• Tel: 617 588-9390
  • SHaxsiy kompyuterning tuzilishi




    Download 14.25 Mb.
    bet19/23
    Sana23.12.2019
    Hajmi14.25 Mb.
    1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   23

    SHaxsiy kompyuterning tuzilishi




    Klavushlar

    Vazifalari

    1

    Power

    Kompyuterni o`chirish va yoqish

    2

    Sleep

    Vaqtincha kompyuter dam oldirish (uxlatmoq)

    3

    Wake up

    Vaqtincha to`xtatilgan kompyuterni ishga tushirish (uyғatmoq)

    4

    Reset

    kompyuterni qayta ishga tushirish

    5

    Esc

    Buyruqlarni inkor etish

    6

    F1

    Word dasturi xaqida yordamchi malumot

    7

    F4

    Oxirgi bajarilgan amalni takrorlash

    8

    F5

    Kerakli saxifaga bir martada o`tish

    9

    F7

    So`zlarni to`gri monosini taminlash

    10

    F8

    2-3 marta bosish natijasida barchasini blokga olish

    11

    F10

    Word menyulariga chikish

    12

    F11

    Redaktor formula yozilgan qatorga o`tish

    13

    F12

    YAngi nom bilan saqlash

    14

    Prt Sc SysRq

    Ekranni xotiraga olish

    15

    Scrol lock

    Qo`shimcha imkoniyat yaratish

    16

    Pause Break

    Vaqtincha to`xtatish

    17

    Tab

    Kursorni sakratish yoki bir abzats joy ajratish

    18

    CapsLock

    Katta yoki kichik ҳarflarda yozish (yoniq bo`lsa katta xarfda, o`chik bo`lsa kichik xarflarda yozadi)

    19

    Shift

    Tugmachalarni vazifasini o`zgartirish (qo`shimcha tugmachalar)

    20

    Ctrl

    Tugmachalarni vazifasini o`zgartirish (qo`shimcha tugmachalar)

    21

    Pusk

    Start komandasini berish

    22

    Alt

    Dastur menyusiga chiqish

    23

    Proble

    Bo`sh joy tashlash (kursor turgan joydan boshlab surish)

    24

    Enter

    YAngi satrga o`tkazish yoki buyruqni bajarish

    25

    Baskspace

    Kursor turgan joydan boshlab chap tomondagi belgini o`chirish

    26

    Insert

    Kursor oldida turgan belgini o`chirib yoki surib yozish

    27

    Delete

    Kursorni o`ng tomonidagi belgini o`chirish (o`chirish)

    28

    Home

    Satr boshiga kursorni o`tkazish

    29

    End

    Satr oҳiriga kursorni o`tkazish

    30

    Page up

    Bir saҳifa yuqoriga o`tish

    31

    Page Down

    Bir saҳifa pastga o`tish

    32

    Num lock

    YOrdamchi klavaturani ishga tushirish

    33

    Ctrl+Esc

    (Pusk) Start komandasini berish

    34

    Ctrl+F1

    Dasturi xaqida yordamchi malumot

    35

    Ctrl+F2

    Pechatga chikarishdan oldingi xolatni ko`rish (Predvaritelniy prosmotr)

    36

    Ctrl+F4

    Dastur oynasini yopish (Ctrl +W)

    37

    Ctrl+F5

    Dastur oynasini kichik ҳolatga keltirish

    38

    Ctrl+ F6

    Word dokumentlarini ishlayotgani dasturlarni almashtirish

    39

    Ctrl+F9

    Sistemali qavs ochish

    40

    Ctrl+F10

    Word oynasi katta va kichik ҳolatga keltirish

    41

    Ctrl+F12

    Xotiradagi papka va fayllar ro`yxatini ochish

    42

    Ctrl+Tab

    Kursor tugan joydan surish

    43

    Ctrl+Shift

    Russkiy Angliyskiy tillarga o`tkazish (bazi kompterlarda)

    44

    Ctrl+Shift+F

    Instrumentlar panelidagi “SHrift” bo`limiga chiqish

    45

    Ctrl+Shift+P

    Instrumentlar panelidagi “SHrift razmeriga” bo`limiga chiqish

    46

    Ctrl+Q

    Kursorni chap chekkaga surish

    47

    Ctrl+W

    Word oynasini yopish

    48

    Ctrl+E

    Kursorni o`rtaga surish

    49

    Ctrl+R

    Kursorni o`ng chekkaga surish

    50

    Ctrl+T

    Lineykani ko`rsatkichini o`nga surush

    51

    Ctrl+y

    Lineykani ko`rsatkichini o`nga surush

    52

    Ctrl+U

    YOzuvni tagiga chizish

    53

    Ctrl+I

    Qiya xolatda yozish

    54

    Ctrl+O

    Xotiradagi papka va fayllar ro`yxatini ochish

    55

    Ctrl+P

    Pechatga chiqarishga buyruq berish

    56

    Ctrl+A

    Matnni ҳammasini belgilash

    57

    Ctrl+S

    Saqlash

    58

    Ctrl+D

    SHrift oynasini chiqarish

    59

    Ctrl+F

    Matndagi kerak bo`lgan so`zni yoki belgini topish (izlash)

    60

    Ctrl+G

    Izlash va almashtirish oynasini chiqarish

    61

    Ctrl+H

    Matndagi so`z yoki belgini almashtirish (zamenit)

    62

    Ctrl+K

    Biror bir so`zga faylni boғlash (Giperssilka)

    63

    Ctrl+Z

    Oldinga ҳolatga o`tish (otmenit)

    64

    Ctrl+X

    Belgilangan joyni qirqish

    65

    Ctrl+C

    Belgilangan qismini xotiraga olish

    66

    Ctrl+V

    Xotiraga olingan matnni ko`rsatilgan joyga tashlash

    67

    Ctrl+B

    YOzuvlarni qalinlashtirish (Polujirniy)

    68

    Ctrl+N

    YAngi dokument ochish

    69

    Ctrl+M

    So`z yoki belgini kursor turgan joydan bir xilda o`nga surish

    70

    Ctrl+ Enter

    YAngi saxifaga o`tish

    71

    Ctrl+ Delete

    Kursor turgan joydan o`ng tomondagi bir so`zni o`chiradi

    72

    Ctrl+ End

    Kursorni saxifa oxiriga o`tkazish

    73

    Ctrl+ Home

    Kursorni saxifa boshiga o`tkazish

    74

    Ctrl+Insert

    Belgilangan qismni doimiy xotiraga olish

    75

    Ctrl+1

    Qator oraligida bir interval joy ajratish

    76

    Ctrl+2

    Qator oraligida ikki interval joy ajratish

    77

    Ctrl+5

    Qator oraligida bir yarim interval joy ajratish

    78

    Ctrl+Alt+ Delete

    Kompyuterni qayta ishga tushirish (Perezagruzka)

    79

    Alt+Esc

    xujjatdan chiqib ketish

    80

    Alt+F1

    Redaktor formula yozilgan qatoga o`tish

    81

    Alt+F4

    Word dasturdan chiqish

    82

    Alt+F5

    Ekranni qisqartirish

    83

    Alt+F6

    Ochilgan xujjatlarga o`tish

    84

    Alt+F7

    Kursor turgan so`zni xatoligini tekshirish

    85

    Alt+F8

    Makros

    86

    Alt+F10

    Ekranni katta va kichik ҳolatga o`tkazish

    87

    Alt+F11

    Microsoft Visual Basic ga o`tish

    88

    Alt+Tab

    Dasturdan dasturga o`tish

    89

    Alt+Shift yoki

    Ctrl+Shift



    Tillarni almashtirish (En,Russ,O`z)

    90

    Alt+Proble

    Word oynasini chap yuqorisidagi svernut, vosstanovit,zakrit menyusini chiqarish

    91

    Alt+F

    Fayl menyusiga chiqish

    92

    Alt+P

    Pravka menyusiga chiqish

    93

    Alt+V

    Vid menyusiga chiqish

    94

    Alt+A

    Vstavka menyusiga chiqish

    95

    Alt+M

    Format menyusiga chiqish

    96

    Alt+E

    Servis menyusiga chiqish

    97

    Alt+T

    Tablitsa menyusiga chiqish

    98

    Alt+O

    Okno menyusiga chiqish

    99

    Alt+S

    Spravka menyusiga chiqish

    100

    Alt+G

    Avtofiguralar bilan ishlash

    101

    Ctrl+ Shift+P

    Bir martada shriftga chiqish

    102

    Ctrl+ Shift+A

    Kichik ҳarfda yozilgan so`zlarni bir martada katta ҳarflarga o`tkazish

    103

    Ctrl+ Shift+Enter

    Kursor tugan joydagi so`zni yangi saҳifaga tushirish

    Nazorat savollari




    1. Kompyuterning dasutriy ta`minoti asosiy qismi?

    2. SHaxsiy kompyuterlarning dasturiy ta`minoti tug’risida ma`lumot bering?

    3. Tashqi qurilmalarni o`rnatish qanday amalga oshiriladi?

    4. Modem vazifasi qanday?

    5. Jamiyat informatsiyalashtiriluvi deb nimaga aytiladi?

    6. Informatizatsiyalashgan jamiyat nima?

    Tayanch iboralar




    • Axborot,

    • Axboriy jarayonlar,

    • Axborot texnologiyasini belgilovchi ichki omillar,

    • Axborotni uzatish usullari,

    • Axborotlashtirish,

    • Axborotlashgan jamiyat,

    • Axborot texnologiyasi fani,

    • Axborot texnologiyasi modellari,

    • Axborot texnologiyasidan foydalanish.

    2.Standart yordamchi redaktor va grafik dasturlari bilan ishlash (ChemWin).

    CHEMDRAW XAQIDA

    ShemDraw-kimyoviy strukturalarni ifodalashning eng maqbul vositasi.

    ShemDraw kimyo soxasi mutaxassislarining ehtiyoji hisobga olinib yaratilgan.

    ShemDraw ni maqsadi imkoniyat darajasida yuqori sifatli kimyoviy tasvirlar bilan ta’minlash.

    ShemDraw-o’quvchi, talaba, o’qituvchi, mutaxassis, ilmiy xodimlari mo’ljallangan.

    ShemDraw - Amerika Kushma SHtatlarining KembridjSoft korpo­ratsiyasi tomonidan ishlab chikilgan.

    Manzili:

    e.mail: support@cambridgesoft.com.


    Tel: 617 588-9390


    Fax: 617 588-9100

    SHEMDRAW

    1.1. ShemDrawni boshlash

    ShemDrawni quyidagi tartibda ishga tushirish mumkin:

    Windows 95,98 yoki NT muhitida:

    ShemDraw yorlig’ini ikki marotaba bosing.

    Start menyusidan ShemDrawni tanlang.



    1.2. Tasvirni ifodalash uchun saxifa yaratish.

    1. Fail menyusidan, Open Special ni tanlang.

    2. Paneldan yangi yaratilajak saxifaning shaklini tanlang

    Yangi sahifa Stule Sheet parametrlari bilan avtomatik o’rnatiladi.
    1.3. Sahifa ochish.

    Fail menyusidagi faylar ro’yxatidan kerakli faylni tanlang.

    Qo’shimcha ma’lumot uchun MRULIST ga qarang.

    ShemDraw sahifani ochish.



    1. Fail menyusidan Open ni tanlang.

    D
    ialogli panel paydo bo’ladi. Windows versiyasi uchun shunday panel quyida ko’rsatilgan. Fayilingiz joylashgan papkani belgilang.

    1. ShemDraw fayliga tegishli bo’lmagan faylni ochish uchun dialog panelidagi fayllar formati ro’yxatidan tegishli formatni tanlang.

    2. Kerakli faylni belgilang.

    3. Open yoki OK tugmasini bosing.

    KO’RSATMALAR

    2.1. Kirish

    Ushbu ko’rsatma ShemDraw ning tasvirlash imkoniyatlarni amalda bajarish uchun Sizga asosiy ma’lumotlarni beradi. Dastlab Siz mazkur ko’rsatmada uchraydigan umumiy kirishdagi «Kelishuv» va «Atamalar» bilan tanishib oling.

    1-ko’rsatma: Reaktsiya tenglamalari.

    U
    shbu ko’rsatmada siz quyidagi oddiy reaktsiya sxemasini (tenglamasini) chizasiz.


    2.2. ShemDraw sahifasini yaratish.

    1. ShemDraw ga kiring.

    2. Fail menyudan Save As ni tanlang.

    3. Maxsus matn paneliga tut 1. sdx ni yozing.

    4. Faylni saqlash uchun tegishli papkani tanlang.

    5. Save ni bosing.

    6. T
      ools menyusini bosing va Fixed lengths (Aniqlangan uzunlik) va Fixed Angles (Aniqlangan burchak) komandalari qo’llanilganiga ishonch hosil qiling. Agar ushbu komandalar qo’llanilmagan bo’lsa, ularni belgilang.

    Izoh: Fixed lengths va Fixed Angles komandalarning qo’llanilishi, siz tasvirlagan strukturadagi bog’ uzunliklari va burchaklarini chizilganidan saqlashdan iborat.




      1. Kimyoviy bog’ni yaratish.

    1. T
      o’liq bog’ (Solid Bond) tugmachasini bosing.

    Hosil bo’lgan (+) belgisini sichqoncha tugmachasini bosib turgan holda yangi sahifaning istalgan joyiga olib keling.

    1. Sichqoncha tugmachasini bosib turgan holda 300 darajali bo’lgan ostida dioganal chizing



    CHizayotgan bog’ burchagi 300 li darajaga yetganda sichqoncha tugmachasini qo’yib yuboring.


    2.4. Ikkinchi bog’ni qo’shish:

    1. Bog’ tegishli bo’lgan o’ng tugmani bosiladi.




    1. Q
      ora katakcha markazi bosiladi.

    1200 darajali farqi bilan ikkinchi bog’ tasvirlanadi.

    Izoh: Bog’ qo’shilganda, ular orasidagi burchak, maxsus dialog ifodalanadi va xatoliklari ko’rsatiladi. Xatoliklarni kuzatishingiz mumkin.

    Uchinchi bog’ni qo’shish:


    1. Q
      uyidagi tasvirlangan holatda chizing.

    Bog’ni qo’shish uchun:



    1. Kora katakcha markazini bosing.

    Bittalik bog’ni qo’sh bog’ga o’zgartirish.


    1. Quyida ko’rsatilgani kabi atomni aniqlang va sichqoncha tugmasini bosing.



    1. Quyida ko’rsatilganidek bitta bog’ni chizing. Sichqoncha tugmasini qo’yib yuboring.


    2.5. Kimyoviy strukturalarga belgilar qo’shish:

    1. Ko’rsatilganidek kerakli atomni aniqlang.



    1. Atomga ikki marta ketma-ket bosing.



    1. Matn uyasiga O yozing.



    1. Matn uyasini quyida usullar yordamida yoping. Oynani bo’sh qismiga kursorni olib kelib bosing yoki boshqa vositaga o’ting.

    2.6. Strukturani nusxalash:



    1. Losso Tool belgisini bosing.

    Oxirgi chizilgan struktura avtomatik ravishda belgilanadi.



    1. Strukturani ko’chirish uchun boshqa o’rin tanlang.



    1. Alt tugmasini bosing


    (+) plyus belgili qo’l ko’rsatkich sizning tanlash vosita (tool) ning dublikat qilish holatida ekanligingizni bildiradi.

    1. Tanlash to’rt burchakni (Selection Rectongle) o’nga suring.

    Surishni boshlashingiz bilan strukturaning nusxasi paydo bo’ladi. Dastlabki struktura o’z o’rnida qoladi. Nusxa dastlabkisidan to’la ajralgandan so’ng sichqoncha tugmasini qo’yib yuboring.

    Eslatma: Agar siz nusxani yuqorida ko’rsatilganidek hosil qilsangiz siz uni saxifa oynasida hohlagan joyga surishingiz mumkin. Agar nusxani dastlabkisi bilan birga bo’lsin desangiz, surayotganda Slift ni bosib turing.

    Dublikat qilingan strukturaga o’zgartirishlar kiritish.



    1. Solid Bond ni bosing



    1. Nusxa strukturada quyida ko’rsatilgan kora belgiga to’g’rilang va bosing.

    2.7. Bitta atomga bir nechta bog’larni qo’shish:



    1. Quyida ko’rsatilgan atomga qarating.



    1. Atomga uch marta bosing, har bir bosish orasida bir oz pauzaga yo’l bering.

    Agar sichkonchani ketma-ket tez bossangiz 3 martalik bosish deb olinib, oxirgi atomingizni duplikat qilishi mumkin.

    Hot Keys (faol tugmalar)an foydalanib, atom (label) ini yaratish.

    Hot Keys (faol tugmalar) maxsus atom (label) lariga biriktirilgan, klaviaturangizdagi tugmalardir.



    1. Quyidagi atomga qarating.



    1. «O» ni yozing (tering).


    Yakka elementli nomoyon qiladigan «Hot Keys» lardan foydalanganingizda vodorod atomi to’g’ri mikdori boshka belgigaga qo’shiladi.

    Saxifaingizda quyidagi ikkita struktura bo’lishi kerak.

    Quyidagi qadamlarda, siz struktura tanlashda boshqacha metoddan foydalanasiz, so’ngra strelkaga joy qoldirish uchun strukturalarni ajratasiz.

    1. Marquee tool ni bosing.

    ESLATMA: Boshqa usulda, Marquee tool ni ishlatish uchun siz «Lasso tool» ni tanlab, Alt tugmasini bosib turishingiz mumkin. Oxirgi chizilgan ob’ekt tanlanadi. Tanlamani strelkaga joy qoldirish uchun suring. Struktura yaxlitligini hosil qilish uchun Shift ni bosib turib, tanlama to’rtburchakni o’nga suring.



    Reaktsiya sxemasiga strelkalar qo’shish..



    1. Strelka nomoyon bo’lishi uchun sichqoncha tugmasini Arrow tool ustida bosib ushlab turing.

    ESLATMA: «Arrow icon» ning past-o’ng burchagida uchburchak unda panelь mavjudligini bildiradi.



    1. Kursorni quyida ko’rsatilgan» strelka kabi yurgizing.



    1. Strelkani xoxlagan uzunligingizda chizing.

    1. Birinchi strukturaga qarating va sichqoncha tugmasini bosib turing.



    1. Strelkanini o’zingiz hohlagan uzunlikda suring. Sichqoncha tugmasini qo’yib yuboring.

    ESLATMA: Agar strelkani uzunligini (yoki X-o’qiga bog’liq burchakni) o’zgartirmoqchi bo’lsangiz:



    1. Shift ni bosib turib strelkani boshiga qarating. (to’g’ri qaratayotgan bo’lsangiz o’zi bilnadi)

    2. Strelkani boshini hohlagan uzunlikda (va burchakda) suring. Reagentlar va reaktsiyalarni nomoyon qilish uchun formula va boshqalarni kiritish uchun Text tool dan foydalaning.

    2.8. Tasvirga matn kiritish.

    1. Text tool ni bosing.



    1. CHizma ustiga qarating. Matn kiritish belgisi paydo bo’ladi.



    1. Matn yozish urni hosil buladi



    1. OH ni tering

    ESLATMA: Agar siz tasvirni qayta joylashtirmoqchi bo’lsangiz, selection tool (tanlash vositasi) ni tanlang va tasvirni suring.



    Chemical Symbols tool panelii mavjud bo’lgandan sung maxsus simvollardan foydalanib, zaryad simvolni qo’shing.

    1. Sichqoncha tugmasini Shemical Symbol ustida bosib tutib turing. Pastda ko’rsatilgan negative charge sumbol ga suring va sichqoncha tugmasini qo’yib yuboring.



    1. OH yozuvi markaziga qarating.



    1. Charge symbol (zaryad simvoli)ni qo’shish uchun bosing.

    ESLATMA: Agar simvol kiritgandan so’ng sichqoncha tugmasini bosilgan holda ushlab tursangiz, statik holatda simvolni belgi atrofida aylantirishingiz mumkin.

    Shemical Symbol palette dan olib qo’shilgan ob’ektlar avtomatik ravishda o’zlari eng yaqin bo’lgan struktura bilan birlashadi. (bog’lanadi).

    Arrow singari ba’zi ob’ektlar avtomatik ravishda bog’lanmaydi. Siz o’zingiz Group command dan foydalanib ob’ektlarni gruppalashtirishingiz mumkin. SHundan so’ng siz guruxlangan ob’ektlarni birgalikda o’zgartirish (manipulate) yoki siljitish uchun tanlashingiz mumkin.



    2.9. Ob’ektlarni gruxlash uchun:

    1. Tanlash vositasi (Selection tool) ga bosing.



    1. Shift ni bosib turgan holda arrow , OH va zaryad simvoli (zaryad simvoliga)ga bosing.

    «Shift» tugmasi ob’ektlarni tanlashga boshqa ob’ektlarni tanlashdan chiqarmagan holda qo’shish imkonini beradi.



    1. Obiect menyusidan Group ni tanlang.

    ESLATMA: Individual ob’ektlarni gruppa ichida ularning ustiga bosish orqali tanlashingiz ham mumkin.

    1. Tanlash uchun Text tool ga bosing.



    1. Birinchi struktura pastiga qarating.



    1. Text box (matn katakchasi) yaratish uchun bosing.



    1. Text menyusidan Centered ni tanlang (markazlashtirish uchun).

    Kursor matn katakchasi markaziga siljiydi.



    Yozing:

    1. “propanol-2” deb yozing.



    1. Yangi qator qo’shish uchun Enter yoki Return ni bosing.



    1. “2 molь” deb yozing.

    Boshqa strukturalar uchun matn yaratish



    1. Birinchisiga tutash bo’lgan boshqa matn katakchasi yaratish uchun Tab ni bosing.

    ESLATMA: Oldingi matn bilan bir xil o’lchami, uslubiga ega bo’lgan ko’p yozuvlarni yaratish uchun text tool ning caption holatida Tab tugmasidan foydalanishingiz mumkin.



    1. 4-gidroksi-4-metil-2-pentanon deb yozing, Enter yoki Return ni bosing, so’ng 1 molь deb yozing.

    Agar sizning yozuvlaringiz strukturalar ostida to’g’ri joylashtirilmagan bo’lsa, ularni selection tool (tanlash vositasi) yordamida siljitishingiz mumkin.

    1. Selection tool ni bosing.

    Avtomatik ravishda matn atakchasi tanlanadi. CHunki u oxiri chizilgan ob’ektdir.

    O’z strukturasi ostida yozuvni markazga olib kelishi uchun Left (chap) yoki Right Arrow (o’ng) ni bosing. Bu usul Tab tugmasi yordamida yaratilgan sozlashьarni muvofiqlashtiradi.



    CHizgini yakuniga yetkazish uchun sxema atrofiga soyali katakachani qo’shing.

    1. Sichqoncha tugmasini Drawing Elements tool ustiga bosib tutib turing.



    1. CHizuvchi elementlar panelidan Shadowed box ni tanlang.




    1. Reaktsiya sxemasining yuqori chap burchagiga qarating. Katakcha chizish uchun sichqoncha tugmasini bosib turib dioganal bo’yicha past o’ngga suring.

    Saxifani saqlang va yoping.



    1. File menyusidan Save ni tanlang.

    Saxifaingiz saqlandi.

    1. File menyusidan Close ni tanlang.

    3.AlChemy. Kuch maydonlari muhitida kompyuter modellashtirish dasturlari bilan ishlash.

    КИМЁВИЙ СТРУКТУРАЛАРНИ ЧИЗИШ.

    Кимёвий структураларни чизиш учун qуйидаги восита (tool) лар керак бўлади.

    Боғлар воситаси

    Халqалар воситаси

    Цикллик занжир.

    Хатони автоматик текшириш.

    СhemDraw Ultra да автоматик равишда Кимёвий номлардан структуралар чизиш учун меню.

    3.1. Боғлар воситаси (Bond tools) .

    Бу восита панелдаги турли хил боғ турлари намуналари ва белгиларидан иборат. Ҳар бир воситани ифодаловчи белгилар келтирилади.

    Ўзгармас бурчаклар билан чизиш.

    Х-ўqига нисбатан 15 градус бурчакли боғларни чизиш учун:


    1. Tools менюсидан Fixed Angles ни танланг. Fixed Angles командаси ёнида активлигини билдирувчи белги пайдо бўлади.

    2. Bond tool га босинг.

    3. Сахифа ойнасида боғнинг бир учидан бошqа учига суринг.

    4. Боғ учини бошqа бурчакларга силжитинг.

    Маълумот майдони 15-градусли бурчакда эканлигини кўрсатади. Кўпроq маълумот учун Message area (хабар майдони) га qаранг.

    Click qилиш (босиш) орqали боғ qўшиш.

    Тезда ўзгармас узунликда боғ qўшиш учун


    1. Bond (боғ) tool (воситаси) га босинг.

    2. Кора катакча маркази га босинг.

    Янги боғ чизилади ва сиз танлаган атомга qўшилади.



    Бу усул билан чизилган боғлар доимо чизиш курсаткичлари (Drawing Settings) диалог qутисида кўрсатилган ўзгармас узунлик (Fixed length) да фойдаланган ҳолда чизилади.

      1. Халqа чизиш

    Tтурли хил шакл ва улчп\амдаги Халqаларни чизиш учуш куйидаги чизмалардан фойдаланиш мумкин.



    Циклопропан



    Циклобутан



    Циклопентан



    Циклогексан



    Циклогептан



    Циклооктан



    Занжирлик циклогексан (1)



    Занжирлик циклогексан (2)



    Циклопентадиен



    Бензол

    Агар халqа чизаётганингизда Fixed Length (ўзгармас узунлик) актив бўлса, халqадаги ҳар бир боғнинг узунлиги автоматик равишда ўзгармас узунликка келтирилади. Агар Fixed Angles (ўзгармас бурчаклар) актив бўлса, у ҳолда халqадаги биринчи боғнинг Х-ўqи билан ташкил qиладиган бурчаги 15-градус бўлади.

    1. Ring tool ни босинг.

    2. Кўрсаткични сахифа ойнасига жойлаштиринг. Циклогексан воситаси (tool) qуйида кўрсатилади.



    1. Биринчи боғнинг бошидан охирига суринг.



    Сахифа ойнасига келтирилганда, кўрсаткич халqа воситаси (ring tool) кўрсаткичига айланади. Халqа ускунаси (ring tool) кўрсаткичи устидаги квадрат биринчи чизилган атомни кўрсатади. Шу квадрат остидаги боғ биринчи чизилган боғ бўлади.


    4.Molekulyar mexanika MMP2 dasturi bilan ishlash

    Molekulyar mexanika (MM) usullarida atomlar kuch maydonlarida joylashgan N’yuton zarrachalari deb qaraladi. Ularning o’zaro ta’siri potensial energiya bilan ifodalanadi. Potensial energiya bog’ uzunliklari (r), bog’lar orasidagi butchak (vb), ikki yonli (torsion) burchak va bog’lanmagan fragmendar orasidagi elektrostatik (k) hamda Van-der-vaals ta’siriashuvlariga bog’liq. MM yoki kuch maydonlari usullarida umumiy potensial energiya yuqorida keltirilgan ta’sirlashuvlar energiyalarining yig’indisi sifatida topiladi:



    E=Ebog’+Evb+Etb+Evdv+EKulon (19)

    Bog’ energiyasini ifodalash

    MM usuli empirik usul –tajribada olingan geometrik va boshqa kattaliklar asosida parametrlanadi. Ma’lum bo’lgan, alohida olingan har bitta kimyoviy bog’ uzunligi ideal bog’ uzunligi (r0) sifatida kiritilgan. Masalan, sp3 gibridlangan C atomlari orasidagi C-C bog’ uzunligi 1.508 Å, sp2 gibridlangan C atomlari orasidagi C=C bog’ uzunligi 1.333 Å va sp gibridlangan C atomlari orasidagi C≡C bog’ uzunligi 1.200 Å deb kiritilgan. Bog’ energiyasini topishda quyidagi ifoda yordamida minimal energetik holat energiyasi olinadi:

    (20)


    bu yerda, k-parametrlashda aniqlanadiga o’zgarmas kattalik, r0 –parametrlashda kiritilgan ideal bog’ uzunligi va r –qaralayotgan birikmadagi ideal bog’ uzunligidan farq qiluvchi (real) bog’ uzunligi. Ma’lumki, kimyoviy bog’lar uzunligi belgilangan masofagach uzayishi va qisqarishi mumkin. Yadrolar orasidagi masofa oshishi bilan potensial energiya ham keskin oshadi (-rasm). MM usulida kimyoviy bo’glar prujinadek tasaffur qilinadi.


    C=0 va C-C bog’ uzunligining energiyaga bog’liqlik diagrammasi.



    Valent va torsion burchak energiyasini ifodalash

    MM usulida valent burchak energiyasini ifodalashda quyidagi ifodadan foydalaniladi:

    Ayrim MM programmalarida vb kattaliklarini tajribadagi vb kattaliklariga yaqinlashtirish maqsadida yuqoridagi ifoda mukammallashtirilgan:


    Evb=ki/2(ϕi- ϕ0)2(1-k’(ϕi- ϕ0)-k”(ϕi- ϕ0)2-k’”(ϕi- ϕ0)3-k””(ϕi- ϕ0)4…) (22)
    Torsion bog’ energiyasi qquyidagi ko’rinishdagi ifodalar yordamida aniqlanadi

    Van-der-Vaals va Kulon ta’sirlashuvlari energiyalarini ifodalash VdV ta’sirni to’liq ifodalovchi formulalardan biri Leonard-Jons potensiali hisoblanadi:



    bu yerda, €ijva σij potensial o’ra chuqurligini ifodalovchi kattaliklar.



    Kulon ta’sirni to’liq ifodalovchi formulalar quyidagicha:
    bu yerda, q1 va q2 o’zaro ta’sirlahsyotgan ikkita zarrachaning zaryadi, r- qx va q2 orasidagi masofa, £0 - elektr doimiysi: £0 =8.85-10"12 Farada/metr , £ - zaryad atrofidagi muhitning dielektrik singdiruvchanligi.

    MM usuli programmalari С atomlarini va boshqa atomlarni gibridlanish holati va strukturasining o’ziga xos xususiyadarini to’liq namoyon etishi uchun parametrlash jarayonida qaytadan nomerlangan (-jadval). Masalan, har bir sinf birikmalaridagi С atomining electron tuzilishlarini inobatga olgan holda С atomi uchun 15 ta raqamlash kiritilgan. Alkenlardagi sp2-gibridlangan С atomi karbonildagi sp2-gibridlangan С atomidan farq qilishi maktab kimyosidan ma’lum. Kislorod atomi uchun 7 xil, N atomi uchun 10 xil raqamlash kiritilgan.



    -Jadval. MM usulida atomlarning turlari va raqamlanishi


    Raqam

    Simvol

    Tavsifi

    Raqam

    Simvol

    Tavsifi

    1

    С

    sp3-uglerod

    28

    H

    enol yoki amid

    2

    С

    sp2-uglerod, alken

    48

    H

    ammoniy

    3

    С

    sp3-uglerod, C=0(N)

    36

    D

    deyteriy

    4

    С

    sp-uglerod

    20

    EJ

    electron juft

    22

    С

    Siklopropan

    15

    S

    sulfide, R2S

    29

    С-

    radikal

    16

    S+

    R3S+

    30

    С+

    karbokation

    17

    s

    Sulfoksid, R2SO

    38

    С

    sp2-uglerod,siklopropen

    18

    s

    R2SO2

    50

    С

    sp2-uglerod, aromatik

    42

    s

    sp2-S, tiofen

    56

    С

    sp3-C, siklobutan

    11

    F

    ftorid

    57

    С

    sp2-C, siklobuten

    12

    Cl

    xlorid

    58

    С

    Karbonil, siklobutanon

    13

    Br

    bromid

    67

    С

    C=0, siklopropanon

    14

    I

    yodid

    68

    С

    Karbonil, keten

    26

    В

    Boron, trigonal

    71

    С

    Keton uglerodi

    27

    В

    Boron, tetroganal

    8

    N

    sp3-azot

    19

    Si

    silan

    9

    N

    sp3-azot, amid

    25

    P

    Fosfin, R3P

    10

    N

    sp-azot

    60

    P

    5 valentli P

    37

    N

    Azo yoki piridin, -N=

    51

    He

    geliy

    39

    N+

    sp3-N, R4N+

    52

    Ne

    neon

    40

    N

    sp2-azot, pirrol

    53

    Ar

    argon

    43

    N

    Azoksi, -N=N-0

    54

    Kr

    kripton

    45

    N

    Azid

    55

    Xe

    ksenon

    46

    N

    Nitro, -N02

    31

    Ge

    germaniy

    72

    N

    Imin, oksim, =N-

    32

    Sn

    qalay

    6

    0

    sp3-kislorod

    33

    Pb

    Qo’rg’oshin, R4Pb

    7

    0

    sp2-kislorod, karbonil

    34

    Se

    selen

    41

    0

    sp2-kislorod, furan

    35

    Те

    tellur

    47

    0"

    karboksilat

    59

    Mg

    magniy

    49

    0

    epoksi

    61

    Fe

    Temir (II)

    69

    0

    Amin oksid

    62

    Fe

    Temir (III)

    70

    0

    keton

    63

    Ni

    Nikel (II)

    5

    H

    Vodorod

    64

    Ni

    Nikel (III)

    21

    H

    Spirtlardagi, OH

    65

    Co

    Kobalt (II)

    23

    H

    Amin, NH

    66

    Co

    Kobalt (III)

    24

    H

    Karboksil, COOH











    Download 14.25 Mb.
    1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   23




    Download 14.25 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    SHaxsiy kompyuterning tuzilishi

    Download 14.25 Mb.