• Translyatorlar turi va strukturasi. T ranslyator
  • Translyator
  • Adabiyotlar
  • Tayanch iboralar
  • Leksik
  • Birinchi bosqich.
  • Integrallashgan programmalash tizimlari




    Download 297.39 Kb.
    bet2/5
    Sana10.04.2017
    Hajmi297.39 Kb.
    1   2   3   4   5

    Integrallashgan programmalash tizimlari.

    Hozirgi paytda programmalash tizimlari asosan integrallashgan (birlashgan) shaklda tashkil qilinadi. Bunday tizimlarni Turbo Tizimlar ham deyiladi. Aytib o’tish joyizki SHEHM turbo rejimi va turbo tizim tushunchalari bir –biridan katta farq qiladi.



    SHEHM turbo rejimi uning oddiy rejimidan farq qiladi. Bu farq takt chastotasi bilan bog’liq.(takt:prosessorning har bir komandasi bitta yoki bir nechta takt mobaynida bajariladi). Yani Turbo rejimida takt chastotasi

    (M Hz,G Hz) ancha ko’tariladi.



    Turbotizim - integrallashgan tizim bo’lib programmani tayyorlash, taxlash va natija olish uchun tahrirlovchi,translyator, aloqalarni tashkil qiluvchi modul cheklovchi va yordamchi qism sistemalar yagona kompleks(majmua) sifatida tashkil qilingan. Tizim bilan ish menyu-muloqat shaklida olib boriladi. Turbo tizimlar 150-350 kb qo’shimcha xotirani talab qiladi. Turbo tizimlardan Turbo Pascal, Turbo Ci, Turbo assemblerni keltirish mumkin. Turbo tizimlar asosida yangi programmalash muhitlari(visual, obektga mo’ljallangan, case-texnologyalar) ishlab chiqilgan.

    Translyatorlar_turi_va_strukturasi.__T_ranslyator'>Translyatorlar turi va strukturasi.

    Translyator – sistemaviy programma bo’lib programmani bir (boshlang’ich) tildan boshqa natijaviy, chiqarish) tilga tarjima qiladi. Yuqori darajali tillardan mashina yoki mashinaga mo’ljallangan tilga tarjima qiladigan translyatorlar(
    Translyator

    a)

    translyator


    tarjimonlar) ko’proq tarqalgandir.

    a)







    b)


    Translyator




    Rasm. Translyatorlarning ishlash prinsiplari.

    Birinchi sxemada (a) programma to’liq tarjima qilinadi va keyin bajariladi. Ikkinchi(b) sxemada esa,programma qadamma-qadam tarjima qilinadi vabajariladi.

    Birinchi sxema asosida tashkil qilingan va ishlaydigan translyatorlar kompin-syatsyalanuvchi (ya’ni komplyatorlar) translyatorlar va ikkinchi sxemadagi translyatorlar interpretatsiyalanuvchi (yani interpretatorlar) translyatorlar deymiz.

    Interpretatorlar (masalan beysik, lion, refal) va komplyatorlar (PL/1, Pascal, Cu) o’ziga xos qulaylik va kamchiliklarga ham ega . Interpretatorlar sodda tashkil qilinadi va programmani tarjima qilish va bajarish jaroyonida xotirada bo’lishi zarur. Komplyatorlar murakkab bo’lsa ham programmani tarjima qilingandan keyin (.exe, .obj fayllar) operativ xotirada bo’lishi shart emas.

    Translyatorlarning yana bir turi assembler yoki zagruzchik (yuklovchi)

    deyiladi. Ularning kirish tipi mashina yoki mashinaga mo’ljallangan tiplar geruhiga kiradi. Bu tillar yordamida programma tuzishda katta tezkorlikka (programmani mashinada bajarish nuqtai nazardan) erishiladi , ammo programmani loyihalash (ishlab chiqish) murakkablashadi, chunki biz programmani har bir kichik detalini asoslashimiz kerak.

    Sinov savollari:


    1. Programmalsh tizimi tarkibi nimalardan iborat?

    2. Integrallashgan muhit nima?

    3. Transplyatorlar turlari va qulayliklari.

    4. Kampilyatsiya interpretatsiyadan qanday farq qiladi?

    5. Turbo rejim va turbo-tizim nima.

    6. Assemblerlar xususiyatlarini tushuntiring.

    7. Turbo-tizimlarga misollar keltiring.

    Adabiyotlar

    [1], [5], [9], [11], [16], [17]



    Ma’ruza № 5

    Mavzu: Transplyatsiyalash texnikasi

    Reja:

    1. Transplyatsiya sxemasi.

    2. Tahlil va sintez.

    3. Leksik va sintaksik tahlil.

    4. Generatsiya vazifalari.

    5. Optimallashtirish va xatolar turlari.

    Tayanch iboralar: Sxema, analiz va sintez , leksika, sintaksis, semantika, generatsiya, optimallashtirish, xatolar turi.

    Ma’ruza bayoni.

    Boshlang’ich (kirish) tilida yozilgan programmani mashina tiliga tarjima qilish masalasi oddiy masala emas. Bu masala ketma-ket, bosqichlar bilan bajariladi. Tarjima qilish jarayoni quyudagi umumiy sxema yordamida tasvirlanadi.

    -


    Leksik tahlil







    Sintaksik tahlil







    Kontekst tahlil









    Generatsiya




    Rasm . Translyasiya sxemasi.

    Birinchi va ikkinchi bosqichlarni bajarishdan keyin boshlang’ich programmadan abstrakt programmani hosil qilamiz. Sxemadan ma’lumki tarjima jarayoni asosan ichki (analiz va sintez) bosqichlardan iborat. Birinchi bosqichda abstrakt programma va ikkinchi bosqichda unga ekvivalent bo’lgan natijaviy programma hosil bo’ladi.

    Leksik analiz jarayonida translyatr kirish satrini litera bo’yicha o’qib leksemalarni hosil qiladi. Leksemalar jadvalda saqlanadi. Har bir leksema deskriptorga ega bo’lib, deskriptor leksema turi va saqlash joyini belgilaydi. Sintaksis tahlil natijasida leksemani til sintaksisiga jabob berish yoki bermasligi aniqlanadi. Masalan ,a b*c ifodasi tahlildan keyin (a (b*c)) ko’rinishda keltiriladi. Buning natijasida programmaning ma’nosi yaqqol ko’rsatiladi. Tahlilning bu bosqichi natijasi programmani tahlil daraxtidir. Daraxt konstruksiya va leksemalarni o’z ichiga oladi. Keying bosqichda esa bu daraxt maxsus algoritmlar bilan aylanib o’tiladi va natijaviy programma satri hosil bo’ladi.

    Generatsiya bosqichida natijaviy programma satrlar to’plami ko’rinishida hosil qilinadi.

    Masalan x:=b (c-d)*(e f) operatori berilgan bo’lsin. Bu operatorni generatsiya qilingandan keyin quyidagi matn hosil bo’ladi.

    t1:=c-d ; t2:=e f ; t3:=t1*t2 ; t4:=b t3 ; x:=t4;

    yoki shartli operator



    agar x>y u holda a:=1 aks holda b:=2; generatsiyadan keyin quyudagi ko’rinishni oladi

    p:=x>y;


    agar p uholda o’ting M1;

    o’ting M2;

    M1:a:=1;


    o’ting M3;

    M2:b:=2 ;

    M3:…..

    Generatsiya etapining yana asosiy vazifalaridan biri – bu xotirani taqsimlashdir. Bu yerda statik yoki dinamik taqsimlash usullari ishlatiladi.



    Birinchi usul xotirani translyatsiya jarayonida taqsimlashni talab qiladi. Agar programma obektlarning paydo bo’lishi va aktivlanishi ma’lum bo’lmasa dinamik taqsimlash usulidan foydalanadilar.

    Faraz qilaylik ,quyudagi oddiy paskal programma berilgan bo’lsa ,uning leksik analizi belgi bilan chizilgan leksimalarni hosil qiladi.

    Program P;

    Const m=1.5;

    Var a,b:real;

    Begin read(a,b);

    a:=a b m ; write(a)

    end.


    Sintaksik tahlil jarayonida tushunchalar strukturasi aniqlanadi va uning tashkil etuvchilari ajratiladi . Sintaksik daraxt ko’rinishi paydo bo’ladi .

    Programma konstruksiyasining sintaksik daraxti quyudagichadir.





















    Semantik tahlil jarayonida biz programmada ishlatilgan nom va tasvirlashlar qoidalarga ishlatishi yoki mos kelmasligini aniqlaymiz .

    Masalan , var a,b:real; yozuvi a va b o’zgaruvchilar, tipi haqiqiy , yoki m-konstanta, ‘ ’ – qo’shish amali va u haqiqiy elementlarini qo’shishda ishlatilayotganini bildirishi kerak.

    Tahlil bosqichlari bilan bog’liq ularga mos xatolar turi ham mavjud. Shuning uchun leksik ,sintaksik va semantik xatolarni ajratadi.



    Leksik xatolar alfavit simvollaridan leksimalarni hosil qilishda qoidalarni buzilganligi bilan bog’liq. Masalan , const o’rniga cons yoki idintifikator 2AB shaklida yozilsa leksik xatoga yol qo’yilgan bo’ladi.

    Sintaksik xatolar tilning sintaksik qoidalarini noto’g’ri ishlatilishi bilan xarakterlanadi. Masalan ,const n=5 ; var x,y:real; tasvirlash mavjud bo’lsin . Operatorlar n:=n 1; 22:=x y; tilning qoidalariga javob bermaydi va translyator sintaksik xatolar haqida ma’lumot beradi.

    Semantik xatolar obekt xususiyatini aniqlash mumkin bo’lmagan hollarda yoki obekt xususiyati obektni ishlatish jarayoniga qarshidir. Masalan , obekt tasvirlanmagan yoki tasvirlangan, ammo ishlatilishi noto’g’ri.

    Xatolarning yana bir turi – bu hisoblash jarayonidagi, yani programma ishlatayotgan paytdagi xatolardir . bularni fatal xatolar deymiz. Masalan “nolga bo’lish” , massiv o’lchovlaridan chiqib ketish, stek to’lishi kvadrat ildiz ustida manfiy ifodani paydo bo’lishi va hokozolar.

    Translyasiyalash texnikasida yana bir muhim masala-bu hisoblashlarni optimallshtirishdir. Foydalanuvchi asosan xotira qurilma va protsessor vaqtini ishlatadi. Ana shu resurslarni optimallshtirsak bitta emas bir nechta programmalarni qo’llash va ularga tejalgan resurslarni ishlatish sharoiti paydo bo’ladi. Umuman olganda xotira va vaqt asosan optimizatsiya qilinadi. Bu ikki komponentani optimallshtirish bir-biriga ziddiyat ko’rsatadi . Programmani optimallshtirish jarayonida quyudagi usullar ishlatiladi:

    - Bazi bir amallarni translyatsiya paytida ijro etish ;

    - Sikl, prosedurani chaqirish, indeksatsiyalash kabi amallarni asoslangan variantini ishlatish;

    - Maxsus registrlardan foydalanish ;

    - Mashinaga bog’liq va bog’liqmas optimallshtirish.

    Sinov savollari:


    1. Tarjima qaysi bosqichlardan iborat?

    2. Leksik va sintaksik tahlil vazifalarini tushuntiring.

    3. Semantik tahlil nima?

    4. Generatsiyaga misollar keltiring.

    5. Optimallashtirishni qanday usullarini bilasiz?

    6. Sintaksik xatoni tahlil qiling.

    7. Fatal xatolar haqida ma’lumot bering.

    Adabiyotlar

    [1], [9], [10], [12]



    Ma’ruza № 6

    Mavzu: Ta’minotning boshqa komponentalari

    Reja:

    1. Programma va mashinaga bog’liqlik.

    2. Assemblerlar va disassemblerlar.

    3. Assembler bajaradigan vazifalari.

    4. Zagruzchiklar va makroprotsessorlar.

    Tayanch iboralar: assembler, yuklovchi, makros, psevdokamanda, disassembler, direktiva, tarjima bosqichlari, makroprotsessor.

    Ma’ruza bayoni.

    Sistemaviy programma ta’minotining yana bir xususiyati mashinaga bog’liqligidir. Shuning uchun bu tipdagi programmalar mashina strukturasi va uning komponentalari hisobga olgan holda ishlab chiqariladi .

    Ishlab chiqarish, moddiy ishlab chiqarish - jamiyatning yashashi va taraqqiy etishi uchun zarur boʻlgan moddiy boyliklar (turli iqti-sodiy mahsulotlar)ni yaratish jarayo-ni; ishlab chiqarish omillarini isteʼ-mol va investitsiyalar uchun moʻljallangan tovarlar va xizmatlarga aylantirish. I.ch.

    Masalan, assembler mnemenik kodni mashina kodiga tarjima qilishda komandalar formati, adreslash usullari va mashinaning boshqa apparat xarakteristikalarini hisobga oladi. Kompilyator esa, mashina kodiga boshlang’ich programmani tarjima qiladi, registrlar komandalar to’plamidan foydalanadi . Shularni hisobga olib sistemaviy programma ta’minoti boshqa komponentalari: assembler, yuklovchi, makroprotsessorlarni xususiyatlarini ko’rib chiqamiz. Assembler. Assembler programmalash tizimi bo’lib assembler tili va shu tilni tarjima qiladigan translyatordan iborat. Yana assembler tilidan mashina tiliga programmani tarjima qiladi. Programmalashda disassembler ham ishlatiladi.

    Disassemble maxsus progrmma bo’lib obyekt kodni unga ekvivalent bo’lgan assembler – programmaga o’tkazadi.

    Assemblerlar asosan mashina oilasiga (platformaga ) mo’ljallangan holda ishlab chiqariladi. Masalan , Intel (IBM PC) oilasiga mansub assembler, Apple (Mac , Matorolla, Zilog) oilasi uchun ishlab chiqarilgan assembler yoki VAX arxitekturasiga mutobiq assembler va h. shularga qaramasdan, assemblerlarning bajariladigan ishining umumiy to’plamini quyudagicha deb qarash mumkin.



    • 1.Amallar mnemonik kodini ularga ekvivalent bo’lgan mashina kodiga o’tkazish.

    Masalan , add ni 10 ga o’chirish.

    2. simvolik operandlarni ekvivalent bo’lgan mashina adreslarga o’tkazish.

    Masalan , alpha ni 1243 ga o’chirish.

    3. maxsus format asosida mashina komandalarini tuzish.

    Masalan ,$88/$8e/NWords ←MOVCX,bp NWords.

    4. boshlang’ich programmadagi konstantalarni mashinaning ichki tasvirlanishiga o’tkazish.

    Masalan , edf→45F446

    5. Hosil bo’lgan obеkt programmani xotiraga yozish va listingni chiqarish.

    Bulardan tashqari, assеmblеr dirеktivalari ham programmada ishlatiladi. Bunday dirеktivalarni psеvdokomandalar ham dеyishadi. Dirеktivalar mashina tiliga tarjima qilinmaydi, assеmblеrni ishini boshqarish uchun ishlatiladi.

    Masalan, byte, word, start, enol dirеktivalarini qo’llash mumkin.

    Assеmblеr programmani mumkin bo’lgan strukturalaridan birini ko’rib chiqamiz.

    model small

    stack zooh

    data


    ;ma'lumotlarni e'lon qilish.

    code


    start: ; yoki bunga o’xshagan boshqa nishon programma komandalari

    end start

    model – xotira modеlini bеlgilaydi. Asosan 6 xil (tiny, small (kichik), compact, medium, large, huge) modеllarni ishlatish mumkin. Small modеlini (ya'ni 2 ta ((NK baytli) xotira sеgmеntlari) ishlatish mo’ljallangan. Stack – dirеktivasi 300h (300) hajmli stеk ajratadi.

    data – dirеktivasi ma'lumotlarni e'lon qilish sohasini va code dirеktivasi esa programma kodini sohasini aniqlaydi. Start nishoni programmani ishga yurgizish nuqtasini, end – dirеktivasi esa programma kodini yakunlanishini ko’rsatadi.

    Assеmblеr komandasining umumiy ko’rinishi



    <;izoh>

    Masalan,

    nishon: mov AX,BX; BX ning qiymati AX ga

    Bu еrda nishon – nishon (yuklanadi, ko’chiriladi hamma vaqt ishlatilishi shart emas), mov – ko’chirish komandasi, AX, VX – opеrandlar (rеgistrlar), ; - dan kеyin izoh bеrilgan. Bu komanda VX ni qiymatini AX ga ko’chirish komandasidir. Ko’pgina assеmblеrlarda boshlang’ich programmani tarjima qilish jarayoni ikki bosqichda bajariladi. Birinchi bosqich. Nomlarni aniqlash (adrеslash, nishonlarni saqlash, ba'zi bir dirеktivalarni bajarish). Ikkinchi bosqich. Komandalarni translyatsiya qilish va obеkt kodlarni gеnеratsiya qilish (translyatsiya, ma'lumotlar gеnеratsiyasi, bajarilmagan dirеktivalarni bajarish, obеkt kodni yozish va listing chiqarish).

    SHEHM muhitida asosan TURBO assembler va makroassеmblеr (TASM va MASM) ishlatiladi. Har birining bir qancha vеrsiyalari mavjud.

    Zagruzchiklar (Yuklovchilar). Obеkt programma tarjima qilingan komandalar boshlang’ich ma'lumotlar qiymatlari, xotira adrеslarini saqlaydi. Bu jarayonlar uchta bosqichni o’z ichiga oladi.

    1. Zagruzka (yuklash). Programmani bajarish uchun opеrativ xotira joylashtirish.

    2. Siljitish (pеrеmеhеniе). Obеkt programmani adrеslarni o’zgartirish natijasida modifikatsiya qilish.

    3. Bog’lash (svyazyvaniе). Ikkita va undan ko’p alohida tarjima qilingan obеkt kodlarni bog’lash va ular orasidagi bog’lanishni tashkil qilish.



    Zagruzchik (Yuklovchi) sistеmaviy programma bo’lib yuklash vazifasini bajaradi. Ba'zi bir yuklovchilar ko’rsatilgan (1-3) ammalarni ham bajarishi mumkin. Bog’lovchi programmalarni bog’lanish (aloqa) muharriri ham (rеdaktor svyazеy) dеydilar.

    Zagruzchik va bog’lovchi programmalar o’z funksiyalarini turli tillarda yozilgan va tarjima qilingan kodlar ustida bajaradi. Zagruzchiklarning turli bo’lishidan qat'iy nazar, ularning ikkita asosiy funksiyalari mavjud.

    a) Obеkt programmani opеrativ xotiraga yozish.

    b) Boshqaruvni birinchi bajariladigan komanda adrеsiga uzatish.

    Zagruzchiklarni programmalashda (ishlab shiqishda) ovеrlеy tеxnologiyasidan foydalananadilar. Bu holatda xotirani tеjash mumkin va ikki bosqichni ish uchun xotiraning bitta sohasi ishlatiladi.

    Assеmblеr tilida programma tuzish va uni taxlash (bajarish) uchun assеmblеr translyatori va zagruzchik (yuklovchi) birgalikda ishlatiladi. Shu bosqichlarni quyidagi kеtma-kеtlikda bеrish mumkin.

    1) asm prog. asm. Boshlang’ich fayl.

    2) prog. obj. Translyatsiya qilingan obеkt fayl (obеkt modul)

    3) link prog. Bajariladigan faylni zagruzchik (linker) yordamida hosil qilish.

    4) prog. exe – Bajariladigan fayl.

    Agar programma bir nеchta obеkt modullardan iborat bo’lsa u holda ularni zagruzchik orqali yagona programma shaklida tashkil qilish mumkin.

    Masalan, link mod1.obj mod2. obj mod3. obj

    Natijada mod. exe yagona bajariladigan programma hosil bo’ladi.

    Makroprotsеssorlar. Programma yaratish jarayonida kirish (asosiy) tilining ba'zi bir konstruktsiyalari to’plami juda ko’p hollarda takrorlanishi va ishlatilishi mumkin. Shu to’plamni makroinstruktsiya (makrobuyruq, makroko’rsatma, makrodastur) dеydilar.

    Makroprotsеssor ham maxsus sistеmaviy programma bo’lib makroinstruktsiyalarni asosiy til konstruktsiyalariga tarjima qiladi. Shu jarayonni makrogеnеratsiya dеb nomlaydilar. Makroprotsеssorlar mustaqil yoki programmalash tizimi tarkibida bo’lishi mumkin. Ularning ishi jarayonida simvollar yoki satrlarning bir guruhi boshqasiga almashtiriladi. Ko’p hollarda makroprotsеssorlar assеmblеr tilida programma tuzish jarayonida ishlatiladi. Makroprotsеssorlar aniq bir til bilan bog’liq yoki umumiy (bog’liqmas) bo’lishi mumkin.

    Assеmblеr tilida makrota'riflar (makrooprеdеlеniе) mеxanizmi qism programmalarga (podprogrammy) o’xshashdir. Har bir makrota'rif 3 ta qismdan iborat.

    a) Sarlavha – psеvdoopеrator macro. Uning nishon maydonida makrota'rif nomi ko’rsatiladi. Makrota'rif formal paramеtrlarga ham ega bo’lishi mumkin.

    b) Tana – assеmblеr opеratorlarning kеtma-kеtligi.

    d) Tugash – endm – psеvdoopеratori.

    Masalan, so’z (mashina so’zi – masalan, 16 bayt) kattaligidagi qiymatlarni yig’ish uchun ishlab chiqarilgan makrota'rif quyidagi ko’rinishda bo’ladi.

    add_words macro term1, term2, sum

    mov ax, term1

    add ax, term2

    more sum, ax

    endm

    Agar xotiraning ikkita yachеykasidagi ma'lumotni qo’shish kеrak bo’lsa biz bu makrota'rifga add_words alpha, beta, gamma shaklida murojaat qilsak makroprotsеssor (assеmblеr) bu opеratorni o’rniga programmaga quyidagi komandalarni kiritadi.



    mov ax, alpha

    add ax, beta

    mov gamma, AX

    Yoki xuddi shunday, add_words bx, cx, dx shakldagi opеratorni assеmblеr ikkita rеgistrdagi ma'lumotni qo’shish uchun ishlatiladi.

    mov ax, bx

    add ax, cx

    mov dx, ax

    Makrota'riflar prosеdura (funksiyalardan) quyidagi xususiyatlari bilan farq qiladi.

    1) Makrota'riflar dinamik xaraktеrga ega. Prosеduralar esa faqat ma'lumotlarni o’zgartiradi.

    2) Makroprotsеssor protsеdurani chaqirishi va undan qaytish ishlarni bajarmaydi.

    3) Makrota'riflar kutubxonasi ham katta qulayliklarga ega.

    Sinov savollari:


    1. Mashinaga bog’liq tillarga misol keltiring.

    2. Assembler vazifalari nimadan iborat?

    3. Assemblerlash algoritmini tushuntiring.

    4. Tarjimaning ikki bosqichini tahlil qiling.

    5. Yuklovchi nima?

    6. Makroprotsessor ta’rifini bering.

    7. Makroslarga misol bo’ladigan fragmentlarni yozing.

    Adabiyotlar

    [2], [3], [4], [6], [10], [12]



    Ma’ruza № 7

    Mavzu: Interfeysni tashkil qilish

    Reja:

    1. Interfeys tushunchasi va unga qo’yiladigan talablar

    2. WIMP- interfeyslar

    3. Interfeysni standartlashtirish

    4. Instrumental vositalar

    Tayanch iboralar: interfeys, interfeys turlari, muloqotni loyihalash, WIMP-interfeyslar, piktogramma, IBM-standarti, standartlash.

    Ma’ruza bayoni

    Foydalanuvchi iterfeysi va unga qo’yiladigan talablar.

    Ixtiyoriy programma tizimini ikkita kriteriya asosida baholash mumkin. Birinchisi, aniqlik, ya’ni berilgan ma’lumotlar asosida aniq natijalar olish. Ikkinchisi, qulaylik, ya’ni tizim yoki programma bilian ishlash qulayligi. Bu xususiyat asosan tizim bilan foydalanuvchi orasidagi hamkorlik- foydalanuvchi interfeysi bilan xarakterlanadi [4].

    Programma ta’minotini yaratishda interfeys elementlarini, ya’ni kiritilishi va chiqarilishi kerak bo’lgan ma’lumotlar to’plami va ko’rinishini alohida loyihalash maqsadga muvofiq. Muloqot ko’rinishini tabiiy, foydalanuvchiga tushunarli va ixcham tashkil qilinadi.

    Agar tizim murakkab iyerarxik strukturaga ega bo’lsa, u holda foydalanuvchi ixtiyoriy paytda strukturaning qaysi bosqichida ishlayotganligini bilishi kerak.

    Interfeysga qo’yiladigan talablarning yana bittasi bu adaptatsiya konsepsiyasidir, ya’ni muloqot strukturasini foydalanuvchi talablariga mutobiqlanishi hisoblanadi.

    Foydalanuvchi interfeysini loyihalashda muloqotni tasvirlash katta rol o’ynaydi. Bu yerda quyidagi talablar va prinsiplar ishlatiladi.


    1. Ekran maketi. Ekranning (monitorning) pozisiya va formatlar maydoni.
      Maydon - ochiq, meʼmoriy jihatdan tartibga keltirilgan, atrofi bino, inshootlar yoki daraxtlar bilan toʻsilgan keng satq. Toʻrtburchakli, temperaturapetsiyasimon. doirasimon, tuxumsimon (oval) va boshqa shakllarda yopiq yoki ochiq holda boʻladi.
      Maket muloqotning bir fragmentini akslantiradi.

    2. O’tish turlari yoki holatlar diagrammasi. Har bir holat graf uchlari bilan xarakterlanadi. Uchlar, ya’ni nuqtalar tizimining foydalanuvchiga yoki foydalanuvchining tizimga beradigan ma’lumotlarni bildiradi. Murakkab tizimlarga muloqot to’rlari qismiy to’rlarga ajratiladi.

    O’tish to’rlarida ularning uchta turini ajratish mumkin:

    • Ma’lumotlarning kiritilishini talab qiladigan uchlar;

    • Ma’lumotlarning kiritilishini talab qilmaydigan uchlar;

    • Ma’lumotlarning kiritilishi talab qilinadi, ammo boshqaruv doimo hamsoya uchlga uzatiladi.

    1. O’tish shartlari asosan kirish tilida yozilgan fragmentlar yordamida tashkil qilinadi. Ana shu fragmentlarni leksik, sintaktik va semantik tahlil qilish natijasida muloqot sxemasi boshqariladi.



    Download 297.39 Kb.
    1   2   3   4   5




    Download 297.39 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Integrallashgan programmalash tizimlari

    Download 297.39 Kb.