AZ蹴baycan respublンkasi 鄭Z蹴baycan elmン-T愁Qンqat V




Download 0.51 Mb.
bet2/5
Sana24.03.2017
Hajmi0.51 Mb.
1   2   3   4   5
yanvar ay© YrzindY EE itkilYrini hesablay©n.
Yanvar (lot.; Jānuārius mēnsis 'Yanus oyi' rimliklar xudosi Yanus nomidan) - Grigoriy kalendari boʻyicha yilning birinchi oyi. Yanvar 31 kundan iborat (yana q. Kalendar).

HYlli: birinci qrup CT çn

µ §=0.023 min kVt*saat;

NmunY: DYqiqlik sinfi 0,5 vY CT-nun ekvivalent cYrYyan yklYnmYsi 0,5 olan gYrginliyi 110 kV vY nominal cYrYyan© 1000 A olan çncqrup CT çn yanvar ay© YrzindY EE itkilYrini hesablay©n.

HYlli: çncqrup CT çn

µ §min kVt*saat.


ヨl錮 gYrginlik transformatorlar©nda EE itkilYri
ヨl錮 gYrginlik transformatorlar© (GT) yksz iコ rejiminY yax©n rejimdY iコlYyir. GT-nin aktiv gc itkilYri GT vY ikinci tYrYf yklYrindYki itkilYrdYn ibarYtdir µ §.

GT-nin ndYki aktiv gc itkilYri µ § YsasYn maqnit nvYsindYki gc itkilYrindYn ibarYtdir. HYmin itkilYr nominal gYrginlik artd©qca art©r.

GT-nin normalaコd©r©lm©コ ikinci tYrYf ykµ § hYm輅nin nominal gYrginliyindYn vY onun dYqiqlik sinfindYn as©l©d©r.

GYrginliyi 20 kV-dan az olan GT ndYki aktiv gc itkilYri dYqiqlik sinfindYn as©l© olaraq xYtti xarakter daコ©y©r.


µ §

burada µ §- GT 1 dYqiqlik sinfi çn normalaコd©r©lm©コ ikinci tYrYf yk Daha yksYk nominal gYrginlikli GT çn


µ §
GT ikinci tYrYf yknn cossi rele mhafizYsi qurlar©n©n parametrlYrindYn vY sayclardan as©l©d©r. Elektromexaniki relelYrdYn vY induksiya tipli sayclardan istifadY olundu halda cos0.5 vY nominal aktiv gcµ §tYコkil edir.

µ § qiymYtlYri mxtYlif gYrginlikli GT çn aコadak© cYdvYldY gtYrilmiコdir:


µ §, kV6-1020-35110220330500µ §, Vt4060300300225 225AdYtYn istismar vaxt© GT ikinci tYrYf yklYri 輟x ola bilYr.

GT-dY cYmi elektrik enerjisi itkilYri min.kVt.saatla aコadak© formula ilY tYyin olunur:

- gYrginliyi 20 kV-dan az olan GT çn
µ § (2.24)
- gYrginliyi 20 kV-dan 輟x olan GT çn
µ § (2.25)
Elektrik sayclar© daxil olmaqla 錮 gYrginlik vY rYn transformatorlar©nda vY onlar©n ikinci drYlYrindY elektrik enerjisi itkilYrini mxtYlif gYrginlik sinifli 錮 transformatorlar©n© nYzYrY alaraq aコada verilYn (ç fazaya hesablanm©コ) orta elektrik enerjisi itkilYrinY (kVt*saat/il) Ysaslanaraq mYyyYn edirlYr:
U, kV61035110150220330500CT-da 6060100300300300300300GT-da1301754006000900012000800015000

YksYk tezlikli mYhdudlaコd©r©c© qurlarda itkilYr


Elektrik veriliコ xYtlYri mYftillYrindYn sYnaye tezlikli cYrYyandan baコqa yksYk tezlikli siqnallar da rlr. Yar©mstansiyan©n avadanl© bu siqnallara gclsuntlayc© tYsir gtYrir. Bu tYsiri zYiflYtmYk çn qYbuledici vY rcYS コinlYrindYn qabaq ki輅k aktiv mqavimYtY malik reaktorlardan ibarYt yksYk tezlikli mhafizY quraコd©r©l©r.

YksYk tezlikli mhafizY qurlar© sabit rejimdY ki輅k gc istehlak edir, ona gY dY bu itkilYri yksz iコ itkilYrinY aid edirlYr.

YksYk tezlikli mhafizY qurlar©nda gc itkilYri nominal cYrYyanda 0,14 ィCdYn 40 kVt-a qYdYr dYyiコir. YksYk tezlikli mhafizY qurlar©nda gc itkilYri vY digYr parametrlYr cYdvYl 2.1-dY verilmiコdir.

CYdvYl 2.1. YksYk tezlikli mhafizY qurlar©n©n parametrlYri

Nominal cYrYyan, タSYnaye tezliyindY induktivlik, mHnNominal cYrYyanda gc itkilYri, kVtMqavimYt, OmaL, Ymsal© m/mm21000,570,140,01400,442000,600,620,01550,484000,301,000,00630,206300,555,000,01260,3912500,548,500,00540,1720000,5816,000,00400,1320001,0323,000,00580,1840000,5240,000,00250,08

CYdvYldYki aktiv mqavimYtlYr pasport gtYricilYrinY YsasYn aコadak© dsturla hesablanm©コd©r:

µ § (2.26)

burada µ §- yksYk tezlikli mhafizY qurlar©nda nominal Inom cYrYyan©nda gc itkilYridir (kVt).

YksYk tezlikli mhafizY vY HX bir fazas©nda birlYコmY qurlar©nda itkilYr, (min kVt*saat) aコadak© dsturla hesablana bilYr:

µ §
buradaµ §- hesabat drndY yksYk tezlikli mhafizYdY iコ輅 cYrYyan©n mominal cYrYyana olan nisbYti, µ §- birlYコmY qurlar©nda itkilYrdir.

NmunY:Yanvar ay©nda 220 kV-luq YS-da (iki faza) nominal cYrYyan© 1250 A olan yksYk tezlikli mhafizY qurlar©nda µ § yklYnmY Ymsal©nda EE itkilYrini hesablay©n

HYlli: CYdvYldYn µ §=8,5 kVt vY µ §= 0,063 kVt oldunu nYzYrY alsaq: µ §min kVt*saat.


CYrYyan mYhdudlaコd©r©c© (xYtti) reaktorlarda enerji itkilYri
ヨz konstruksiyas©na gY cYrYyan mYhdudlaコd©r©c© reaktorlar yksYk tezlikli rabitY mhafizY qurlar©ndan az fYrqlYnir. Pasport gtYricilYrindY reaktorlardak© itkilYr nominal cYrYyanda xsusi gc itkilYri, µ §, kVt/faza コYklindY verilir.

ワ軫azal© reaktorlar qrupunda enerji itkilYri, (min kVt*saat) aコadak© dsturdan tap©l©r:

µ §

burada Iiコ vY ンnom mvafiq olaraq reaktorun maksimal iコ輅 vY nominal cYrYyanlar©d©r.



Sonuncu dsturda maksimal iコ輅 cYrYyan©n µ §dsturunu yerinY yazsaq vY µ §oldunu nYzYrY alsaq çfazal© reaktorlar qrupunda enerji itkilYri çn yekun hesablama dsturunu alar©q:

µ §


burada W-nin qiymYti min kVt*saatla, Unom kV-la, Inom A-lY qoyulur.

9. Kondensator batareyalar©nda elektrik enerjisi itkilYri

Kondensator batareyalar©nda elektrik enerjisi itkilYrini (min kVt*s) aコadak© ifadYlYrdYn biri ilY tYyin edirlYr [7]:
ΧWKB=ΧP0QKTK
ΧWKB=ΧP0WQ
burada ΧP0 -1000V-dan yuxar© gYrginlikli kondensatorlar çn 0,002 vY 1000V-a qYdYr gYrginlikli kondensatorlar çn 0,004 qYbul edilYn xsusi itkilYr, kVt-s/kVAr; Qk - batareyan©n malik oldu gc, kVAr; Tk - batareyan©n malik oldu gclY iコlYdiyi ekvivalent saatlar©n say©; WQ - hesabat drYrzindY batareyan©n verdiyi reaktiv enerjidir.

Sinxron kompensatorda (SK) elektrik enerjisi itkilYri. Sinxron kompensatorda (SK) elektrik enerjisi itkilYrini (kVt*s) aコadak© ifadY ilY tYyin edirlYr:


ΧWSK = ΧPnomキTSK[dyksz (1- dyksz)キµ §キ(0,124 0,876Kdol)2],
harada, ΧPnom - nominal ykdY SK-da gc itkilYri; dyksz -yksz iコlYmY itkilYrinin pay©; TSK - SK-nin iコinin davamiyyYti; kmax - SK-nun maksimal yklYnmY Ymsal©; Kdol - SK-nin yk qrafikinin dolma Ymsal©d©r vY aコadak© kimi tYyin edilir:
ハ dol = µ §
SK-n©n istehlak vY generasiya rejimlYrindY iコi zaman© WQ-nistehlak edilYn vY コYbYkYyY verilYn reaktiv enerjinin mtlYq qiymYtlYrinin cYmi kimi tYyin edirlYr.

SK rejiminY ke輅rilmiコ generatorda elektrik enerjisi itkilYri. SK rejiminY ke輅rilmiコ generatorda elektrik enerjisi itkilYri (kVt*s) generatorun tipindYn vY iコ コYraitindYn as©l©d©r. ンtkilYr turbinsiz turbo vY hidrogeneratorlar çn aコadak© ifadY zrY tYyin edilY bilYr:


ΧWG = (AQmaxQor BQor ム) TG,
burada A, B, ム generatorun, tYcrbi vY ya pasport gtYricilYri zrY tYyin edilYn parametrlYri; Qmax vY Qor - generatorun maksimal vY orta reaktiv yklYri; TG - onun iコ saatlar©n©n say©d©r.

SK-da vY SK rejiminY ke輅rilmiコ generatorlarda elektrik enerjisi itkilYrini aコadak© ifadY ilY tYyin etmYk olar:


µ §
burada, WQ - SK-un hasil etdiyi reaktiv enerji; ΧP% -reaktiv gc mYnbYyindYn as©l© olaraq cYdvYl 2.2-dY gtYrildiyi kimi aktiv gcn xsusi istehlak©d©r (hasil edilYn reaktiv enerjinin %-i kimi):

CYdvYl 2.2. Reaktiv gc mYnbYlYrinin xsusi istehlak©


Reaktiv gc mYnbYlYriΧP% SK1,4Turbinsiz turbogenerator2,5HYm輅nin, turbinlY, buxarla ventilyasiya olunan5,5HYm輅nin, turbinlY, yksz iコlYmYdY9,5ンstiqamYtlYndirici aparat© bai vYziyyYtdY olan hidrogenerator, turbinlY4,0HYm輅nin, yksz iコlYmY rejimindY15,0

10. Hava xYtlYrindY tac hadisYsindYn yaranan itkilYr


Elektrik enerjisinin tYlYbat©n©n sYviyyYsi hava コYraitindYn as©l©d©r, ona gY dY yk itkilYri vY hYm輅nin コYrti-sabit itkilYr hava コYraiti ilY YlaqYlidir [7, 10].

Eyni zamanda itkilYrin elY tYコkiledicilYri var ki, hava コYraitindYn kYskin as©l©d©r. Bu itkilYrY birinci nbYdY tac itkilYrini aid etmYk olar ki, bu da mYftillYrin sYthindY elektrik sahYsinin qiymYtlYrinin bk intensivliyi ilY YlaqYdard©r.

MYftillYrin sYthindY elektrik sahYsinin intensivliyi iコ輅 gYrginlik vY fazan©n konstruksiyas© ilY yanaコ© mYftilin sYthindY x©nt©lar, Ytraf mhitin tYsirindYn dY as©l©d©r.

Tac itkilYrinin hesabat© zaman© hava コYraitini xarakterizY edYn tipik gtYricilYri kimi yaxコ© hava, quru qar, yaコ vY s©rs©ra nlYri qYbul olunmuコdur.

ヌirklYnmiコ izolyatorun nYmlYnmYsi onun sYthindY ke輅rici mhit yarad©r ki, nYticYdY s©zma cYrYyan© xeyli art©r. Bu itkilYr YsasYn rtubYtli havada yaran©r (duman, コeh, yaコ).

Bir s©ra コYbYkYlYrdY apar©lm©コ tYdqiqatlar gtYrir ki, s©zma cYrYyanlar© nYticYsindY mxtYlif gYrginlikli HX izolyatorlar©nda illik itkilYr  qiymYtinY gY tac itkilYri ilY mqayisY oluna bilYr. Bu zaman hYmin itkilYrin tYxminYn yar©s© 35 kV vY aコa gYrginlikli コYbYkYlYrin pay©na dºr. Qeyd etmYk laz©md©r ki, s©zma cYrYyanlar© tac itkilYri kimi aktiv xarakterlidir, ona gY dY EE itkilYrinin bilavasitY tYrkib hissYlYrindYn biridir.


Tac hadisYsi hava xYtti (HX) mYftillYrinin sYthindY mstYqil boコalman©n コYrtlYri mcud olduqda baコ verYn ionlaコma proseslYri ilY izah olunur. HX mYftillYrinin sYthlYrinin hamar olmamas©, 輅rklYnmYsi (yadamc©lar©, bYrk hissYciklYr), mexaniki zYdYlYnmYlYr (x©nt©lar, c©z©qlar) nYticYsindY elektrik sahYsi intensivliyinin yerli artmas© tac hadisYsinY sYbYb olur. Tac hadisYsi HX Ytraf©nda yaranan zYif mavi iコ©qlanma ilY nbiruzY verir. Tac hadisYsinin xarici tYzahrlYri xarakterik sYs (ky), sYthinin ayr©-ayr© hissYlYrindY zYif iコ©qlanma lYkYlYri vY mYコYl コYklindY baコ verir.

Tac hadisYsindYn yaranan itkilYr tac©n elektrik sahYsindY hYcmi yklYrin hYrYkYti ilY izah olunur. MYftillYrin yax©nl©nda gYrginliyin hYr periodunda cYrYyanlar©n yaranmas© vY yerdYyiコmYsi havan©n q©zmas©na gYtirir vY itkilYrin yaranmas©na sYbYb olur.

Hava xYttindYki gYrginlik tac hadisYsinin baコlanc gYrginliyindYn 輟x olduqda tac itkilYrinin kYskin artmas©na sYbYb olur. 春raf mhitin meteoroloji コYraiti hava xYttindY tac itkilYrinY YhYmiyyYtli tYsir edir. Yant©lar (yaコ, qar, s©rs©ra, コeh, コaxta, buz baama vY s.) elektrik sahYsi intensivliyinin yerli art©m©na vY tac hadisYsindYn yaranan itkilYrin 輟xalmas©na gYtirir. Bu hadisY yerli taclanma adlan©r.

T瀋 hadisYsindYn yaranan aktiv gc itkilYrini HX gYrginliyinin sYviyyYsindYn as©l© olaraq aコadak© dsturla hesablamaq olar:

µ §
burada µ § ィC Unom gYrginliyindY tac hadisYsindYn yaranan xsusi itkilYr; â - qvvYtin st L ィC xYttin uzunludur.

220 kV vY daha yksYk gYrginlikli hava xYtlYrindY tac itkilYrini nominal gYrginlikdYn vY hava コYraitindYn as©l© olaraq xsusi itkilYrY (µ §, kVt/km) YsasYn tYyin edirlYr.

DYqiq mYlumatlar olmad©qda tac itkilYrini hesablamaq çn cYdvYl 2.3-dYn istifadY etmYk tsiyY olunur:
CYdvYl 2.3 Tac hadisYsinin xsusi gc itkilYri
HX

gYrginliyi,

kV

Naqilin


markas©Xsusi gc itkilYri, µ §, kVt/kmyaxコ© hava

qaryaコq©rov220ASO-3001,16,115,932,03302xASO-3001,24,816,938,25003xASO-5001,24,315,647,27504xASO-6005,818,464,0138,911508xASO-30010,244,4122,1320,6

Enerjisistemin gYrginlik rejimlYrinin operativ idarY edilmYsindY, sat©lan EE maya dYyYrinin, HX f.i.Y. tYyin edilmYsindY bu xYtlYrdYki gc vY enerji itkilYri haqq©nda obyektiv mYlumatlar olmal©d©r.
µ §

Burada i- hava コYraitinin indeksidir, belY ki, i=1 s©rs©raya, i=2 qarl© havaya, i=3 yaコl© havaya, i=4 yaxコ© havaya uyn gYlir; li ィC xYttin uzunlu; ti ィC i-ci hava コYraitinin il YrzindY davametmY mddYtidir.


11. Hava xYtlYrinin izolyatorlar©nda s©zma cYrYyanlardan yaranan itkilYr
TYlimatlara uyn olaraq s©zma cYrYyan©n©n izolyatorla minimal yolu atmosferin 輅rklYnmY dYrYcYsindYn as©l© olaraq normalaコd©r©l©r. Atmosferin 輅rklYnmY dYrYcYsi artd©qca zYncirdY izolyatorlar©n say© da mvafiq olaraq artmal©d©r. Atmosferin 輅rklYnmY dYrYcYsi çn yeddi sYviyyY tYyin edilmiコdir (cYdvYl 2.4) [7]:

- 1-ci n rayonlar sYnaye vY tYbii mYnコYli 輅rklYnmY mYnbYlYrinin tYsir zonas©na daxil olmayan meコYlYr, tundra, bataql©qlar, duzlaコmam©コ glYr;

- 2-ci n rayonlar - zYif duzlaコm©コ torpaql© rayonlar vY kimyYvi gbrYlYrin vY YkinlYrin kimyYvi emal©n©n tYtbiq olundu rayonlar;

- 3-7-ci n rayonlar - mxtYlif intensivlikli sYnaye tipli 輅rklYnmY mYnbYlYrinin tYsiri zonas©ndak© rayonlar.


CYdvYl 2.4 Atmosferin 輅rklYnmY dYrYcYsinin mxtYlif sYviyyYlYri çn s©zma cYrYyanlar©n©n minimal yolunun nisbi qiymYtlYri
Atmosferin

輅rklYnmY dYrYcYsinin sYviyyYsiMxtYlif gYrginlikli xYtlYr çn s©zma cYrYyanlar©n©n minimal yolunun nisbi qiymYtlYri6-35 kV110-220 kV330-750 kV1111211.141.0731.181.361.2941.371.611.6151.631.861.8661.842.212.2172.202.642.64

Atmosferin 輅rklYnmY dYrYcYsinin sYviyyYsindYn as©l© olaraq mxtYlif gYrginlikli xYtlYr çn zYncirdY izolyatorlar©n orta say© cYdvYl 2.5-dY verilmiコdir

Bir izolyatorda ayr©lan gc aコadak© dsturla tYyin olunur:


µ § ( 2.27 )
burada Uiz ィC bir izolyatora dºYn gYrginlik, kV; Riz ィC izolyatorun mqavimYti, kOm.

CYdvYl 2.5. Atmosferin 輅rklYnmY dYrYcYsinin sYviyyYsindYn as©l© olaraq mxtYlif gYrginlikli xYtlYr çn zYncirdY izolyatorlar©n orta say©

Atmosferin 輅rklYnmY dYrYcYsinin sYviyyYsiMxtYlif gYrginlikli xYtlYr çn zYncirdY izolyatorlar©n orta say©6102035110220330500111236121825211237151927311238162030411341020253552234102028406 2245122434497224615294059

Bir izolyatora dºYn gYrginliyin qiymYti cYdvYl 2.6-da verilmiコdir.


CYdvYl 2.6 Bir izolyatora dºYn gYrginliyin qiymYti
Atmosferin 輅rklYnmY dYrYcYsinin sYviyyYsiMxtYlif gYrginlikli xYtlYrdY bir izolyatora

dºYn gYrginliyin qiymYti, kV610203511022033050013.55.85.86.710.610.610.611.623.55.85.86.79.18.58.510.733.55.85.86.77.97.97.99.643.55.85.85.16.46.46.48.251.82.92.95.16.46.46.47.26 1.82.92.94.05.35.35.35.971.82.92.93.44.24.44.44.9

重Ybiyyatda izolyatorun mqavimYti haqq©nda verilmiコ mYlumatlar bir-birindYn 輟x fYrqlidir vY atmosferin 輅rklYnmY sYviyyYsi ilY ba© deyildir.

Atmosferin 輅rklYnmY sYviyyYsindYn as©l© olaraq izolyatorun mqavimYtini hesablamaq çn aコadak© dstur tsiyY olunur:


µ § (2.28)
burada Np-atmosferin 輅rklYnmY sYviyyYsidir.

Bu dstura gY atmosferin 7-ci 輅rklYnmY dYrYcYli コYraitindY izolyatorlar©n normal iコi 55 kOm-a, 2-ci 輅rklYnmY dYrYcYli コYraitindY isY 1130 kOm-a mvafiqdir.

ンzolyatorda gYrginliyin sYviyyYsi aコadak© kimi tYyin edilir:
µ §
burada Unom-xYttin nominal gYrginliyi, Niz- fazada izolyatorlar©n say©d©r. Onda s©zma cYrYyanlar© ilY YlaqYdar izolyatorlarda EE itkilYrini aコadak© dsturla hesablamaq olar:
µ § (2.29)
burada Tm-hesabat drndY rtubYtli havan©n (duman, コeh, yaコ) davametmY mddYti, Nz- zYncirdY izolyatorlar©n say©d©r.

ンzolyator zYncirindY izolyatorlar©n say©n© tYyin edYndY nYzYrY almaq laz©md©r ki, hYr bir dayaqda ç YdYd izolyator zYnciri mcuddur. ヌay ke輅dlYri, avtomobil, dYmir yolu ke輅dlYrindY qoコa izolyator zYncirindYn istifadY olunur. MYsYlYn, 500 kV-luq anker dayanda 18 izolyator zYnciri (hYr fazada bir YdYd izolyator zYnciri) olur.

QiymYtlYndirmY hesabatlar© yerinY yetirYrkYn mxtYlif gYrginlikli hava xYtlYrindY 1 km-dY dayaqlar©n orta say©ndan istifadY etmYk olar. Bu halda izolyator zYncirlYrinin xsusi say©n© (nzYn) cYdvYl 2.7-yY YsasYn tYyin etmYk olar:
CYdvYl 2.7. MxtYlif gYrginlikli hava xYtlYrindY 1 km-dY dayaqlar©n orta say©
HX gYrginliyi, kV220110 35 20-6nzYn, YdYd/km9,8 12,9 23,4 46,8

Misal. Atmosferin 輅rklYnmY dYrYcYsinin 2-ci sYviyyYsinY uyn 110 vY 220 kV-luq 100 YdYd aral©q dayaqda (300 izolyator zYnciri) illik EE itkilYrini hesablamaq tYlYb olunur.

HYlli. (2.37) dsturuna YsasYn

µ § Î


2.10 cYdvYlinY YsasYn 2-ci 輅rklYnmY dYrYcYsinY uyn 110 kV xYttin fazas©nda -7 YdYd, 220 kV xYttin fazas©nda -15 YdYd izolyator olmal©d©r. Yaコ, コeh vY duman コYraitindY mumi davamiyyYt mddYtini 450 saat (5.14 % vaxt YrzindY) qYbul etsYk (2.38) dsturu ilY tYyin edirik:

µ § min.kVt.saat


µ § min.kVt.saat
12. Tranzit itkilYr
Elektrik gcvY enerjisinin tranzit ax©nlar©ndan yaranan gc vY enerji itkilYrinin hesabat© elektrik enerjisinY gY maliyyY (kommersiya) hesabatlar©n© yerinY yetirmYk vY EE ilY gc balanslar©n© proqnozlaコd©rmaq çn yerinY yetirilir [7].

Elektrik gcvY enerjisinin tranzit ax©nlar©ndan yaranan gc vY enerji itkilYrini aコadak© kimi hesablamaq olar:

-retrospektiv verilYnlYrY gY (retrospektiv hesabatlar);

-perspektivY (ay, rb, il) proqnozlaコd©r©lan verilYnlYrY gY (perspektiv hesabatlar).

Retrospektiv hesabatlar elektrik gcvY enerjisinin tranzit ax©nlar©ndan yaranan gc vY enerji itkilYrini ax©nlar©n faktiki qiymYtlYrinY gY tYyin etmYk vY bazar subyektlYrinY itkilYrY gY kompensasiyan©n hesablanmas© çn yerinY yetirilir.

Perspektiv hesabatlar elektrik gcvY enerjisinin tranzit ax©nlar©ndan yaranan gc vY enerji itkilYrini enerjisistemin iコ rejimlYrini planlaコd©rarkYn topdansat©コ bazar©n iコtiraklar©na itkilYrin kompensasiyas©n©n qiymYtini nYzYrY almaq çn yerinY yetirilir.

Elektrik gcvY enerjisinin tranziti dedikdY elektrik gcvY enerjisinin bir enerjisistemdYn digYrinY çncenerjisistemin elektrik コYbYkYlYri ilY rlmYsi baコa dºlr.

ヨz コYbYkYlYrindYn elektrik gcvY enerjisinin tranzitini hYyata ke輅rYn subyekt tranziter (tranziter-enerjisistem) adlan©r.

Tranzit gc tranziter-enerjisistemin gcY gY defisit hal©nda tranziter vY qYbul edYn enerjisistem aras©nda mumi gc ax©n©na; tranziter-enerjisistemin art©q gcY malik oldu hal©nda tranziter vY gctranziterin コYbYkYsinY rYn enerjisistem aras©nda mumi gc ax©n©na bYrabYrdir.

Bu tYrifdYn ayd©n olur ki, tranzit gc iki qiymYtdYn, yYni al©nan vY verilYn gcn Yn ki輅yinY bYrabYrdir.

Tranzit gc itkilYrini tranziterin コYbYkYsindY tranzit gc rejimindY vY tranzit gc olmad©qda yk itkilYrinin fYrqi kimi tYyin edirlYr. Onlar©n hesablanmas© aコadak© metodlarla yerinY yetirilY bilYr [7]:

-birbaコa hesablama metodu: コYbYkYnin hesabat sxemi vY tele錮 sistemlYrindYn al©nan dynlYrin rejim parametrlYrinY gY hYr bir saat kYsiyindY orta gc itkilYri tYyin edilir vY hesabat drndY elektrik enerjisi itkilYri gc itkilYrinin cYmi kimi tYyin hesablan©r:


µ §,
µ §
burada µ § vY µ § tranzit gc rejimindY vY tranzit gc olmad©qda gc itkilYri, t isY bax©lan zaman interval©d©r.

-gc (enerji) itkilYrinin normativ xarakteristikalar©na gY: tranziter コYbYkYsi rejimlYrinin variant hesablamalar© Ysas©nda tYyin olunan approksimasiyas©na gY itkilYrin gc (enerji) ax©nlar©ndan as©l©l©:


µ §,
adYtYn aコadak© formada ifadY olunur
µ §,
burada Ptr ィC tranzit gc, a1 vY a2 ィC sistemin mxtYlif rejimlYri çn bir s©ra hesabatlar©n nYticYlYrinin Yn ki輅k kvadratlar sulu ilY tYyin olunmuコ ikinci dYrYcYli polinomun Ymsallar©d©r;

-tranzit gc (enerji) ax©nlar©n©n normativlYrinY gY: mvafiq tranzit ax©nlara mtYnasib olaraq


µ §

burada µ §- digYr tranzit ax©nlar 0 olduqda i-ci tranzitin yaratd© itkilYr, µ §isY n sayda µ §-nin cYmidir.

Tranzit ax©ndan (i-ci) yaranan nisbi itkilYri aコadak© dsturla tYyin olunur:
µ §
Tranzit ax©n©n qiymYtindYn as©l© olan mumi tranzit itkilYr aコadak© dsturla tYyin olunur:
µ §
Birinci metod sutkan©n hYr saat© çn elektrik rejiminin iki hesabat©n© (tranzit ilY vY onsuz) tYlYb edir.

ンkinci metod elektrik rejimlYrinin birdYfYlik 輟xvariantl© hesabatlar©n© vY onlar©n Ysas©nda itkilYrin tranzit ax©nlardan as©l© xarakteristikas©n©n qurulmas©n© vY ya mxtYlif zaman kYsiklYri çn bir ne躡 xarakteristikas©n©n qurulmas©n© tYlYb edir.

ワ錮ncmetod tranziterin elektrik コYbYkYlYrinin kifayYt qYdYr stabil rejimlYri vY tranzit ax©nlar©nda mYqsYdYuyndur.

夙Yr hYr hans© zaman drndY enerjisistemin sxemi vY ya rejimi normativlYrin tYyin edildiyi sxem vY ya rejimdYn fYrqlYnirsY bu dr çn itkilYr bilavasitY hesablanmal©d©r.

Tranzit itkilYrin tYyin edilmYsi çn hesabat sxemi aコadak© コYrtlYri YmYlidir:

-tranzitin yerinY yetirildiyi btn コYbYkY elementlYrini ndY Yks etdirmYlidir;

-dalan dynlYri olmamal©d©r;

-hYr bir qonコu enerjisistem onunla tranziter enerjisistem aras©nda YlaqY xYtlYrindY gclYrin paylanmas©n© mYyyYn edYn fraqmentlY tYsvir olunmal©d©r.

13. Enerji itkilYrinin amper*kvadrat*saat funksiyal© elektron sayclar© ilY hesablanmas©
Masir elektron sayclar nYinki elektrik enerjisinin u輟tunu, hYm輅nin bir s©ra YlavY funksiyalar© yerinY yetirmYyY imkan verir [11].

Praktiki olaraq dnyan©n btn apar©c© istehsallar©n©n mikroprosessor sayclar© 妬tkilYrin hesablanmas©funksiyas©n© hYyata ke輅rmYyY imkan verir. Aコada yk rejimindY texniki itkilYrin hesabat©na imkan verYn sayclar©n Rusiyada Yn geniコ yay©lm©コ nmunYlYri verilmiコdir (xaricdY bu cr sayclar© YsasYn コYbYkY sayclar© adland©r©rlar).

摘ster MetronikaコirkYtinin sayclar©nda itkilYrin hesabat© alqoritmi. Gc transformatorlar©nda vY elektrik veriliコ xYtlYrindY elektrik enerjisi itkilYrinin dolay© yolla 錮lmYsi Alfa A1800, Alfa A3, Alfa A2 sayclar©n©n funksiyalar©ndan biridir.

摘nerqomerakonserninin C304 aktiv vY reaktiv EE sayclar©, EE cYrYyan drYlYrindYki btn istiqamYtlYrindY enerji itkilYrini tYyin edir ( http://www.energomera.ru/documentation/ce304_ot.pdf).

Frunze ad©na Nijniy Novqorod zavodu 輟xfunksiyal© EE sayclar©: マラム-4メフ.05フ. ェYbYkYnin hYr fazas©nda dYyiコYn cYrYyan©n bir periodu çn aktiv vY reaktiv gc itkilYrinin hesablanmas© bu dsturlarla apar©l©r:
µ §µ §

burada I, U ィC dYyiコYn cYrYyan©n periodunda cYrYyan©n vY gYrginliyin 錮lmº orta kvadratik qiymYtlYri; Inom, Unom ィC dYyiコYn cYrYyan©n periodunda cYrYyan©n vY gYrginliyin nominal orta kvadratik qiymYtlYri; -µ § EVX-dY nominal aktiv gc itkilYri; µ § - transformatorda nominal aktiv gc yk itkilYri; µ § - transformatorda nominal aktiv yksz iコlYmY itkilYri; µ § - EVX-dY nominal reaktiv gc itkilYri; µ §- transformatorda nominal reaktiv gc itkilYri; µ §- transformatorda nominal reaktiv yksz iコlYmY itkilYridir.

Sayc©n pasportunda verilmiコdir ki, itkilYrin 錮lmYsindY Ysas nisbi xYtan©n faizlY yol verilYn hYddi belY tYyin olunur:
µ §, µ § (3.1)
burada µ § - uyn olaraq cYrYyan©n vY gYrginliyin 錮lmYsindY yol verilYn Ysas nisbi xYtan©n hYddidir. Aktiv vY reaktiv gc itkilYrini 躡ndY yol verilYn Ysas nisbi xYtan©n hYddi ア2%-dYn art©q deyil.

鈍nkoteksistehsal© Merkuriy 233ART EE sayclar©. Texniki tYsvirY YsasYn (http://www.incotexcom.ru) bu sayc EVX vY gc transformatorlar©nda itkilYri qeyd etmYyY imkan verir. ンtkilYrin hesab© çn, EVX vY gc transformatorlar©n©n pasport mYlumatlar© vY ya コYbYkYnin 錮lmº parametrlYrindYn Ysas mYlumat kimi istifadY edilir.

ArbiterSistems3 コirkYtinin 1133A modelli 輟xfunksiyal© etalon sayc©. Haz©rda Rusiya bazar©nda olan Yn dYqiq EE sayclardan biridir: aktiv gcn 錮lmYsindY Ysas nisbi xYtan©n hYddi 0,025%-Y qYdYrdir.

Landis Gir コirkYtinin 銅YbYkYsayclar©nda itkilYrin hesabat© funksiyas© (line and transformer loss measurement) ZxQ,E850 seriyal© cihazlar©nda mcuddur.

Elektrik enerjisinin intellektual u輟tu sistemlYrindY sayclar©n yerlYコdirilmYsindY hYmin sayclar©n 妬tkilYrin hYsabat©funksiyas©n©n olmas©na diqqYt yetirmYk vY コYbYkY elementlYrindY itkilYrin hesabat©na praktikada mmkn qYdYr yksYk dYqiqliklY nail olmaq laz©md©r.

HYr bir elektrik veriliコ xYttindY enerji itkilYri belY ifadY olunur:


µ §
Elektrik veriliコ xYtlYri çn aktiv (PX) vY reaktiv (QX) gc itkilYri A2 sayc© ilY bu cr hesablan©r:
µ § µ §
burada Ii ィC zaman©n i an©nda tam cYrYyan©n qiymYti; RX ィC xYttin aktiv mqavimYti; XX ィC xYttin induktiv mqavimYtidir.

Sayclarda istifadY olunan hYsabat alqoritmi transformatorlarda itkilYri ayr©ca vY xYttdYki itkilYrlY birgY hesablama imkan verir.

Bundan baコqa elektrik enerjisi tYchizatlar© vY tYlYbatlar aras©nda mqavilYnin コYrtlYrinY gY, itkilYri hYm 杜sbYt iコarYsi ilY, hYm dY 杜YnfiiコarYsi ilY nYzYrY almaq olar.
14. Saycla gc transformatorunda itkilYrin hesabat©
Saycla gc transformatorunda itkilYrin hesabat©, bu itkilYrin transformatorun nominal gcnY faizlY nisbYti コYklindY verilir vY aコadak© kimi mYyyYn olunur. Aktiv itkilYr (µ §) gc transformatorda aktiv itkilYrin cYmi kimi mYyyYn olunur
µ §
burada µ §- aktiv yk itkilYri; µ §- aktiv yksz iコlYmY itkilYri.

Aコadak© alqoritmlYr Alfa A3, Alfa A2 tipli sayclar©n rYsmi tYlimatlar©ndan gYtirilib. ンtkilYrin, aktiv vY reaktiv enerji itkilYrinin qiymYtinin nYzYrY al©nmas© rejiminin qoコulmas© Alphaplus LV proqram paketinin kYyi ilY yerinY yetirilir.

ンtkilYr belY heablan©r. Proqramla transfotmatorun gcnn nominal qiymYti S濵 cYrYyan vY gYrginliyin nominal qiymYtlYrini nYzYrY almaqla, dolaqda µ § vY nvY i輙ikdY µ § nominal S濵gcndYn faizlY itkilYr daxil edilir; dolaqda yk itkilYrinin Snom nominal gcnY gYtirilmiコ µ § qiymYti hesablan©r:

µ §


Verilmiコ faizlYr (µ §) nYzYrY al©nmaqla i輙ikdY nominal Snom gcnY gYtirilmiコ yksz itkilYr µ § hesablan©r:
µ §

ンstifadY olunmuコ tarif zonalar©n© nYzYrY alsaq, yuxar©da gtYrilmiコ hesablamalar (Alfa A1800, Alfa A3, Alfa A2) sayclarla daim 錮lr vY se輅lmiコ variantdan as©l© olaraq 錮lmº enerji ilY cYmlYnY vY ya ondan x©la bilYr.

Reaktiv enerji itkilYri analoji hesablan©r. ェYrti sabit reaktiv yksz iコlYmY itkilYri gc transformatorunun x©コ©ndak© gYrginliyin ddncdYrYcYdYn as©l©l© kimi qYbul olunub.

CYrYyan© kYsilmYz funksiya ilY tYsvir edYndY elektrik enerjisi itkilYrini belY ifadY etmYk olar

µ §

burada Iokv ィC cYrYyan©n orta kvadratik qiymYtidir.



鄭mper-kvadrat saatfunksiyas© adi elektrik enerji sayclar©n©n mYlum gtYricilYri ilY yanaコ© olaraq, cYrYyan©n aコadak© dsturla hesablanan ortakvadratik qiymYtini mYyyYn etmYyY imkan verir:

µ §


NYticYdY paylay©c© elektrik コYbYkYlYrinin fiderlYrindY elektrik enerjisi itkilYrinin hesablanmas© çn 輟x YhYmiyyYtli olan yk qrafikinin forma Ymsal©n© aadak© kimi tYyin etmYk olur:

µ §.


Sayclarda vY 錮 sistemlYrindY 澱irbaコaelektrik enerjisinin 錮lmYsinY aid olmayan, hesablanma funksiyalar© コYbYkY modelinin olmas©n© nYzYrdY tutur.

Masir sayclarda çfazal© コYbYkYnin hYr fazas© çn コYbYkY elementinin ddqtblmodeli istifadY olunur:

µ § (3.2)
ェYbYkYnin uzununa elementindY, 錮 mddYtindY elekrtrik enerjisi itkilYri µ § aコadak© kimi olacaqd©r:
µ § (3.3)
ェYbYkYnin eninY elementlYrindY itkilYrin hesablanmas©nda dual dYyiコYnlYr istifadY olunur: fazalar©n 鍍orpaqke輅riciliyi vY faza gYrginliklYrinin volt-kvadrat-saat istilik impulslar©:
µ § (3.4)

Bu halda コYbYkYnin eninY elementlYrindY itkilYr µ §bu cr ifadY olunar:


µ § (3.5)
15. Yar©mstansiyalar©n xsusi ehtiyaclar© çn elektrik enerjisi sYrfi
Yar©mstansiyalar©n xsusi ehtiyaclar© yar©mstansiyada quraコd©r©lm©コ vY onun avadanl©n©n normal iコini vY xidmYt heyYtinin hYyat fYaliyyYtini tYmin edYn elektrik qYbuledicilYri tYrYfindYn elektrik enerjisinin istehlak©d©r [1-7].

Xsusi ehtiyac elektrik qYbuledicilYri 6-10/0,4 kV, gclyar©mstansiyalarda isY 35/0,4 kV gYrginlikli xsusi ehtiyac transformatorundan 380/220 V gYrginliklY qidalan©rlar.

Xsusi ehtiyaclar çn elektrik enerjisinin sYrfi bu transformatorlar©n 0,4 kV tYrYfindY quraコd©r©lm©コ saycla qeydiyyata al©n©r.

Yar©mstansiyalar©n xsusi ehtiyaclar© çn elektrik enerjisi sYrfinin normalaコd©r©lmas© ona nYzarYt vY planlaコd©rma, hYm輅nin qeyri-rasional sYrfiyyat yerlYrinin aコkar edilmYsi çn yerinY yetirilir. SYrfiyyat normalar© qvvYdY olan tYlimatlarda il YrzindY vahid avadanl©q çn vY ya bir yar©mstansiya çn min kVt*saatla verilir. HYmin tYlimatlarda hYm輅nin illik sYrfin mxtYlif tYコkiledicilYrinin aylar zrY paylanmas© da verilmiコdir.

Normalar©n YdYdi qiymYtlYri iqlim コYrtlYrindYn as©l©d©r.

Iqlim Iqlim tushunchasi oʻz ichiga muayyan hududda uzoq vaqt davomida yigʻilgan harorat, namlik, atmosfera bosimi, shamol, yogʻin va boshqa meteorologik parametrlar statistikalarini oladi. Ushbu parametrlarning uzoq vaqt emas, balki muayyan vaqtdagi holatlariga ob-havo deyiladi.
ヨlkYnin Yrazisi mxtYlif iqlim コYraitinY malik rayonlara bnr. Xsusi ehtiyaclar çn elektrik enerjisi sYrfinin bYzi tYコkiledicilYri btn rayonlar çn verilir. DigYr elektrik qYbuledicilYri çn sYrfin normalar© mlayim iqlim rayonu çn verilir vY digYr rayonlar çn bu normalar© tapmaq çn mlayim iqlim rayonu çn olan normalar© mvafiq temperatur Ymsallar©na vururlar. Temperatur Ymsallar© binalar©n q©zd©r©lmas© ィC kt1 vY avadanl©n q©zd©r©lmas© çn - kt2 verilmiコdir.

TYlimata gY yar©mstansiyada mxtYlif texnoloji YmYliyyatlar© hYyata ke輅rYn vY normalaコd©rma sullar©na gY iki qrupda birlYコdirilYn 23 n elektrik qYbuledicisini fYrqlYndirirlYr.

Birinci qrupa elektrik enerjisinin yksYk gYrginlikdYn as©l© olaraq bir yar©mstansiya çn normalaコd©r©ld© elektrik qYbuledicilYri aiddir.

Bu 16 elektrik qYbuledicisinin siyah©s© texnoloji funksiyalardan as©l© olaraq aコada verilmiコdir:

1. Binalar©n q©zd©r©lmas©

塾Yliyyat idarY etmY mYntYqYsinin (醤M) q©zd©r©lmas©

塾Yliyyat - sYyyar briqadalar©n (輯B) binas©n©n q©zd©r©lmas©

Qapal© paylay©c© quruluコlar©n (QPQ) q©zd©r©lmas©

Kompressor binas©n©n q©zd©r©lmas© (hava a軋rlar©n©n istifadY edildiyi yar©mstansiyalarda)

Havatoplay©c©lar©n q©zd©r©lmas©

1.6. YannsdrmY nasos binas©n©n q©zd©r©lmas© (220 kV vY daha yksYk gYrginlikli yar©mstansiyalarda)

1.7. Sinxron kompensatorlar©n yard©m qurlar©n©n binas©n©n q©zd©r©lmas©.

2. Ventilyasiya vY iコ©qland©rma

塾Yliyyat idarY etmY mYntYqYsinin ventilyasiya vY iコ©qland©r©lmas©

Xarici iコ©qland©rma

Akkumulyator binas©n©n ventilyasiyas©

Kompressor binas©n©n ventilyasiyas©

DigYr sYrf。ェki輅k tYmirlYr, gYrginliyin yk alt©nda tYnzimlYnmYsi qurlar©, distilyatorlar, qapal© paylay©c© quruluコlar©n ventilyasiyas©, aral©q otan ventilyasiyas© vY q©zd©r©lmas©.

Yar©mstansiyan©n idarYetmY sisteminY vY sinxron kompensatorun yard©m qurlar©na EE sYrfi .

Doldurma-bald©lma qurlar©na (sabit YmYliyyat cYrYyanl© yar©mstansiyalarada) EE sYrfi

塾Yliyyat drYlYrinY vY idarYetmY drYlYrinY (dYyiコYn YmYliyyat cYrYyanl© yar©mstansiyalarada) EE sYrfi

RabitY vY telemexanika aparatlar©na EE sYrfi

Sinxron kompensatorun yard©m qurlar©na EE sYrfi

ンkinci qrupa elektrik enerjisinin gYrginlikdYn as©l© olaraq bir avadanl©q çn normalaコd©r©ld© 23 n elektrik qYbuledicilYri aiddir.

Avadanl©n soyudulmas© vY q©zd©r©lmas©na sYrf.

Transformator vY avtotransformatorlar©n frlmYsi vY soyudulmas©

A軋rlar©n q©zd©r©lmas©

Ay©r©c© vY q©saqapay©c©lar©n intiqallar©n©n q©zd©r©lmas©

Q©zd©r©lmayan otaqlarda komplekt paylay©c© qurlar©n oyuqlar©n©n, rele コkaflar©n©n vY elektrik sayclar©n©n q©zd©r©lmas©

5.5. Ay©r©c©lar©n mhYrrik intiqallar©n©n q©zd©r©lmas©.

Hava a軋rlar© kompressorlar©n©n mhYrriklYrinin vY yaa軋rlar©n©n pnevmatik intiqallar©na EE sYrfi

Kompressorlar©n elektrik mhYrriklYrinY EE sYrfi.

Yaa軋rlar©n©n pnevmatik intiqallar©na EE sYrfi.

VerilYn siyah©da tYコkiledicilYr onlara iqlim コYrtlYrinin tYsir dYrYcYsinY gY verilmiコdir. TYlimata gY illik normalar©n aylar zrY 4 cr paylanmas© cYmi 1-Y bYrabYr olan 12 Ymsalla tYyin olunmuコdur.

binalar©n q©zd©r©lmas© çn ィC km1;

avadanl©n q©zd©r©lmas© çn ィC km2;

iコ©qland©rma çn ィC km3;

bYrabYr ィC km4.

EE sYrfinin obyektlYr zrY qruplaコd©r©lmas© daha praktikidir. MYsYlYn, hava a軋rlar©n©n istismar© ilY ba© tYコkiledicilYrin bir qrupda, sinxron kompensatorlarla ba© tYコkiledicilYrin digYr qrupda birlYコdirilmYsi. Bu nteyi-nYzYrdYn xsusu sYrfin alt© tYコkiledicisini ay©rmaq olar:

ワmumi stansiya sYrfi -1.1。ェ1.3, 1.6, 2.1,2.2 vY 3.

Transformatorlar©n frlmYsi vY soyudulmas©na EE sYrfi -5.1.

Avadanl©n q©zd©r©lmas©na EE sYrfi - 5.2-5.5.

Hava vY pnevmatik intiqall© yaa軋rlar©n©n iコinin tYminat©, kompressor binas©n©n q©zd©r©lmas© vY ventilyasiyas©na EE sYrfi - 1.4, 1.5, 2.4, 6.1 vY 6.2.

Sinxron kompensatorlar©n yard©m qurlar©na vY yard©m qurlar©n binalar©na EE sYrfi - 1.7 vY 4.4

Yar©mstansiyan©n idarYetmY sisteminY sYrf ィC 2.3, 4.1 - 4.3

Normalar gc transformatorlar©n©n gYrginliyinY (35; 110; 110/35; 220; 330; 500 kV) mvafiq olaraq 6 n yar©mstansiya vY 5 n avadanl©q (35; 110; 220; 330; 500 kV) çn tYyin olunmuコdur.


EE mumi yar©mstansiya zrY sYrfi
CYdvYl 4.1-dY mumi yar©mstansiya zrY sYrfin normalar© verilmiコdir. 7 tYコkiledicidYn 5-i zrY normalar bilavasitY btn alt© n yar©mstansiya çn, YmYliyyat idarY etmY mYntYqYsinin q©zd©r©lmas©, onun ventilyasiyas© vY iコ©qland©r©lmas© çn sYrf isY yaln©z birinci iki n yar©mstansiya çn verilmiコdir. DigYr dd n çn bu qiymYtlYr ayr©ca cYdvYldY binan©n tipi vY 錮sndYn as©l© olaraq verilmiコdir. Xsusi sYrfin normas© praktiki mYqsYdlYr çn 0,143 min kVt*saat/m2 qYbul edilY bilYr.
CYdvYl 4.1. ワmumi yar©mstansiya zrY sYrfin normalar©

ケSYrfin


tYコkiledicisiMxtYlif n YS-da sYrfin illik normalar©, min kVt*saat1234561醤M q©zd©r©lmas©, ventilyasiyas©, iコ©qland©r©lmas©14,320,20.143F0.143F0.143F0,143F2輯B binas©n©n q©zd©r©lmas©7,011180003QPQ q©zd©r©lmas©4,04,04,04,0444Xarici iコ©qland©rma00014,414,4165YannsdrmY binas©n©n q©zd©r©lmas©0,41,5361224,16DigYr sYrflYr2,22,23,37,17,47,47ンコaqland©rma vY digYr sYrflYrY, cYmi2,63,76,313.119,431,48醤M-li YS-da binalar©n q©zd©r©l-mas©na , cYmi18,324,24 0,143F18,4

0,143F18,4 0,143F20

0.143F9輯B-l© YS-da cYmi binalar©n q©zd©r©lmas©na 111522000
HYr n YS-da mumi yar©mstansiya zrY sYrfin normalar©n© aコadak© dsturla tYyin edirlYr [7]:
Wµ §=µ §(n醤M n輯B) µ §[µ § n醤M µ §n輯B 143µ §]µ §
burada n醤M vY n輯B 醤M-li vY 輯B-l© YS-©n say©, a7 vY a9 cYdvYldYki 7-ci vY 9-cu bYndlYrY mvafiq qiymYtlYr, C-8-ci bYnddY sabit tYコkiledici, F isY verilmiコ tip yar©mstansiyan©n binalar©n©n mumi sahYsidir.
Transformatorlar©n frlmYsi vY soyudulmas©na EE sYrfi
Transformatorlar©n frlmYsi vY soyudulmas©na EE sYrfi aコadak© xYtti as©l©l©qlardan tap©la bilYr:

-D tip soyutma sistemli transformatorlar çn µ §

-ヨ vY トヨ tip transformatorlar çn µ §

burada n vY µ §- mvafiq n transformatorlar©n say© vY mumi gcdr.


Avadanl©n q©zd©r©lmas©na EE sYrfi
Hava vY yaa軋rlar©n;n q©zd©r©lmas©na EE sYrfi cYdvYl 4.2-dY verilmiコdir.
CYdvYl 4.2. A軋rlar©n (hava/ya q©zd©r©lmas©na EE sYrfi normalar©
ンqlim rayonuEE sYrfi normalar©, ildY min kVt*saat /YdYd, avadanl©n kV-la verilmiコ gYrginliyindY

35110220330500ヌox soyuq13/1214/6517/18030/035/0Soyuq10/510,5/1815/7020/025/0Mlayim soyuq 9/0,79/2,212/1016/020/0Mlayim soyuq rtubYtli8,2/0,58,2/1,410/615/018/0Mlayim isti6/0,026 / 0,068/0,312/016/0Mlayim isti rtubYtli8,2/0,28,2 / 0,4510/2,015/020/0ンsti rtubYtli 5,3/05,3/06/09/014/0Q©zmar quru 4,2/0,014,2 / 0,026/0,19/012/0

Komplekt paylay©c© qurlar©n oyuqlar©n©n, xaricdY quraコd©r©lan rele コkaflar©n©n vY sayclar©n q©zd©r©lmas©na EE sYrfi normalar© cYdvYl 4.3-dY verilmiコdir. Ayl©q sYrfi tapmaq çn hYmin qiymYtlYr km2 Ymsal©na vurulur.

Ay©r©c© vY q©saqapay©c©lar©n q©zd©r©lmas©na EE sYrfi normalar© 35-110 kV avadanl©qlar çn ildY 1,1 min kVt*saat; 220 kV avadanl©qlar çn ildY 1,8 min kVt*saatd©r. Ay©r©c©lar©n, elektrik mhYrriklYri intiqallar©n©n q©zd©r©lmas© yaln©z 330-500 kV-luq YS-da hYyata ke輅rilir, normas© ildY 1,4 min kVt*saatd©r.

CYdvYl 4.3. Komplekt paylay©c© qurlar©n oyuqlar©n©n, xaricdY quraコd©r©lan rele コkaflar©n©n vY sayclar©n q©zd©r©lmas©na EE sYrfi
ヌox soyuqRele mhafizYsi vY avtomatika aparatlar©, sayc- lar vY a軋rlar©n ol-du oyuqRele mhafizYsi vY avtomatika aparatlar©n©n oldu oyuq Q©zd©r©lma-yan binada sayclar©n oldu oyuq

A軋rl© oyuqSoyuq2,00,91.53,3Mlayim soyuq 1,20,40,61,7Mlayim soyuq rtubYtli1,20,450,71,8Mlayim isti0,70,20,351.0Mlayim isti rtubYtli0,30.10,20,6ンsti rtubYtli 0,70,20,351,0Q©zmar quru 0,30,1ホト0,5

Hava a軋rlar© vY pnevmatik intiqall© yaa軋rlar©n©n iコinin tYminat© çn EE sYrfi
Hava a軋rlar© vY pnevmatik intiqall© yaa軋rlar©n©n iコinin tYminat© çn EE sYrfi a軋r©n tipindYn vY kompressorlar©n say©ndan as©l©d©r. Praktiki hesablamalar çn cYdvYl 4.4-dYn istifadY etmYk olar.
CYdvYl 4.4. Ay©r©c© vY q©saqapay©c©lar©n q©zd©r©lmas©na EE sYrfi normalar©
ケSYrfin

tYコkiledicisiGYrginlikdYn as©l© olaraq EE sYrfi normalar©351102203305001Kompressorlar©n elektrik mhYrriklYri (a1)4,57,59,026,030,62Kompressor binas©n©n q©zd©r©lmas© vY ventilyasiyas© (a2)1515,518,518,518,53Yaa軋rlarn©n pnevmatik intiqal© (a2)2,43,5000

CYdvYldYki avadanl©q çn EE sYrfinin mumi normativi ildY min kVt*saatla aコadak© dsturla hesablana bilYr:

µ §
burada µ §- hava a軋rlar©n©n say©, µ §- pnevmatik intiqall© yaa軋rlar©n©n say©, µ §- hava a軋rl© YS-©n say©d©r.


Sinxron kompensatorlar©n yard©m qurlar© vY yard©m qurlar©n binalar©na EE sYrfi
Sinxron kompensatorlar©n yard©m qurlar©na EE sYrfi normalar© sinxron kompensatorlar©n gcndYn as©l©d©r vY aコadak© as©l©l©qla kifayYt qYdYr dYqiq approksimasiya oluna bilYr:
µ §
burada µ §mvafiq olaraq sinxron kompensatorlar©n say© vY MVA ilY gcdr.

Yard©m qurlar©n binalar©na EE sYrfi sinxron kompensatorlar©n tipindYn as©l©d©r: KC tipli kompensatorlar çn bu sYrf ildY 39 min kVt*saat; KCB tipli kompensatorlar çn isY ildY 54 min kVt*saat-d©r.


Yar©mstansiyan©n idarYetmY sistemi çn EE sYrfi
Yar©mstansiyan©n idarYetmY sistemi çn EE sYrfi cYdvYl 4.5-dY verilmiコdir.

Yar©mstansiyan©n idarYetmY sistemi çn mumi EE sYrfi aコadak© dsturla hesablana bilYr:


µ §

Temperatur Ymsallar©. Binalar©n vY avadanl©n q©zd©r©lmas©na EE sYrfinin normalar©n© tYyin edYrkYn tYtbiq edilYn temperatur Ymsallar© cYdvYl 4.6-da verilmiコdir.

CYdvYl 4.5. Yar©mstansiyan©n idarYetmY sistemi çn EE sYrfi
ケSYrfin tYコkiledicisiYS-n©n tipinY gY sYrfin normas©,

min kVt*saat/il


1234561Doldurma-balma qurlar©3,36,016,544,1132,8132,82Akkumulyator binas©n©n ventilyasiyas©1,52,84,28,48,48,43DYyiコYn cYrYyan YmYliyyat drYlYri2,34,513,20004RabitY vY telemexanika aparatlar©1,94,88,726,243,852,55Sabit YmYliyyat cYrYyanl© YS-da cYmi (a5)6,713,629,478,7185193,76DYyiコYn YmYliyyat cYrYyanl© YS-da cYmi (a6)4,29,321,6000

CYdvYl 4.6. EE sYrfinin normalar© çn temperatur Ymsallar©


ンqlim rayonuEE sYrfinin normalar© çn temperatur Ymsallar©Binalar©n q©zd©r©lmas©na, kt1avadanl©n q©zd©- r©lmas©na kt2ヌox soyuq1,71,8Soyuq1,51,7Mlayim soyuq 1.251,5Mlayim soyuq rtubYtli1.21.4Mlayim isti1,01,0Mlayim isti rtubYtli1,21,4ンsti rtubYtli 0,50,3Q©zmar quru 0,80,7

Illik normalar©n aylar zrY paylanmas© cYdvYl 4.7-dY verilmiコdir


CYdvYl 4.7. Illik normalar©n aylar zrY paylanmas©
TYコkiledicinin ad©ンqlim rayonuAy

123456789101112Binalar©n q©zd©r©lmas©, km1ヌox soyuq11.210,111,210,811,10.8-0,810,811,210,811,2Soyuq12,711,512.712,36,5-。ェ-6,612,712,312,7Mlayim soyuq 15,213,715,213,013,014,715,2Mlayim soyuq rtubYtli15.914,315,911,311,315,415,9Mlayim isti19,017,219,03,73,718,419,0Mlayim isti rtubYtli15,914,315,911,3----。ェ11,315,415,9ンsti rtubYtli 36,014,014,036,0Q©zmar quru 23,821,54,03,923,023,8Avadanl©n q©zd©r©lmas©, km2ヌox soyuq13,512,213,510,01,8---9,013,513,013,5Soyuq15,013,615,07,8----4,015,014,615,0Mlayim soyuq 17,115,415,02,0----0,916,016,517,1Mlayim soyuq rtubYtli18,316,517,01,310,917,718,3Mlayim isti25,623,01,00,824,025,6Mlayim isti rtubYtli18,316,517,01,310,917,718,3ンsti rtubYtli 43,07,07,043,0Q©zmar quru 34,016,016,034,0ンコ©qlanma, km312,011,010,07,05,05,05,05,06,010,012,012,0Qalan elektrik qYbuledicilYri, km48,57,78,58,28,58,28,58,58,28,58,28,5

16. Elektrik enerjisinin hesaba al©nmas©nda xYtalar, kommersiya itkilYri vY burax©la bilYn qeyri-balanslar. ワmumi mddYalar

Metodik gtYriコdY elektroenergetika sistemlYrindY elektrik enerjisinin hesaba al©nmas© termini q©sa vY oxコar YvYzlYmYsi olan u輟t termini ilY ifadY olunur.

Enerji sistemlYrindY elektrik enerjisinin u輟ta al©nmas©nda Ysas mYqsYd onun istehsal vY istehlak hYcmlYrinY nYzarYti, hYm輅nin energetikada idarYetmYnin btn sYviyyYlYrindY aコadak© texniki-iqtisadi mYsYlYlYri hYll etmYk çn drst mYlumatlar©
almaqdan ibarYtdir, o cmlYdYn:

-enerjitYchizat mYssisYlYri vY istehlaklar, hYmzinin AzYrbaycan Respublikas© SYnaye vY Energetika Nazirliyinin enerjitYchizat tYコkilatlar© aras©nda elektrik enerjisinY gY maliyyY hesablaコmalar©;

-gc vY elektrik istehlak© limitlYrinY riayYt edilmYsinY nYzarYt;

-btn gYrginlik siniflYrindY elektrik enerjisi planlaコd©r©lmas©, istehsal©n©n vY itkisinin mYyyYn edilmYsi;

-elektrik stansiyalar©nda yanacan xsusi sYrfiyyat©n©n mYyyYn edilmYsi vY planlaコd©r©lmas©;

-elektrik enerjisi istehsal©n©n, rlmYsinin vY paylanmas©n©n maya dYyYrinin mYyyYn edilmYsi.

U輟t sistemi aコadak© sahYlYr zrY elektrik enerjisinin miqdar©n©n tYyin edilmYsini tYmin etmYlidir:

-elektrik stansiyalar©nda generatorlar©n istehsal etdiyi;

-elektrik stansiyalar© vY yar©mstansiyalar©nda xsusi vY tYsYrrfat ehtiyaclar© (ayr©ca) çn istehlak edilmiコ;

-enerjisistemin istehsal ehtiyaclar© çn istehlak edilYn;

-xYtlYr zrY vY bilavasitY elektrik stansiyalar©n©n コinindYn istehlaklara burax©lan;

-baコqa enerji sistemlYrinY rlmº, yaxud onlardan al©nan;

-elektrik コYbYkYsindYn istehlakya burax©lan;

-elektrik コYbYkYsinY mxtYlif sinifli gYrginliklYr zrY daxil olan;

-tranzit xYtlYr zrY rlYn (ayr©ca hYr bir istiqamYtY);

-ixraca rlYn.

Elektrik enerjisinin u輟ta alma vasitYlYrindYn gtYricilYrinin grlmYsi zaman© ancaq 錮 transformatorlar©n©n transformasiya Ymsallar© nYzYrY al©n©r.

Hesablama sayclar©n©n qoyulmas©, istismar© vY texniki xidmYti EnerjinYzarYt mYssisYlYrinin heyYti tYrYf©ndYn, texniki u輟t sayclar© isY elektrik stansiyalar©n©n vY elektrik コYbYkY mYssisYlYrinin (sonra - enerji obyekti) heyYti tYrYf©ndYn hYyata ke輅rilmYlidir.

ンkinci drYlYrin elektrik enerjisinin u輟ta al©nmas©n©n yoxlan©lmas© yerli rele mhafizYsi, avtomatika vY 輓Y xidmYti, yaxud elektrotexniki laboratoriyan©n heyYti tYrYfindYn yerinY yetirilmYlidir.

Elektrik enerjisini u輟ta alan ikinci drYlYrin yoxlan©lmas©n©n hYcmi vY drlyォRele mhafizYsi, elektroavtomatika vY ikinci drY qurlar©n©n yoxlan©lmas© zrY mumi tYlimatサda コYrh edilmiコ tYlYblYrY mvafiq olmal©d©r.

Elektrik enerjisinin u輟ta alma vasitYlYrinY xidmYt zaman©, qvvYdY olan ォElektrik qurlar©nm istismar© zaman© tYhlkYsizlik texnikas© qaydalar©サna mvafiq olaraq, iコlYrin tYhlkYsizliyinin tYmin edilmYsi zrY tYコkilati vY texniki tYdbirlYr yerinY yetirilmYlidir.

Elektrik enerjisinin hesablama (kommersiya) u輟tu - istehsal edilmiコ, hYm輅nin burax©lm©コ elektrik enerjisinin pul hesabat© çn apar©lan u輟tdur. Hesablama u輟tu çn qoyulmuコ sayclar hesablama sayclar© adlan©r.

Elektrik enerjisinin texniki (nYzarYt) u輟tu - elektrik stansiyalar©n©n, yar©mstansiyalar©n, mYssisYlYrin daxilindY elektrik enerjisinin sYrf olunmas©na nYzarYt çn, hYm輅nin btn gYrginlik sinifli elektrik コYbYkYlYrindY elektrik enerjisi itkisini analiz etmYk vY hesablamaq çn apar©lan u輟tdur. Texniki u輟t aparmaq çn qoyulmuコ sayclar, texniki u輟t (TU) sayclar© adlan©r.

Aktiv elektrik enerjisini hesaba alan sayclar, aktiv enerji sayclar© (sonra sayclar) adlan©r.

U輟t drYrzindY inteqrallanm©コ reaktiv gchesaba alan sayclar©, reaktiv gc sayclar© adland©rmaq (コYrti olaraq) laz©md©r.

Blok-stansiya - AzYrbaycan Respublikas© SYnaye vY Energetika Nazirliyinin tYsYrrfat tabe輅liyindY olmayan, enerji tYchizat tYコkilatlar©n©n elektrik qurlar© ilY elektrik コYbYkYlYri vasitYsilY YlaqYsi olan vY enerjisistemin dispet軻rinin operativ tabe輅liyindY olan elektrik stansiyas©d©r.

ヨl錮 vasitYlYrinin yoxlan©lmas© - metroloji xidmYt orqanlar© tYrYfindYn 錮 vasitYlYrinin xYtalar©n©n tYyin edilmYsindYn vY tYtbiq edilmYsi çn yararl©l©n©n qiymYtrlYndirilmYsindYn ibarYtdir.

ヨl錮 vasitYlYrinin DlYt yoxlanmas© - DlYr metroloji xidmYt orqanlar© tYrYfindYn apar©lan yoxlamad©r.

ヨl錮 vasitYlYrinin idarY yoxlan©lmas© - mYssisYnin metroloji xidmYt orqanlar© tYrYfindYn apar©lan yoxlamad©r.

ヨl錮 vasitYlYrinin ilkin yoxlan©lmas© - onun istehsaldan, yaxud tYmirdYn burax©lmas© zaman© apar©lan birinci yoxlanmas©d©r.

ヨl錮 vasitYlYrinin dryoxlan©lmas© - mYyyYn vaxt mddYtdYn sonra onun istismar© vY saxlan©lmas© zaman© apar©lan yoxlamad©r.

ヨl錮 vasitYlYrinin nbYdYnkYnar yoxlan©lmas© - onun dryoxlanma mddYtinin baコa 軋tmas©na qYdYr apar©lan yoxlamad©r.

Yoxlama dams© - 錮 vasitYsinY hYkk edilmiコ vY onun yoxlanma fakt©n© vY istifadYyY yararl©l©n© tYsdiqlYyYn iコarYdir.

Enerjisistemin tYsYrrfat ehtiyaclar© çn sYrf olunan elektrik enerjisi - Ysas istehsal© laz©mi dYrYcYdY tYmin etmYk çn, ancaq elektrik stansiyalar©nda istilik vY elektrik enerjisinin texnoloji istehsal prosesi, hYm輅nin elektrik enerjisinin rlmYsi vY paylanmas© ilY bilavasitY YlaqYsi olmayan, elektrik stansiyalar©n©n vY elektrik コYbYkYlYri mYssisYlYrinin balans©nda yerlYコmiコ kYk輅 vY qeyri-sYnaye bmYlYrin istehlak etdiyi elektrik enerjisidir.


17. Enerjisistemin elektrik コYbYkYlYrindY aktiv elektrik enerjisinin u輟tu

Enerjisistemin yar©mstansiyas©nda onun コinlYrinY baコqa enerji sistemlYrindYn, baコqa tYコkilatlar©n elektrik stansiyalar©ndan daxil olan, yar©mstansiyan©n コinlYrindYn bilavasitY istehlaklara burax©lm©コ, baコqa enerji sistemlYrinY verilmiコ vY yar©mstansiyan©n xsusi vY tYsYrrfat ehtiyaclar© çn sYrf olunan elektrik enerjisinin u輟tunu aparmaq çn hesablama sayclar© quraコd©r©lmal©d©r:

Enerjisistemin yar©mstansiyas©nda, onun コininY daxil olan elektrik enerjisini, enerjisistemin istehsal ehtiyaclar©na sYrf olunan elektrik enerjisini, hYm輅nin yar©mstansiyan©n mYxsus oldu enerjisistemin elektrik コYbYkYlYrinY burax©lan elektrik enerjisini u輟ta almaq çn texniki u輟t sayclar© quraコd©r©l©r.

HYr ay©n 1-dY yerli vaxtla 00 saatda yar©mstansiya zrY sayclar©n gtYricilYri zrY elektrik enerjisinin balans© tYrtib edilmYlidir.

Balansa aコadak© mYlumatlar daxil edilir:

-yarimstansiyan©n コinlYrinY daxil olan elektrik enerjisi (µ §);

-burax©lan elektrik enerjisi (µ §);

-yar©mstansiyan©n xsusi (µ §) vY tYsYrrfat (µ §) ehtiyaclar©na , eyni zamanda enerjisistemin istehsal ehtiyaclar©na (µ §) sYrf olunan elektrik enerjisi;

-yar©mstansiyan©n gc transformatorlar©nda EE itkisi (µ §)

Gc transformatorlar©nda elektrik enerjisinin itkisindYn baコqa balans©n btn tYコkiledicilYri hesablama vY texniki u輟t sayclar© ilY 錮lmYlidir.

Qeyri-balans©n faktiki (QB) qiymYtlYri (ay©n 1-nY 00 saata olan qiymYtlYr zrY) aコadak© ifadY zrY tYyin edilir [7].
µ § (5.1)

Qeyri-balans©n al©nm©コ qiymYtini qeyri-balans©n burax©la bilYn (QBbb) qiymYti ilY mqaisY etmYk laz©md©r. Bu zaman µ §olmal©d©r.

Qeyri-balans©n burax©la bilYn qiymYti aコadak© ifadY ilY tYyin olunur.
µ § (5.2)
burada µ §vY µ § - mvafiq olaraq daxil olan vY burax©lan elektrik enerjisini qeyd edYn i-ci 錮 kompleksinin orta kvadratik xYtas© (錮 kompleksinY daxil olan GT, CT vY sayclar©n dYqiqlik siniflYrinY mvafiq, %); µ §vY µ § - i-ci 錮 kompleksi ilY daxil olan vY burax©lan elektrik enerjisinin pay©; k - elektrik stansiyas©n©n コininY daxil olan elektrik enerjisini qeydY alan 錮 komplekslYrinin say©; m - burax©lm©コ elektrik enerjisini qeydY alan 錮 komplekslYrinin say©d©r.

i -ci 錮 kompleksinin orta kvadratik xYtas©n©n aコadak© ifadY zrY tYyin edilmYsinY icazY verilir:


µ § (5.3)

burada µ § - sayc©n xYtas©, µ §, µ §- cYrYyan vY gYrginlik transformatorlar©n©n dYqiqlik sinf©nY mvafiq olan xYtalar©, µ §- sayclar©n GT ilY birlYコdirilmY mYftillYrindY %-lY gYrginlik itkilYridir.

i-ci 錮 kompleksindYn burax©lan elektrik enerjisinin pay©n© aコadak© ifadY zrY tYyin etmYk laz©md©r:
µ § (5.4)
burada Wi -hesabat drndY i-ci 錮 kompleksindYn burax©lan elektrik enerjisinin miqdar©; µ §-hesabat drndY elektrik stansiyas©n©n コininY daxil olan (burax©lan) elektrik enerjisinin miqdar©d©r.

夙Yr faktiki qeyri-balans©n qiymYti onun burax©la bilYn qiymYtindYn art©q olarsa, bir ay YrzindY bunun sYbYblYri aコkar edilmYli vY aradan qald©r©lmal©d©r.

Balans©n tYrtib edilmYsinin nYticYlYri aktla rYsmilYコdirilmYlidir.

Elektrik enerjisinin u輟tunun avtomatlaコd©r©lmas©. Enerjisistemin elektrik stansiyalar©nda vY yar©mstansiyalar©nda elektrik enerjisinin u輟tunun avtomatlaコd©r©lmas© aコada gtYrilYn mYqsYdlYri hYyata ke輅rmYlidir:

- elektrik stansiyalar©n©n vY yar©mstansiyalar©n コinlYrindY elektrik enerjisi balans©n©n drstlynn yksYldilmYsi;

- sayclar©n gtYricilYrinin eyni vaxtda grlmYsi hesab©na elektrik enerjisinin kommersiya itkilYrinin azald©lmas©;

- informasiyalar©n emal© srYtinin art©r©lmas©;

- elektrik stansiyalar©n©n dispet軻r yk qrafiklYrinin yerinY yetirilmYsinY, o cmlYdYn enerjisistemin maksimum vY minimum yklYnmY saatlar©nda ona operativ nYzarYt.

Elektrik enerjisi u輟tunun avtomatlaコd©r©lmas©, bir qayda olaraq ktlYvi istehsal edilYn avtomatlaコd©r©lm©コ sistemlYrin tYtbiqi Ysas©nda hYyata ke輅rilmYlidir.

Enerji obyekti çn, elektrik enerjisi u輟tunun informasiya-錮 vY nYzarYt sistemlYrinin say© vY tipi, hYll edilYn tapコ©r©qlar©n say© vY nlYri ilY mYyyYn edilir.

Elektrik stansiyalar©nda vY elektrik enerjisi u輟tunun 輟xlu sayda sYpYlYnmiコ mYntYqYlYri olan iri qovコaq yar©mstansiyalar©nda qoyulan informasiya-錮 sistemlYri bir qayda olaraq, elektrik stansiyas© vY ya yar©mstansiya zrY elektrik enerjisi balans©n©n tYrtib edilmYsini avtomatlaコd©rmaq çn tYtbiq edilmYlidir.

ンnformasiya-錮 sistemlYrinin 軻viricilYri (mYlumatlar© qYbul edYn vY xsusi cihazlara rYn qur), sayclar©, elektrik enerjisinin hesablama vY texniki u輟tu çn istifadY olunur.


18. ヨl錮 sistemlYrinin xYtalar©n©n tYhlili
Elektrik enerjisini 輓Y kompleksi 錮 cYrYyan transformatorundan, gYrginlik transformatorundan, saycdan vY birlYコdirici mYftillYrdYn ibarYtdir (コYk. 5.1).

ヨl錮 kompleksinin burax©la bilYn xYtas© aコadak© ifadY ilY tYyin edilir.

µ § (5.5.)
burada µ § - CT, GT vY sayc©n nisbi xYtalar©, µ § - GT-nin ikinci tYrYf drYsindY gYrginlik itkisi, µ §- bucaq xYtalar© ilY YlaqYdar mumi cYrYyandan onun aktiv hissYsinin ayr©lmas©ndan yaranan nisbi xYta; µ §- tYsir edYn mxtYlif faktorlar©n tYsirindYn (gYrginliyin vY tezliyin meyli, Ytraf mhitin temperaturu, maqnit sahYsi vY digYr faktorlar©n tYsirilYrinin normalardan art©q fYrqlYndikdY) yaranan YlavY xYtad©r. 1.1 Ymsal© etalon qurlar vasitYsilY cihazlar©n metroloji yoxlama vaxt© yaranan xYtalar© vY digYr sYbYblYri nYzYrY al©r.

ヨl錮 kompleksinin burax©la bilYn xYtalar©n© (5.5) dsturu ilY tYyin etdikdY cihazlar©n nisbi xYtalar©n© adYtYn onlar©n dYqiqlik siniflYrinY bYrabYr qYbul edirlYr. DYqiqlik siniflYri isY cihazlar©n nominal parametrlYrinY yax©n yklYnmY zonas©nda xYtalar©n sYrhYd qiymYtlYrini mYyyYn edirlYr. ヨl錮 kompleksinin burax©la bilYn xYtas©n©n orta kvadratik コYkildY yaz©l©コ© vY µ § iコarYsi isY yaln©z onu gtYrir ki, tYsadfi xYtan©n qiymYti tYyin olunur. Real コYraitdY EE-nin hesaba al©nmamas© ilY YlaqYdar olan YhYmiyyYtli sistematik xYta da mcuddur.


ェYk. 5.1. Enerjinin qeydiyyat© 錮 kompleksinin qoコulma sxemi


Cihazlar©n dYqiqlik siniflYrinin istifadY olunmas© onu gtYrir ki, (5.5) dsturu ilY burax©la bilYn xYtalar diapazonunun sYrhYd qiymYtlYri tYyin olunur, lakin bir 輟x praktik mYsYlYlYrin hYllindY xYtalar©n mYyyYn ehtimala uyn diapazonunun tYyin olunmas© tYlYb olunur. MhYndis mYsYlYlYrinin hYllindY adYtYn ehtimal©n 0,95 etibarl©l©q sYviyyYsi istifadY olunur.

Kompleksin istYnilYn elementinin xYtas©n©n konkret qiymYti var vY bu qiymYt stabil yklYnmYdY  orta qiymYti Ytraf©nda 輟x az fluktuasiya edY bilYr. HYmin fluktuasiya (5.5) dsturunda µ §kYmiyyYti ilY nYzYrY al©n©r. ンstehsal©n texnoloji prosesi btn cihazlar©n ideal bYrabYr parametrlYrini tYmin edY bilmYz, ona gY dY istehsal zavodda yoxlama zaman© cihaz©n xYtas©n©n konkret qiymYtini tYyin etmYyib onun xYtas©n©n burax©la bilYn diapazona daxil olmas©na Ymin olurlar. Ona gY dY mYsYlYn, 1,0 dYqiqlik sinfi onu gtYrir ki, cihaz©n xYtas© ア1,0 % hYdlYrindYn kYnara xm©r, lakin hYmin diapazonun hans© ntYsindY olmas© mYlum deyil.

CT vY GT xYtalar©. DワンST 7746-ya gY CT burax©la bilYn xYtalar© CT-nun 100, 20 vY 5% yklYnmYsinY mvafiq olan ç ntYdY normalaコd©r©l©r. 0,5 vY 1,0 dYqiqlik sinifli CT xYtalar© bu ntYlYrdY アKCT; ア1,5KCT; vY ア3KCT hYdlYrindYn kYnara xmamal©d©r, burada KCT-cYrYyan transformatorunun dYqiqlik sinfidir. Bu onu gtYrir ki, ki輅k yklYnmYlYrdY CT faktiki xYtalar© dYqiqlik sinfindYn 1,5-3 dYfY 輟x ola bilYr. 0,2 dYqiqlik sinifli CT çn mvafiq ntYlYrin sYviyyYlYri アKCT; ア1,75KCT; vY ア3,75KCt olur.

CT xYtalar©n©n as©l©l©qlar© digYr analoq cihazlar©nda oldu kimi kYsilmYz xarakterlidir (コYkil 5.2).

ェYk. 5.2. CT burax©la bilYn xYtalar©n normalaコd©r©lm©コ sYrhYdlYri: 1-2 YyrilYri - 1 vY 3-4 YyrilYri 0.5 dYqiqlik sinifinY aiddir.
Real コYraitdY CT-n©n cYrYyan yklYri hYtta maksimal yklYnmYdY nominaldan xeyli az olur. Bu onunla izah olunur ki, avadanl©n nominal parametrlYrinin se輅lmYsi perspektivdY yklYrin artmas©na hesablanaraq yerinY yetirilir, hYqiqYtdY isY bir s©ra hallarda yklYnmY azala bilYr.

Bundan YlavY EE CT ilY 錮lmYsinin xYtalar© CT-nun cYrYyan yknn maksimal deyil, orta 錮lmº (ekvivalent) qiymYti ilY mYyyYn olunur ki, bu qiymYt dY hYmiコY maksimal qiymYtdYn 輟x olmur:

µ § (5.6)
burada n ィC CT-nin cYrYyan grafikinin pillYlYrinin say©d©r.

NYticYdY CT-nin µ §zonas©nda iコlYmYsi YksYr hallarda tipik vYziyyYtidir. U輟t sisteminY tYlYblYr nteyi-nYzYrindYn bu vYziyyYt burax©la bilYn hesab oluna bilmYz, lakin hesabat itkilYrinin strukturu mYyyYn edilYrkYn faktiki iコ コYraitindY u輟t sisteminin mmkn xYtalar©n© bilmYk tYlYb olunur, 錮nki Yks halda xYtalar©n art©r©lm©コ qiymYtlYri sYhvYn kommersiya itkilYri kimi nYzYrdYn ke輅rilY bilYr.

Burax©la bilYn xYtalar sahYsinin iコ輅 oblast© µ §ntYsindY s©nan dz xYtlYrlY mYhdudlaコ©r. Bu zonan©n ortas©ndak© xYtt btn sistematik xYtan©, zonan©n sYrhYdlYri isY tYsadfi xYtalar©n diapazonunu mYyyYn edir. ェYkil 5.2-dYn gndykimi YksYr CT çn ki輅k yklYrin 錮lmYsi xYtas© mYnfi hissYdY yerlYコir.

Sistematik (µ §) vY tYsadfi (µ §) xYtalar©n CT-nun cYrYyan ykndYn (µ §) vY dYqiqlik sinfindYn (KCT) as©l©l©qlar© cYdvYl 5.1-dY verilmiコdir.

CYdvYl 5.1. CT cYrYyan xYtalar©n©n yklYnmY Ymsal©n©n dYrYcYlYri vY dYqiqlik sinifindYn as©l©l©qlar©
XYtan©n

nüµ § qiymYtlYri diapazonunda CT-nin yklYnmY Ymsal©n©n dYrYcYlYri 0.05 ィC 0.20.2 ィC 1.0µ §, nisbi vahidlYrdY-2.0 6.25 µ §-1.06 1.56 µ §µ §, nisbi vahidlYrdYb ( 1.0 - 1.25 µ § )b ( 0.81 - 0.31 µ §)

MYlum oldu kimi CT xYtas© nYinki onun cYrYyan ykndYn, hYm輅nin Om-la normalaコd©r©lan (nominal cYrYyanda normalaコd©r©lan yk YksYr CT çn 30 VA gcY mvafiqdir) ikinci tYrYf ykndYn as©l©d©r. Normalaコd©r©lm©コ yk artanda CT xYtas© mYnfi tYrYfY art©r.

CT-n©n cYrYyan yknn Ymsallar©n© hesablamaq çn nYzarYt olunan qoコulmalar©n yk qrafiklYri haqq©nda mYlumatlar© bilmYk laz©md©r, bu isY zYruri mYlumatlar©n hYcmini, xsusilY 輟xlu u輟t ntYlYri olan obyektlYr çn xeyli art©r©r. Yk qrafikinin inteqral xarakteristikas© olan doldurma Ymsal©ndan istifadY etdikdY (5.6) dsturu aコadak© コYkli al©r:

µ § (5.7)
burada µ §-nin qiymYti CT-nun birinci tYrYf drYsindY cYrYyan vY gYrginliyin nominal qiymYtlYrindY T mddYtindY u輟t ntYsindYn burax©lan elektrik enerjisinin qiymYtinY (W) gY tYyin olunur:

µ § (5.8)


burada W-nin qiymYti min kVt*saat, Unom-©n qiymYti kilovolt, ンnom-©n qiymYti isY amperlYrlY qoyulur.

(5.7) dsturundan gnr ki, CT-nin ekvivalent cYrYyan yklYnmY Ymsal©nn qiymYti orta qiymYtdYn bkdr, ona gY dY CT-nin yklYnmYsi çn orta cYrYyan©n istifadY olunmas© xYtan© bir qYdYr art©r©r.

GYrginlik transformatorlar©n©n burax©la bilYn xYtalar©n©n sahYsinin sYrhYdlYri cYrYyan transformatorlar©ndan fYrqli olaraq ikinci tYrYf drYsinin yklYnmY Ymsal©n©n (µ §) btn diapazonunda eynidir (mYlumdur ki, GT çn birinci tYrYf drYsinin yklYnmYsi anlay©コ©n©n mYnas© yoxdur). GT-nin xYtas©n©n ikinci tYrYfin yklYnmYsindYn as©l©l© コYkil 5.3-dY verilmiコdir. Orta xYtt obyektdY istifadY olunan btn GT-n©n xYtalar©n©n riyazi glYmYsi (sistematik xYtas©), yan xYtlYr isY burax©la bilYn xYtalar sahYsinin iコ輅 oblast©n©n sYrhYdlYridir. Aコkard©r ki, GT-nin ikinci tYrYf drYlYrinin bk yklYnmYlYrindY xYta mYnfi oblasta srºr.

ェYkil 5.3. GT-nin burax©la bilYn xYtalar©n normalaコd©r©lm©コ sYrhYdlYri (0.5 dYqiqlik sinfi)


GT-nin gYrginliyin moduluna gY (µ §) vY tYsadfi (µ §) xYtalar©n©n コYkil 5.3-Y mvafiq dsturlar©n© aコadak© kimi yazmaq olar:
µ §

(5.9)


µ §

burada KGT ィC gYrginlik transformatorlunun dYqiqlik sinfidir.

GYrginlik transformatorlar©n©n ikinci tYrYf drYlYrinin yklYnmYsi, bir qayda olaraq, YhYmiyyYtlidir vY 輟x vaxt nominaldan 輟xdur. Bu hallarda obyektlYrdY istifadY olunan GT-nin orta xYtas© mYnfi sistematik xYtaya malikdir. 粛avY mYnfi xYtan© GT-nin ikinci tYrYf drYlYrindYki (birlYコdirici mYftillYr vY kabellYrdYki) itkilYr daxil edir. Praktikada bunlar burax©la bilYn qiymYtlYrdYn 輟x olur. Bu itkilYr bir tYrYfY tYsir edir, yYni saycdak© gYrginliyi GT-nin x©コ©ndak© gYrginliyY nisbYtYn azald©r, ona gY dY onlar©n (5.1) dsturunda sistematik xYta kimi nYzYrY al©nmas© sYhvdir. Bu xisusilY texniki u輟t sistemlYri çn aコkard©r, 輅nki bu sistemlYrdY belY itkilYrY nominal gYrginliyin 1,5 %-i qYdYr yol verilir.

CT vY GT bucaq xYtalar©. CYrYyan©n aktiv tYコkiledicisinin 錮lmYsinin CT vY ya GT-nin µ §, (dYqiqY) bucaq xYtas©nn tYsiri ilY コYrtlYnYn YlavY µ § xYtas©n© faizlY (µ §vYµ § xYtalar©n©n daxil oldu xYtan©n mumi iコarYsi) aコadak© dsturla tYyin edirlYr:


µ § (5.10)
burada µ § - nYzarYt olunan birlYコmYdY reaktiv gc Ymsal©d©r.

CT-nin burax©la bilYn bucaq xYtalar©n©n sahYsi burax©la bilYn cYrYyan xYtalar©n©n sahYsi kimidir. Lakin sahY daxilindY bucaq xYtalar©n©n yk xarakteristikalar©n©n yerlYコmYsi cYrYyan xYtalar©na nisbYtYn simmetrikdir, belY ki, Yn 輟x dolmuコ hissYlYrµ §olan aコa vY µ §-nin ki輅k qiymYtlYri zonas© olan yuxar© oblastlar©d©r. Normalaコd©r©lm©コ bucaq xYtas© 1,0 dYqiqlik sinfi çn 60 dYqiqY, 0,5 dYqiqlik sinfi çn isY 30 dYqiqYdir, yYni µ §. CT-nin bucaq xYtas©n©n tYsadfi vY sistematik tYコkiledicilYrini µ §-nin faktiki qiymYtindY cYdvYl 5.1-dY verilmiコ as©l©l©qlarla, lakin sistematik xYtan©n iコarYsini dYyiコmYklY tYyin edirlYr.

GYrginlik transformatorlar©n©n bucaq xYtalar©n©n xarakteristikalar© gYrginliyin modulunun 錮lmYsi xYtalar©n©n xarakteristikalar©na analoji yerlYコirlYr. GT-nin normalaコd©r©lm©コ xYtalar© 1,0 dYqiqlik sinfi çn ア40 dYqiqY vY 0,5 dYqiqlik sinfi çn ア20 dYqiqY tY輒il edir, yYni µ §. HYmin xYtalar©n gYrginlik transformatorlar©n©n real yklYnmYsinY mvafiq qiymYtlYri gYrginliyin modulunun xYtalar©na mvafiq olaraq (5.5-5.6 dsturlar©) tYyin edirlYr.

CYrYyan vY bucaq xYtalar©n©n as©l©l©qlar© eyni コYklY malik oldu çn onlar©n biri digYri ilY ifadY oluna bilYr. ヨl錮 kompleksinin instrumental xYtas©n©n sistematik vY tYsadfi tYコkiledicilYrinin hesabat qiymYtlYri aコadak© コYkildY olacaqd©r:


µ §

(5.11)


µ §
burada µ §- GT-nin ikinci tYrYf drYsindY gYrginlik itkisi, %; µ § vY µ § qiymYtlYri (5.1) cYdvYlinY YsasYn,µ § vY µ §qiymYtlYri isY (5.5) vY (5.6) dsturlar©na YsasYn tYyin edilir.

GT-nin ikinci tYrYfindY faktiki gYrginlik itkilYri haqq©nda mYlumatlar olmad©qda onlar©n qiymYtini burax©la bilYn qiymYtlYrY bYrabYr qYbul edirlYr: texniki u輟t çn 1,5%, hesabat u輟tu çn GT-nin dYqiqlik sinfinin yar©s©.

CT-nin ki輅k cYrYyan yklYrindY bucan 錮lmYsindY xYtalarµ § msbYtY tYrYf, GT-nin ikinci tYrYf drYsi 輟x yklYndikdY bucan 錮lmYsindY xYtalarµ § mYnfiyY tYrYf dYyiコir, nYticYdY hYr iki faktor µ §fYrqini 輟xaldaraq aktiv enerjini azald©r, reaktiv enerjini art©r©r, yYni enerjinin hesaba al©nmamas©n© art©r©r.

Elektrik sayclar©. ンnduksion sayclar©n yoxlanmas© zrY statistik mYlumatlara YsasYn belY nYticYyY gYlmYk olar ki, onlar aコa metroloji etibarl©l© malikdir vY bYzYn yoxlama aras© mddYtdY dY dYqiqlik sinfindYn kYnara x©r [7]. Yoxlanan sayclardan birfazal©lar©n 50%-i, çfazal©lar©n isY 25%-i normalaコd©r©landan 2-5 dYfY bk mYnfi xYtaya malikdir.

ンnduksion sayclar©n sistematik xYtalar©n©n %-lY qiymYti aコadak© dsturdan tap©la bilYr:
µ §

burada Ksayc- sayc©n dYqiqlik sinfi, Tson isY sonuncu s©naqdan sonra sayc©n iコlYmY mddYtidir.

Elektron sayclar çn µ §qYbul edilir. HYr iki tip sayclar çn tYsadfi xYtan©n qiymYti µ §dYqiqlik sinfinY bYrabYr qYbul edilir.

EE mYyyYn miqdar©n©n hesaba al©nmamas© induksion saycda diskin f©rlanma baコlamas© çn tYlYb olunan minimal cYrYyana mvafiq hYssasl©q hYddinin mcudlu ilY YlaqYdard©r. HYssasl©q hYddinin normalaコd©r©lm©コ qiymYtlYri mxtYlif dYqiqlik sinifli sayclar çn aコadak© cYdvYldY verilmiコdir.

Sayc©n dYqiqlik sinfi 0,5 1,0 2,0 2,5CYrYyana gY hYssasl©q hYddi, %0,30,4 0,451,0Aktiv gcY gY hYssasl©q hYddi, %0,25 0,34 0,38 0,85
ヨl錮 komplekslYrinin sistematik xYtalar©n©n elektrik enerjisi itkilYri ilY YlaqYsi. MYnfi sistematik xYtalar elektrik enerjisinin hYm obyektY daxil olmuコ, hYm dY obyektdYn burax©lan qiymYtini azald©r. Onlar©n bYrabYr qiymYtlYrindY hesabat itkilYrinY tYsiri msbYt olard©, belY ki, ki輅k yenidYn u輟ta al©nma tYmin olunard©. MYsYlYn, コYbYkYdY itkilYr 10% olduqda faydal© burax©lan enerji 90%-dir. 夙Yr btn 錮 komplekslYrinin sistematik xYtas© eyni, mYsYlYn, 1% olarsa onda コYbYkYyY daxil olan EE-nin 1%-i, コYbYkYdYn burax©lan EE-nin isY 0,9%-i hesaba al©nmayacaq. Bu isY onu gtYrir ki, mumi yenidYn u輟ta al©nma 1% - 0,9% = 0,1% olar. Lakin praktikada EE コYbYkYyY daxil oldu u輟t ntYlYrindY CT vY GT-nin dYqiqlik siniflYri daha yksYk, rejimlYri isY nominala yax©n oldu çn EE burax©lmas©n©n hesaba al©nmamas©, onun daxil olmas©n©n hesaba al©nmamas©na nisbYtYn xeyli 輟x olur ki, bu da obyektdY yekun u輟ta al©nmaman© コYrtlYndirir.
19. Kommersiya itkilYri
Kommersiya itkilYri iki Ysas sYbYblY コYrtlYnir: tYlYbatlar tYrYfindYn EE-nin orlanmas©; istehlak vY onun YniコinY nYzarYtdY 軋t©コmazl©qlar. Bu itkilYr mumi itkilYrin 躡tin formallaコd©r©lan tYコkiledicisidir, belY ki, YsasYn sosial vY tYコkilati faktorlarla YlaqYdard©r. Kommersiya itkilYrinY faydal© burax©lan EE-nin tYsiri onun bir hissYsinin sayclar©n gtYricilYrinY YsasYn tYyin edilmYsindY deyil, hesablama yolu ilY, sayclar©n gtYricilYrinin eyni vaxtda grlmYmYsi, bank YmYliyyatlar©nda sYhvlYr vY s. sYbYblYrlY YlaqYdard©r.

Sayclar©n gtYricilYrinin eyni vaxtda xar©lmamas© itkilYrin ayl©q qiymYtlYrini YhYmiyyYtli dYrYcYdY tYhrif edY bilYr, lakin illik qiymYtdY praktiki olaraq kompensasiya edilYcYk. Ona gY dY iコ輅 heyYtY ayl©q normativ itkilYr tYyin edilYrkYn ayl©q qiymYtlYrin fiziki sYbYblYrlY mYyyYn olunan mYyyYn hissYsinin digYr aylara krlmYsinY yol verilir. Bu halda il YrzindY ayl©q dzYliコlYrin cYmi s©fra bYrabYr olmal©d©r.

Kommersiya itkilYrinin sYviyyYsi hYm dY istehlaka nYzarYtin tYコkil olunmas©n©n keyfiyyYtindYn as©l©d©r:

-Yniコ sYnYdlYrindYki identifikasiya kodlar© ilY btn abonentlYrin konkret yar©mstansiyalara 澱aanmas©

-btn gYrginlik sinifli radial xYtlYrin baコ hissYlYrindY (0.4 kV da daxil olmaqla) texniki hesabat sayclar©n©n mcudlu. Bu, verilmiコ コYbYkYyY burax©lm©コ EE-nin bu コYbYkYyY qoコulmuコ tYlYbatlar tYrYfindYn YniコlYrY uynluq dYrYcYsini tYyin etmYyY vY bunun Ysas©nda kommersiya itkilYrinin sYviyyYsinin yksYk oldu コYbYkY mYntYqYlYrini mYyyYn etmYyY imkan verir;

-mfYttiコlYrin cYrYyan ykilY EE-nY gY YniコlYr aras©nda uynsuzlu aコkar edYn xsusi cihazlarla tYmin olunmas©;

-mfYttiコlYrin say© vY iコinin tYコkili.

Al©c©l©q qabiliyyYtinin aコa olmas© vY regionda Yhalinin mentaliteti YhYmiyyYtli faktordur. MYlumdur ki, kommersiya itkilYri hYyat sYviyyYsinin aコa oldu kYlYrdY bkdr. MYsYlYn, Hindistanda kommersiya itkilYri 25%-dYn 輟xdur. BYzi kYlYrdY kas©b mYhYllYlYrdY EE orlunun ictimai q©na sYbYb olmayan kollektiv orluq hallar© mcuddur. BYzYn belY yerlYrdY YhaliyY EE-ni orlamaq yollar©n© rYdYn pullu xidmYt gtYrYn mYslYhYt輅lYrY dY rast gYlmYk mmkndr. EnerjitYchizat idarYsinin iコ輅lYri, hYm輅nin rYhbYr kadrlar da bYzYn dYlYduzluqda iコtirak edirlYr.

1992-ci ildY Buenos-AyresdY apar©lm©コ islahatlar nYticYsindY 3512 iコ輅nin 1000 nYfYri dYlYduzluqla mbarizYyY cYlb olunmuコ, beコ il YrzindY 1 milyon sayc tYftiコ olunmuコ, 300 mindYn 輟x kas©b mºtYri YniコY mYcbur olunmuコ, bircY hesab YnilmYdikdY abonentin EE ilY tYchizat© dayand©r©lm©コ, enerjitYchizat idarYsinin dYlYduzluqda iコtirak etmiコ 60-dan art©q iコ輅si iコdYn azad edilmiコdir. NYticYdY beコ il YrzindY itkilYr 30%-dYn 11,7%-Y qYdYr azalm©コd©r.

1971-ci ildYn 1990-c© ilY qYdYr SSRン-dY hesabat itkilYri コYbYkYlYrY burax©lan EE-nin 9%-nY bYrabYr idi ki, bunun da 2.25%-i sabit itkilYr, 6.75%-i isY yk itkilYri idi. Hesabat itkilYrindY kommersiya itkilYrinin pay© 輟x ki輅k idi, ona gY ki, EE-nin mYiコYt abonentlYri tYrYfindYn ktlYvi orlanmas© çn sosial コYrtlYr yox idi. EE-nin sYnaye mYssisYlYri tYrYfindYn orlanmas© isY mumiyyYtlY mYnas©z idi, 錮nki EE-nin YnilmYsi çn vYsait mYrkYzlYコdirilmiコ qaydada hYyata ke輅rilirdi.


20. Elektrik enerjisinin burax©la bilYn qeyri-balanslar©
Hal-haz©rda istismar olunan 錮 komplekslYri qeyri-normal コYraitdY iコlYyirlYr. Bununla YlaqYdar onlar©n xYtalar© dYqiqlik sinfinY mvafiq olan xYtalardan xeyli 輟xdur. 釘urax©la bilYntermini bu halda birmYnal© deyil: mcud コYraitdY qeyri-balans©n bk qiymYti burax©la bilYndir (texniki izah olunand©r), EE-nin u輟t sistemi normaya gYtirilYndYn sonra isY qeyri-balans©n ki輅k qiymYti burax©la bilYndir. Ona gY dY burax©la bilYn qeyri-balanslar qismindY iki anlay©コ©n istifadY olunmas© mYqsYdYuyndur: u輟t cihazlar©n©n real iコ コYrtlYrinY mvafiq olaraq EE-nin texniki izah olunan qeyri-balans© (TQB) vY 錮 qurlar©n©n ideal parametrlYrinY vY iコ rejimlYrinY mvafiq olaraq EE-nin normativ qeyri-balans© (NQB).

TQB (NQB)-nin sistematik tYコkiledicisini mtlYq vahidlYrdY aコadak© dsturdan tYyin edirlYr:


µ § (5.12)
burada µ §vY µ §- mvafiq olaraq burax©lan (Wi) vY Yks iコarY ilY daxil olan (Wj) EE-ni qeyd edYn 錮 komplekslYrinin %-lY sistematik xYtalar©d©r (instrumental xYtalar). Burax©la bilYn mYnfi instrumental xYta msbYt burax©la bilYn qeyri-balansa mvafiqdir; m- burax©lan enerjinin u輟tu ntYlYrinin say©; n ィC daxil olan enerjinin u輟tu ntYlYrinin say©; µ §- mvYqqYti burax©la bilYn kommersiya itkilYridir.

(5.12) ifadYsi sonuncu toplanan nYzYrY al©nmadan obyektdY elektrik enerjisinin u輟tu sisteminin instrumental xYtas©n©n sistematik tYコkiledicisidir (hesaba al©nmaman©n orta qiymYti).

µ §vY yaµ §-nun bYrabYr qiymYtli u輟t ntYlYrinY (5.11) dsturunda hYmin ntYlYrdY mumi EE-ni istehlak edYn bir ntY kimi bax©la bilYr.

Qeyd etmYk laz©md©r ki, qeyri-balanslar©n hesablanmas©n© mtlYq vahidlYrdY yerinY yetirmYk daha sadY vY Yyanidir. Hesablamadan sonra istYnilYn kYmiyyYtY nisbYtYn faizlYri hesablamaq 躡tinlik tYtmir.

TQB (NQB)-nin tYsadfi tYコkiledicisini mtlYq vahidlYrdY aコadak© dsturdan tYyin edirlYr:
µ § (5.13)
buradaµ §-i-ci 錮 kompleksinin tYsadfi xYtas©, %; µ §-texniki itkilYrin hesablanmas© metodunun 0.95 etibarl©l©q ehtimal©na mvafiq olan tYsadfi xYtas©, %; µ §- texniki itkilYrin hesablanm©コ qiymYtidir.

(5.13) dsturunda k iコarYsi alt©ndak© birinci toplanan instrumental xYtan©n tYsadfi tYコkiledicisidir. Texniki itkilYrin hesablanmas©n©n xYtas©n©n yaln©z tYsadfi tYコkiledicisi var, ona gY dY o, yaln©z (5.13) dsturunda iコtirak edir. Burax©la bilYn kommersiya itkilYri yaln©z bir YdYdlY ifadY olunur, ona gY dY yaln©z (5.12) dsturunda iコtirak edir.

Metrologiyada hesab olunur ki, eyni tipli 錮 cihazlar©n©n faktiki xYtalar©n©n paylanmas© normal deyil, mntYzYm paylanma qanununa tabedir. Bununla YlaqYdar olaraq 0.95 etibarl©l©q ehtimal©na paylanma interval©n©n sYrhYdlYrinin hYr iki tYrYfindYn 2.5% uzaql©qda qiymYtlYr mvafiqdir ki, bu da 0.975 Ymsal©na mvafiqdir. (5.13) dsturunda 0.95 Ymsal© 0.975-in kvadrat©d©r.

µ §-nin eyni qiymYtli vY tYxminYn eyni EE istehlak edYn u輟t ntYlYri (mYsYlYn, mYiコYt abonentlYri vY ya hYr birinin istehlak© mumi istehlak©n 1%-dYn 輟x olmayan ki輅k mYssisYlYr) mumi istehlak gtYrilmYklY qruplara birlYコdirilY bilYr. Bu halda (5.13) dsturunda hYmin qrupa aid olan toplanan©n mYxrYcindY YlavY µ § vuru daxil edilir, burada k ィC qrupa daxil olan ntYlYrin say©d©r.

Cihazlar©n iコinin normativ コYrtlYri. 夙Yr CT-nin iコinin normal コYraiti kimi onun nominal cYrYyan©n©n faktiki maksimal qoコulma cYrYyan©na bYrabYrliyini, yYni µ § qYbul etsYk, onda µ §. Bu qiymYti (5.3) dsturunda yerinY yazsaq µ § al©nar. Lakin CT-nin nominal cYrYyanlar©n©n コkalas©n©n diskretliyi onu belY dYqiq se輓YyY imkan vermir. Ona gY dY µ §vY µ §- nin normativ qiymYtlYrini CT-nin cYrYyan yknn aコadak© ekvivalent qiymYtindY tYyin edirlYr:
µ § (5.14)
burada µ §- CT-nin nominal cYrYyanlar コkals©n©n diskretliyini nYzYrY alan Ymsald©r (onun tipik qiymYti 0.8-Y bYrabYrdir).

21. Elektrik enerjisi itkilYrinin tYhlili


Elektrik enerjisi itkilYrinin tYhlili aコadak© mYqsYdlYrlY yerinY yetirilir:

-texniki itkilYrin art©q oldu zonalar©n vY konkret elementlYrin aコkar edilmYsi;

-kommersiya itkilYrinin art©q oldu 6-20 kV fiderlYrin vY 0.4 kV xYtlYrin aコkar edilmYsi;

-parametrlYrin mxtYlif qiymYtlYrindY vY ya normativ xarakteristikalara gY mqayisYli hesabatlar Ysas©nda コYbYkYyY daxil olan vY コYbYkYdYn burax©lan EE-nin Ysas parametrlYrinin texniki itkilYrY tYsirinin qiymYtlYndirilmYsi;

-mxtYlif xidmYtlYr vY enerjitYchizat tYコkilatlar©n©n bmYlYri çn itkilYrin azald©lmas© zrY gtYricilYrin tYyin edilmYsi.

Texniki itkilYrin art©q oldu zonalar© vY konkret elementlYri itkilYrin hesablanmas© vY onlar©n strukturunun tYyin edilmYsi ilY aコkar edirlYr. Birinci yax©nlaコmada yk itkilYrinin mYnbYyi kimi cYrYyan s©xl©n©n 1 A/mm2-dan 輟x oldu xYtlYri, yksz iコlYmY itkilYrinin mYnbYyi kimi bir transformatorlu yar©mstansiyalarda maksimal yk rejimindY 50%-dYn, iki transformatorlu yar©mstansiyalarda isY 50%-dYn az yklYnmiコ transformatorlar se輅lir.

Kommersiya itkilYrinin art©q oldu 6-20 kV fiderlYrin aコkarlanmas©n© aコadak©lar©n mqayisYsi Ysas©nda yerinY yetirirlYr:

- fiderY burax©lan EE - Wb;

- fiderdY EE texniki itkilYrinin qeyri-mYyyYnlik interval©n©n yuxar© sYrhYdi - µ §;

- verilmiコ fiderdYn qidalanan tYlYbatlara faydal© burax©lan EE Wf.b.;

- EE itkilYrinin diapazonunun EE u輟tunun instrumental xYtalar© ilY コYrtlYnYn yuxar© sYrhYdi - µ §.

FiderdY kommersiya itkilYrinin tYminatl© (minimal) qiymYtini aコadak© dsturla tapmaq olar [1-7]:


µ §
Hesabat itkilYrinin コYbYkYnin yknn dYyiコmYsinY uynsuzlunu qiymYtlYndirmYk çn hYr ay çn aコadak© gtYrici hesablana bilYr:
µ §
burada Wb ィC mYxsusi tYlYbatlar çn コYbYkYyY burax©lan EE (mYxsusi tYlYbatlar çn コYbYkYyY burax©lan faydal© EE ilY コYbYkYdY itkilYrin cYmi); µ § - yksz iコlYmY itkilYri; µ §- iqlim itkilYri; µ §- yar©mstansiyan©n xsusi ehtiyaclar© çn EE sYrfidir.

Sonuncu dsturda mYrizYnin i躡risindYki kYmiyyYt µ §-a mtYnasib yk itkilYridir. 夙Yr hesabat itkilYrinin tYrkibinY kommersiya tYコkiledicisi vY istehlak olunmuコ EE-yY gY Yniコin aylar aras©nda paylanmas© daxil deyilsY, A kYmiyyYti btn aylar çn eyni olmal©d©r. A kYmiyyYti コYbYkYnin sabit sxemindY stabil qiymYtY malikdir. 夙Yr A-n©n qiymYti q©コ aylar©nda yay aylar©ndan 輟x olarsa, bu q©コ aylar©nda faydal© burax©lan EE-nin hesaba al©nmamas©n©, yay aylar©nda isY art©q hesaba al©nmas©n© bildirir.

MxtYlif xidmYtlYr vY bmYlYr çn itkilYrin azald©lmas© zrY miqdar© tapコ©r©qlar© itkilYrin tYコkiledicilYrinin tYminatl© qiymYtlYrinin hesablanmas© Ysas©nda tYyin edirlYr. Bunun çn aコadak© kYmiyyYtlYrdYn istifadY olunur:

- texniki itkilYrin qeyri-mYyyYnlik interval©;

- itkilYrin EE u輟tunun texniki izah olunan instrumental xYtalar© ilY コYrtlYnYn interval©;

- itkilYrin EE u輟tun normativ instrumental xYtalar© ilY コYrtlYnYn interval©.

ェYk. 6.1-dY itkilYrin strukturunun interval tYhlili, コYkil 6.2-dY daxil olan EE, faydal© burax©lan EE vY itkilYrin strukturu, cYdvYl 6.1-dY isY AzYrenerji ASC-nin bYslYyici コYbYkYlYrindY elektrik enerjisi itkilYrinin strukturu (milyon kVt*saat) verilmiコdir.

ェYk. 6.1. ンtkilYrin strukturunun interval tYhlili


CYdvYl 6.1. EES コYbYkYlYrindY EE itkilYri, milyon kVt*saat
ェYbYkYlYr,

kVHXTransf.

ykTransf.

ykszTransf.

cYmiCYmiワmumi

itkilYr-dYn ?xil olan

EE-dYn %-lY110263.750.4122.8973.309267.0644.621.3522064.9078.66525.0133.6898.59216.470.533054.4346.19834.1440.3496.50616.120.4850029.5095.80511.8717.6743.3767.250.22CYmi412.6021.0873.9395.01505.5384.462.56Tac itkilYri69.4511.600.33Yar©mstansiyalar©n xsusi sYrfiyyat©23.023.840.11ヨl錮 transformatorlar©nda EE itkilYri0.530.0880.00CYmi598.541003.02

ェYkil 6.2. Daxil olan EE, faydal© burax©lan EE vY itkilYrin strukturu


22. Elektrik enerjisi itkilYrinin azald©lmas© tYdbirlYri
Elektrik コYbYkYlYrindY elektrik enerjisi itkilYrinin azald©lmas© zrY tYdbirlYrin (ンAT) planlaコd©r©lmas© vY tYtbiqinin Ysas mYqsYdi itkilYr zrY plan tapコ©r©n©n yerinY yetirilmYsi vY imkan daxilindY elektrik enerjisinin texniki itkilYrinin faktiki qiymYtini verilmiコ コYbYkY çn optimal qiymYtY vY kommersiya itkilYrinin faktiki qiymYtini onlar©n burax©la bilYn sYviyyYsindYn 輟x olmayan sYviyyYyY 軋td©rmaqd©r.

TYコkilati tYdbirlYr ィC tYdbirlYr elektrik stansiyalar©n©n vY elektrik コYbYkYlYrinin iコ rejimlYrinin vY sxemlYrinin optimallaコd©r©lmas©, onlara texniki xidmYtin tYkmillYコdirilmYsi hesab©na elektrik enerjisi itkisinin azald©lmas©n© tYmin edir.

Texniki tYdbirlYr ィC elektrik enerjisi itkisinin azald©lmas©n© tYmin edYn elektrik stansiyalar©n©n vY elektrik コYbYkYlYrinin tikilmYsi vY yenidYn qurulmas© zrY hYyata ke輅rilYn tYdbirlYrdir. Texniki tYdbirlYr elektrik enerjisi itkilYrinin azald©lmas© zrY olan tYdbirlYrY vY itkilYrin azald©lmas© ilY mºayiYt olunan tYdbirlYrY bnr.

TYコkilat© tYdbirlYrdYn daha effektivlisi ­ yerinY yetirilYrkYn elektrik enerjisi itkisini mtlYq qiymYtcY daha 輟x azaldan©, texniki tYdbirlYrdYn isY - tYtbiqinY 躡kilYn xYrclYri daha q©sa mddYtdY YyYni hesab olunur.

Elektrik enerjisinin texniki itkilYrinin optimal sYviyyYsi ィC hesabat drndY elektrik コYbYkYsindY elektrik enerjiinin texniki itkilYri ilY itkilYrin azald©lmas© zrY texniki-iqtisadi cYhYtdYn Ysasland©r©lm©コ, btn tYtbiq edilmiコ tYdbirlYr nYticYsindY elektrik enerjisinin cYmi azalm©コ texniki itkilYrinin, hYm輅nin コYbYkYnin inkiコaf sxemindY nYzYrdY tutulmuコ texniki tYdbirlYrlY mºayiYt olunan azald©lan itkilYrin fYrqinY bYrabYrdir.

Elektrik enerjisinin kommersiya itkisinin burax©la bilYn sYviyyYsiィCelektrik qurlar©n©n quraコd©r©lma qaydalar©na mvafiq olan u輟t sisteminin xYtalar© ilY YlaqYdar olan kommersiya itkisinin qiymYtidir.

Al©nan effektin xsusiyyYtlYrindYn as©l© olaraq itkilYrin azald©lmas© tYdbirlYri (ンAT) dd qrupa bnr:

-elektrik コYbYkYlYri rejimlYrinin idarY olunmas©n©n tYkmillYコdirilmYsi zrY tYdbirlYr;

-elektrik コYbYkYlYri rejimlYrinin idarY olunmas©n©n avtomatlaコd©r©lmas© zrY tYdbirlYr;

-elektrik コYbYkYlYrinin yenidYn qurulmas© zrY tYdbirlYr;

-elektrik enerjisinin u輟tunun tYkmillYコdirilmYsi.

Sadalanan qruplar©n hYr birinY aid olan tYdbirlYrin tYコkilati vY texniki aspektlYri vard©r.

ンAT tYコkilati aspektlYrinY aiddir:

-proqram tYminat©n©n tYtbiq edilmYsi, ンAT-nin se輅lmYsi zrY hesablamalar©n apar©lmas© vY onlar©n iqtisadi gtYricilYrinin tYyin olunmas©;

-tYdbirlYr plan©n©n iコlYnib haz©lanmas©;

-itkilYrin bu vY ya digYr tYコkiledicisi zrY bmYlYrin cavabdehliyini mYyyYn edYn tYコkilati-sYrYncam sYnYdlYrinin burax©lmas© vY planda gtYrilYn mddYtlYrdY ンAT-nin yerinY yetirlmYsi;

-EE itkilYrinin azald©lmas© çn iコ輅 heyYtin stimullaコd©r©lmas©;

-ンAT zrY iコlYrin apar©lmas© vY onlar©n u輟tu, tYhlilinY nYzarYt sisteminin yarad©lmas©;

-zYruri avadanl©n al©nmas©, 軋td©r©lmas© vY quraコd©r©lmas© çn vYsait vY maddi resurslar©n ayr©lmas©;

-elektrik tYchizat© mqavilYlYrindY tYlYbatlar tYrYfindYn qvvYdY olan normativ sYnYdlYrY mvafiq olaraq reaktiv enerjinin istehlak© コYrtlYrinin qeyd olunmas©.

Yuxar©da sadalanan iコlYr ンAT deyil vY itkilYrin azald©lmas©nda ifadY olunan birbaコa effektY malik deyil.

ンAT texniki aspektlYrinY aiddir:

-elektrik コYbYkYlYri rejimlYrinin optimal idarY olunmas©n©n reallaコd©r©lmas©;

-EE itkilYrinin azald©lmas©n©n texniki vasitYlYrinin, elektrik コYbYkYlYrinin rejim parametrlYrinin tele錮 vasitYlYrinin vY rejimlYrin idarY olunmas©n©n avtomatik qurlar©n©n quraコd©r©lmas© vY iコY sal©nmas©;

-tYlYbatlar tYrYfindYn reaktiv enerjinin elektrik tYchizat© mqavilYlYrindY qeyd olunmuコ istehlak© rejimlYrinin reallaコd©r©lmas©.

Elektrik コYbYkYlYri rejimlYrinin idarY olunmas©n©n tYkmillYコdirilmYsi zrY tYdbirlYrY aコ©dak©lar aiddir:

-110 kV vY daha yksYk gYrginlikli elektrik コYbYkYlYrin©n reaktiv gcY vY gYrginliyY gY optimal rejimlYrinin reallaコd©r©lmas©;

-コYbYkYnin iコ輅 sxemindY elementlYr aras©nda gc ax©nlar©n©n yenidYn paylanmas© hesab©na EE itkilYrinin azald©lmas©n© tYmin edYn 軻virmYlYrin yerinY yetirilmYsi;

-dyndY reaktiv gc 軋t©コmazl© olduqda stansiyalar©n istifadY olunmayan generatorlar©n©n sinxron kompensator rejiminY ke輅rilmYsi;

-tYlYbatlarda gYrginliyin burax©la bilYn meyllYrindY 6-110 kV gYrginlikli radial コYbYkYlYrin qidaland©rma mYntYqYlYrindY gYrginliyin EE-nin minimal itkilYrini tYmin edYn tYnzimat©n©n yerinY yetirilmYsi;

- 6-35 kV-luq vY daha yksYk gYrginlikli コYbYkYlYrdY EE-nin minimal mumi itkilYri ilY tYlYbatlar© EE ilY tYmin edYn ntYlYrdY iki tYrYfdYn qidalanan 6-35 kV-luq xYtlYrin aralanmalar©;

-iki vY daha 輟x transformatoru olan yar©mstansiyalarda ki輅k yk rejimi zaman© transformatorlar©n drYdYn almas©;

-0.4 kV- luq コYbYkYlYrdY fazalar©n yknn bYrabYrlYコdirilmYsi.

Elektrik コYbYkYlYri rejimlYrinin idarY olunmas©n©n avtomatlaコd©r©lmas© zrY tYdbirlYr aコadak©lar©n quraコd©r©lmas© vY iコY qoコulmas©ndan ibarYtdir:

-gYrginliyin yk alt©nda tYnzim olunmas© qurgular© ilY tYchiz olunmuコ transformatorlar©n gYrginliyi avtomatik tYnzimlYyicilYri;

-mYnbYlYrdY reaktiv gcn avtomatik tYnzimlYyicilYri;

-tele錮 vasitYlYri.

Elektrik コYbYkYlYrinin yenidYn qurulmas© zrY tYdbirlYrY aコadak©lar aiddir:

-yar©mstansiyalar©n bnmYsi, コYbYkYlYrin yklYnmiコ hissYlYrinin yknn azald©lmas© çn YlavY HX vY transformatorlar©n qoコulmas©, yklYnmYsinin normallaコd©r©lmas© çn transformatorlar©n bir yar©mstansiyadan digYrinY yerinin dYyiコdirilmYsi, YlavY kommutasiya aparatlar©n©n daxil edilmYsi;

-enerjisistemin yar©mstansiyalar©nda kompensasiya qurlar©n©n iコY sal©nmas©;

-gYrginliyin tYnziminin texniki vasitYlYrinin (gYrginliyin uzununa-eninY tYnzimi transformatorlar©, voltart©r©c© trnsformatorlar, YAT qurgular© ilY tY tYchiz olunmuコ transformatorlar) iコY qoコulmas©.

Elektrik enerjisinin u輟tunun tYkmillYコdirilmYsi zrY tYdbirlYrY aコadak©lar aiddir:

-錮 transformatorlar© vY elektrik sayclar©n©n burax©la bilYn コYrtlYrlY (CT vY GT ikinci tYrYf drYlYrinin yklYnmYmYsi, tYlYb olunan temperatur コYrtlYrinin tYmin olunmas©, sayclar©n llYrinin vibrasiyas©n©n aradan qald©r©lmas©) iコinin tYmin olunmas©;

-錮 transformatorlar©n©n yaxコ©laコd©r©lm©コ xarakteristikalara vY faktiki yklYnmYyY mvafiq olan nominal parametrli transformatorlarla YvYz olunmas©;

-mcud u輟t cihazlar©n©n yaxコ©laコd©r©lm©コ xarakteristikal© cihazlarla YvYz olunmas©;

-YS-dan xan radial xYtlYrdY EE texniki u輟t cihazlar©n©n quraコd©r©lmas©;

-tYlYbatlarda hesabat u輟tu sayclar©n©n iコ コYraitinin periodik yoxlanmalar© vY EE orlunun aコkar edilmYsi.

Elektrik コYbYkYlYri rejimlYrinin idarY olunmas©n©n tYkmillYコdirilmYsi zrY tYdbirlYrin tYコkilati vY texniki aspektlYrinin Ysas mYzmunu. Reaktiv gcY vY gYrginliyY gY elektrik コYbYkYsinin qYrarlaコm©コ rejimlYrinin optimallaコd©r©lmaコ© xsusi optimallaコd©rma proqramlar© ilY yerinY yetirilir. Optimal rejimin dispet軻r tYrYfndYn apar©lmas© tele錮 sistemlYrindYn daxil olan mYlumatlar Ysas©nda onlinevY ya YvvYlcYdYn apar©lm©コ proqnoz hesabatlar Ysas©nda qurlar©n tYnzimi qrafiklYrinY gY off lineolaraq yerinY yetirilY bilYr.

Optimal rejimlYrin prosesin tempindY apar©lmas© daha effektivdir, 錮nki rejim haqq©nda proqnoz deyil, faktiki mYlumatlar istifadY olunur. BelY idarY etmYnin reallaコd©r©lmas© çn aコadak©lar zYruridir:

-コYbYkYnin mºahidYsinin qiymYtlYndirilmYsi vY YlavY tele錮 vasitYlYrinin optimal qoyulmas© yerlYrinin tYyin edilmYsi. BelY qiymYtlYndirmY xsusi proqramlarla yerinY yetirilYn vY コYbYkYni YlavY tele錮 vasitYlYri ilY tYmin etmYyY imkan verYn birdYfYlik YmYliyyatd©r;

-mYlumatlar©n daxil olmas© tezliyi ilY tele錮 vasitYlYrinin mYlumatlar© Ysas©nda コYbYkYlYrin rejimlYrinin hesablanmas©;

-vYziyyYtin qiymYtlYndirilmYsi proqramlar©ndan istifadY etmYklY faktiki rejim haqq©nda mYlumatlara Ysaslan©b transformasiya Ymsallar©na vY mYnbYlYrin reaktiv gcnY gY cari optimal rejimlYrin hesablanmas© vY onlar©n hYyata ke輅rilmYsi.

RejimY mYqsYdYuyn tYsirlYrin aコkarlanmas© çn tYnzimlYmY qursunun itkilYrY tYsir dYrYcYsinin tYdqiq olunmas©n© vY itkilYrY Yn 輟x tYsir edYn qurlar©n operativ idarY olunmas©n© hYyata ke輅rmYk laz©md©r.

ェYbYkYnin optimal iコ rejiminin se輅lmYsini adYtYn 輟xvariantl© hesablamalar Ysas©nda yerinY yetirirlYr. Xsusi olaraq mxtYlif gYrginlikli xYtlYrin daxil oldu konturlar©n aralanmas© imkan©n© nYzYrdYn ke輅rmYk laz©md©r.

ンstifadY olunmayan generatorlar©n sinxron kompensator rejiminY ke輅rilmYsini YlavY reaktiv gc mYnbYyini YldY etmYk çn hYyata ke輅rirlYr. BelY tYdbirin mYqsYdYuynlunu bu mYnbYnin istifadY olunmas© nYticYsindY itkilYrin azalmas©n© onun iコinY sYrf olunan EE sYrfi ilY mqayisY olunmaqla tYyin edirlYr.

Radial elektrik コYbYkYlYrinin qidaland©rma mYrkYzlYrindY (QM) iコ輅 gYrginliyin optimal qanunla idarY olunmas© 35-110/6-20 kV YAT vY tYsirlYnmYsiz 軻virgYc transformatorlar©n tYnzimlYmY imkanlar©ndan as©l©d©r. Bu halda Ysas meyar QM-dY gYrginliyin tYzimlYnmY qanunlar© (YgYr QM-dYki transformatorlarda YAT qursu quraコd©r©lm©コd©rsa) yaxud transformatorlarda quraコd©r©lm©コ iコ輅 budaqlanmalar (YgYr transformatorlarda tYsirlYnmYsiz 軻virgYc qursu quraコd©r©l©bsa) istehlaklarda gYrginliyin yol verilYn dYyiコmYlYri zaman© コYbYkYlYrdY elektrik enerjisi itkisinin minimum olmas©d©r.

6-35 kV-l©q xYtlYrin alma yerinin optimallaコd©r©lmas©, optimallaコd©r©lan コYbYkYdY vY onun ba© qalan hissYsini qidaland©ran enerjisistemin 110 kV vY ondan yksYk gYrginlikli Ysas コYbYkYsindY elektrik enerjisi itkisi nYzYrY al©nmaqla yerinY yetirilmYlidir. Amma btn gYrginliklYr sinfindYn ibarYt olan コYbYkYnin eyni vaxtda hesablanmas© 躡tin olduqda bYzYn 6-35 kV xYtlYrin alma yerinin optimallaコd©r©lmas© zrY hesabat©n sistemin Ysas コYbYkYlYrindYn ayr©l©qda yerinY yetirilmYsinY yol verilir.

ンki vY daha 輟x transformatoru olan yar©mstansiyalarda ki輅k yk rejimi zaman© transformatorlar©n birinin drYdYn almas©n© o zaman yerinY yetirirlYr ki, yksz iコlYmY itkilYri yk itkilYrindYn 輟x olsun. BelY alman© hYm ykn gecY minimumu saatlar©nda, hYm dY msmi drlYrdY hYyata ke輅rmYk olar.

0,38 kV-l©q elektrik コYbYkYlYrindY fazalar©n yknn bYrabYrlYコdirilmYsini 輟x yklYnmiコ fazalarda abonentlYrin bir hissYsinin az yklYnmiコ fazalara ke輅rilmYsi hesab©na hYyata ke輅rirlYr.

Elektrik コYbYkYlYri rejimlYrinin idarY olunmas©n©n avtomatlaコd©r©lmas© zrY tYdbirlYrin Ysas mYzmunu. Bir s©ra qurlar©n iコinin optimal rejimlYri elektrik コYbYkYsinin cari rejiminin yerli parametrlYri ilY mYyyYn olunur. Onlar©n tYnzimini avadanl©n bilavasitY quraコd©r©ld© yerdY avtomatik qurlarla hYyata ke輅rmYk mYqsYdYuyndur. Onlar©n qoyulmas©n©n effekti rejimin dYyiコmYsinin avtomatik izlYnmYsindY, yYni dispet軻rY nisbYtYn daha Ysasl© vY effektiv olmas©ndad©r.

ェYbYkYlYrin yenidYn qurulmas© tYdbirlYrinin Ysas mYzmunu. ェYbYkYlYrin yenidYn qurulmas©n© EE itkilYrinin sYviyyYsinin bax©lan parametrlYrdYn biri oldu, lakin bir qayda olaraq Ysas parametr olmad© kompleks コYrtlYrin nYzYrdYn ke輅rilmYsi Ysas©nda hYyata ke輅rirlYr. Ona gY dY belY yenidYn qurman© mYqsYdli ンAT-yY deyil, dolay© yolla itkilYrin azald©lmas© tYdbirlYrinY aid edirlYr.

Kompensasiya qurlar©n©n vY gYrginliyin tYnzim edilmYsinin texniki vasitYlYrinin iコY qoコulmas©n© gYrginliyin meyllYrinin normalaコd©r©lmas©, コYbYkYnin yk buraxma qabiliyyYtinin art©r©lmas© vY itkilYrin azald©lmas© çn hYyata ke輅rirlYr. Bu tYdbirin itkilYrY tYsirinin effektivliyini bu qurlars©z vY onlar©n iコlYdiyi halda hesabat itkilYrinin mqayisYsi Ysas©nda tYyin edirlYr.

EE u輟tunun tYkmillYコdirilmYsi zrY tYdbirlYrin Ysas mYzmunu.

ヨl錮 transformatorlar©n©n vY mcud u輟t cihazlar©n©n yaxコ©laコd©r©lm©コ xarakteristikalara malik transformatorlarla YvYz olunmas©n©, belY YvYz olunman©n prioritet ard©c©ll©n©, hYr bir cihaz©n dYyiコdirilmYsinin effektivliyinin qiymYtlYndirilmYsini cihaz YvYz olunmas© nYticYsindY EE hesaba al©nmamas©n©n (azald©lmas©n©n) hesablanmas© Ysas©nda yerinY yetirirlYr.

Yar©mstansiyadan xan xYtlYrdY elektrik enerjisinin texniki u輟t cihazlar©n©n qoyulmas© 35-110 kV radial xYtlYrin, 6-10 kV fiderlYrin vY 0.4 kV xYtlYrin baコ hissYlYrindY mYqsYdYuyndur. Bu cihazlar EE-nin faktiki qeyri-balanslar©n© tYyin etmYyY, EE itkilYrinin hesablanmas©n©n dYqiqliyini art©rma vY kommersiya itkilYrinin azald©lmas©na imkan verir. AdYtYn bu tYdbirY sYrf olunan vYsaitlYr bir ne躡 ayda ndouldur.

ンAT-nin yerinY yetirilmYsinY sYrf olunan vYsaitin effektivliyinin qiymYtlYndirilmYsi. 熟 sadY kriteriya  xYrcini YmY mddYtidir. Tutaq ki, EE itkilYrinin illik azald©lmas© µ §kVt*saat, avadanl©q al©narkYn EE qiymYti b manat/ kVt*saat vY avadanl©n qiymYti Q manat, amortizasiya ay©rmalar©, avadanl© xidmYt vY onun cari tYmirinY illik xYrclYr p% - d©r. Bu halda  xYrcini YmY mddYti - T aコadak© dsturla tap©la bilYr:


µ §
burada M ィC nYqliyyat xYrclYri, quraコd©r©lma vY montajla ba© YlavY xYrclYr, ンeff- manatla iqtisadi effektdir.
23. Elektrik enerjisi itkilYrinin normalaコd©r©lmas©
ワmumi mddYalar
Elektrik enerjisinin istehsal©na vY tYlYbatlara 軋td©r©lmas©na 躡kilYn xYrclYrY onun elektrik コYbYkYlYri ilY nYqlinY sYrfin (itkilYrin) dYyYri dY daxildir. EE tariflYri mYyyYn edilYrkYn tarifY daxil edilYn itkilYrin Ysasl© olmas©n© tYhlil etmYk laz©md©r. Aコkard©r ki, enerjitYchizat tYコkilatlar©nda itkilYrin azald©lmas© ehtiyatlar© mcuddur vY tarifY onlar©n faktiki qiymYtlYrinin daxil edilmYsi itkilYrin azald©lmas© zrY Ysasland©r©lm©コ tYdbirlYrin glmYsinY stimul yaratm©r. Bununla YlaqYdar olaraq tarifY Ysasland©r©laraq daxil edilYn itkilYrin (itkilYrin normativi) tYyin edilmYsi mYsYlYsi yaran©r. NormativdYn art©q itkilYr enerjitYchizat tYコkilatlar©n©n gYliri hesab©na YnilmYlidir.

ェYbYkYlYrin strukturunda vY 錮lYrindY YhYmiyyYtli fYrqlYr oldu çn hYr bir enerjitYchizat tYコkilat© çn itkilYrin normativi elektrik コYbYkYlYrinin sxemi vY rejimlYri, daxil olan, burax©lan EE u輟tunun xsusiyyYtlYri nYzYrY al©naraq tYyin edilYn fYrdi qiymYtY malik olur.

Elektrik enerjisi itkilYrinin normativi anlay©コ©. Normativ dedikdY mYssisYnin tYsYrrfat fYaliyyYtinin planlaコd©r©lmas© vY idarY olunmas©nda istifadY olunan maddi resurslar©n hesabat qiymYtlYri baコa dºlr. NormativlYr elmi cYhYtdYn Ysasland©r©lm©コ vY dinamik olmal©d©r, yYni istehsalatda tYコkilat-texniki dYyiコikliklYr mcud olduqda yenidYn nYzYrdYn ke輅rilmYlidir. Perspektiv vY cari normativlYri fYrqlYndirirlYr. Onlar©n tYyin edilmYsi çn praktikada ç metod istifadY olunur.

Analitik-hesablama metodu daha mtYrYqqi vY elmi cYhYtdYn Ysaslanm©コd©r. Bu metod ciddi texniki-iqtisadi hesablamalarla istehsal コYrtlYri vY maddi mYsrYflYrY qYnaYtin ehtiyatlar©n©n tYhlilinY Ysaslan©r.

TYcrbi-istehsalat metodundan texniki-iqtisadi hesablamalar©n yerinY yetirilmYsi hYr hans© sYbYbdYn mmkn olmad©qda (belY hesablamalar©n metodikas© olmad©qda vY ya mrYkkYb olduqda, obyektiv ilkin mYlumatlar©n al©nmas©nda 躡tinliklYr olduqda) istifadY olunur. NormativlYri s©naqlar Ysas©nda tYyin edirlYr.

Hesabat-stastistik metod Yn az Ysasland©r©lm©コd©r. NbYti plan drçn normalar bitmiコ drdY materiallar©n sYrfi mYlumatlar© haqq©nda hesabat-statistik mYlumatlara YsasYn tYyin olunur.


ンtkilYrin normalaコd©r©lmas© prinsiplYri
Yk itkilYri EE istehlak©ndan kvadratik as©l©d©r. YksYk gYrginlikli elektrik コYbYkYlYri EE-nin haz©rda oldundan daha bk istehlak©na hesablanaraq tikildiyi vY uzun mddYt dYyiコmYz qalmal© oldu çn EE-nin mºahidY olunan ilbYil artan istehlak© obyektiv olaraq yk itkilYrinin artmas©na gYtirYcYk. ンstismar olunan avadanl©qda yksz iコlYmY itkilYri praktiki olaraq sabit qalacaq. Bununla yanaコ© kiコik biznesin inkiコaf© ilY ba© daha ki輅k, YsasYn 0.4 kV gYrginlikli コYbYkYlYrin mYyyYn inkiコaf© mmkndr. Yeni 0.4 kV xYtlYrin tikilmYsi yk itkilYrinin kvadratik as©l©l© nisbYtYn azalmas©na gYtirir, xYtlYrin yeni mYntYqYlYrinin YlavY olunmas© isY kvadratik as©l©l© nisbYtYn artmas©na gYtirir.

Yk itkilYrinin artmas©n©n mtlYq vahidlYrdY kvadratik as©l©l© nisbi vahidlYrdY (faizlYrlY) xYtti as©l©l© mvafiqdir. MYsYlYn, tutaq ki, istehlak©n baza sYviyyYsi 100 vahiddir vY bu halda yk itkilYri 10 vahiddir (faizlY bu 10% edir). Tutak ki, istehlak artaraq 120 olub (yYni 1.2 dYfY art©b). BelY halda yk itkilYri 1.22=1.44 dYfY artaraq YvvYlki 10 vahiddYn artaraq 10*1.44=14.4 vahid olacaq. ンtki faizi isY µ § olacaq.

Yksz iコlYmY itkilYri mtlYq vahidlYrdY sabit qal©r, nisbi vahidlYrdY isY xYtti olaraq azal©r. NYzYri olaraq yk itkilYri vY yksz iコlYmY itkilYri bir-birinY bYrabYr olduqda mumi nisbi itkilYr istehlak©n artmas©na baxmayaraq sabit qala bilYr.

EE hesaba al©nmamas© cihazlar dYyiコmYdikdY mtlYq vahidlYrdY artacaq, CT-nin yklYnmYsinin artmas© ilY YlaqYdar olaraq nisbi vahidlYrdY bir qYdYr azalacaqd©r.

Praktikada yk itkilYri yksz iコlYmY itkilYrindYn 輟xdur, ona gY dY texnoloji itkilYrin btlkdY artmas© tendensiyas© var. 夙Yr itkilYrin azald©lmas© ehtiyatlar© nYzYrY al©nmazsa obyektiv olaraq itkilYrin normativinin ildYn-ilY artmas© ilY raz©laコmaq laz©md©r.

Bununla yanaコ© enerjitYchizat tYコkilatlar©nda itkilYrin btn tYコkiledicilYrinin, xsusilY kommersiya tYコkiledicisinin iqtisadi Ysasland©r©lm©コ azald©lmas© imkanlar© mcuddur. EE itkilYrinin normalaコd©r©lmas©n©n Ysas mYqsYdi hesabat itkilYrinin azald©lmas© trendinY nail olmaqd©r.

NormativlYrin verilmYsinin iki sulu mmkndr. Birinci halda normativ baza ilinin itkilYrinin azald©lm©コ qiymYti kimi tYyin olunur. HYr tYコkiledicinin azalmas© dYrYcYsi perspektiv normativin sYviyyYsinY nail olmaq çn tYyin edilYn hesabat drnn davametmY mddYtindYn as©l© olaraq tYyin olunur. Bu halda ンAT çn vYsaitin ayr©lmas© enerjitYchizat idarYsinin iコidir.

ンkinci halda ンAT çn maliyyY vYsaitinin tYlYbatlar©n hesab©na, onlar©n mara tYmin olunmaqla ayr©lmas©n© vY bu vYsaitin Ysas istehsal avadanl©n©n yenilYnmYsinY 躡kilYcYk xYrclYrdYn daha tez qaytar©lmas©n© nYzYrdY tutur.


24. ンtkilYrin normativ xarakteristikalar©
Radial コYbYkYlYr çn yk itkilYrinin xarakteristikas© aコadak© コYkildYdir [1-7]:
µ § (7.1)
BelY xarakteristika olduqda hesabat drnn davametmY mddYti D sutka YrzindY yk itkilYrini yaln©z コYbYkYyY burax©lan EE miqdar© W-yY gY tYyin olunur. A Ymsal©n© tapmaq çn yk itkilYrinin hesablanm©コ qiymYtindYn istifadY olunur:
µ § (7.2)
Yksz iコlYmY itkilYrinin xarakteristikas© aコadak© コYkildYdir:
µ § (7.3)
Bu dstura daxil olan C Ymsal© EE itkilYrinin avadanl©qda faktiki gYrginliklYr nYzYrY al©nmaqla hesablanm©コ qiymYtinY YsasYn

µ § (7.4)


dsturu ilY vY ya yksz gc itkilYrinY YsasYn aコ©dak© kimi tap©l©r:
µ § (7.5)
Radial コYbYkYdY itkilYrin normativ xarakteristikas© aコadak© コYkildYdir:

µ § (7.6)


burada µ § - hesaba al©nmayan EE; µ §- tac itkilYri; µ § - izolyatorlardan s©zma cYrYyanlar© nYticYsindY itkilYr; µ §- yar©mstansiyalar©n xsusi ehtiyaclar©na sYrf olunan EE-dir.

Radial コYbYkYlYr çn texniki itkilYrin xarakteristikalar©n©n sadYliyi (bilavasitY itkilYrin hesablanmas©n©n nYticYlYrinY gY) onunla izah olunur ki, bu コYbYkYlYrdY yk itkilYri yaln©z bir faktordan ィC コYbYkYyY burax©lan EE miqdar©ndan as©l©d©r.

Qapal© (bYslYyici) コYbYkYlYrdY isY itkilYr 輟xlu sayda faktorlardan as©l©d©r. Bundan YlavY belY コYbYkYlYrin rejimlYrinin xsusiyyYtlYrinY gY yk itkilYrinin as©l©l©nda xYtti hYdlYr vY sabit toplanan da mcud olur. Bununla YlaqYdar olaraq Ysas コYbYkYnin normativ xarakteristikalar© mrYkkYb コYkildY olur:
µ § (7.7)
Aij vY Bi Ymsallar©n©n al©nmas© çn bu halda bir hesablama kifayYt deyil vY faktorlar©n mxtYlif qiymYtlYrindY bir s©ra hesablamalar tYlYb olunur.

ンtkilYrin normativ xarakteristikalar© hYm輅nin tranzit ax©nlardan yaranan itkilYri dY tapma imkan verir. Bunun çn (6.6) dsturundan istifadY etmYklY itkilYri iki dYfY hesablay©rlar: tranzit mcud olduqda vY olmad©qda. ンki dYfY hesablanm©コ itkilYrin fYrqi tranzit itkilYri olacaq.

Misal. D=30 sutka YrzindY radial コYbYkYyY burax©lan EE miqdar© 500 milyon kVt*saat, yk itkilYri 25 milyon kVt*saat, yksz iコlYmY itkilYri 12 milyon kVt*saat olarsa itkilYrin normativ xarakteristikas©n© tap©n.

HYlli: (7.2) vY (7.4) dsturlar©na gY:

µ §

µ §


ンtkilYrin normativ xarakteristikas© aコadak© コYkildY olacaq:
µ §

25. ンtkilYrin hesablanmas©, tYhlili vY normalaコd©r©lmas© çn EETS proqram kompleksi


Yuxar©da ad© 躡kilYn metodlar Ysas©nda vY DELPHン proqramlaコd©rma sistemindY iコlYnmiコ 兎lektrンk enerjンsンnンn nYqlンnY sYrf olunan texnolojン ンtkンlYr -2010(EETS-2010) kompleksi texnoloji gc vY enerji itkilYrinin btn tYコkiledicilYrinin, yar©mstansiyalarda xsusi sYrfiyyat©n normalar©n©n, enerji tYsYrrfatlar©n©n faktiki vY burax©la bilYn qeyri-balanslar©n©n, gc vY enerji itkilYrinin normativ xarakteristikalar©n©n hesablanmas© çn tYyin olunmuコdur [12-15].

Proqram kompleksinin tYtbiq etmY sahYlYri operativ-dispe軻r, enerjinin sat©コ©, metroloji xidmYtlYr, PEェ, REェ, reqional DlYtenerji nYzarYtinin コYlYridir.

Enerji itkilYrinin hesabat©, tYhlili vY normalaコd©r©lmas© çn iコlYnmiコ proqram kompleksi aコag©dak© modullardan ibarYt olmal©d©r [3-5]:

EETS - 110-500, gYrginliyi 110 kV-dan 輟x olan qapal© elektrik コYbYkYlYrinin texniki enerji itkilYrinin hesablanmas© çn nYzYrdY tutulur.

EETS -TAC, gYrginliyi 110 kV-dan 輟x olan EVX-dY tac hadisYsindYn yaranan texniki enerji itkilYrinin hesablanmas© çn nYzYrdY tutulur.

EETS-110, gYrginliyi 35-110 Â olan radial elektrik コYbYkYlYrinin texniki itkilYrinin vY normativ xarakteristikalar©n©n hesablanmas© çn nYzYrdY tutulur.

EETS-10, gYrginliyi 6-35 kV olan elektrik コYbYkYlYrinin texniki itkilYrinin vY normativ xarakteristikalar©n©n hesablanmas© çn nYzYrdY tutulur.

EETS-04, gYrginliyi 0.4 kV olan elektrik コYbYkYlYrinin texniki itkilYrinin vY normativ xarakteristikalar©n©n hesablanmas© çn nYzYrdY tutulur.

EETS-XS, elektrik コYbYkYlYrinin vY yar©mstansiyalar©n avadanl©qlar©nda texniki itkilYrin vY yar©mstansiyalarda xsusi sYrfiyyat©n normativlYrinin hesablanmas© çn nYzYrdY tutulur.

EETS-NX, gYrginliyi 110 kV-dan 輟x olan qapal© elektrik コYbYkYlYrinin gc vY enerji itkilYrinin normativ xarakteristikalar©n©n hesablanmas© çn nYzYrdY tutulur.

EETS-QB, enerjinin qeydiyyat© sistemlYrindY 錮 cihazlar©n©n xYtalar© ilY YlaqYdar itkilYrin vY qeyri-balanslar©n hesablanmas© çn nYzYrdY tutulur.

EETS-HF, hesabat formalar©n©n gtYricilYrinin hesablanmas© çn nYzYrdY tutulur.


Enerjisistemin gYrginliyi 6-10 kV olan elektrik コYbYkYlYrindY elektrik enerjisinin nYqlinY sYrf olunan texnoloji sYrfin hesablanmas© proqram tYminat© 摘ETS 6-10”
6-10 kV vY 35-110 kV radial elektrik コYbYkYlYrindY elektrik enerjisinin rlmYsi çn texnoloji sYrfin hesablanmas© vY tYhlili proqram© ilkin mYlumatlar©n verilmYsindY qeyri-mYyyYnliyin nYzYrY al©nmas©na vY elektrik enerj©s© itkilYrinin qeyri-mYyyYnlik intervallar©n©n al©nmas©na, qYrarlaコm©コ rejimlYrin 輟xvariantl© hesabatlar© Ysas©nda itkilYrin hesabat©ndak© xYtalar© tYyin etmYyY imkan verir.

Radial elektrik コYbYkYlYrindY elektrik enerjisinin rlmYsi çn texnoloji sYrfin hesablanmas© vY tYhlili proqram© aコadak© hesabatlar© yerinY yetirir:

DynlYr vY budaqlar zrY daxil edilmiコ mYlumatlar©n tYhlili Ysas©nda bYzi mumi gtYricilYri (dynlYrin, budaqlar©n say©, gclYrin cYmi)

GYrginliklYr, element qruplar© (xYtlYr vY transformatorlar) zrY itkilYrin strukturunu, itkilYrin mYnbYyini (yk itkilYri, yksz iコlYmY itkilYri)

Fiderin dynlYrindY gYrginliklYri, budaqlarda aktiv vY reaktiv gc ax©nlar©n©, budaqlarda aktiv gc itkilYrini

Proqram hesabatlar© aコadak© ard©c©ll©qla yerinY yetirir:

fiderlYr zrY mYlumatlarln daxil edilmYsi

fiderlYr zrY sxemin formalaコmas©

fiderin dynlYri zrY aktiv vY reaktiv gclYrin formalaコmas©

fiderin qYrarlaコm©コ rejiminin hesablanmas©

fider zrY itkilYrin hesablanmas©

qidalanma mYnbYyi zrY itkilYrin ard©c©l yerinY yetirilmYsi

paylay©c© コYbYkY zrY hesabatlar©n ard©c©l yerinY yetirilmYsi

YGEェ zrY hesabatlar©n ard©c©l yerinY yetirilmYsi

ェYkil 8.1-dY PEェ-dY EE itkilYrini hesablamaq çn model verilmiコdir.

ンコlYnmiコ proqram tYminat©n©n iコinin drstlynyoxlamaq çn test sxeminY uyn fiderin birxYtli sxemi コYkil 8.2-dY verilmiコdir.

Fider haqq©nda mumi mYlumat pYncYrYsindY onun ad©, baコ hissYsindYn burax©lan enerji daxil edilir.

Fiderin sxemi haqq©nda mYlumatlar xYttin baコlanc© vY sonunun nrYsi, xYttin tipi (hava xYtti vY ya transformator) vY uzunlu, mYftilin markas©, transformatorlar©n yk balans mYnsubiyyYti コYklindY daxil edilir.


ェYk.7. EE itkilYrinin hesabat© çn verilYnlYr bazas©n©n haz©rlanmas©n©n blok-sxemi


ェYkil 8.1 PEェ-dY EE itkilYrini hesablamaq çn model

ェY麒l.8.2. Fiderin birxYtli sxemi.


Gc itkilYrinin hesablanmas© ilY yanaコ© olaraq elektrik enerjisi itkilYri dY hesablan©r. HYr bir fider zrY mYlumatlar cYdvYllYrdY saxlan©l©r, sonra isY qidalanma mYrkYzlYri, elektrik コYbYkY rayonlar©, btlkdY elektrik コYbYkYlYri zrY cYmlYnir ki, bu da nYticYlYrin tYhlilini asanlaコd©r©r.

Bu mYlumatlardan bir ne躡si (fiderin ad©, baコ hissYsindYn burax©lan enerji, hava xYttinin uzunlu) klaviaturadan YllY daxil edilir, qalanlar© YvvYlcYdYn haz©rlanm©コ mYyyYn siyah©lardan se輅lir vY ya sor sistemindYn rlr.

Fider zrY hesabatlar yerinY yetirildikdYn sonra hYmin pYncYrYdY EE itkilYrinin qiymYti dY Yks olunur.

RedaktY oluna bilYn sor sistemindYn istifadY olunmas© elektrik コYbYkYsinin sxeminin haz©rlanmas© vY hesablanmas© ©コini xeyli sadYlYコdirir vY srYtlYndirir.

Qeyd etmYk laz©md©r ki, ilkin mYlumatlar© daxil edYrkYn xYttin uzunlu, markas© vY digYr mYlumatlarda sYhv olarsa hesabatlardan YvvYl hYmin sYhvlYr haqq©nda mYlumatlar avtomatik olaraq verilir vY onlar©n aradan qald©r©lmas© tYlYb olunur.

Sor sistemi bmYsindY hava xYtlYri, transformatorlar vY s. コYbYkY elementlYri haqq©nda tipik mYlumatlar toplanm©コd©r (コYk.8.3). Bu bmY sxemin tYrtib olunmas© iコini asanlaコd©rmaq çn nYzYrdY tutulmuコdur. BelY ki, コYbYkYnin elektrik sxemi haqq©nda mYlumatlar© daxil edYrkYn bu bmYdYn hava xYtlYri, transformatorlar haqq©nda mYlumatlar se輅lYrYk avtomatik rlr vY sxemin haz©rlanmas© zaman© YllY y©lm©r. Qeyd etmYk laz©md©r ki, avadanl©n texniki xarakteristikalar© haqq©nda mYlumatlar©n topland© sor kitablar©ndan fYrqli olaraq bu bmYlYrdY yaln©z hesabatlar çn zYruri mYlumatlar daxil olunmuコdur. Hal-haz©rda enerjisistemdY xaricdYn al©nm©コ transformatorlar vY mYftillYrdYn dY istifadY olundu çn istifadY輅nin yeni al©nm©コ vY ya digYr elementlYr haq©nda mYlumatlar© da daxil edY bilmYsi imkan© vard©r.

ェYk.8.3. Sor sisteminin transformatorlar zrY mYlumatlar©

Yks etdirYn ekran formas©.


GYrginliyi 35-110 kV olan radial elektrik コYbYkYlYrindY texniki itkilYrin hesablanmas© proqram©
35-110 kV gYrginlikli radial elektrik コYbYkYlYrindY elektrik enerjisinin rlmYsi çn texnoloji sYrfin hesablanmas© vY tYhlili proqram© ilkin mYlumatlar©n verilmYsindY qeyri-mYyyYnliyin nYzYrY al©nmas©na vY elektrik enerj©s© itkilYrinin qeyri-mYyyYnlik intervallar©n©n al©nmas©na, qYrarlaコm©コ rejimlYrin 輟xvariantl© hesabatlar© Ysas©nda itkilYrin hesabat©ndak© xYtalar© tYyin etmYyY imkan verir.

GYrginliyi 35-110 kV olan radial elektik コYbYkYlYri nYzarYt 錮 gnlYri zrY vY digYr mYlumatlar mcud olmad© hallarda hesabatlar EETS 35-110 proqram tYminat© vasitYsilY apar©l©r. Bu halda hesabatlar radial elektik コYbYkYnin baコ hissYsindY mYlum nYzarYt 錮 gnlYri zrY mYlumatlara YsasYn hesablanm©コ btn sxemY aid edilYn forma Ymsal©na YsasYn yerinY yetirilir. ンlkin sxem haqq©nda mYlumatlar©n daxil edilmYsi vY hesablamalar©n yerinY yetirilmYsi EETS 6-10 proqram tYminat©na yax©nd©r. Proqramda reaktiv elektrik enerjisinin verilmYsindYki qeyri-dYqiqliklYr nYzYrY al©nm©コd©r.

35-110 kV gYrginlikli radial elektrik コYbYkYsinin nYzarYt 錮 gnlYri zrY mYlumatlar tYqdim olundu halda hesabatlar EETS 110-500 proqram tYminat© vasitYsilY apar©l©r.

EETS-35-110 proqram© ilkin mYlumatlar©n drstlynn yoxlanmas©, yklYrin paylanmas© Ymsallar©n©n modellYコdirilmYsi, 35-110 kV gYrginlikli radial Eェ qYrarlaコm©コ rejimlYrinin hesabat©, sahY zrY EE itkilYrin hesablanmas©, EE itkilYrinin qeyri-mYyyYnlik intervallar©n©n hesablanmas©, 35-110 kV gYrginlikli sahY zrY nYticYlYrin xar©lmas©, YGEェ zrY itkilYrin cYmlYnmYsi, YGEェ zrY itkilYrin hesablanmas©, 35-110 kV gYrginlik siniflYri zrY EE itkilYrinin strukturunun xar©lmas© bloklar©ndan ibarYtdir.

Fiderin sxemi haqq©nda mYlumatlar コYkil 8.4-dY verilmiコdir.

ェYkil 8.4. Fiderin sxemi haqq©nda mYlumatlar.


Sxemin tYrtib olunmas© iコini asanlaコd©rmaq çn コYbYkYnin elektrik sxemi haqq©nda mYlumatlar© daxil edYrkYn sor bmYdYn hava xYtlYri, transformatorlar haqq©nda mYlumatlar se輅lYrYk avtomatik rlr vY sxemin haz©rlanmas© zaman© YllY y©lm©r. Qeyd etmYk laz©md©r ki, avadanl©n texniki xarakteristikalar© haqq©nda mYlumatlar©n topland© sor kitablar©ndan fYrqli olaraq bu bmYlYrdY yaln©z hesabatlar çn zYruri mYlumatlar daxil olunmuコdur.
Enerjisistemin bYslYyici elektrik コYbYkYlYrindY elektrik enerjisinin nYqlinY sYrf olunan texnoloji sYrfin hesablanmas© proqram tYminat© 摘ETS 110-500”
110 kV vY daha yksYk gYrginlikli qapal© elektrik コYbYkYlYrindY elektrik enerjisi itkilYrinin hesablanmas© çn YvvYlcY yay vY q©コ xarakterik sutkalar©nda hYr bir saat çn 輓YlYri nYzYrY almaqla qYrarlaコm©コ rejimlYrin 輟xvariantl© hesabatlar© yerinY yetirilir.

Ekran formas©ndak© ンtkilYr-DeltaP-QR dymYsini s©xd©qda yay vY q©コ nYzarYt 錮lYri Ysas©nda hesablanm©コ gc itkilYrinin nYticYlYri mvafiq xanalara yklYnir (コYk.8.5).

ェYk.8.5. Yay vY q©コ nYzarYt 錮lYri Ysas©nda hesablanm©コ gc itkilYri
Hesabat©n nYticYlYri gYrginlik siniflYri vY tYrkb hissYlYrinY gY aコadak© コYkildY verilir:

Transformatorlarda, hava xYtlYrindY yk itkilYri;

110 kV vY daha yksYk gYrginlikli hava xYtlYrindY tac hadisYsi itkilYri;

Yar©mstansiyalar©n xsusi sYrfiyyat©

ヨl錮 transformatorlar©ndak© itkilYr

TYlimatlata gY bYslYyici elektrik コYbYkYlYrindY elektrik enerjisinin itkilYri xarakterik sutkalar metodu ilY yerinY yetirilir. Bu halda hesabatlar©n Ysas©n© yay vY q©コ nYzarYt-錮 gnlYrinin hYr bir saat©nda gYrginliyin, aktiv vY reaktiv gclYrin 錮lmº qiymYtlYri tYコkil edir.

ェYk.8.6. Hesabat drndY bYslYyici コYbYkYlYrdY elektrik enerjisi itkilYrinin strukturu
Hal-haz©rda 鄭zYrenerjiASC-dY nYzarYt-錮 gnlYrindY q©コ (dekabr ay©n©n 31-dY 04, 10, 19) vY yay (iyul ay©n©n 31-dY 04, 10, 22 saatlar©nda) minimal, orta vY maksimal rejimlYrY uyn olan 錮lYr emal olunur.

AzYrenerj© ASC zrY 輹lYr Ysas©nda emal olunmuコ mYlumatlar minimal, maksimal vY orta rejimlYrY mvafiq olaraq 2008-ci ilin yay nYzarYt 錮lYri çn Pm瑾=2418.8 MVt, Por=2064.8 MVt フツ Pmin=1606.4 MVt フツvY メm瑾=6 saat, メor=13 saat, メmin=5 saat mvafiqdir.

Q©コ yk qrafiki çn Pm瑾 =3423 MVt, Por =3062 MVt, Pmin =2218 MVt vY Tmax=7 saat, メor=12 saat, メmin=5 saat.

Bununla YlaqYdar olaraq yay vY q©コ sutkal©q 錮lYrY YsasYn EE itkilYrinin hesabat© bu ç rejim çn apar©l©r. Sutkan©n qalan saatlar© çn rejimlYrin modellYコdirilmYsi EES-nin mumi sutkal©q yk qrafikinin orta ykY nisbYtYn Ymsallar©na mvafiq yerinY yetirilir.

Elektrik enerjisi itkilYrinin hesablanmas© çn sutkal©q yk qrafikinin xarakterik hissYlYri metodundan istifadY olunmuコdur:
µ § (8.1)
burada ki, トWymin , トWyor , トWymax ィC コYbYkYnin dynlYrindY mYlum yklYrY YsasYn rejimin hesabat© proqram© ilY hesablanm©コ minimal, orta, maksimal rejimlYrin itkilYr, Te黐min , Te黐or ,Te黐max - nYzarYt sutkas©nda qrafikin xarakterik hissYsinin ekvivalent davametmY mddYtidir (saatlar©n say©).

µ § (8.2)


Xarakterik q©コ sutkas© çn gc vY enerji itkilYrinin hesabat©.

Xarakterik q©コ sutkas©n©n 04, 10 vY 22 saatlar©n©n yklYri çn gc vY enerji itkilYrinin hesabat© yerinY yetirilmiコdir ki, bu hesabatlar©n da nYticYsi vY gc itkilYrinin strukturu cYdvYl 8.1, 8.2, 8.3-dY verilir. Bu rejimlYrdY Ysas generasiya dynlYrinin gYrginliyi optimal qiymYtY yax©n verilmiコdir.


CYdvYl 8.1.Aコberon YGEェ xarakterik q©コ sutkas©n©n saat 04 çn (2218.30 MVt) gc itkilYrinin strukturu, min kVt*saat

______________________________________________________

Aktiv itkilYr

ェYbYkY HX Tr.yk. Tr.yksz. Tr.cYmi Reaktor KB vY SK Tac CYmi

110 7.14 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 7.14

220 1.98 0.72 2.87 3.59 0.00 0.00 0.00 5.57

330 0.89 0.36 0.88 1.23 0.00 0.00 0.00 2.12

500 2.02 0.26 0.48 0.74 0.00 0.00 0.00 2.77

Sum 12.03 1.34 4.23 5.57 0.00 0.00 0.00 17.60
CYdvYl 8.2. Abコeron YGEェ xarakterik q©コ sutkas©nda saat 10 çn (3062.5 MVt) gc itkilYrinin strukturu, min kVt*saat

_________________________________________________________

Aktiv itkilYr

ェYbYkY HX Tr.yk. Tr.yksz. Tr.cYmi Reaktor KB vY SK Tac CYmi

110 8.61 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 8.61

220 4.51 1.39 2.71 4.10 0.00 0.00 0.00 8.60

330 4.38 0.43 0.84 1.27 0.00 0.00 0.00 5.64

500 7.40 0.72 0.46 1.18 0.00 0.00 0.00 8.57

Sum 24.89 2.54 4.00 6.54 0.00 0.00 0.00 31.43

CYdvYl 8.3. Abコeron YGEェ xarakterik q©コ sutkas©nda saat 19 çn (3423 MVt) gc itkilYrinin strukturu, min kVt*saat

_______________________________________________________

Aktiv itkilYr

ェYbYkY HX Tr.yk. Tr.yksz. Tr.cYmi Reaktor KB vY SK Tac CYmi

110 9.67 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 9.67

220 7.93 2.02 2.60 4.63 0.00 0.00 0.00 12.56

330 3.04 0.42 0.81 1.23 0.00 0.00 0.00 4.27

500 5.29 0.56 0.45 1.02 0.00 0.00 0.00 6.31

Sum 25.93 3.01 3.86 6.88 0.00 0.00 0.00 32.80


Xarakterik q©コ sutkas©n©n eneri itkilYrinin cYdvYl 8.1, 8.2, 8.3-dY verilYnlYrY YsasYn hesabat©n©n nYticYlYri cYdvYl 7.4-dY verilir.
CYdvYl 8.4. Abコeron YGEェ xarakterik q©コ sutkas©nda enerji itkilYrinin strukturu, min kVt*saat
ェYbYkY, kVHXTr.yk.Tr.ykszCYmi110204.1800204.18220 113.5833.1265.34212.0433076.149.8420.22106.2500132.6613.5611.10157.32CYmi526.56§56.52§96.66§679.74§

Xarakterik yay sutkas© çn gc vY enerji itkilYrinin hesabat©.

CYdvYl 8.5., 8.6, 8.7-dY generasiya dynlYrindY gYrginliklYr 2008-ci ilin


Download 0.51 Mb.
1   2   3   4   5




Download 0.51 Mb.

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa



AZ蹴baycan respublンkasi 鄭Z蹴baycan elmン-T愁Qンqat V

Download 0.51 Mb.