(InterNIC), si.net (Srrint International)




Download 6.98 Mb.
bet26/29
Sana03.07.2021
Hajmi6.98 Mb.
#15354
1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   29
(InterNIC), si.net (Srrint International).

  • Davlatlarni izoxlovchi domenlar mavjud:

    *.uz

    Ўзбекистон

    *.li

    Лихтенштейн

    *.uk

    Буюк Британия

    *.cn

    Хитой

    *.ca

    Канада

    *.ru

    Россия

    *.ch

    Швейцария

    *.de

    Германия

    *.au

    Австралия








    Internetga bog`lanish uchun nima qilish kerak? Internetga bog`lanish uchun

    avvalambor kompyuter, aloqa kanali, modem va programma ta'minotiga ega bo`lish

    kerak. Provayder telefon raqamlarini olish, xamda mijozning qayd qilingan

    takrorlanmas nomi (Login) va narol (Rassword)ga ega bo`lish zarur.
    Internet xizmati turlari
    Internet avvalambor uning foydalanuvchilariga axborot xizmat ko`rsatish uchun

    yaratilgandir. Xo`sh, bu xizmat nimadan iborat va uning qanday turlari mavjud?

    Ushbu saxifada biz mana shu xizmat turlari xaqida so`z yuritamiz.

    Umuman olganda internet xizmat turlari nixoyatda ko`p va xilma xil bo`lib (yangi xizmat

    turlari kun sayin paydo bo`lib, ba'zilari yo`qolmoqda) ularni quyidagi guruxlarga ajratish mumkin:

    · WWW - elektron saxifa xizmati

    · Elektron pochta xizmati

    · Telekonferensiya (Usenet)

    · Fayllarni uzatish (FTP)

    · Slujba imen domen (DNS)

    · Telnet xizmati

    · IRC - xizmati yoki Chat konferensiya.

    · Ma'lumotlarni izlash xizmati


    WORLD-WIDE-WEB (Jaxon axborot tarmog`i)
    WWW Internetning eng ommalashgan axborot xizmatlaridan biri sanaladi. ?

    ozirgi vaqtda internet xizmatining 90 % ga yaqinini www xizmati tashkil etadi.

    Internetga asos solingandan boshlab (1969 yil), WWW xizmati tashkil etilgunga ?



    adar internet sekin rivojlandi va 25 yil davomida bor yo`g`ii 2 millionga yaqin

    foydalanuvchiga ega edi xolos. WWW xizmati tashkil etilgandan so`ng esa (1996

    yil), har yarim yilda internet foydalanuvchilarining soni 1,5 barobarga ortib

    bordi. Bugungi kunda internet tarmog`ining foydalanuvchilar soni 300 millionga

    etdi.


    WWW xizmatining asosiy tushunchalari:

    · HTML formati



    · "Gipermatn" bog`lanishi

    · HTTP "gipermatn" uzatish protokoli

    · Web ma'lumotlar

    · Web uzel va saytlar



    · Web saxifalarning aktiv komponentlari

    HTML formati tushunchasi



    Web-saxifa - aloxida tugallangan gipermatnli xujjatlar bo`lib, ular birgalikda

    "sayt" ni tashkil etadilar. Har gal internetda ishlash jarayonida Siz albatta Web-

    saxifalardan birini ekranda ko`rasiz.

    Saytning tashkil etuvchisi bo`lgan Web-saxifaning o`zi aloxida ekranga chi?

    arilishi ham mumkin. Har bir Web-sahifa o`z adresiga ega. Umuman Web-sahifa

    yaratish uchun HTML (Hyper Text Markup Language - ma'nosi gipermatnni belgilash

    tili) tili ishlatiladi. Bu til 1989 yilda Jenevada Tim Berners-Li (Tim Berners-

    Lee) tomonidan yaratilgan. Keyinchalik Tim Berners-Li "Internet otasi" nomiga



    sazovor bo`lgan. Til dasturlash tili emas, faqat Web-sahifa yaratish uchun

    mo`ljallangan. Web-sahifada biror ma'lumotlarni qayta ishlash algoritmlarini

    o`rnatish uchun Java tilida tuzilgan dasturlardan foydalaniladi.

    HTML tili o`zining sintaksisi va semantikasiga ega. Uning tarkibini bir necha

    elementlar tashkil etadi. Har bir Web-saxifa chekli sondagi elementlardan

    tashkil topadi. Tilning asosiy tushunchalaridan biri Teg (Tag) hisoblanadi. Teg -

    elementning boshi va oxirini ko`rsatuvchi belgidir. Teg elementning sahifadagi

    ta'sir ko`rsatish doirasini aniqlaydi va bir elementdan boshqa elementni

    ajratib turadi. Web-sahifaning matnida teg < va > belgilari orasiga olinib

    yoziladi. Teg oxiri esa "/" (og`ma chiziq) belgisi bilan yakunlanadi.

    Atribut tushunchasi tilda elementning parametrini yoki xususiyatini aniqlaydi.

    Masalan shrift atributi deganda, biz shrift kattaligi, turi, rangi, yozilish



    usulini tushunamiz. Web-sahifadagi boshqa bir asosiy tushuncha gipermurojaat

    (Giperssilka) tushunchasidir. Gipermurojaat matnning bir bo`lagi bo`lib, undan

    boshqa bir faylga yoki ob'ektga murojaat qilish mumkinligini anglatadi.

    Gipermurojaat bir hujjatdan boshqa bir hujjatga tio`shda yoki aksincha qaytishda

    ishlatiladi. Freym (Frame) tushunchasi tilda ikki xil ma'noda ishlatiladi.



    Birinchisi hujjatni aloxida o`z oynasida ko`rib chiqish soxasi bo`lsa, ikkinchisi

    murakkab grafikli (animasiyali) faylda qayta ishlash va tasvirlash. HTML tilida

    yaratilgan Web-sahifa tashqi xotiraga .html kengaytma nomi bilan saqlab qo`yiladi.
    HTTP "gipermatn" uzatish protokoli.

    HTTP (Hypertext Transfer Protocol) - "gipermatnlarni uzatish protokoli" - tarmoq

    protokollari ichida eng sodda va qulay protokollardan hisoblanadi. Uning asosiy

    vazifasi "giperbog`lanish"dan hosil bo`lgan URL -adresli elektron ma'lumotlarni

    o`qishga oid so`rov (zapros)ni serverga jo`natish (xuddi shu vaqtda

    so`ralayotgan ma'lumot joylashgan server bilan aloqa o`rnatiladi) va so`ralayotgan

    ma'lumot olib bo`lingandan so`ng server bilan aloqani uzishdan iborat.

    Gipermatnli bog`lanish tushunchasi

    Internetda elektron ma'lumotlar gipermatn yordamida bayon etiladi. Gipermatn



    bu matnni giperbog`lanishlar yordamida ifodalashdir. Giperbog`lanishlar ichki va

    tashqi bo`lishi mumkin. Agar giperbog`lanish boshqa bir serverda mavjud bo`lgan

    aloxida o`zining URL-adresiga ega bo`lgan elektron ma'lumotga nisbatan

    ishlaydigan bo`lsa, u holda bunday giperbog`lanish tashqi deb ataladi. Ba'zi hollarda

    Web ma'lumot avtorlari qulaylik nuqtai nazaridan bir serverning o`zida joylashgan

    elektron ma'lumotning o`zini ham bir necha bo`laklarga bo`lib, giper bog`lanishlar

    yordamida ifodalaydilar, bunday giperbog`lanishlar ichki deb ataladi.

    Web ma'lumotlar

    HTML formatida tayyorlangan elektron ma'lumot HTML ma'lumot, Web ma'lumot

    yoki Web sahifa deb atalishi mumkin.

    Agar elektron ma'lumotni tayyorlash ?a?ida gap borsa, u ?olda ma'lumot HTML -

    ma'lumot deb ataladi, va ushbu elektron ma'lumotni internetda e'lon ?ilish yoki

    tar?atish ?a?ida borsa, ?olda bu ma'lumot Web ma'lumot deb ataladi. Bordiyu,

    ushbu ma'lumotdan foydalanish ?a?ida borsa, u ?olda bunday elektron ma'lumot

    Web sa?ifa deb ataladi.


    Web uzel yoki saytlar

    Bitta mauallif yoki WWWga tegishli b¢lgan bir guruh o`zaro "giper bog`lanishlar"

    bilan aloqador bo`lgan Web sahifalar majmuasi Web uzel (tugun) yoki sayt deb

    ataladi.


    Web server

    Web server tushunchasini 2 xil ma'noda ishlatish mumkin. Agar www xizmatini



    Ko`rsatish haqida gap borsa, u holda Web server tarmoq mijozlariga Web sahifa va

    saytlardan foydalanish imkoniyatini yaratib beruvchi dastur ma'nosini anglatadi.



    Agar so`z internetning texnik ta'minoti haqida borsa, u holda Web server Web

    resurslari saqlanayotgan va uning dastur ta'minoti ishlab turgan kompyuter

    ma'nosini anglatadi. Internet tarmog`ining ixtiyoriy bir kompyuterida bir nechta

    server dasturlar ishlab turishi mumkin. Masalan, Web server dastursi, FTP servis



    elektron pochta serveri dastur ta'minotlari va x.k. bitta Web serverda

    (kompyuterda) bir qancha tashkilot yoki korxonalarning Web saytlari (uzellari)

    Web saxifalari joylashishi mumkin.

    Web saxifaning aktiv komponentlari

    Ma'lumki, Web sahifa tarkibiga HTTP protokoli orqali amalga oshirib

    Bo`lmaydigan aloxida ob'ektlarni joylashtirish mumkin. Agar xuddi shu Web saxifa

    tarkibiga biriktirilgan ob'ektlar HTTP protokoli kodlaridan farqli "dastur"

    b¢lsa, u holda bunday ob'ekt Web sahifalarning faol komponentlari

    (ob'ektlari) deb ataladi.



    Ushbu aktiv ob'ektlar yordamida Web sahifalarni joylashtirish mumkin.

    Masalan animasiya, multiplikasiya va video fragmentlarni joylashtirish yoki



    mijoz bilan interaktiv muloqotni tashkil etish, fizika, ximiya yoki texnikaga oid

    har xil tajribalarni namoyish etish va x.k.

    Web-server bilan ishlash mobaynida Telnetra chetdan ulanishni bajarish, tarmoq

    mijozlariga elektron pochta yuborish, FTP-anonim yordamida fayllarni olish va



    Internetning boshqa bir qator ilovalarida (amaliy dasturlar) ish bajarish

    mumkin. Bu wwwni Internetning integral xizmati deb hisoblashga imkon beradi
    Elektron pochta.

    Internetning asosiy xizmatlaridan biri bu Elektron pochtadir. Elektron pochta

    (email - electronic mail) oddiy pochta vazifasini bajaradi. U bir manzildan

    ikkinchisiga ma'lumotlarni jo`natilishini ta'minlaydi. Uning eng asosiy

    afzalligi vaqtga bog`liq emasligida. Elektron xatlar j¢natilgan zaxotiyoq

    manzilga boradi va egasi olgunga qadar uning pochta qutisida saqlanadi. Matnli

    xat, grafikli va tovushli fayllarni, programma fayllarni ¢z ichiga olishi mumkin.



    Elektron xatlar bir vaqtning o`zida bir necha adreslar bo`yicha jo`natilishi

    mumkin. Internet foydalanuvchisi elektron pochta orqali tarmoqning turli

    xizmatlaridan foydalanish imkoniyatiga ega bo`ladi, chunki Internetning asosiy

    xizmat dasturlari bilan interfeysga ega. Bunday yondoshuvning mohiyati shundaki,

    xost kompyuterga talab elektron xat ko`rinishida jo`natiladi. Xat matni zarur

    funksiyalarga kirishni ta'minlovchi standart yozuvlar to`plamidan tuziladi.

    Bunday axborotni kompyuter buyruq sifatida qabul qiladi va bajaradi.

    Elektron pochta bilan ishlash uchun programmalar yaratilgan, ularni mail umumlashma

    nomi bilan birlashtirish mumkin. MS OO5da foydalanuvchilar uchun bml

    programmasi qo`llanilsa, Unix tizimlar uchun elm programmasi kengroq tarqalgan.

    Eng qulay va foydalanishga oson programma - Microsoft Windows uchun Eudora dan

    foydalaniladi. Windows operasion tizimida elektron pochta bilan ishlashni



    Microsoft Outlook Exrress ilovasi ta'minlaydi. Bu programmalar quyidagi

    vazifalarni bajaradi:


    matnni yaratadi;

    xat - xabarlarni (korrespondensiyalarni) o`qish va saqlash;

    xat-xabarlarni o`chirish;

    adresni kiritish;



    xat - xabarlarni qabul qilish va jo`natish;

    turli xujjatlarni, jadvallarni, rasmlarni va bosh?a fayllarni import (qabul

    qilish va kerakli formatga o`zgartirish), xatga ilova qilish;

    Odatda, elektron pochta dasturlari ASCII kodidagi matnlarni ikkilik formatda



    xam jo`natadi. ASCII kodida faqat matnlarni yozish mumkin.

    Ikkilik fayllarda xar qanday axborotni saqlash mumkin, shu bois aralash

    xabarlarni (grafika va matn) va dasturlarni uzatish uchun ikkilik tizim qo`llaniladi.

    Elektron pochta - bu Internet tarmog`i orqali xabarlar almashish xizmati

    hisoblanib asosan ikkita komponent ishtirokida tashkil etiladi:

    - Elektron pochta serveri - xabarlarni jo`natish va qabul qilishni

    ta'minlash



    - Elektron pochta klienti - xabarlarni yaratish, o`qish va javob qaytarish

    Elektron pochta xizmati quyidagi imkoniyatlarni taqdim etadi:

    - Xabarlarni tezkor almashish (bir necha daqiqa)

    - Xabarlarga qo`shimcha ma'lumotlarni ilova qilish

    - Xabarlarga rasm va multimedia ma'lumotlarini joylashtirish



    - Xabarlarni bir gurux foydalanuvchilarga uzatish

    - Xabarlarni qidirish va saqlash




    Download 6.98 Mb.
  • 1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   29




    Download 6.98 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    (InterNIC), si.net (Srrint International)

    Download 6.98 Mb.