o‘tkaziladi. 4 ta barmoqning yostiqchalari yordamida to‘sh suyagi va unga birikkan ko‘krak mushaklarida aylanasimon surtish usuli amalga oshiriladi. Katta mushaklarida bir va ikki xalkali yumshatish usuli qo‘llaniladi. So‘ngra apparat massajiga o‘tiladi. To‘sh suyagi massajidan so‘ng qo‘ltiq ostiga yo‘nalish bo‘yicha ko‘krak so‘rg‘ichini aylanib o‘tgan holda katta ko‘krak mushaklari massaj qilinadi. Massaj qo‘llar yordamida tugatiladi.

    Shuni esda saqlash kerakki, kombinatsiyalangan massaj o‘tkazishda urish usullarini qo‘llash tavsiya etilmaydi. Massaj o‘tkazish vaqti quyidagicha taqsimlanishi maqsadga muvofiqdir, ya'ni qo‘l massaji umumiy vaqtning taxminan 70 %, apparat massaji 30%ni hosil qilishi kerak.

    Apparatli massaj klassik massajning ma'lum usullarining o‘rniga qo‘llanilishi mumkin. Agar kombinatsiyalangan massaj vibriomassaj bilan qo‘llanilsa, u vibratsion, silash va yumshatish usullarining o‘rnini qoplaydi. Vakuumli massaj va gidromassaj yumshatish va surtishda qo‘llash mumkin.



    4.Oyoq bilan massaj

    Bu massaj shakli qadimdan hamomlarda sharq massajistlari tomonidan qo‘llanilgan. U mushak tonusi oshgan sportchilarda qo‘llanilgan qo‘l massaji kerakli samara bermaganda qo‘llanilishi tavsiya etiladi. Oyoq massaji katta tana va mushak vazniga ega bo‘lgan sog‘lom odamlarda o‘tkazilishi mumkin. Oyoq massaji jarohatlarda, tayanch-harakat apparati kasalliklarida, umurtqa silida, osteoporozda, bel-dumg‘aza radikulitida, Bexterov kasalligida, miokard infarktida, bronxial astmada, II – III darajali gipertoniya kasalligida, onkologik kasalliklarda tavsiya etilmaydi. Shuningdek yoshi kattalarga ham tavsiya etilmaydi. Massaj vaqtida qabul qiluvchi polda yoki gilamda yotishi kerak. massaj yumshatish va surtish usullarini qo‘llash bilan bir yoki ikkala oyoqlar yordamida o‘tkaziladi. Orqa soha massaj qilinayotganda massajist ikkala oyog‘i bilan qabul qiluvchining orqasiga chiqib, beldan bo‘yin sohasi tomon harakat qilib yumshatish usulini bajaradi. Oyoqlarda yumshatish o‘tkazilganda harakat sondan tizza tomon bo‘ladi. Oyoq massajidan so‘ng uqalangan hamma sohada qo‘llar yordamida silash, yumshatish va surtish usullari o‘tkaziladi.



    Tinglovchilar bilan o‘zaro aloqani o‘rnatish uchun savollar

    1.Qo‘l-oyoq singanida DJTning qaysi vositalari yengillashtiruvchi sifatida qo‘llniladi ?

    2.Umurtqa pog‘anasi bo‘yin qismining egiluvchi va yoziluvchi sinishida immobilizatsiyaning o‘ziga xosligi qanday?

    3.Umurtqa pog‘anasi va tos suyagi singanida bemorlarga qachon va qanday sharoitlarda turishga va o‘tirishga ruxsat etiladi?

    4.Ko‘krak va qorin bo‘shliqlari operatsiyalarida qanday davrlar farqlanadi?

    5.Jarrohlikda DJT qo‘llanilishidan maqsad nima?

    6.Qo‘llanilgan davolovchi gimnastika samaradorligini qaysi usullar bilan baholash mumkin va uning ahamiyati qanday?

    7.Massaj haqida nimalar bilasiz ?

    8.Massaj qo‘llanilashiga qarab qanday turlari bor ?

    9.Massajning qanday shakllari bor ?

    10.Massajning ta'sir mexanizmi haqida nima bilasiz ?
    Qo‘llanilgan adabiyotlar


    1. yepifanov V.A. «Lechebnaya fizkultura i sportivnaya meditsina» M., 2000g.

    2. Popov V.I., Chogovadze V.G. « Fizicheskaya reabilitatsiya», Rostov na Donu 2001g.

    3. yepifanov V.A. “Lechebnaya fizicheskaya kultura”, M., 2003g.

    4. Dubrovskiy V.A. “ Lechebnaya fizkultura”, M., 2004 g

    5. yevdokimova T.A. Milyukova I.V. Noveyshiy spravochnik“ Lechebnaya fizkultura”, M., 2004g.

    6. Nazirov F.G., Axmedova D.M., Suyumov F.A., Vasilev V.D, Shayxova G.I. «Meditsinskie osnovы fizicheskogo vospitaniya i formirovaniya zdorovya i garmonichnogo razvitiya detey i podrostkov», Tashkent, 2003g

    7. Karpman V.L. «Serdse i sport» M., 1999

    8. Edvard T., Xouli B. Don-Frenks «Rukovodstvo instruktora ozdorovitelnogo fitnessa», Kiev, 2004g.

    9. Bet Shou “Yoga fit trening dlya zdorovya”, M. 2005 g.

    10. Milyukova I.V., yevdokimova T.A. “Gimnastika dlya detey”, M. 2004 g.

    11. Bokov A., Sergeev S. “ Yoga dlya detey”, M. 2004 g.

    1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   20


    Download 1.35 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Tasdiqlayman

    Download 1.35 Mb.