Bino va inshoatlarga qo‘yiladigan asosiy talablar reja




Download 22.51 Kb.
Sana22.04.2022
Hajmi22.51 Kb.
#20169
Bog'liq
BINO VA INSHOATLARGA QO‘YILADIGAN ASOSIY TALABLAR


BINO VA INSHOATLARGA QO‘YILADIGAN ASOSIY TALABLAR

Reja:


  1. BINO VA INSHOOTLAR TA’RIFI

  2. BINOLARNING TUZILISHI

  3. BINOLARGA QO‘YILADIGAN ASOSIY TALABLAR

Fuqaro va sanoat binolari hamda inshootlari ko'rinishlari, fazoviy ko'rsatkichlari, vazifalari va ularga qo'yilgan talablar bo'yicha m a’lum ta’rif va tushunchalarga ega. Quyida shu masalani sodda va tushunarli ko‘rinishda ifodalash uchun tegishli ta’riflar va tushunehalar keltirilgan.


BINO — kishilaming biror ish faoliyatiga moMjallangan va moslashtirilgan, ichki fazoga-bo‘shliqqa ega bo'lgan yer usti inshooti.
INSHOOT — jamiyatning moddiy hamda ma’naviy ehtiyojlarini qondirish uchun kishilar tomonidan bunyod etilgan barcha qurilmalar.
M UHANDISLIK INSHOOTLARI — amaliy ish faoliyatida foydalaniladigan, binolarga aloqasi bo'lmagan inshootlar: to'g'onlar, ko'prikiar, televizion minora, tunellar, metropoliten, turli mahsulotlami saqlaydigan katta hajmdagi idishlar va boshq.
Binolar quyidagi qismlardan tashkil topishi mumkin:
1. Hajmiy eiementlar, ya’ni bino hajmining yirik qismlari (alohida xonalar, sanitariya kabinalari va h.k.).
2. Konstruktiv eiementlar, ya’ni bino tuzilishini belgilovchi asosiy qismlar (poydevorlar, devorlar, to'sinlar, qavatlararo yopmalar, yopmalar, tomlar va boshq.).
3. Qurilish ashyolari, ya’ni konstruktiv elementni tashkil etuvchi, nisbatan kichik qismlar (g'isht, beton, oyna, po'lat, armatura va boshq.).

Binolar quyidagi ko'rsatkichlarga binoan bir-biridan farq qiladilar:


1. Vazifasiga muvofiqligi, ya’ni bino qaysi jarayon (maqsad)ga mo'ljallangan bo'lsa, u shu jarayon talabiga to'liq javob berishi kerak (yashash uchun, mehnat qilish uchun qulay, dam olishga moslashgan va h.k.).
2. Texnik tomondan muvofiqligi, ya’ni bino kishilarni tashqi ta’sirlar (past yoki yuqori harorat, yog'ingarchilik, shamol va h.k.)dan to‘la asrashi, mustahkam va ustivor bo'lishi, ekspluatatsiya sifatlarini uzoq vaqtgacha saqlashi lozim.
3. Bino ko‘rinishi me’morchilik va badiiylik talablariga mos holda tanlanishi, uning tashqi (eksterper) va ichki (interper) ko‘rinishi chiroyli, shinam, atrof-muhit bilan uyg'unlashgan bo'lishi kerak.
4. Iqtisodiy jihatdan qulayligi, ya’ni bino va inshoot qurilishida mehnat sarfini kamaytirish, qurilish ashyolarini va vaqtni tejash ko'zda tutiladi.
Yuqorida ta’riflangan bino konstruksiyalariga bir necha xil tashqi va ichki kuchlar ta’sir etadi, ularning ta’riflari quyidagilardan iborat:
1. Tashqi kuchlar — bino elementlari (qismlari)ning xususiy og'irligi, shamolning ta’sir kuchi (muvaqqat yuklar), zilzila, uskunalaming tasodifiy buzilishi natijasidagi ta’sirlar va boshq;
2. Atrof-muhit ta’siri — tashqi harorat (konstruksiya chiziqli o'lchamlarining o'zgarishiga olib keladi), atmosfera va tuproq namligi ta’siri (qurilish ashyolarining xususiyatlarini o'zgarishiga olib keladi), havo oqimi yo'nalishining ta’siri (xona ichidagi mikroiqlimning o'zgarishiga olib keladi), quyosh nuri energiyasining ta’siri (qurilish ashyosi fizik-texnik xususiyatlarining o'zgarishiga olib keladi), havo tarkibidagi agressiv kimyoviy birikmalaming ta’siri (konstruksiyaning yemirilishiga va buzilishiga olib keladi), biologik ta’sir (mikroorganizmlar va qurt-qumursqalar konstruksiyani yemiradi), bino ichidagi yoki tashqarisidagi shovqin ta’siridan xonadagi normal akustik rejimning buzilishi.

Qor yuki. Qor yuki ko'p hollarda inshootlami avariya holatiga olib keladi. Qor yuklari gidromet xizmati yordamida tog'li rayon, notekis joylarda awaldan aniqlanadi. Respublikamizda qor, yomg'ir ma'Ium sharoitlarga bog'liq bo'lib, ulaming binolarga ta’siri me’yoriy ko'rsatkichlarda keltirilgan. Ularning ta’sirlari, asosan, bino va inshootlar konst ruksiyalarini loyihalash hamda hisoblashda alohida yuk sifatida inobatga olinadi. Shamol ta’siri. Dovul shamollari ko'pchilik muhandislik qurilmalarining vayron bo'lishiga sabab bo'ladi. Bino va inshootlarning shakli — ularning balandligiga qarab aerodinamik samarasi har xil bo'ladi. Bino tomi ikki nishabli bo'lsa, shamol keladigan tomoni ko'tarilishi mumkin. Binoning tomi yengil material bilan yopilganida esayotgan shamol kuchi uni og'irligidan ko'p kuch hosil qilib ko'tarib yuborishi mumkin. Binokor ustalar hamisha buni nazarda tutishlari lozim. Zilzila kuchi — zilzila paytida tebranishning binolarga ta’siri. Zilzila ko'plab vayronalaiga sabab bo'ladi. Shu sababli zilzila bo'ladigan hududlarda maxsus choralarni ko'rish kerak, qo'llanmaning oxirgi boblarida bu haqda to'liq m a’lumot berilgan.



Inshootga ta’sir etadigan har qanday tashqi kuchlar yuklar (nagruzkalar) deb ataladi. Yuklar ta’sir etish xarakteri, ta’sir etish ko'rinishi, ta’sir etish usuli, ta’sir etish joyiga qarab turli xillarga bo'linadi (klassifikatsiyalanadi). 1. Yuklar qo'yilish vaqtining davomiyligiga qarab statik va dinamik yuklarga bo'linadi. Statik yuklar inshoot yoki uning elementlariga shunchalik ohista qo'yiladiki, natijada elementlarda hosil bo'ladigan tezlanishlarning qiymatini hisobga olmasa bo'ladigan darajada kichik bo'ladi. Boshqacha qilib aytganda, statik yuklar ta’sirida inshootda tebranish yo uyg'onmaydi, yoki uyg'onsa ham juda kichik bo'ladi.
Dinamikyuklar ta’sirida inshoot va uning elementlarida tezlanish uyg'onadi, bu esa o'z navbatida tebranishlaming vujudga kelishiga sababchi bo'ladi. 2. Ta’sir etish ko‘rinishiga qarab yuklar doimiy va muvaqqat (vaqtincha) bo'lishi mumkin. Muvaqqat yuklaming o‘zi o ‘z navbatida, uzoq muddatli, qisqa muddatli va maxsus yuklarga bo'linadi. Doimiy yuk inshootning xizmat qilish muddati mobaynida o‘z qiymati va yo'nalishini o‘zgartirmagan holda mutassil ta’sir etib turadi. Bunga inshootning xususiy og'irligi, tuproq va suv bosimi kabilar misol bo'la oladi. Uzoq muddatli muvaqqat yuklarga uzoq vaqt xizmat qiladigan turli jihozlar (masalan kutubxonalardagi kitoblar), omonat pardevorlar va boshq. kiradi. Qisqa muddatli muvaqqat yuklar toifasiga shamol, iqlimiy harorat ta’siri, shuningdek qor, odamlar va mebellarning og‘irligi kabilar kiradi. Zilzila va portlash ta’sirlari, gruntlaming notekis cho'kishi maxsus muvaqqat yuklarga kiradi.
Download 22.51 Kb.




Download 22.51 Kb.

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa



Bino va inshoatlarga qo‘yiladigan asosiy talablar reja

Download 22.51 Kb.