• Sistemalar bloki (prosessor) Kompyuterning asosiy qismlari sistema blokida joylashgan bo’lib, ular quyidagilardir. Elektron s x emalar
  • Kompyuterning energiya bloki
  • Таkрорлаш uчuн саволлар
  • MA’RUZA 2 Kompyuterning dasturiy ta’minoti. MS DOS operatsion tizim. WINDOWS operatsion tizimi .
  • Ma’ruzaning texnologik kartasi
  • WINDOWS da oynalar bilan ishlash.
  • MA’RUZA 3 WINDOWS standart dasturlari va ularning imkoniyatlari. Mavzuni o’rgatish texnologiyasi.
  • Ma’ruzani texnologik kartasi
  • Tashkent Arxitektura qurilish instituti




    Download 0.88 Mb.
    bet2/11
    Sana19.03.2017
    Hajmi0.88 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

    Shaxsiy kompyuterlarning tuzilishi.
    Shaxsiy kompyuterlar (inglizcha,qisqacha RS) quyidagi asosiy qurilmalardan tashkil topgan (VM,RS).

    • sistemalar bloki – ichki qurilmalar joylashadi.

    • Klaviatura belgini kompyuterga kiritadi.

    • Monitor (disrley) ma’lumotlarni matnli va tasvirli tasvirlash imkonini bepadi.

    Kompyuterlar imkoniyatlarini oshirish maqsadida unga turli qo’shimcha qurilmalar ulanishi mumkin.

    Bular:


    Sichqoncha – ma’lumotlar kiritilishini engillashtiruvchi manirulyator.

    Printer – ma’lumotlarni qog’ozga chiqapadi.

    Skaner – qog’ozdagi ma’lumotni kompyuterga tasvirli yoki matnli ravishda kiritadi.

    Modem – telefon tarmog’i orqali boshqa kompyuter bilan ma’lumot almashish imkoniyatini bepadi.

    Plotter – turli tasvirni va grafiklarni bosmaga chiqarish qurilmasi.

    Strajer – kompyuterning venchesteridagi ma’lumotlar nushasini zaxiraga olish uchun mo’ljallangan qurilma bo’lib , ma’lumotlarni magnit lentali kassetaga (kartridjga) yozishga mo’ljallangan.

    Kompakt disklar – 610 Mgbaytgacha ma’lumatlarni saqlay oladi. Ular asosan o’qish uchun ishlatiladi va ularga ma’lumot tayyorlayotgan pallada yoziladi. Audiorlat ovoz kartasi bo’lsa, audio-kompakt disklardan musiqa, kuy, qo’shiq eshitish imkonini bepadi.

    Musíqa (yunoncha μουσική - ilhom parilari san’ati) - tovush san’atidir; musiqiy asarga nisbatan ham musiqa atamasi qo‘llanishi mumkin.

    Trekbol – shar shaklidagi manipulyator. Kompyuter o’yinlarida foydalaniladi.

    Tarmoq qurilmasi – bir necha kompyuterlarni tarmoqqa birlashtirilib, kompyuter o’zi axborot almashish imkonini beruvchi qurilma.

    Har bir qurilma – sistema blokida joylashgan mos ulagichga ulanadi yoki o’rnatiladi.

    Qo’shimcha qurilmani ulashdan avval kompyuterni o’chirish zarur , aks holda kompyuter ishdan chiqishi mumkin.

    Endi asosiy qurilmani har birini ko’rib chiqamiz.


    MONITOR.(Displey)
    Kompyuter bilan bo’ladigan bevosita muloqatni ekranda ko’rish uchun monitor xizmat qiladi. Monitor ikki xil rejimda: matn yoki grafik ma’lumot chiqaradi

    Matnli rejimda displey ekrani shartli ravishda 80 ta ustunga, 25 satrga bo’linadi. Xar bir belgi joyga 256 simvoldan biri mos kelishi mumkin.

    Grafik rejimda axborotlar nuqtalar to’plamidan iborat bo’lib, xar bir nuqta rangga egadir. (ranglar jilosi 16 rangdan 16,8 mln.ranggacha). Nuqtalar soni qancha oshsa, tasvirlar sifati shuncha oshadi.

    Monitorlar quyidagi imkoniyatli bo’lishi mumkin. 640 x 200 nuqtalardan 1600x1280 nuqtalarni hosil qilishi mumkin.

    Monitorlar monixrom (oq-qora) va razmerlari (14 dyumdan – 21, 24 dyumgacha) bilan farqlanadi.

    Ekrandagi minimal (nuqtaviy) tasvirning ko’rinishi piskel ( picture element) deyiladi. Odatda EGA adapteri to’rtvurchakli piksel tashkil qilsa, 640x350 nuqtalar hosil qila oladi. VGA – 640x480, SVGA – 640x480, 800x600, 1024x768 – kvadratni hosil qiladi.

    Kompyuterga monitor ulash uchun videoadapter zarur.

    Videoadarter – tasvir to’g’risidagi ma’lumotlar saqlanadigan xotiraning muayyan qismini monitorda aks ettiruvchi signalni, hamda sinxronizasiya signallarini gorizontal (satrli) va vertikal (ustun )taqsimlab, shakllantirishdan iborat.

    Monitor sifati bo’yicha : ekrandagi kadrlar chastotasi – 75 Gs ni tashkil etishi lozim. Bu holda monitor sekundiga 80, yaxshi monitorlar 100 kadrni o’tkazishi mumkin.

    Notebook kompyuterlari monitori suyuq kristalli monitorlardir.



    K L A V I A T U R A .
    Klaviaturada foydalanuvchi tomonidan ma’lumotlarni kompyuterga kiritishga mo’ljallangan qurilmadir. IBM PS XT kompyuterlarida 83 ta tugmachali klaviatura IBM PS AT 101 tugmachali klaviaturalar mavjud. Hozirda, asosan 101, 105 klavishligi chiqariladi.

    Klaviaturadagi tugmachalarni bajapadigan vazifaga qarab quyidagi bo’lakka bo’lamiz.

    1. Alfavit – raqamli , maxsus belgilar kiritiladigan klavishalar (tugmachalar) ( probel, 0-9 bo’lgan sonlar , lotin xarflar A - Z , kirill xarflari , A – YA , xizmatchi simvollar va x.k.)

    2. Funksional klavishalar F1- F10

    3. Xizmatchi klavishlar ENTER, EXC, yo’nalish tugmachalari.TAB, LEFT, Up , DOWN, RIGHT, PgUr, PgDn.

    4 . Yordamchi klaviatura.

    Ayrim xizmatchi klavishalarni ko’rib chiqamiz.

    ENTER – satr kiritilishi tugaganligini bildiradi;

    EXC – (inglizcha qochish) buyruqni bekor qilish , dasturdan chiqish uchun foydalaniladi;

    HOME – kursorni qator boshiga qo’yadi.

    END - kursorni qator oxiriga qo’yadi

    PgUr – matnni orqaga varaqlaydi.

    PgDn - matnni oldinga varaqlaydi.

    Delete [ Del ] – kursor ko’rsatayotgan belgini olib tashlash.

    Ins [ Insert ] – simvol kiritayotgan vaqtida bosilsa , kursor ko’rsatayotgan pozisiyadagi mavjud simvol o’rniga yangisi uriladi. Agar mazkur klavish bosilmasa, bor simvol bir pozisiyaga, o’ngga surilib oraga yangi simvol kiritiladi.

    Baskspace – kursordan chapdagi belgini o’chipadi.

    Print Screen – ekrandagi tasvirni qog’ozga printer orqali bosib chiqaradi, undan tashqari faylga va Windows buferiga nusxa ko’chirishga xizmat qiladi.

    [ Break ] – programma ishini to’xtatadi.

    [ Scroll Lock ] – blokirovka rejimi surishni saqlaydi. Kursor ekranga o’z xolatini mustaxkamlash ishini bajapadi.

    Tab – matnlar bilan ishlanayotganda keyingi qator navbatdagi maxsus ko’rsatilgan nuqtaga (pozisiyaga) suradi (o’ngga – chapga).

    Ctrl (boshqarish) Alt (o’zgartiruvchi) Shifr (surish ) – boshqa tugmachalarning vazifalarini o’zgartirish uchun ishlatiladi.

    Numlock – bosilsa raqamlar kiritish, aks holda kursorni boshqaruvni klavishlar vazifasini o’taydi.

    [ Caps Lock ] – bosma xarflarni kiritish yana bossangiz yozma (kichik) xarflarga o’tish mumkin.

    [ Shift] [Ctrl] yoki [Shift] [Ctrl] – alfavitni o’zgartirishimiz mumkin.

    [Ctrl] [Alt] [Del] – baravariga bosilsa, kompyuter qayta yuklanadi.

    [ Rr Sor] [Shift] [ Rr Ser] – ekrandagi tasvirni qog’ozga printer orqali chiqariladi.

    [Ctrl] [Break] – bajarilayotgan programma yoki buyruq tugatilishini ta’minlaydi.

    Kursor – bu o’chib yonib turadigan vertikal chiziqcha. Agar shu chiziqcha ekranda ko’rinsa, demak, siz alfavit raqamli axborotlarni kiritish mumkin. Masalan, grafik holatda esa kursor o’z ko’rinishini o’zgartirishi mumkin.

    Windows muxitida ishlaganimizda sichqoncha ko’rsatkichi doim bo’ladi. Ayrim vaqtlarda ko’rsatkich o’z ko’rinishini o’zgartirishi mumkin. Sichqoncha yordamida quyidagi asosiy xarakatni bajarish mumkin:


    • ko’rsatkichni ekranning kerakli joyiga ko’chirish;

    • sichqoncha tugmasini bosib, darhol qo’yib yuborish;

    • sichqoncha tugmasini ikki marta tez bosish biror ob’ektni tanlash.


    Sistemalar bloki (prosessor)
    Kompyuterning asosiy qismlari sistema blokida joylashgan bo’lib, ular quyidagilardir.

    1. Elektron sxemalar :

    - mikroprosessor kompyuterni boshqarish va barcha hisob ishlarini bajaradi. Mikroprosessor turli amallarni tez bajarish qobiliyatigi ega. Uning tezligi sekundiga 100 mln amalgacha va undan ortiq bo’lishi mumkin. IBM PC kompyuterlarida odatida Shteud firmasi va unga muvafiq boshqa firmalarning mikroprosessorlari o’rnatiladi. (AMD, Cyrix, IBM va boshqalar).

    Mikroprosessor Intel 8088, 80286, 80386 SH, 80386 DX, 80486, Pentium, Pentium Pro kabi turlari mavjud.

    Mikroprosessorlarning tezligini takt chastotasi belgilaydi. Bir turdagi mikroprosessorlar turli takt chastotasi bilan ishlab chiqarilishi mumkin. Shu sababdan takt chastotasiga qarab mikroprosessorining bahosi va unumdorligi har xil bo’ladi. Takt chastotasi megagerslarda (Mgs) o’lchanadi. Masalan, Takt chastotasi 75 MGs dan 200 MGs ga bo’lgan Pentium mikroprosessori ishlab chiqarilmoqda. Takt chastotasi mikroprosessor ichidagi elementar operasiyalarning tezligini ko’rsatadi. Mikroprosessor modeli bilan takt chastotasi ko’rsatiladi. Masalan: Pentium / 75 MGs.

    Soprosessorlar matematik hisoblarni, ayniqsa, xaqiqiy sonlar bilan bajariladi – amallarni hisoblashga yordam beradi. 80486 DX, Pentium, Pentium Rro larda sonprosessorlar mavjud, chunki sistemaga kiritilgan.

    Xotira ma’lumot va programmalarni saqlash uchun xizmat qiladi va ular bir necha turga bo’linadi: operativ xotira. KESH xotira, BIOS (doimiy xotira) , CMOS (yarim doimiy xotira) va videoxotira .

    Kesh (arab, manbalarida Kashsh, Kass, Kise) - tarixiy shahar va viloyat. Hozirgi Qashqadaryo viloyatining shim.sharqiy qismini egallagan. Dastlab K. Kitob oʻrnida boʻlgan, keyin 9-10-asrlarda Shahrisabz hududiga koʻchgan. K.


    Tezkor operativ xotira kompyuterning muhim qismi bo’lib, prosessor undan amallarni bajarish uchun programma, berilganlarni oladi va amalni bajarib, natijani yana unda saqlaydi. Kompyuter o’chirilsa, tezkor xotipada saqlanayotgan programmalar berilganlar yo’q bo’lib ketadi. RAM ( random acctss memory, - ya’ni ixtiyoriy kirish mumkin bo’lgan).

    Xotiraning katta-kichikligiga qarab, u yoki bu programmalar majmuini ishlata olish mumkin.

    1 Mbayt - DOS

    4 Mbayt - W – 3.1

    16 Mbayt - W – 95

    32 Mbayt - W NT,lokal tarmoq, Photoshop,Pentium 2,3.

    Kesh xotira – kompyuter ishlash tezligini oshirish uchun ishlatiladi. U tezkor xotira va mikroprosessor orasiga joylashgan bo’lib, bajariladigan amallar tezdir. Shuning uchun kompyuter xotirasining ko’proq ishlatiladigan qismi nushasini KESH xotipada saqlab turadi. Pentium 2,3 kompyuterlarda KESH xotira 512 Kb ni tashkil qiladi.

    Doimiy xotira - BIOS – Basic Inrut Outrut System – kiritish-chiqarishning asosiy sistemasi. Ulardagi ma’lumotlar mikrosxema tayyorlanayotganda kiritib qo’yiladi. Bunday xotipadan faqat o’qish mumkin . Shuning uchun ham u ROM (Read Only Memory - faqat o’qish uchun ) deb ataladi. Bu xotira kompyuter jihozlarini ishlashini tekshirish, OS ni boshlang’ich yuklanishini ta’minlash, qurilmalarga xizmat ko’rsatishning asosiy funksiyalarini bajarish uchun xizmat qiladi. BIOS da, shuningdek kompyuter konfigurasiyasini saqlovchi Setup programmasi ham joylashgan bo’ladi. Bu programma masalan, videokontroller, qattiq disk va disket diskovodi, undan tashqari parollar o’rnatish va boshqa xizmatlar qiladi. DEL tugmasi orqali chaqiriladi.

    CMOS (yarim doimiy xotira) - (complementary metal – oxida semi conictor ) konfigurasiya parametrlarini saqlovchi yarim doimiy xotira. Maxsus akkumulyatorlar yordamida kichik quvvatda ishlaydi. Shuning uchun undagi ma’lumot o’chib ketmaydi. SETUP programmasi har gal kompyuter konfigurasiyasini so’zlaganda, lozim bo’lsa, CMOS xarakteristikalariga o’zgartirish kiritadi.

    Videoxotira - u monitor ekraniga chiqariladigan tasvirni saqlashga xizmat qiladi. Videokontroller tarkibiga kiradi.

    Kompyuterdagi eng katta plata – sistema platasidir. Bu plata tekis plastinka va unga joylashgan mikrosxemalar, kondensator, raz’emlar va boshqalardan iborat, ular o’zaro o’tkazgichlar bilan bog’langan bo’ladi. Ona platada mikroprosessor, xotiralar, shinalar, kontrolerlar mavjud bo’ladi.

    Kontrollerlar - kompyuterning turli vositalari , qurilmalarini boshqaruvchi elektron sxemalardir. Barcha kompyuterlarda klaviatura, monitor, qattiq va egiluvchan disk qurilmalari va hokazo kontrollerlar mavjud. Hozirgi zamon kompyuterlarining barchasida kontrollerlar ona plataga joylashgan bo’ladi. Bularni integrallashgan kontrollerlar deb ataladi.

    Amalda har bir kontroller o’zi uchun alohida yasalgan platada joylashadi. Bu platalar sistemali plataning maxsus raz’yomlariga ulanadi. Natijada iste’molchi o’z kompyuteriga qo’shimcha qurilmalar qo’yishi mumkin. (Masalan, faks-modem, tovush kartasi yoki teleko’rsatuv ulash mumkin).

    Shinalar – operativ xotira va kontroller orasida o’zaro ma’lumot uzatish uchun xizmat qiladi. Shuning uchun kontroller platasi ona plata raz’emiga kiritilganda shinaga ulanadi. Zamonaviy kompyuterlarda 2 turdagi shinalar mavjud.

    ISA – turdagi shinalar, tezligi sustroq bo’lgan kontrollerlar uchun (klaviatura, sichqon, disket qurilmalari, modem tovush kartasi va boshqalar).

    RCI - turdagi shina tezligi yuqori bo’lgan qurilmalar orqali ma’lumot uzatishga xizmat qiladi (vinchestor, videokontroller va boshqalar).

    Kiritish-chiqarish portlari kontrollerlari kompyuterning orqa panelidagi raz’yomiga kabellar orqali ulanadi. Kiritish – chiqarish portlari quyidagi turlarga bo’linadi:



    • parallel ( ZE1 – ZE4), 25 uyali printer ulanadi;

    • ketma-ket ( SOM1 – SOM3 belgili) 9 va 25 bigizli sichqon, modem va boshqalar ulanadi;

    • o’yin porti , 1.5 uyali raz’yomiga djoystik ulanadi.

    2). Kompyuterning energiya bloki kompyuterning asosiy korpusidagi qurilma va vositalarni yetarlicha energiya bilan ta’minlovchi moslama. Uning asosiy vazifasi vositalarni energiya bilan ta’minlash, havo almashtirish va prosessor ichini sovutishdir.

    3). Egiluvchan magnit disklar (disketlar) programmalar, ma’lumotlarni bir kompyuterdan boshqa kompyuterga ko’chirishga, hamda saqlashga xizmat qiladi. Disketlar qurilmasi ( FDD – Florry Dick Drires) esa esa o’qish yozishga xizmat qiladi. Disketlar razmeri 5,25 dyuym (1.33mm) va 3.5 dyuym (89 mm) o’lchovida bo’ladi. 3.5 disket hajmi 1.44 Mbayt, 5.25 disket hajmi 3.60 Kbayt

    Oxirgi kompyuterlarda 3.5 Mbaytli disketlardan foydalanish amalda kiritilgan. Disketlardan foydalanishdan oldin formatlash zarur (maxsus programma orqali). Formatlanganda buzilgan uchastkalari defektli deb belgilab qo’yiladi va u yerga axborot yozilmaydi. Yo’l, sektorlarga bo’linadi.

    Vinchestor - qattiq disk NDD ( Xard Disk Driree) . Qattiq magnit disk kompyuterda ishlanadigan programmalar va ma’lumotlarni doimiy saqlash uchun qo’llaniladi. Ular OS programmalari, taxrirlagichlar, programma sistemalari, amaliy programmalar va x.k. Vinchester OX hisoblamaganda boshqa qurilmalar ichida eng tez yuqori qo’zg’alish ( 7- 20 millisekund, ms) va o’qish-yozishni 5 Mbaytgacha tezligini ta’minlaydi.

    Kompyuter foydalanuvchi vinchesterni asosan 3 parametriga qarab aniqlab oladi. Bular – sig’im, tezlik, interfeys. ( XDD SEA CATE – 40-80-120-160, G8, VAHTOR – 40, 80, 120, 250, 200G8.).

    Sig’im – diskda joylashishi mumkin bo’lgan ma’lumot miqdorini belgilaydi. Eng birinchi IBM RS kompyuterlarida qattiq disk sig’imi 5 MBayt bo’lgan bo’lsa, xozir 800 Mbaytdan to 1,6 Gbaytgacha, hattoki 2-4 Gbaytga etdi. 500 Mbaytli qattiq disklar eskirgan hisoblanib, ishlab chiqarishdan olingan. Hozirgi vaqtda qattiq diskning miqdorini 9 Gbaytga etkazilgani ma’lum. (18-27 Gbayt). Vinchestor tezligi qo’zg’alish va ma’lumotlarni o’qish-yozish bilan xarakterlanadi. Ko’p kompyuterlarda diskdagi qo’zg’alish 1-12 ms, yangi disklarda 7 -8 ms ga teng. Kompyuter arzon variantlarida tezlik 1,5-3 Mbayt , qimmatroqlarida 4-5 Mbaytni tashkil qiladi. Vinchester asosan EIDE turidagi interfeys bilan kontrollerga ulangan bo’ladi. Hamma kompyuterlarning ona platasida EIDE kontrollari mavjud.

    Kompakt disklar. 640- Mbaytgacha ma’lumotlarni saqlay oladi. Kompakt disklar asosan o’qish uchun ishlatiladi va ularga ma’lumot tayyorlanayotgan pallada yoziladi. Bu ma’lumotlar o’yinlar kompleksi, ensiklorediya va x.k. Ovoz kartasi mavjud bo’lsa, qo’shiq, kino, videoklir eshitish imkonini beradi. Lazer disklari CD ROM qurilmasiga qo’yiladi. Axborotlarni o’qish lazer nurlari orqali amalga oshiriladi.

    Ma’lumotlarni qog’ozga chiqaruvchi qurilma printer deb ataladi. Printerlar faqat matn ma’lumotlarini emas, balki rasmlar, grafiklarni ham bosib chiqaradi. Printerlar ma’lumotlarni 2 xil rangda chiqapadi: qora va rangli.

    Printerlar matrisali ( ignali), purkaguvchi (oqimli), lazerli , sublimasion printerlarga bo’linadi.Matrisali Printerlar – ignalar soniga qarab (9,24,48 ta) Printerlarga bo’linadi. Qanchalar nuqtalar soni ko’p bo’lsa, shunchali bosma sifatli bo’ladi. Matrisali Printerlarning bosish tezligi bir qog’ozga taxminan 10-60 sek oralig’ida bo’ladi. Ishlash prinsipi bosish moslamasida (golovkada) joylashgan ignalar yordamida satr bo’ylab harakatlanib, kerakli raqam, simvol va boshqalarni bo’yalgan lenta orqali qag’ozga uradi.Purkagichli printerlarning ishlash prinsipi. Bosish moslamasida naycha siyox purkashi orqali tasvir paydo bo’ladi. Bosish moslamasi gorizontal harakatlanib, har bir qatorga uriladigan belgini bosib, qator oxiriga yetganda, qog’oz vertikal bo’yicha bir qatorga tortilidi, so’ng bosish yangi qatorning birinchi simvolidan boshlab davom ettiriladi, tezligi 1 bet uchun 15-100 sek atrofida. Lazerli printerlar. Eng sifatli va tez ishlaydigan Printerlar. Bu Printerlarda baraban bo’ladi. Barabanga kerakli formatdagi tasvirga lozim ma’lumotlar kompyuter komandalari yordamida yuboriladi va lazer ularni elektrlab bo’yoq ranglari bilan qoplaydi. So’ng bir zarb bilan so’ralgan tasvir qog’ozga bosiladi. Bir betga 3-15 sek vaqt yetarli.

    Rangli bosma uchun maxsus Printerlar qo’llaniladi. Tasviri eng yaxshi (fotografiya sifatiga o’xshash) ifodalar sublimasion ( Dye Sublimation) Printerlarida hosil qilinadi. Biroq maxsulotlaridan qimmat.
    Таkрорлаш uчuн саволлар:
    1 Informatika va axborot texnologiyalari fanining maqsadi va vazifalari nimalardan iborat ?

    2. Informatika va axborot texnologiyalari fan sifatida taraqqiy etishiga nima sabab bo’lgan ?

    3. Kompyuterнинг асосиy ва qo’shimcha qurilmalaridan tashkil torgan,

    4.O’sbekiston respublikasining axborotlashtirish dasturi nima sababdan va qachon qabul qilingan

    5 Axborot nima va uning qanday xossalari bor?

    Respublika (lot. respublica, res - ish va publicus - ijtimoiy, umumxalq) - davlat boshqaruvi shakli, unda bar cha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar.

    6. Axborotning ifodalanish shakllari va o’lchov birliklari.

    7. Axborot texnologiyalari qanday belgilar asosida tavsiflanadi?

    8. Axborot texnologiyalarning taraqqiy etish bosqichlarini aytib bering.

    9. Kompyuter nima, Uning asosiy vazifasi ва uнинг yuzaga kelishi .

    10. Fon Neyman kompyuterlari ishlash рrinsiri.

    11. Hozirgi kunda kompyuter guruxini ва avlodlarin sanab o’ting.


    MA’RUZA 2

    Kompyuterning dasturiy ta’minoti. MS DOS operatsion tizim. WINDOWS operatsion tizimi .

    Mavzuni o’rgatish texnologiyasi.

    Talabalar soni : 25-50 ta.

    Vaqt- 2 soat

    O’quv mashg’ulotining ko’rinishi

    “Ma’lum qilib o’qitish” usulini qo’llash axboriy mavzu.

    Ma’ruza rejasi

    1. Dasturiy ta’minot tushunchasi, sinflari.

    2. Operatsion tizim.

    3. MS DOS operatsion tizim, strukturasi va buyruqlari.

    4. Windows OT tarixi.

    Windows OT versiyalari va uning ishchi stolining elementlari


    O’quv mashg’ulotning maqsadi:

    Dasturiy ta’minot tushunchasini, dasturiy ta’minot sinflarini tushuntirish, operatsion tizim.bilan tanishtirish.

    Windows operatsion tizimini va uning imkoniyatlarini to’liq tushuntirish



    Kalit so’zlar

    Dastur, dasturiy ta’minot, amaliy, tizimli ta’minot, instrumental tizim, operatsion tizim, utilitlar, drayverlar, faylli tizimlar, MS DOS, BIOS, Windows, ishchi stol

    Adabiyotlar ro’yhati

    1. Р.С. Асадуллина Информатика: Учебное пособие-Kувасай,2000.

    2.Х.З.Икрамова Информатика: Учебное пособие-Ташкент,2001.

    3. Х.З.Икрамова Kонспект лекций по дисциплине «Информатика» -Ташкент,2000.

    4. С.В.Симонович и др. Специальная информатика: Учебное пособие-Москва, 2000



    O’qituvchining vazifasi:

    • Dasturiy ta’minotni pog’onalarini turli yo’llarini o’rganish faoliyatini uyushtirish, amaliy, instrumental,tizimli dasturlar bilan tanishtirish.

    • Operatsion tizim haqida gapirib berish va MS DOS operatsin tizim elementlarini tushuntirish

    • Windows OT versiyalarini gapirib berish

    • Ishchi stolning standart elementlarini tushuntirish

    Papka yaratishni, oynalar va piktogrammalar bilan ishlahsni o’rganish .

    O’qitish faoliyatining natijalari:

    Talaba majbur:

    • «dastur», «dasturiy ta’minot», «utilitlar», «drayverlar»tushunchasiga ta’rif berishi;

    • Kompyuterning dastuiriy ta’minot turlarini aytib berishi;

    • Instrumentel tizimni tushuntirish;

    • Yuqori va quyi dasturlash tillarini aytishi;

    • Amaliy dasturlarga nimalardan iborat ekanligini sanab berishi;

    • ОС MS DOS ga qisqacha ta’rif berishi .

    • WINDOWS OT versiyalarini bilishi va tushuntirishi;

    • Ishchi stolning standart elementlarini aytib berishi;

    Papka yaratishni, oynalar va piktogrammalar bilan ishlahsni bilishi

    O’qitishning usuli va texnikasi

    MA’RUZA – «Ma’lum qilib o’qitish», texnika: presentasiya

    O’qitish qurollari

    Doska, mel, proektor, ko’rgazma qurollar

    O’qitish sharoiti

    Guruhlarda ishlashga mo’ljallangan auditoriya


    Ma’ruzaning texnologik kartasi

    Etaplar, vaqt

    Faoliyat tarkibi.

    O’qituvchi

    Talaba

    1 etap. Kirish (10 min.)

    1.Mavzu, maqsadni, o’quv mashg’ulotning mo’ljallangan natijani va uni o’tkazish rejasini , kerakli vaqtni e’lon qiladi va asosiy savollarni eslatadi.


    Eshitadilar, yozadilar

    2 etap. Asosiy qism (60 min.)

    1.Doskaga ko’rgazmali qurollarni osadilar.dasturiy ta’minot kategoriyasini tuzilishini qo’yadilar.

    2.Ma’ruza o’qiydi va uni ekranda matn ko'rinishda kor’satadi va izohlaydi., mundarijani varaqlaydi.

    3. Qo’shimcha axborotlarni to’liq konspektda to’ldirishni tavsiya qiladi


    Eshitadilar

    O’z fikrlarini aytadilar

    Konspektlarni to’ldiradilar


    III etap

    Xulosa


    (10 min)

    1. Xulosa qiladilar, natijalarni umumlashtiradilar, qatnashganlarni baholaydilar, aktiv talabalarni mukofatlaydilar.

    2. Uyga vazifa beradilar: MS DOS operatsion tizim haqida ikki varaq qog’ozga yozib kelish . WINDOWS operatsion tizimi, uning imkoniyatlati va kamchiliklari haqida ikki varaq qog’ozga yozib kelish.


    Eshitadilar, yozadilar




    TAYANCH KONSPEKT

    Shaxsiy kompyuterlar – ma’lumotni qayta ishlash uchun qo’llaniladigan universal qurilmadir. Nima uchun universal deymizki, qandaydir ma’lum bir (oldindan joylashgan) funksiyani bajaradigan televizor, magnitofon, telefonga nisbatan kompyuter istalgan ko’rinishdagi axborot ustida ishlashi mumkin.(yoyinki, jadval, matn, grafiklar, rasm chizish, tayyor rasmni qo’yib, bosmaga chiqarish mumkin. )

    Demak, kompyuter boshqa qurilmalar kabi oldindan belgilangan vazifalarni bajaribgina qolmay, balki turli xil vazifalarni bajarishi mumkin. Lekin bu vazifalarni kompyuter o’z-o’zidan bajara olmaydi. Kompyuter tomonidan bajariladigan barcha amallar unga yozilgan amallar ketma-ketligi u tushunadigan tilda aniq va to’liq yozilgan programma asosidagina amalga oshiriladi.

    Kompyuter ichidagi dasturlarni o’zgartiribgina qolmay, balki shu kompyuterni buxgalter ish joyi, konstruktor, yoki kompozitor, yoki arxitektor ish joyini tashkil etish mumkin.

    Demak, kompyuterdan to’la – to’kis foydalanish uchun unda qanday dasturlar bor va bu dasturlar qanday vazifalarni bajarishi mumkinligi haqida, ma’lumotga ega bo’lishimiz mumkinligi haqida ma’lumotga ega bo’lishimiz kerak.Vaholanki, kompyuter uchun yozilgan dasturlar juda ko’p va shartli ravishda uni 3 turga bo’lish mumkin:


    1. Amaliy dasturlar. 2. Tizim (sistemali) dasturlar 3. Instrumental dasturlar.

    Amaliy dasturlar – foydalanuvchi uchun zarur bo’lgan masalalarni yechish uchun yoki boshqacha qilib aytganda, biror bir soha masalalarini yechish uchun mo’ljallangan kompyuter uchun 100 mingdan ortiq amaliy dasturlar ishlab chiqilgan. Bulardan o’uyidagilari keng qo’llanilayapti:

    Taxrirlagichlar, jadvalli prosessorlar, nashriyot sistemalari, ma’lumotlar ombori bilan ishlaydigan dasturlar, buxgalter dasturlar, slaydlar, prezentasiyalar, grafika, kompyuter o’yinlari, rasm,videofilm tayyor dasturlar.

    Demak, amaliy dasturlar – bu muayyan sinf vazifalarini hal etish uchun mo’ljallangan dasturlar majmuidir. Amaliy dasturlar operasion tizimlar boshqariluvi ostida ishlaydi.

    Instrumental dasturlar – yangi dasturlar yaratishda foydalanadigan dasturlardir. Amaliy dasturlardan qoniqmagan ayrim dasturchilarni , o’zlari yangi dasturlar yaratishadi. Hozirgi muxitlarda

    (Windows ) ishlaydigan programmalar , SI, SI , Paskal, Beysik, Delpi va boshqalardir.

    Tizim dasturlar – kompyuterning ishlashi uchun zarur bo’lib, u kompyuterning ishlashini boshqaradi, uning turli qurilmalari orasida muloqatni tashkil qiladi. Kompyuterdan foydalanishni osonlashtiruvchi tizim dasturning yadrosi - (1) operasion tizimlardir.

    Operasion tizim foydalanuvchi va kompyuter orasida bevosita muloqat o’rnatishni, kompyuterni boshqarishni, foydalanuvchi uchun qulaylik yaratishni, kompyuter resurslaridan oqilona foydalanish va xokazolarni ta’minlovchi dasturlardir. Masalan, UNIX, MS DOS, OS/2, Linux, WINDOWS, MACINTOCK va boshqalar. Bunday tashqari xizmat qiluvchi dasturlar mavjud.

    U dasturlar – (2) utilitlar deb atalib, yordamchi amallarni bajarib, kompyuter ishlashini qulaylovchi dasturlardir. (Antivirus dasturlari, arxiv dasturlar, kompyuterni diagnostika qiluvchi dasturlar va h.k.)

    (3) Drayverlar - tizim dasturlarda muhim o’rin egallovchi dasturlardan biridir. Drayverlar tashqi qurilma bilan ishlash imkoniyatini yaratadi, ya’ni yangi ma’lumot almashish protokoli ni o’rgatadi, OT ning imkoniyatlarini kengaytirib beradi. Masalan, OT da rus alfaviti bilan ishlay olamiz .

    (4) Qobiq dasturlar - foydalanuvchining kompyuterdagi ishini qulayroq va ko’rgazmali tashkil etadi. Bir qator qo’shimcha servis xizmatlarni taqdim etadi. Masalan , DOS – NC, Windows-3.1, Norton disktor, Norton Navidator.

    OT tarixiga bir nazar solsak, 8 razryadli shaxsiy kompyuter uchun yaratilgan birinchi SP/M( Control Programm for Microcomruters, ya’ni mikrokompyuterlar uchun boshqaruvchi dasturlar) nomi bilan tanilgan. Uning muallifi Digital Research kompaniyasining prezidenti Geri Kildell bo’lgan.16 razryadli yangi kompyuterlar yaratish g’oyasini dasturlar yaratuvchi, Microsoft ( Maykrosoft) kompaniyasining asoschisi va prezidenti, multimilliarder Bill Geyts ilgari surgan. U IBM firmasi bilan hamkorlikda ishlashga rozi bo’ladi.

    Bill Geyts bilan Pol Allek Basic dasturlash tili uchun tarjimon dastur yozishdi. Shundan so’ng 16 razryadli kompyuterlar uchun OT yaratish jadallashdi va 1981 yilda shaxsiy kompyuterlar uchun birinchi yaratilgan CR/M OTning ko’p g’oyalarini o’zida mujassamlashtirgan. MS Dos ( Microsorf Disk Oreration System – Maykrosoft diskli OT i) OTi 1981 yil avgust oyida paydo bo’ldi. Shundan keyin MS Dos rivojlantirish davom ettirildi. Versiyalari MS Dos 1.1., MS Dos 2.0, MS Dos 2.1, 1984 yilda MS Dos 3.0 IBM PC AT shaxsiy kompyuterlariga 80286 mikroprosessorga asoslangan 5,25 duymli diskovodda ishlashga mo’ljallangan OT yaratildi. 1986 yilda Compad Comruter firmasi 80386 mikroprosessorga asoslangan IBM kompyuterini chiqardi. 1987 yil MS Dos 3.3 yaratilib, 3 3,5 duymli, ya’ni 1,44 Mbaytli disklar bilan ishlash imkoniyatini berdi.MS Dos OT tashkil etuvchilari quyidagilardan iborat:



    • BIOS kiritish chiqarish tizimi : Doimiy xotirasiga joylashtirilgan bo’lib, OT kiritish – chiqarish amallari bilan bog’liq xizmatni bajaradi.(Basic Inrut Outrut System)

    • IPL yuklovchi dastur. DOS ni EHM tezkor xotirasiga yuklash. Diskning maxsus birinchi sektoriga joylashgan bo’ladi.

    • IO.SYS va MS DOS. SYS dasturlari diskda joylashgan bo’lib, murakkab kiritish-chiqarish amallarini bajaradi.

    • COMMAND.COM buyruq prosessori, diskda joylashgan DOS ishini boshqarish uchun xizmat qiladi. Bir qancha buyruqlarni bajaradi (cd, ols, cory,…, vol) ichki buyruqlari COMMAND.COM ning o’zida joylashgan.

    • Tashqi buyruqlari OT bilan birgalikda tavsiya etiladi. Ular alohida ko’rinishdagi dasturlardir. Masalan, format

    • Qurilmalar drayver diskda joylashgan bo’lib, shahsiy kompyuter va tashqi qurilmalar o’rtasida “Muloqat” vositasini o’taydi. Drayverlar nomi CONFIG.SYS faylida ko’rsatiladi.

    Kompyuter elektr tarmog’iga ulanishi bilan BIOS kompyuter xotirasi va qurilmalarining ishga yaroqli yoki yaroqsiz ekanligini maxsus test yordamida tekshirib chiqadi.

    Agar chetlab o’tish mumkin bo’lgan xatolik chiqib qolsa, F1 ni bosing degan buyruq chiqadi.Shundan so’ng BIOS boshqaruvni IPLga uzatadi. IPL XMni sozlab, tezkor xotiraga IO.SYS va MS DOS.SYS disk faylllarini yuklaydi. Boshqaruv buyruq prosessori COMMAND.COM ga beriladi. Shundang so’ng ekranga quyidagi axborot chiqadi: C:\> . Bu deganani MS DOS foydalanuvchining buyrug’ini qabul qilishga tayyor ekanligini bildiradi.

    WINDOWS degani inglizchadan oyna degan ma’noni anglatadi. WINDOWS OT asosiy maqsadi – kompyuterdan foydalanishni iloji boricha sodda va o’rganish uchun oson, shu bilan birga, foydalanuvchiga mumkin qadar keng imkoniyatlar yaratish holiga keltirishdir. WINDOWS Microsorf firmasining mahsuli bo’lib, uning birinchi versiyalari WINDOWS 3.0 WINDOWS 3.1 WINDOWS 3.11 WINDOWS 3.12 WINDOWS 3x. Bu OT MS DOS muxitida ishlardi. MS DOS OT kengaytiradi. WINDOWS 1983 yilda yaratilganligiga qaramasdan u birinchi bor 1985 yilning noyabrida sotila boshlangan. Ishlashi uchun 20 MB qattiq disk bajara olgan. Bu OT ning vazifalaridan bir qismigina 2 yaxshisi 4 Mb operativ xotipadan foydalanish maqsadga muvofiqdir.

    WINDOWS 95 OTning ruscha varianti 1995 yil sentyabridan qo’llanila boshlangan.

    Rus tili - rus xalqi tili, jahonda keng tarqalgan tillardan. Avval SSSRda, soʻng RF va MDH da millatlararo va davlatlararo aloqa vositasi. Rus tili Birlashgan Millatlar Tashkilotidagi 6 rasmiy tildan biri sanaladi.
    WINDOWS 95 OT o’zi mustaqil OT bo’lib ishlay boshladi.
    Mustaqillik - davlatning ichki va tashqi ishlarda boshqa davlatlarga qaram boʻlmay faoliyat koʻrsatishi. M. tamoyillariga rioya etish davlatlararo oʻzaro munosabatlarda yetakchi, hukmron qoidadir. Har bir davlatning mustaqilligini tan olish oʻzaro tinchtotuv yashashning prinsiplaridan biridir.

    WINDOWS oldingi versiyasi 16 razryadli 70-90 Mb vinchesterli yadroda boshlagan bo’lsa, WINDOWS 95da 32 razryadli yadroning tatbiq etilishi tufayli samapadorlik va ishonchlilikni keskin oshirishga erishildi. WINDOWS 95 OT – shunchaki, OT emas, balki ko’plab yangi, foydali va qiziqarli narsalarni o’zida saqlaydigan dasturiy maxsulotdir.

    WINDOWS OT eng yaxshi OT deb tan olindi. Bu OT tarmoq bilan ishlash imkoniyatini yaratib berdi.

    WINDOWS 2000 , XR OT multimedia imkoniyatlarini to’liq oshirdi. Audio, ovoz, video imkoniyatlari, hamda tarmoqqa ulanish jadal sur’atlar bilan o’sdi. WINDOWS oldingi versiyasiga qo’shimcha qurilmalar ulashga drayverlar ( kichik programma bir qismi ikkinchisiga ulash) alohida kerak bo’ladi. WINDOWS XPda bu imkoniyat o’zida joylashgan bo’lib, u o’zi bu qo’shimcha qurilmalarni ulaydi. WINDOWS XP 64 razryadli yadroda ishlaydi. (ya’ni fayl strukturasi). Universal Serial Bus (USB) shinasi tashqi qurilmaning oson ulanishini ta’minlaydi. TV kartalar ulanishni ta’minlaydi.

    Shuningdek, WINDOWS tipidagi sistemalarning (tizim) yangi versiyalari eskilarida mavjud bo’lgan texnologiyalar va ilovalar bilan mosligini saqlab qolgan.

    WINDOWS 95 ning imkoniyatlari quyidagilar:

    Universal grafika - WINDOWS programmalarining qurilmaga va programma ta’minotiga bog’liqsizligini ta’minladi.

    Yagona interfeys – WINDOWSda fioydalanuvchining muloqati yagona , ya’ni turli proogrammalar bilan ishlash qoidalari umumiydir.

    Mavjud programma ta’minoti bilan muofiqligi – WINDOWS MS DOS ning barcha amaliy paketlari , muxarirlari , elektron jadvallar ishini ta’minlaydi.

    Ko’p masalaligi – WINDOWS bir paytning o’zida bir necha hujjat bilan ishlaydi, bir programmadan boshqasiga o’tishni ta’minlaydi.

    Ma’lumotlar almashinuvi – WINDOWS programmalararo ma’lumot almashish imkoniyatiga ega.WINDOWS ni ishga tushirish uchun, u vinchesterdan OX ga yuklanish zarur. Buning uchun kompyuter yoqilgandan so’ng avtomat ravishda WINDOWS ishga tushiriladi. Oldingi versiyalarida (WINDOWS 3.1... u kompyuter xotirasiga MS DOS buyruqlar satridan WIN deb terilib, chaqirilar edi va ekranda quyidagi oyna raydo bo’ladi.



    Moy kompyuter Moi dokument Setevoe okrujenie


    WINDOWS ning bu ekrani ishchi stoli deb ataladi. Sizning ishchi stolingizda xujjatlar, asboblar, yozuv qog’ozlari, musor soladigan chelakcha va shu kabilardan joylashganidek kompyuter ekranida ham ishlashi uchun kerak bo’lgan ma’lumotlar joylashtiriladi. Ish stoli ko’rinishi foydalanuvchi tomonidan o’zgartirib turilishi mumkin.

    WINDOWS da ko’plab elementlarini yodda saqlash, ajratib olish va ular bilan ishlash oson bo’lishi uchun piktogrammalar (yorliqlar) deb ataluvchi mos белгилар qo’yiladi. Ularni ko’pincha ikonalar (timsollar) deb ham ataladi. Ular mos programmani xotiraga tez gapirish (yuklash) imkoniyatini bepadi.

    Ekranda ko’proq hollarda sistema papkalari va ko’p murojat qilinadigan ob’ektlarning yorliqlari joylashgan bo’ladi. Ulardan biri “Moy kомпьютер”. Bunda kompyuter resurslariga ulanish va kirishingiz mumkin .“Moи доkuменты” sizning ish hujjatlaringiz saqlanishi mumkin (rasm, video va h.k. fayllar).

    “Сетевое оkрuжение” (tarmoq doirasi) . Bu dastur mahalliy tarmoq kompyuterlari ro’yxatini ko’rish va ularning resurslariga kirish uchun ishlatiladi.

    “Интернет” dagi Wev sahifalarini ko’rib chiqish programmasi.

    “Kорзина” – olib tashlangan (yo’qotilgan) fayllarni vaqtincha saqlovchi joy bo’lib, u o’sha fayllarni kerak bo’lganda qayta tiklashi mumkin.

    Masalalar paneli: Ish stolining oxirgi satri “Панель задач” deb ataladi va unda ishlayotgan masalalar aks ettiriladi. (nomi, piktogrammasi). Bu panelda vaqtni ko’rsatuvchi knopkalar, til alifbosi mavjud.

    Alifbo (arab A.sining boshlang‘ich ikki harfi - alif va bo nomidan olingan) - biror tilning yozuviga qabul qilingan va maʼlum anʼanaviy tartib berilgan yozuv belgilari (mas, arab A.si, lotin A.si) yoki bo‘g‘in belgilar (mas, hind A.si - devanagari)
    Masalalar panelining chap burchagida Пuсk klavishasi joylashgan. Bu OTning bosh menyusiga kirishni ta’minlaydi.

    Masalalar panelini (signal yordamida) ekran chegarasining hohlagan qismiga tepa yoki pastga, chap yoki o’ngga joylashtirish mumkin.

    WINDOWS dan foydalanuvchilar 3 turdagi menyu bilan ishlashi mumkin.


    • OS ning asosiy menyusi;

    • barcha ob’ektlarning kontekst menyulari;

    • programma (dastur) menyulari;

    • programma va hujjat oynalarining , shuningdek muloqat oynalarining menyusi

    Menyu

    bu biror operasiyani bajarish imkonini beruvchi buyruqlar majmuidir. Menyular monitor ekranida joylashishiga ko’ra, vertikal va gorizontal menyularga bo’linadi. Programma oynalarining menyusi gorizontal bo’lib, u sarlavha satrining tagida joylashgandir.

    Vertikal menyu – yuqoridan pastga qarab ochiluvchi menyudir.


    1. Asosiy menyu “Пuсk” tugmachasi bosilganda ochiladi, uning vazifasi programmani ishga tushirish, hujjatni ochish, sistema parametrlarini sozlash, kerakli faylni topish, zaruriy ma’lumotlarni olish va x.k. bajarish mumkin.

    2. Kontekst menyu – oynaning ixtiyoriy joyida sichqonchaning o’ng tugmasini bosish yordamida ochiladi. Bu menyu bandlari qaysi element ajratilgani, qanday operasiya bajarilayotgani va shu kabi holatlarga bog’liq holda o’zgaradi.

    3. Programma menyuda bu tahrirlagichlar, elektron jadvallar, rasm, tasvir tahrirlash menyulari.

    4. programma hujjat oynalari, shuningdek muloqat oynalarining boshqaruvi menyusi.
    WINDOWS da oynalar bilan ishlash.
    WINDOWS da har bir programma yoki xujjat o’z oynasiga ega. Oyna bu foydalanuvchi ishlayotgan biror programmaga tegishli bo’lgan ekranning tasviriy ajratilgan bir qismidir. Oyna istalgan o’lchamda bo’ladi. Ekranda bir necha programmalar oynasi bir birini berkitib turib, ochilgan bo’lishi mumkin, ammo qaysi oynaga murojaat qilinsa, o’sha o’nga oldinga siljitib oladi va u aktiv bo’ladi.

    Oynaning yuqari qismi sarlavha satri deyiladi va bunda programma yoki hujjatning nomi yoziladi. O’ng tomonida 3ta tugma bor.



    WINDOWS programmalar ilova deb yuritiladi. Pigtogramma – programma darcha, funksiya, fayl va hokazolarni ifodalash uchun maxsus rangli rasmcha ishlatiladi ( ikona, nishon, belgi).



    Текшириш учун саволлар
    1. Windows operatsion tizim turlari va uning oynasining elementlari.

    2. Windows operatsion tizimining elementlari ва ularning vazifalari..

    3. Kompyuter dastur ta’minoti va bosqichlari. .

    4. Amaliy, тизимли va instrumental dastur vazifalari.

    5 Operatsion tizim nima? Qobiq dasturlar.

    6. Drayverlar va utiletlar nima?





    MA’RUZA 3

    WINDOWS standart dasturlari va ularning imkoniyatlari.

    Mavzuni o’rgatish texnologiyasi.

    Talabalar soni:25-50 ta.

    Vaqt – 2 soat

    O’quv mashg’ulotining ko’rinishi

    Informatsion mavzu – amaliy mashg’ulotlarni yechish

    Ma’ruza rejasi

    1. WINDOWS standart dasturlari

    2. Dasturlarga kirish, dasturlardan chiqish, dasturlar oynasi.

    3. Paint da jihozlar paneli.

    4. Ranglar palitrasi.

    5. Paint menyusi.

    6. Dastur imkoniyatlari

    7. WordPad dastur interfeysi va redaktorini ishlatish

    O’quv mashg. maqsadi:

    Kalkulyator va Bloknot dasturini va ularning imkoniyatlarini to’liq izohlash. WordPad , Paint dasturini to’liq ifodalash

    Kalit so’zlar

    Muhandisli,sanoq sistemasi, statistika, Bloknot, HTML dokument, txt, kodirovka, Yunikod, ANSI, UTF-8 , Yunikod Big Endian, kolontitul., WordPad, rtf, mashtab, shrift,jihozlar paneli , ranglar palitrasi, menyu, punktlar, chiziq qalinligi, piksel

    Adabiyotlar ro’yhati

    1. Р.С. Асадуллина Информатика: Учебное пособие-Kувасай,2000.

    2.Х.З.Икрамова Информатика: Учебное пособие-Ташкент,2001.

    3. Х.З.Икрамова Kонспект лекций по дисциплине «Информатика» -Ташкент,2000.

    4. С.В.Симонович и др. Специальная информатика: Учебное пособие-Москва, 2000



    O’qituvchining vazifasi:

    • Standart dasturlar mohiyatini tushuntirish

    • Kalkulyator dasturini tushintirish (oddiy, muhandisli, statistic hisoblashlarni bajarish)

    • Oddiy Bloknot dasturida ishlashni o’rganish

    • WordPad dasturining interfeysini tushuntirish

    • Menyuga kiruvchi buyruqlarni aytib berish

    • Jihozlar paneli elementlarini aytib berish

    • программы Paint dastur interfeysini tushuntirish

    • Menyuga kiruvchi komandalar gapirib berish

    • Jihozlar paneli elementlarini gapirib berish

    Tasvir yaratish va taxrirlash texnologiyasi

    O’qitish faoliyatining natijalari:

    Talaba majbur:

    • Standart dasturlarni bilishi

    • Oddiy, muhandisli, statistik hisoblashlarni bilishi

    • Xotira bilan ishlashni

    • Matnlarni taxrirlashni

    • WordPad dasturini bilishni

    • Dastur elementlarini yoddan bilishni

    • Dasturdan foydalanishni bilishni ( rasm qo’yish, formula yozish)

    • Paint dasturini,tasvir yaratish va taxrirlash texnologiyasini bilishni

    O’qitishning usuli va texnikasi

    MA’RUZA – визuализаsия, ma’lum qilib o’rganish, texnika, prezentasiya, insert, amaliy vazifalar, блиs-опрос

    O’qitish qurollari

    Proektor, markerlar, skotch, A32 formatli qog’oz.

    O’qitish sharoiti

    TCO ishlatishga mo’ljallangan auditoriya


    Ma’ruzani texnologik kartasi


    Etaplar, vaqt

    Faoliyat tarkibi.

    O’qituvchi

    Talaba

    1 etap. Kirish (10 min.)

    1.Mavzu, maqsadni, o’quv mashg’ulotning mo’ljallangan natijani va uni o’tkazish rejasini e’lon qiladi . konspektni va darsni mustahkamlash uchun vazifa tarqatadilar.

    2. Insert mavzusini mustaqil o’qib kelishlari kerakligini eslatadilar.

    3. Savol javob o’tkazadilar

    4. Dars ochiq ko’rinishda o’tilishini e’lon qiladilar



    Eshitadilar

    Yozadilar,

    Javob beradilar


    2 etap. Asosiy qism

    (60 min.)



    1.Talabalarni 2 guruhga bo’lib, vazifa beradilar

    2. Ko’rgazmali qurollardan, konspektdan foydalanib, ma’ruza o’qiydilar.

    3. Mavzuni mustahkamlash uchun test o’tkaziladi va amaliy masalalar yechiladi.


    Muhokama qiladilar, O’z fikrlarini aytadilar

    III etap

    Xulosa


    (10 min)

    1. Xulosa qiladilar, natijalarni umumlashtiradilar, qatnashganlarni baholaydilar, aktiv talabalarni mukofatlaydilar.

    2. Uyga, mustaqil ishlash uchun vazifa beradilar: Ikki varaq qog’ozga statistik masalalarni yozib kelish

    WORD PAD dasturining imkoniyatlari va kamchiliklarini yozish. Paint dasturida tayyor tasvirlarni taxlil qilish..


    Eshitadila

    yozadilar




    TAYANCH KONSPEKT
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


    Download 0.88 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Tashkent Arxitektura qurilish instituti

    Download 0.88 Mb.