• LABORATORIYA ISHI № 6 BOSHQARUV OBЕKTINING STATIK MODЕLINI KORRЕLYATSION TAHLIL USULIDA QURISH VA TUZILGAN MODЕLNING MONANDLIGINI TЕKSHIRISH. Ishning maqsadi
  • 3. Ishni bajarish tartibi.
  • 4.Tekshirish uchun savollar.
  • Ishning maqsadi
  • 3.Ishni bajarish tartibi
  • LABORATORIYA ISHI №8 BOSHQARISH SISTЕMALARINING TUZILGAN MODЕLLARINING PARAMЕTRLARINI IDЕNTIFIKATSIYALASH MASALALARINI EHM DA AMALGA OSHIRISH Ishning maqsadi
  • Tekshirish uchun savollar




    Download 317.12 Kb.
    bet3/4
    Sana01.04.2017
    Hajmi317.12 Kb.
    1   2   3   4

    4.Tekshirish uchun savollar.

    1. Ushbu laboratoriya ishining maqsadi qanday?

    2. Korrelyasiya koeffitsientining fizik ma'nosini tushutiring.

    3. Bir faktorli hol uchun korrelyasiya koeffitsienti qanday aniqlanadi?

    4. Korrelyasiya matritsasining aniqlovchisi qiymatiga ko‘ra faktorlar orasidagi bog‘liqlik qanday aniqlanadi?

    5. Olingan natijalar asosida hisobot tayyorlash.



    LABORATORIYA ISHI № 6
    BOSHQARUV OB'ЕKTINING STATIK MODЕLINI KORRЕLYATSION TAHLIL USULIDA QURISH VA TUZILGAN MODЕLNING MONANDLIGINI TЕKSHIRISH.

    Ishning maqsadi: texnologik ob'ektlarining modelini otrtogonal reja asosida metodik qurish bilan tanishish.

    1.Nazariy qism.

    Texnologik jarayonning chiqish parametrlariga ta'sirini ko‘rsatuvchi y=f(x) bog‘lanishni faol tajribada x faktorni o‘zgartirish yo‘li bilan u ning qanday o‘zgarishini nazorat qilish orqali baќolash mumkin. Odatda faol tajribada x0 (nol) nuqtasi berilgan bog‘lanishni olish kerak bo‘lgan faktorli fazoga joylashtiriladi. Soddaroq bo‘lishi uchun tajribani rejalashtirish nazariyasida tajriba hajmini osonlik bilan hisoblab beruvchi rejalar belgilari kiritilgan. Xususan, rejalarning ma'lum kategoriyaga asoslangan belgilari kiritiladi.


    N=mk (1)
    bu yerda N – tajribalar soni; k – faktorlar soni; m–faktorlar o‘zgarayotgan pog‘onalar soni.

    Birinchi darajali rejalarda faktorlar 2-sathda o‘zgarganligi uchun, ya'ni m=2 bo‘lganda (1) chi tenglamani quyidagicha yozish mumkin:


    N=2K (2)

    Ikkinchi tenglama orqali ifodalangan va ќamma pog‘onalarning barcha kombinatsiyalarini œz ichiga qamrab olgan rejalarga to‘la faktorli rejalar deyiladi.To‘la faktorli tajribalar rejalari 3 ta asosiy xususiyatga ega:





    1. Simmetriya xususiyati

    2) Normallashtirish xossasi


    3) Ortoganallik xossasi

    Ushbu xossalar yordamida tajribalar sonini ancha kamaytirish, shuningdek, tajribani soddalashtirish va tekshirish imkoniyatiga ega bo‘lamiz.

    Ikki faktor ortoganalligi deganda ular orasida umuman bog‘liqlik yo‘q deb tushuniladi. Agar biror bir faktor muќim bo‘lmasa, bunday faktor tenglamadan olib tashlanadi va bu boshqa parametrlarga ta'sir qilmaydi.
    2.Amaliy qism.

    Birinchi tartibli, 3 faktorli (K=3) modelni (23 reja asosida) qurish kerak bo‘lsin:



    Quyidagi jadvalda reja matritsasi, tajriba va tahlil natijalari keltirilgan. Faraz qilaylik tajriba jarayonida ui1 va yi2 parallel tajribalar o‘tkazilgan..




    x1

    x2

    x3

    yi1

    yi2



    i2











    -

    y11

    y12



















    -

    y21

    y22





















    y31

    y32















    -

    -



    y41

    y42















    -



    -

    y51

    y52

















    -

    -

    y61

    y62

















    -



    y71

    y72

















    -



    y81

    y82












    Modelni qurishni javob funksiyasining o‘rtacha qiymatlarini topishdan boshlaymiz.



    bu yerda M – parallel tajribalar soni.
    Tajribaning har bir nuqtasidagi dispersiyasini topamiz:

    va dispersiyalar yiђindisini ќisoblaymiz


    .

    Keyingi bosqichda quyidagi nisbat tuziladi:


    Agar dispersiyalar bir jinsli bœlib, Gmax p(N,m-1) ( bu yerda Gp(N, m-1) jadvalda keltirilgan Koxren qiymatlari)bœlsa, tiklanish dispersiyasi ќisoblanadi:



    Modelning regressiyasi koeffitsientlari aniqlanadi:



    .

    Natijada birinchi darajali regressiya tenglamalarini yozish mumkin bœladi:



    .
    Regressiya koeffitsienti naqadar e'tiborga loyiq ekanligini tekshiramiz, ya'ni faktorning javob funksiya ko‘p yoki kam ta'sir chegarasini xarakterlovchi qandaydir kritik sathni topilish koeffitsientlarining dispersiyalarini hisoblaymiz:

    .

    Regressiya koeffitsientining chegaraviy qiymati yoki ishonchli chegarasini quyidagicha topamiz:



    va dispersiyani baholaymiz:



    ,

    l - modelning hisoblanayotgan koeffitsientlari soni.

    Fisher mezoni:



    F1F2 (f1,f2) bo‘lganda modelning monandligi rad etilmaydi va uni berilgan texnologik jarayonni optimallash uchun ishlatish mumkin. Aks holda F1>F2 (f1,f2) bo‘lganda model monand emas va undan foydalanish mumkin emas.



    3. Ishni bajarish tartibi.

    1) Talaba o‘ziga berilgan variantdagi yi1 va yi2 uchun qiymatlarni EHMga kiritadi.

    2) Jadvalda berilgan ustunlar asosida olingan natijalardan foydalanib Koxren me'zonining hisobiy va jadval natijalari tekshiriladi.

    3) Agar tajribalar Koxren me'zoni bo‘yicha qayta takrorlansa, Styudent me'zoni bo‘yicha model koeffitsientlari muhimlikka tekshiriladi.

    4) Olingan model Fisher me'zoni bo‘yicha monandlikka tekshiriladi.
    4.Tekshirish uchun savollar.

    1) Tajribani rejalashtirish usulining mohiyati nimadan iborat?

    2) To‘liq faktorlar eksperimentining qanday xossalari bor?

    3) Qanday me'zon asosida dispersiyaning bir jinsligi aniqlanadi?

    4) Matematik model koeffitsientlari qaysi me'zon asosida muhimlikka tekshiladi?

    5) Modelning adekvatlik shartlari qanday?



    LABORATORIYA ISHI № 7
    BOSHQARISH SISTЕMALARI TASHKIL ETUVCHILARINI (MA'LUM TЕXNOLOGIK JARAYON YOKI APPARATLARNI) FAOLIYATINI AKS ETTIRUVCHI DINAMIK MODЕLLARNI TRACE MODE AMALIY DASTURLASH PAKЕTI YORDAMIDA QURISH VA ULARNING PARAMЕTRLARINI OPTIMALLASHTIRISH

    Ishning maqsadi: Ikkita eksponenta yig‘indisi ko‘rinishida tezlanish egri chizig‘ini approksimatsiyalash va ob'ektning uzatish funksiyasini topish.
    1.Nazariy qism.
    Sistemaning uzatish funksiyasi deb tuђri Laplas almashtirilishi bajarilgan ќolda chiqish signalini kirish signaliga nisbatiga aytiladi:

    bu yerda operator bo‘lib differensiallash amalini bajaradi.




    Agar sistema bir nechta kirishga ega bo‘lsa, ulardan biriga nisbatan uzatish funksiyasini aniqlash uchun boshqa kirish signallari o‘zgarmas deb qabul qilinadi.



    Laplas almashtirilishi haqiqiy o‘zgaruvchi t dan kompleks soќa o‘zgaruvchisi ga o‘tish uchun kerak. Bu esa hisoblash ishlarini soddalashtirish va sistemani chastota soќasida tekshirish uchun kerak.

    Boshqarish sistemalarining muhim xarakteristikalari sifatida o‘tish va impulsli o‘tish funksiyalari ќamda ularning grafiklari bœyicha vaqt xarakteristikalarini keltirish munkin.

    Sistemaning o‘tish funksiyasi deb sistemaning kirishiga bir pog‘onali birlik signal berilganda chiqish signalining o‘zgarishini ifodalovchi funksiyaga aytiladi.


    O‘tish funksiyasi.
    O‘tish funksiyasi odatda h(t) orqali belgilanadi va bu funksiya sistemaning bir pog‘onali tasiriga nol bo‘lgan boshlang‘ich shartlardagi reaksiyasini tavsiflaydi.

    Impuls o‘tish yoki vazn funksiyasi deb sistemaning birlik impuls tasirga nisbatan nol bo‘lgan shartdagi ko‘rsatadigan reaksiyasiga aytiladi.



    Fizik jiќatdan birlik impulsni juda tor birlik maydonni chegaralovchi impuls sifatida qarash mumkin. Matematik nuqtai nazardan funksiya bilan tavsiflanadi.



    uchun darak sharti ko‘rsatiladi:

    .

    2. Amaliy qism.

    Tezlanish egri chizig‘ini olish bo‘yicha tajribalar barqaror rejimda, talab qilingan kanal bo‘yicha 0,2-0,3 Knom kattalikdagi pog‘onali g‘alayonni berish yo‘li bilan o‘tkaziladi. Tajriba 0,98Ybar gacha aniqlikda yangi barqaror holat o‘rnatilguncha o‘tkaziladi.


    Egri chiziqqa sof kechikish qismi ajratiladi – T0. Koordinata boshi o‘ngga T0 ga va tepaga Ynom ga suriladi. Yangi koordinatalar – h(t) va t da ma'lumotlar jadvali tuziladi. H() aniqlanadi.

    Tezlanish egri chizig‘i ikkita eksponenta yig‘indisi bo‘yicha approksimatsiyalanadi:



    Buning uchun quyidagi minimallashtirish masalasi yechiladi:


    bunda quyidagi cheklanish hisobga olinadi:


    Tenglamalardan S1 va S2 chiqarib tashlanadi va masala ikki o‘zgaruvchili funksiyaning shartsiz minimumini qidirishga aylanadi.

    Optimallashtirish masalasi koordinata bo‘yicha tushish usuli yordamida yechiladi. Bu kattalik f(x)- birlik pog‘onali funksiya deb belgilanadi.

    Rostlash ob'ektining uzatish funksiyasi W(p) va uzatish funksiyasining egri chizig‘i h(t) o‘zaro quyidagicha bog‘langan:

    bu yerda L-1 sistema Laplas teskari almash-sh belgisi.


    3.Ishni bajarish tartibi.


    1. Dasturlar kutubxonasidan «MOSU1.BAS» dasturi o‘qiladi, yoki talabalar tomonidan tuzilgan dastur kiritiladi kiritiladi.

    1. Dastur matniga qayd etilgan, instruksiyaga mos keladigan, boshlang‘ich ma'lumotlar kiritiladi.

    2. EHM bilan muloqot rejimida minimum qidiriladi.

    3. Agar tuzatma koeffitsentlarning joriy qiymatidan 3-5% kichik bo‘lsa, qidirish tugatiladi.

    4. Oxirgi hisob - kitob natijasi va dastur matni chop etish qurilmasiga yuboriladi.

    5. Eksperimental va approksimatsiyalangan tezlanish egri chizig‘i quriladi.

    6. Rostlash ob'ektining uzatish funksiyasi aniqlanadi.

    bu yerda k - S0 ning ђalayon kattaligiga nisbati:



    4.Tekshirish uchun savollar.

    1) Faol va passiv tajribalarga ta'rif bering.

    2) Uzatish funksiyasi deganda nimani tushunasiz va u qanday aniqlanadi?

    3) Ob'ektning o‘tish xarakteristikasini olish uchun qanday tajriba olib borishimiz lozim?

    4) Ob'ektning dinamik xarakteristikalari qanday aniqlanadi?

    5) Approksimatsiyaning qanday usullarini bilasiz?



    LABORATORIYA ISHI №8
    BOSHQARISH SISTЕMALARINING TUZILGAN MODЕLLARINING PARAMЕTRLARINI IDЕNTIFIKATSIYALASH MASALALARINI EHM DA AMALGA OSHIRISH

    Ishning maqsadi: suyuqlikni qo‘shimchalar zarralaridan tozalash sistemalarini modellashtirish usullarini o‘rganish.

    1. Nazariy bo‘lim

    Radiusi R bo‘lgan kamerada burchak tezligi bilan aylanayotgan qovushqoq suyuqlikka botirilgan alohida bir zarraning harakatini ko‘rib chiqamiz.

    Harakat - borliqnint ajralmas xususiyati boʻlgan oʻzgaruvchanlikni (q. Barqarorlik va oʻzgaruvchanlik) ifodalovchi falsafiy kategoriya. H. tushunchasi imkoniyatlarning voqelikka aylanishini, roʻy berayotgan hodisalarni, olamning betoʻxtov yangilanib borishini aks ettiradi.


    Nyutonning ikkinchi qonuniga asosan:



    bu yerda burchag tezligi doimiy ( ).

    Zarraga ta'sir qilayotgan kuchlarni ko‘rib chiqamiz. o‘zgarish . kiritamiz va vektor aylanish o‘qidan zarraga qarab yo‘nalgan.

    1. Inersiyaning markazdan qochma kuchi



    (1.1)

    2. Itaruvchi kuch



    (1.2)

    Itaruvchi kuch bosim kuchi eng kam bo‘lganligi uchun aylanish markaziga yo‘nalgan.


    3. Qovushqoqlik ishqalanish kuchi

    (1.3).

    Rasm 1

    bu yerda - zarra markazidan aylanish o‘qigacha bo‘lgan masofa;

    m – zarra massasi;

    V – zarra ќajmi;



    -suyuqlik zichligi;

    - qattiq zarra zichligi;

    r – zarra radiusi;



    - suyuqlikning dinamik qovushqoqligi ().

    Qovushqoq ishqalanish kuchi Stoks qonuni orqali ifodalanadi va qattiq zarra esa radial yo‘nalishda harakatlanadi deb hisoblaymiz. Qattiq zarra uchun Nyutonning ikkinchi qonunini qo‘llaymiz:


    (1.4)

    Kuchlar qiymatini qo‘yib quyidagini olamiz:


    (1.5)

    yoki


    (1.6)
    Endi quyidagi belgilashlarni kiritamiz:
    (1.7)

    bu yerda

    (1.6) tenglama kiritilgan belgilashlarni hisobga olsak quyidagi ko‘rinishga keladi:

    (1.8)
    Bu doimiy koeffitsientli ikkinchi tartibli chiziqli diffirensial tenglamadir. va (1.8) ga qo‘yib, quyidagini olamiz:
    (1.9)
    (1.8) tenglamaning umumiy yechimi quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi:

    (1.10)
    koeffitsientlarni quyidagi shartdan topamiz:

    (1.11)

    Bu holda zarracha boshlang‘ich vaqt momentida aylanish o‘qidan masofada bo‘lgan va uning radial tezligi nolga teng deb hisoblanadi. Ushbu sistemani yechib quyidagini olamiz:



    (1.12)
    Endi suyuqlikning qovushqoqligi katta va shuning uchun quyidagi shart bajariladi deb hisoblanadi:

    (1.13)

    Ya'ni (1.7) ning ќisobi bilan :



    (1.14)

    U ќolda



    (1.15)

    Demak,


    (1.16)
    Qattiq zarrachaning harakat qonuni quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi:

    (X0 < R –sentrifuga radiusi) (1.17)
    2.Amaliy bo‘lim
    Sentrafugadagi jarayon bilan gidrotsiklonda

    boradigan



    jarayon ba'zi zarrachalarda boshlang‘ich shartlarda radiuslari kichik bo‘lishi bilan farqlanadi. Zarrachalar pastga ќarakat qilgani sari gidratsiklon konus bo‘limi radiusi kichrayadi va shuning uchun burchak tezlik oshadi (chunki ). Bu esa o‘z o‘rnida 2.1 ga ko‘ra markazdan qochuvchi kuchning oshishiga ќamda 2.2 formula bo‘yicha itaruvchi kuchning oshishiga olib keladi. Radius o‘zgarganda 1.7 dagi qiymatlar o‘zgaradi.

    Diametr d ni gidratsiklonning konstruktiv parametrlari orqali va zarrachaning z koordinatasi orqali keltirish mumkin.

    Rasm 2


    (2.1)

    Tasavvur qilaylik zarrachaning tezligi gidrotsiklon bo‘ylab ќarakat qilganda o‘zgarmaydi. U ќolda burchak tezligini zarrachaning boshlang‘ich tezligi orqali keltiramiz



    (2.2)

    Diametr uchun 2.1 tenglamani ќisobga olib quyidagini yozamiz:



    (2.3)

    1.17 differensial tenglama yechimiga va d(z)ni qo‘yib, quyidagini olamiz:



    (2.4)

    Kuchlanganlik va deformatsiya orasidagi umumiy munosabat quyidagicha:


    , , (2.5)
    Bu yerda P – skalyar, - metrik tenzor, - qovushqoqlik koeffitsienti. Suyuqlik ќarakatini eyler kengligida ko‘rib chiqamiz.

    , (2.6)

    (2.7)

    Deviator komponentlari uchun ; deformatsiya tezligi komponentlari uchun ; 2.6 dan



    (2.8).
    Ushbu masalani yechishda Eylerning dinamik ќarakat tenglamasi qo‘llaniladi , u ma'lum xolatlarda Nave – Stoks tenglamasi ko‘rinishiga to‘g‘ri keladi:

    (2.9.), bu yerda .
    Rasm. 3

    Masalaning yechilishi:
    OXYZ – ќarakatsiz koordinatalar sistemasi bo‘lsin, - suyuqlik bilan bog‘liq bo‘lgan koordinatalar sistemasi, ya'ni doimiy burchak tezligi bilan aylanadi.

    Bir sistemadan boshqasiga o‘tish uchun ;

    yoki agar
    (2.10)
    ko‘rinishdagi tenglama orqali yozilishi mumkin.

    Endi vaqt bo‘yicha ќar bir tenglamani differensiallab, tezlik vektori komponentlari uchun quyidagi qiymatlarni olamiz:



    (2.11)
    Endi ushbu tengsizliklardan foydalanib vektorni topamiz:
    (2.12)

    (2.13)

    (2.14)

    2.15)

    (2.16)

    Shunday qilib 2.9 ning o‘ng tomonida bosim funksiyasining gradienti qoladi. Demak, uch koordinatalar x,y,z dan tashkil topgan p(x,y,z) bosim funksiyasini topishimiz kerak.

    Ushbu sistemani yechamiz:

    (2.17)

    Oxirgi tenglamani differensiallab quyidagini olamiz:


    (2.18)

    Ikkinchi tenglamadan:


    (2.19)

    Birinchi tenglamadan:



    (2.20)
    Endi qiymatni 2.19 ga qo‘yib, quyidagini olamiz:

    (2.21)

    Natijada bosimning skalyar maydoni xaqida to‘liq ma'lumot olinadi.

    Maydon - ochiq, meʼmoriy jihatdan tartibga keltirilgan, atrofi bino, inshootlar yoki daraxtlar bilan toʻsilgan keng satq. Toʻrtburchakli, temperaturapetsiyasimon. doirasimon, tuxumsimon (oval) va boshqa shakllarda yopiq yoki ochiq holda boʻladi.



    Download 317.12 Kb.
    1   2   3   4




    Download 317.12 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Tekshirish uchun savollar

    Download 317.12 Kb.