• Jixozlar yuzasidagi kontaminantlar uchun maqbullik (priemlemost) mezonini aniqlash
  • Mavzu yuzasidan savollar
  • MA’ruza 12 jixozlar tozaligi va uni aniqlashda qo‘llaniladigan analitik usullar mavzuning o’quv maqsadi




    Download 164.74 Kb.
    bet10/10
    Sana27.07.2021
    Hajmi164.74 Kb.
    #16184
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
    8- jadval

    WHO va ICH bo‘yicha turli analitik usullar uchun aniqlanishi lozim bo‘lgan validatsiya tavsiflari



    validatsiya tavsiflari


    Identifikatsiyalash

    YOt moddalarni aniqlash

    Miqdoriy tahlil

    miqdoriy

    tahlil


    aniqlanuvchi

    moddaning

    miqdoriy

    chegarasi



    eritish, faqat miqdorini aniqlash, faolligi

    1

    2

    3

    4

    5

    1. To‘g‘rilik

    -

    +

    -

    +

    2. Aniqlik:













    mos kelishi




    +

    -

    +

    laboratoriyalararo

    aniqligi







    -



    3. Xususiyligi٭٭

    +

    +

    +

    +

    4.Identifikatsiyalash chegarasi

    -

    -٭٭٭

    +

    -

    5.Miqdorini aniq-lash chegarasi

    -

    +

    -

    -

    6. CHiziqli bog‘lanish

    -

    +

    -

    +

    7.Foydalanish diapa-zoni

    -

    +

    -

    +

    Eslatma:

    “-“ ko‘pincha tekshirilmaydi;

    “+” ko‘pincha tekshiriladi;

    “٭ - qaytaruvchanlik tekshirilayotganda, laboratoriyalararo aniqlik talab etilmaydi;

    ٭٭ - xususiyligi kamlik qilganda qo‘shimcha tekshiruv olib boriladi;

    ٭٭٭ - ba’zi xollarda talab etilishi mumkin.



    Jixozlar yuzasidagi kontaminantlar uchun maqbullik (priemlemost) mezonini aniqlash

    YUqorida takidlaganimizdek, tozalash jarayonini aniqlashda muhim omillardan biri bu jixozlar yuzasidagi bo‘lishi mumkin bo‘lgan qoldiqlar me’yorini aniqlashdir. Qoldiqlar me’yorini aniqlash har bir individual ishlab chiqarish jarayonining vaziyatiga bog‘liq. SHuning uchun har bir jixoz uchun qoldiqlar me’yori oldindan belgilangan bo‘lishi kerak.

    Uskunalarni tozalash me’yorini aniqlashga bir qancha omillar ta’sir ko‘rsatadi. Bularga:


    • birlamchi ifloslantiruvchi mahsulotning tabiati;

    • birlamchi ifloslantiruvchi mahsulotning dori shakli;

    • birlamchi ifloslantiruvchi mahsulotning zaharliligi;

    • tozalash jarayonidagi birlamchi ifloslantiruvchi mahsulotning eruvchanligi;

    • jixozlarni tozalash jarayonining qiyinligi (tozalash qiyin bo‘lgan joylar);

    • tozalash jarayonining turi (qo‘l bilan yoki avtomatik yo‘l bilan);

    • bitta jixozda tayyorlangan boshqa mahsulotlar tabiati (ifloslantiruvchi moddalar);

    • iflos bo‘lgan mahsulotning dori dozasi;

    • bitta jixozda tayyorlangan boshqa mahsulotlar partiyasining miqdori (iflos qiluvchi moddalar).

    Keyinchalik bir vaqtda bir necha ifloslanish bilan bog‘liq bo‘lgan havf-xatar baholanadi. Tozalash mezonini (qoldiqning ruxsat etilgan miqdorining maqbullik mezoni) xisoblashning bir necha xil usuli mavjud.

    1. Vizual usul. Ushbu usuldan barcha farmatsevtik kompaniyalar foydalanadilar.

    GMP ning talabiga ko‘ra jixozlarning tozaligi to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlab chiqarishdan avval vizual nazoratdan o‘tkaziladi. Ushbu usuldan validatsiyalash vaqtida va validatsiyadan so‘ng ham foydalaniladi. Xullas, jixozning yuzasi ko‘z bilan yorug‘likda ko‘rilganda toza bo‘lishi kerak. Ko‘pincha tozalikni tekshirish uchun xodimlar katta-katta jixozlarning ichiga kiradilar, ba’zi xollarda agar modda fluoressensiya beradigan bo‘lsa, unda UB- lampalardan foydalaniladi. Ba’zi xolatlarda masalan, ishlab chiqarish tizimi yopiq bo‘lsa aksincha, vizual nazoratni o‘tkazish qiyin.

    Vizual nazorat yorug‘lik nuri, tozalanayotgan jixozning yuzasi va tavsifi kabi omillarga bog‘liq.



    1. Tozalash mezonini (qoldiqning ruxsat etilgan miqdorining maqbullik mezoni) xisoblashning ikkinchi usuli – bu havfsizlik omili va terapevtik dozalar, yoki zaharlilik ma’lumotlari va havfsizlik omillari kombinatsiyasidan foydalanishdir. Ushbu usul ishlab chiqarilgan mahsulotning kunlik (sutkalik) dozasinining ma’lum ulushini boshqa mahsulotga tushib qolish imkonini aniqlashga asoslangan. Ushbu usul havfsizlik omiliga bog‘liq xolda kamayib boradi. Bu omil o‘lchovsiz bo‘lib, u havf-xatarni aniqlash omili bo‘lib xizmat qiladi va u bir mahsulotni ikkinchi mahsulot bilan ruxsat etilgan maksimal ifloslanishi uchun aniqlanayotgan mezonni xisoblash vaqtida e’tiborga olinadi. Uning qiymati keyingi ishlab chiqarilayotgan dori vositasining turiga bog‘liq. Ko‘pgina kompaniyalar havfsizlik omilidan foydalanadilar. Odatda mazkur omil har qanday mahsulot terapevtik dozasining 1/10000 dan oshmagan qiymatiga teng (dastlabki mahsulotning minimal kunlik dozasining keyingi mahsulotning maksimal kunlik dozasiga bo‘lgan nisbati 0,1% yoki 1/1000 dan oshmasligi kerak – “0,1% terapevtik dozalar” deyiladi) va boshqa mahsulotning maksimal dozasi tarkibida bo‘lishi mumkin. Bu kunlik terapevtik dozasiga nisbatan 1/10000 miqdorda ishlatiladigan har qanday mahsulot dori vositasini bir xil usulda qabul qilganda bemorga tibbiy va zaharli ta’sir etmaydi. Ta’kidlash joizki, bir vaqtda bir necha modda bilan ifloslanish jarayoni so‘rilishi nisbatan kuchli bo‘lgan dori shakliga o‘tganida bu taxmin ishlamaydi. Masalan, bu taxmin tashqi maqsadlarda qo‘llaniladigan dori shaklidan ichish uchun mo‘ljallangan dori shakliga o‘tganda yaramaydi, yoki ichish uchun mo‘ljallangan dori shaklidan - paraenteral dori turiga o‘tganda. Bu koeffitsient asosan qattiq dori turlari uchun ishlatiladi.

    Havfsizlik omilini aniqlashning yana boshqa usuli bir vaqtda bir necha modda bilan ifloslanish jarayoni bilan bog‘liq bo‘lgan havf-xatarni xisobga olgan xolda boshqa havfsizlik omillaridan foydalanishdir. Bu har qanday mahsulot terapevtik dozasining 1/10000 nisbati bemorning havfsizligini ta’minlashga etarli emas deganidir. Boshqa xollarda esa bu nisbat etarli bo‘lishi mumkin. Masalan, jixoz yuqori zaharlikga ega bo‘lgan yoki allergiyani davolash uchun mo‘ljallangan mahsulotni ishlab chiqarishda foydalanilgan bo‘lsa, albatta bu nisbat etarli bo‘lmasligi mumkin, agar farmkompaniya faqat tashqi maqsadlar uchun surtma dori chiqarayotgan bo‘lsa, bu nisbat yuqori bo‘lib, u mahsulot tan narxining oshib ketishiga olib kelishi mumkin. SHuning uchun bu usulda turli havfsizlik omillarining shakalasidan foydalanish mumkin. SHu o‘rinda takidlash joizki, turli dori shakllari uchun ifloslanish ehtimoli bo‘lgan havf-xatar ifloslanishning haqiqiy chegarasini xisoblashdan avval baholanadi (27-jadval).

    9 - jadval

    Havfsizlik omili



    Aniqlanuvchi moddalar zaharli va allergen

    1/100000 dan 1/10000 gacha

    Qon tomirga yuboriladigan dori vositalari

    1/10000 dan 1/5000 gacha

    Ko‘z dori vositalari

    1/5000 dan 1/1000 gacha

    Peroral dori vositalari (tabletkalar, kapsulalar va b.)

    1/1000 dan 1/5000 gacha

    Mahalliy dori vositalari (krem, maz va b.)

    1/100 dan 1/1000 gacha

    Qoldiqning ruxsat etilgan miqdorini aniqlash uchun quyidagi ma’lumotlar kerak bo‘ladi:



    • preparatning terapevtik dozasi;

    • maksimal kunlik dozasi, mg/sut;

    • bitta tabletka massasi (kapsula), mg;

    • preparat seriyasi uchun taklif etilayotgan minimal ishlab chiqarish xajmi, kg;

    • mahsulot bilan kontaktda bo‘lgan jixoz yuzasi.

    Jixozlar yuzasidagi kontaminantlar uchun maqbullik (priemlemost) mezonini aniqlash va xisoblashni quyidagi misolda ko‘rib chiqamiz.

    Faraz qilaylik, A va V mahsulot ishlab chiqarilmoqda. V mahsulotni qabul qilayotgan bemorda V mahsulotga o‘tgan A mahsulotning qancha miqdori (ruxsat etilgan chegarasi) hali tibbiy ta’sir ko‘rsatmayapti degan savolga javob berish kerak.

    V mahsulotga o‘tgan A mahsulotning maksimal ruxsat etilgan miqdori (MACO – allowable carryover into a single daily dose of next product ) quyidagi formula orqali xisoblanadi:

    Bu erda - A preparatning terapevtik dozasi, mg;



    - V mahsulotning havfsizlik omili;

    - V preparat seriyasining o‘lchovi, mg;

    - V mahsulotining kunlik maksimal dozasi, mg/sut.

    Demak, V mahsulotga o‘tgan A mahsulotning maksimal ruxsat etilgan miqdori 4 ta omilga bog‘liq ekan.



    Misol. 5 ta ichishga mo‘ljallangan mahsulot chiqarilmoqda (A, V, S, D va E ). Preparatlar bir-biridan terapevtik dozasi, seriyasining o‘lchovi va bitta dozaning massasi bilan farq etadi.

    10 – jadval

    Preparat nomi

    preparatining kunlik maksimal dozasi, mg/sut.

    bitta dozaning massasi, mg

    seriya o‘lchovi, kg

    Preparat A

    10

    100

    50

    Preparat V

    30

    150

    100

    Preparat S

    100

    200

    100

    Preparat D

    200

    250

    10

    Preparat E

    250

    300

    150

    A mahsuloti qoldig‘ining maksimal o‘tishi mumkin bo‘lgan miqdori MASO quyidagi formula yordamida xisoblanadi:



    Bu erda -dozalar miqdorining eng yomon fursati (naixudshiy sluchay) yoki guruxdagi har qadnay mahsulot seriyasining eng kichik o‘lchovi/ guruxdagi har qadnay mahsulotning eng katta terapevtik dozasi;



    - V mahsulotining havfsizlik omili.

    Jadvalda keltirilgan ma’lumotlardan foydalanib 5 preparatdan - E mahsuloti uchun (bitta dozaning massasi eng katta-300 mg) va D mahsuloti seriya o‘lchovi eng kichik (10 kg) uchun dozalar miqdorining eng yomon fursati (naixudshiy sluchay - vorst case) ni topamiz:



    =10000000 mg/300mg/dose=33333 dose.

    Eng yomon fursat (naixudshiy sluchay - vorst case) bu bemor tomonidan mazkur jixozda avval ishlab chiqarilgan dori moddasi qoldig‘ini maksimal miqdorini saqlagan dori vositasini maksimal miqdorini qabul qilishidir. YOki mazkur jixozda avval ishlab chiqarilgan dori moddasi qoldig‘ini minimal miqdorini saqlagan dori vositasini qabul qilishidir, ushbu xolatda qoldiq miqdori minimal bo‘lganligi sababli uni olingan namuna tarkibida aniqlash qiyinchilik tug‘diradi.



    Takidlash joizki, kunlik doza massasi o‘z tarkibida barcha yordamchi moddalarni saqlaydi va xisoblashda ular ham qo‘shiladi. Bunda MASO quyidagicha xisoblanadi:



    11 - jadval

    5 ta mahsulot uchun ifloslanishning maksimal o‘tishi mumkin bo‘lgan miqdorining xisobi



    Mahsulot

    MASO

    Preparat A

    333

    Preparat V

    990

    Preparat S

    3330

    Preparat D

    6660

    Preparat E

    16650




    1. Tozalash mezonini (qoldiqning ruxsat etilgan miqdorining maqbullik mezoni) xisoblashning 3- usuli – bu ikkinchi mahsulot tarkibida birinchi moddaning miqdori 10 ppm dan (1 g mahsulotga 10 mkg ifloslanish) oshmagan xolda paydo bo‘lishi mumkinligi. Bu usuldan – havf-xatarni baholashda ko‘pgina kompaniyalar foydalanadilar. Mazkur usuldan dezinfeksiya va yuvish uchun ishlatiladigan moddalar qoldiqlarini aniqlashda foydalaniladi.

    Jixozlarni tozalash jarayoni quyidagi xolatlarda attestatsiyadan (validatsiya) dan o‘tkazilishi kerak:

      • yangi jixoz yoki jarayon foydalanishga kiritilganda;

      • mahsulot nomenklaturasiga o‘zgartirishlar kirtilganda, shu jumladan dori vositalari dozalariga ham;

      • tozalik jarayoni samaradorligiga ta’sir etuvchi jixozlar va jarayonlarga o‘zgartirishlar kiritilganda;

      • tozalash usullariga o‘zgartirishlar kiritilganda.

    Attestatsiya jarayoni jixoz 3 marta tozalangandan so‘ng quyidagi ketma-ketlikda olib boriladi:

    • avvalgi mahsulotning ruxsat etilgan miqdorini xisoblash, ya’ni tozalash mezoni;

    • namuna olish;

    • namuna tahlili;

    • ruxsat etilgan miqdorga mos kelishini tekshirish;

    • attestatsiya bayonnomasini rasmiylashtirish.

    Mavzu yuzasidan savollar

    1. Dori vositalarini ishlab chiqarishda qo‘llaniladigan jixozlar tozaligi

    2. Kontaminatsiya turlari

    3. Jixozlar tozaligini aniqlashda qo‘llaniladigan analitik usullar

    4. Jixozlar tozaligi va kontaminatsiya turlari

    5. Jixozlarni tozalash usullari

    6. Jixozlarni tozalashda tampon bilan artish usuli

    7. Jixozlarni tozalashning yuzani yuvish (chayish) usuli

    8. Jixozlarni tozalashning erituvchi bilan chayish usuli

    9. Jixozlarni tozalashda qo‘llaniladigan platsebo usuli.

    10. Jixozlar yuzasidagi kontaminantlar uchun maqbullik (priemlemost) mezonini aniqlash usullari

    11. Jixozlar tozaligini aniqlashda qo‘llaniladigan analitik usullar

    12. Jixozlar tozaligini aniqlashda qo‘llaniladigan xususiy va xususiy bo‘lmagan tahlil usullari.


    Download 164.74 Kb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




    Download 164.74 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    MA’ruza 12 jixozlar tozaligi va uni aniqlashda qo‘llaniladigan analitik usullar mavzuning o’quv maqsadi

    Download 164.74 Kb.