• II mavzu. A SO SIY VOSITALAR HARAKATI BILAN BO G ‘LIQ MUOMALALAR AUDITI U SL U B IY MUAMMOLAR1
  • Takrorlash uchun savollar




    Download 8.07 Mb.
    Pdf ko'rish
    bet14/96
    Sana01.11.2023
    Hajmi8.07 Mb.
    #92677
    1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   96
    Bog'liq
    3IDUv9tTAkDtAUi7TQ0D
    Topic-1.Introduction to e-commerce (1), Иктисодий тахлил ва аудит, Reja Boshqaruv paneli haqida-fayllar.org, 9-mavzu. Zararsizlik nuqtasi tahlili va marjinal foyda-fayllar.org, Buyurtmali kalkulyatsiya qilish usullari-fayllar.org
    Takrorlash uchun savollar
    1. A uditorlik tekshiruvining strategiyasi qanday shaklda tu zi- 
    ladi va uning m aqsadi n im alardan iborat?
    2. A uditorlik tekshiruvida rejalashtirishdan o ld in qanday 
    bosqichlar am alga oshiriladi?
    3. Subyekt to ‘g ‘risida asosiy m a ’lu m o t m anbasi b o ‘lib n i- 
    m alar hisoblanadi?
    4. Jiddiylik (m oddiylik) ni baholashda qanday asosiy yon - 
    dashuvlar mayjud?
    5. A uditorlik tavakkalchiligini baholashda q an d ay usullardan 
    foydalaniladi?
    6. S ub’yktda ichki nazorat tizim ini baholash nim a m aq sad- 
    larda o ‘tkaziladi?
    7. Ekspert — bu qan day m utaxassis? A uditda ekspertning 
    tutgan о ‘m i.
    8. Q anday h olatlarda au d ito r ichki audit natijalaridan foy- 
    dalanishi m u m k in ham da qand ay ho latlard a au d ito r ekspert 
    xizm atlaridan foydalanishi m um kin?
    9. Ekspert xulosalariga asoslanib berilgan auditorlik xulosasi 
    u c h u n kim javobgar hisoblanadi?
    25


    II mavzu. A SO SIY VOSITALAR HARAKATI BILAN 
    BO G ‘LIQ MUOMALALAR AUDITI U SL U B IY  
    MUAMMOLAR1
    2.1. Asosiy vositalar auditini tashkil etish va o'tkazish ketma-
    ketligi
    Asosiy vositalarni auditorlik tekshiruvidan o ‘tkazish m ijoz- 
    subyekt faoliyati um um iy auditining b ir qism i hisoblanadi. 
    U ning m aqsadi moliyaviy hisobot asosiy vositalar harakati bilan 
    bog‘liq k o ‘rsatkichlam ing ishonchliligi to ‘g‘risida tikr shakllan- 
    tirish va subyektda asosiy vositalar bilan b og'liq m u om alalam i 
    hisobga olish h am d a soliqqa tortish uslubiyotini tashkil etishning 
    0 ‘zbekiston Respublikasida am al qilayotgan m e'y oriy hujjatlarga 
    muvofiqligini aniqlashdan iborat.
    Asosiy vositalar auditi auditorlik tekshiruvining m u him ob- 
    yektlaridan biri b o ‘lib. undagi o ‘rganiladigan m asalalar keng 
    qam rovli va ularning barchasini quyidagicha um um lashtirish 
    m um kin:
    - asosiy vositalar mavjudligi va saqlanish holati ustidan 
    nazorat o ‘m a tish n i ta ’m inlash (obyektlam i asosiy vositalar 
    qatoriga kiritishning to ‘g ‘riligi);
    - asosiy vositalam ing to ‘g ‘ri turkum lanishi;
    - asosiy vositalar analitik hisobi va asosiy vositalar u ch u n
    m oddiy javobgarlikni tashkil etish (analitik va sintetik hisob 
    h am da hisobot m a ’lum otlarining mosligi);
    - asosiy vositalar kirim i va chiqim iga d o ir m uom alalam i 
    dastlabki hutiatlashtirish ham da hisobda aks ettirish;
    - asosiy vositalar kirim i va chiqim iga d o ir m u om alalam i sin­
    tetik hisob registrlarida aks ettirish;
    - asosiy vositalar kirim i va chiqim iga d o ir m u om alalam i 
    soliqqa tortish;
    26


    - asosiy vositalarga am ortizatsiya hisoblash va hisobda aks 
    ettirish;
    - am ortizatsiya hisoblash usullarini qo'llash ning qonuniyligi 
    va to ‘g‘riligi;
    - jadallashtirilgan am ortizatsiya usulini q o ‘llashning q o n u ­
    niyligi;
    - am ortizatsiya ajratm alari hisob-kitoblarining to ‘g ‘riligi;
    - am ortizatsiya ajratm alarini hisobda aks ettirishning to ‘g ‘- 
    riligi;
    - asosiy vositalarni ta ’m irlash, tiki ash, zam onaviylashtirish 
    va qayta jihozlashni hisobda aks ettirish;
    - ta ’m irlash usullari;

    t a ’m irlash 
    xarajatlarini 
    tannarxga 
    olib 
    borishning 
    to ‘g‘riligi;
    - asosiy vositalarni qayta jihozlash va zam onaviylashtirishga 
    d o ir m u o m alalam i hisobga olish;
    - asosiy vositalar sintetik va analitik hisobining subyekt bux- 
    galteriyasidagi holatini baholash;

    belgilangan 
    qoidalarga 
    m uvofiq 
    subyektning 
    o ‘ziga 
    qarashli, jo riy tartib da ijaraga olingan va moliyaviy lizing asosida 
    olingan asosiy vositalarni saqlash jo ylarida m oddiy javobgar 
    shaxslarga biriktirilganligini baholash;
    - subyektning o ‘ziga qarashli va m oliyaviy lizing asosida 
    olingan asosiy vositalar b o ‘yicha yillik eskirish hisoblanishining 
    to ‘g ‘riligini tekshirish. C h un ki, bu m a ’lum o tlar reahzatsiya qih- 
    nadigan m ahsulot (ish, xizm at) lar tannarxining (2010, 2310, 
    2510, 2710 schyotlar debeti) shakllanishi bilan bog‘liq b o ‘lib, 
    o q ibatda subyektning m oliyaviy natijalari (balans foydasi yoki 
    zarari) ga va budjetga to ‘lanadigan foyda (darom ad) solig’ining 
    m iqdoriga ta ’sir etadi;
    - asosiy vositalam ing sotib olinishi va hisobdan chiqarilishi 
    h am da u la m i yuridik va jism oniy shaxslardan ijaraga ohsh bilan 
    bog‘liq m uo m alalar b o ‘yicha soliq qonunchiligiga rioya qilin- 
    ishini tekshirish;
    - asosiy vositalarni xojalik va pudrat usullarida (kapital yoki 
    joriy) ta ’m irlash xarajatlarini hisobga olishning subyektda am al 
    qilinayotgan tartibini, subyektda b ir yilga qabul qilingan hisob 
    yuritush siyosatidan kelib ch iq qan holda baholash va tekshirish;
    27


    - subyektda asosiy vositalardan foydalanishni vaqt oralig‘i va 
    q u w a ti b o ‘yicha subyektning ishlab chiqarish xususiyatlari h i­
    sobga olingan holda tashkil qilish (agap a u d ito r bilan tuzilgan 
    sh artn om ad a kelishilgan b o ‘lsa);
    - asosiy vositalarni baholash va qayta baholash natijalarini 
    tekshirish.
    A ud ito r ushbu asosiy m asalalam i o ‘rganib, ularga auditorlik 
    hisobotining tashkiliy qism ida baho berishi va y o kl q o ‘yilgan xa- 
    to lar ham da hisobning belgilangan qoidalaridan chetga chiqish 
    hollarini b a rta ra f qilish b o 'y ich a taklillar berishi lozim .
    A ud ito r asosiy vositalar auditini boshlashdan oldin. birinchi 
    navbatda, quyidagilarni aniqlashi zarur:
    - subyektning hisobot davridagi hisob siyosati va uning 
    o ‘tg an hisobot davridagiga nisbatan o'zgarishi bilan tanishish;
    - asosiy vositalam ing inventarizatsiya natijalari bilan ta n i­
    shish;
    - asosiy vositalarni qayta baholash m ateriallari va ularning 
    hisobda aks ettirilishi bilan tanishish. B u nda au d ito r 0 ‘zbekiston 
    Respublikasi m oliya vazirligi, Iqtisodiyot vazirligi. 0 ‘zbekiston 
    Respublikasi D avlat m ulk q o ‘m itasining tegishli m e ’yoriy huijat- 
    lariga m uvofiq subyekt balansida turadigan va qayta bah olangan 
    asosiy vositalar tiklanish qiym ati b o ‘yicha aks ettirilishini naz- 
    arda tutishi lozim.
    Subyektda asosiy vositalarni hisobdan chiqarish bo 'y ich a do - 
    im iy komissiya tashkil etilishi: asosiy vositalarni foydalaiish jo y ­
    larida saqlash u ch u n javobgar shaxslar haqida buyruq (farm o- 
    yish) niiig mavjudligini tekshirish, shunindek, ular bilan shaxsan 
    to ‘la m oddiy javobgarlik to kg‘risida sh artn o m alar tuzilganligini 
    aniqlash. shuningdek, asosiy vositalar hisob ini yuritish qoidalari 
    bayon qilingan am aldagi m e ’yoriy hujjatlar va asosiy vositalar 
    hisobiga d o ir yagona shakldagi (unilikatsiyalangan) idoralararo 
    dastlabki hujjatlam ing shakllari bilan subyekt buxgalteriyasi qay 
    darajada ta ’m inlanganligini aniqlash lozim .
    Shu tarzda olingan m a ’lu m otlar auditorga m azk ur subyektda 
    asosiy vositalar hisobining tashkil etilishi haqida um um iy tasav- 
    vurga ega b o ’lish im konini va tekshiruvda maxsus e 'tib o r berish 
    lozim b o ‘lgan m asalalam i aniqlashga yordam beradi.
    28


    Bosh daftarda aks ettirilgan 0100-«Asosiy vositalarni hisobga 
    oluvchi schyotlar», 0200 — «Asosiy vositalam ing eskirishini h i­
    sobga oluvchi schyotlar», 0300 - «U zoq m ud d atli ijara sh art- 
    nom asi b o ‘yicha olingan asosiy vositalarni hisobga oluvchi 
    schyotlar», 0700 — « 0 ‘rnatiladigan asb ob-uskunalam i hisobga 
    oluvchi schyotlar», 0800- «K apital q o ‘yilm alarni hisobga oluvchi 
    schyotlan>, 0920 — «U zoq m uddatli ijara b o ‘yicha olinadigan 
    to ‘lovlar», 4800 - «Turli dcb itorlar qarzlarini hisobga oluvchi 
    schyotlar», 6900 — «Turli krcditorlarga b o ‘lgan q arzlam i hisobga 
    oluvchi schyotlar», 7900 — «Turli krcditorlarga b o ‘lgan uzoq 
    m uddatli qarzlam i hisobga oluvchi schyotlar» sintetik schyotlar 
    qoldiqlarining m os ravishda analitik hisob registrlari va buxgal- 
    teriya balansi m a ’lum otlariga muvofiqligini aniqlash zarur. U lar 
    b o ‘yicha b arch a pozitsiyalar oy boshiga qoldiq oylik oborotlari, 
    oy oxiriga qoldiqlar bir-biriga to ‘g‘ri kelishi lozim . A gar tafovut- 
    lar aniqlansa, ularning sabablarini aniqlash va subyektga asosiy 
    vositalarni, 
    m ontaj 
    talab 
    qiladigan 
    qurilm alarni; 
    kapital 
    qo'yilm alarn i, tuzilgan lizing sh artno m alari b o ‘yicha m ajburiyat- 
    larni inventarizatsiya qilish tavsiya etiladi. S o'n gra subyektning 
    asosiy vositalarni hisobga olish b o ‘yicha qabul qilingan hisob 
    yuritish siyosati bilan tanishish zarur. B unda asosan quyidagi- 
    larga e ’tib or berish lozim:
    - asosiy vositalarga eskirish hisoblashning qaysi usulini 
    qoNlash qabul qilinganligi;
    - asosiy vositalarni t a ’m irlash xarajatlarini hisobga olishning 
    qanday tartibi qabul qilinganligi, asosiy vositalarni ta ’m irlash 
    u ch u n rezervga m ablag1 ajratish m exanizm idan foydalanib, y a’ni 
    ta ’m irlash fondi (8910 - «Kelgusi xarajatlar va to lo v la r rezerv- 
    lari» schyoti b o ‘yicha t a ’m irlash fondi schyotini qofilash) tashkil 
    etish yoki tashkil etm aslik b o ‘yicha subyekt hisob siyosatida aks 
    etganligi yoki aks etm aganligi au d ito r xulosasida qayd etilishi 
    lozim .

    Download 8.07 Mb.
    1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   96




    Download 8.07 Mb.
    Pdf ko'rish