• MAVZU: ALYuMINIY IShLAB ChIKARISh ReJA
  • FOYDALANILGAN ADABIYoTLAR.
  • MAVZU: NeFTNI KAYTA IShLASh. ReJA
  • MAVZU: YoKILGILARNI KIMYoVIY KAYTA IShLASh ReJA
  • SAVOL VA TOPShIRIKLAR
  • O`zbеkiston rеspublikasi xalq ta`lim vazirligi nukus davlat pеdagogika instituti tabiyaTShunoslik fakultеti «kimyo va ekologiya»




    Download 322.49 Kb.
    bet5/5
    Sana24.03.2017
    Hajmi322.49 Kb.
    1   2   3   4   5

    FOYDALANILGAN ADABIYoTLAR.

    1. A.V.Belotsvetov, S.D.Beskov, N.G.Klyuchnikov Ximicheskaya texnologiya. M."Prosvesheniya". 1976.

    2. Otakuziev T.A., A.A.Ismatov, N.P.Ismoilov, F.M.Mirzaev "Noorganik metallar kimyoviy texnologiyasi" T."Uzbekiston" 2002 y.

    3. J.Isroilov. Sanoatning eng muxim tarmoklari texnologiyasi asoslari. T."Ukituvchi". 1978.

    4. Sh.M.Mirkomilov Kimyo texnologiya ma`ruzalar matni. Nizomiy nomidagi TDPU 2000 y

    5. Sh.M.Mirkomilov, X.U. Maxsudxonov, O.Iskandarov. Kimyoviy texnologiya fanidan amaliy ishlar, masala – mashklar va testlar tuplami. T. "Universitet" 2006.

    6. R.S.Sokolov. Ximicheskaya texnologiya v 2-x tomax. M.Gumanitarnыy izdatel`skiy tsentr, Vlados, 2000.

    7. B.e.Abalonin. Osnovы ximicheskix proizvodstv. M.,Ximiya-2000g. 471s.


    MAVZU: ALYuMINIY IShLAB ChIKARISh

    ReJA:

    1. Alyuminiy ishlab chikarish xom-ashyolari.

    2. Alyuminiy ishlab chikarish usullari.

    TAYaNCh IBORALAR:

    Alyuminiyning xossalari, alyuminiy ishlab chikarishning asosiy xom ashesi, ishlab chikarish usullari, Bayer usuli, kuruk usul.

    Ishlab chikarish xajmi va foydalanish masshtabi buyicha alyuminiy rangli metallar ichida birinchi urinda turadi. Alyuminiy-engil metall bulib, 659°da eriydi, 2500°da kaynaydi, yukori issiklik va elektr utkazuvchanlikka ega va zichligi xam kam 2,7 g/sm3

    Shu xususiyatlariga kura alyuminiyni mis bilan tenglaxtirish mumkin, undan elektr simlari , issiklik almashtirgichlar va kondensatorlar tayyorlanadi.

    Xavoda alyuminiyning yuzasi Al2O3 kobigi bilan koplanib koladi, bu esa uni kuchli kislota va ishkorlar ta`siridan saklaydi. Sanoatda alyuminiyning boshka metallar bilan kotishmalari ishlatiladi, ular mexanik jixatdan mustaxkam buladi. Alyuminiyning kup mikdorda ishlatiladigan kotishmalari mis bilan, magniy bilan, marganets bilan (duralyuminiy), kremniy bilan muxim axamiyatga ega.

    Marganets (nem. Marganerz - marganets rudasi; lot. Manganum), Mn - Mendeleyev davriy sistemasining VII guruh kimyoviy elementi. Tartib rakami 25, atom massasi 54,9380. Tabiatda 1 ta barqaror izotopi 55Mp maʼlum.

    Alyuminiyni alyuminiy oksidi Al2O3 va kriolitning (Na2AlF6) eritilgan aralashmasini elektroliz kilish natijasida olinadi. Al2O3- glinozemni tabiiy minerallar-boksit, nefelin va alunitlardan olinadi.

    otishma xolidagi Al ga misol kilib termitni olish mumkin.

    [Al Fe2O3]— termit rel`slarni ulashda kullaniladi.

    [Al SiO2]— silumin

    [Cu Mg Mn Al]— duralyumin

    Al poroshok xolida xar xil yuzalarni koplashda xam ishlatiladi.

    Al ishlab chikarishda xom-ashyo sifatida glinozem-Al2O3 ishlatiladi.

    Uz navbatida HAlO2 va Al(OH)3 dan olinadi:

    HAlO2 NaOH H2O k NaAl (OH)4

    Al (OH)3 NaOH k NaAl (OH)4

    Bunda erimaydigan birikmalarni eriydigan alyuminatlarga aylantiriladi. Ularga CO2 ta`sir ettirib soda olinadi va Al(OH)3 xosil buladi:

    2 NaAl (OH)4 CO2 k Na2CO3 2 Al (OH)3 H2O



    Al (OH)3 kizdirilib glinozem olinadi. Gilinozemni nefelindan olinadi:

    Na2O·K2O·Al2O3·2SiO2 CaCO3

    nefelin 1250°

    2NaKAlO2 4CO2 2 (2CaO·SiO2) 2NaKAlO2 CO2 H2OAl (OH)3 Na2CO3 H2CO3

    Al (OH)3 dan glinozem olinadi. Al olishda glinozemni suyuk xolga keltirib, uni elektroliz kilinadi. Lekin glinozem uzi 2050°da suyuklanadi. Glinozemning suyuklanish xaroratini xar xil moddalar kushib kamaytirish mumkin. Ana shunday moddalardan biri kriolit-Na3AlF6 dir. Buning kushilishiga sabab, suyultirilgan kriolitda glinozem yaxshi eriydi. Ikkinchidan, kriolitda Al 3 dan yukori ion yuk, uchinchidan esa kriolitning elektr utkazuvchanligi yukoridir. 15% kriolit kushilishi natijasida glinozemning erish xaroratsi 2 barobar kamayadi.

    Boshlangich xom-ashyoning tarkibiga kura glinozemni ajratib olish uchun ishkoriy, kislotali va elektrotermik usullardan foydalaniladi. Bizning mamlakatimizda ishkoriy usullardan gidrometallurgiya usuli ishlatilib, Bayer usuli va kuruk ishkoriy usullardan foydalaniladi.

    Bayer usuli NaOH eritmasi bilan Al2O3 ni yuvish orkali alyuminat eritmasining turli erimaydigan kushimchalardan tozalashga asoslangan.

    Kuruk ishkoriy usul bilan esa barcha alyuminiy tutuvchi xom-ashyoni kayta ishlash mumkin.

    Elektroliz jaraeni uglerod materiallaridan tayyorlangan inert elektrodlarda olib boriladi.

    Al2O3 ni suyuk kriolitda erishi natijasida Al2O3 ionlarga dissotsiyalanadi:

    Al2O3  Al3 AlO33-

    Uglerodli katodda Al3 ionining razryadlanishi yuz beradi:

    Al3 3e  Al°

    Bunda normal potentsial -1,66 Â ga teng buladi. Katodda ajralgan Al yukori zichlik   2,73 gsm3 ga ega buladi. otishmada esa   2,35 gsm3 buladi.

    Anodda esa AlO2- va AlO33- ionlaridan razryadlanishi yuz beradi:

    2 AlO33- – 6 e  Al2O3 1,5 O2

    2 AlO2- – 2 e  Al2O3 0,5 O2

    Anodda xosil bulgan kislorod anodni kuydirib CO2 ni xosil kiladi.

    Alyuminiy ishlab chikarish jaraenini elektrokimyoviy va elektrotermik jaraenlar yigindisi deb tushunish kerak, chunki elektrolizer elektrotermik pech` kabi ishlaydi.

    Elektrolizning borishi: Shixta, ya`ni kriolit bilan glinozem elektrolizerga tushiriladi va yukori xaroratda ularga pulatli shtirlarni tikib kuyiladi va tok utkazuvchi shinalar orkali tok yuboriladi. Pastda Al ajralib chikadi, yukori kismdan O2 ajralib chikadi. Al ning zichligi 2,35 ga teng. Kriolit va glinozemniniki 2,03 ga teng. Shuning uchun Al katodning pastki kismiga yigiladi. Xosil buladigan Al rafinatsiya jaraeniga uchratiladi, ya`ni tozalanadi. Al ni sifonli kurilmalar orkali vannadan chikariladi.


    SAVOL VA TOPShIRIKLAR:

    1.Alyuminiyning uziga xos xususiyatlari.

    2.Alyuminiy ishlab chikarishning kanday usullarini bilasiz?

    3.Alyuminiy ishlab chikarishda asosiy xom ashe sifatida nimadan foydalaniladi?


    FOYDALANILGAN ADABIYoTLAR.

    1. A.V.Belotsvetov, S.D.Beskov, N.G.Klyuchnikov Ximicheskaya texnologiya. M."Prosvesheniya". 1976.

    2. Otakuziev T.A., A.A.Ismatov, N.P.Ismoilov, F.M.Mirzaev "Noorganik metallar kimyoviy texnologiyasi" T."Uzbekiston" 2002 y.

    3. J.Isroilov. Sanoatning eng muxim tarmoklari texnologiyasi asoslari. T."Ukituvchi". 1978.

    4. Sh.M.Mirkomilov Kimyo texnologiya ma`ruzalar matni. Nizomiy nomidagi TDPU 2000 y

    5. Sh.M.Mirkomilov, X.U. Maxsudxonov, O.Iskandarov. Kimyoviy texnologiya fanidan amaliy ishlar, masala – mashklar va testlar tuplami. T. "Universitet" 2006.

    6. R.S.Sokolov. Ximicheskaya texnologiya v 2-x tomax. M.Gumanitarnыy izdatel`skiy tsentr, Vlados, 2000.

    7. B.e.Abalonin. Osnovы ximicheskix proizvodstv. M.,Ximiya-2000g. 471s.



    MAVZU: NeFTNI KAYTA IShLASh.

    ReJA:

    1. Neftni kazib chikarish usullari.

    2. Neftning tarkibi.

    3. Neftni kayta ishlashga tayyorlash.

    4. Neftni kayta ishlash usullari.

    TAYaNCh IBORALAR

    Neft`, kazib chikarish usuli, yokilgi, dizel` yokilgi, detonatsiya, oktan soni, antidetonatorlar.

    Neft` asosan uglevodorodlar aralashmasidan va uglevodorod bulmagan moddlardan, xamda meneral aralshamalardan tashkil topgan.

    Uglevodlar uzi uch xil buladi:

    1) Parafin uglevodorodlar.

    2) Naften uglevodorodlari.

    3) Aromatik uglevodorodlar.

    Neft` -muxim suyuk kazilma yokilgi va organik sintezning asosiy xom ashyosidir. Neftni kazib olish uchun maxsus skvajinalardan foydalaniladi.

    Neft` er ostida 1-50 MPa bosimigacha bosimda mavjud buladi. Neftning joylanishi, chukurligi, xarorati, bosimi va boshka kursatkichlariga karab uni kazib chikarish usullari turlicha buladi.

    1. Fontan.

    2. Chukur nasosli.

    3. Kompressorli.

    Neftning tarkibidagi birikmalarning mikdoriga kura olti tipga bulinadi. Metanli, metanonafentli, naftenli, metanonaftenoaromatik, naftenoaromatik va aromatik.

    Texnologik sinflanishiga kura

    kam olitingugurtli - 0,5% gacha S tutgan;

    oltingugurtli - 0,51-2% gacha S tutgan;

    kup oltingugurtli - 2% dan kup S tutgan.

    Oz parafinli - 1,5% gacha parafin tutgan.

    Parafinlik - 1,51-6% gacha.

    Yukori parafinlik - 6% dan kup parafin tutgan.

    Neftni kayta ishlaganda kuyilagi maxsulotlar xosil buladi:

    1) Yokilgi (suyuk, gazsimon)

    2) Erituvchilar

    3) Moylar

    4) kattik uglevodorodlar (parafin, vazelin)

    Neftni kayta ishlagan vaktda tuyilmagan uglevodorodlar (etilen, propilen) xam olinadi.

    Barcha maxsulotlar ichida eng kupi yokilgi va moylardir. Yokilgilar bir necha guruxlarga bulinadi.

    1) motor benzinlari.

    2) traktor yokilgisi.

    3) dizel yokilgisi.

    4) kozon yokilgisi

    5) reaktiv yokilgi (samolyotlarga ishlatiladi)

    Motor benzinlarga kuyiladigan talablar:

    1) Fraktsion tarkibi anik bulishi kerak

    2) Partsial bosimi ma`lum kiymatga ega bulishi kerak.

    3) Detanatsiyaga chidamli bulishi kerak

    4) Kimyoviy chidamli bulishi kerak

    Shularning ichida eng asossiysi detanatsiyaga chidamli bulishligidir. Detanatsiyaga chidamliligini ifodalash uchun oktan soni kiritilgan. Oktan soni kancha yukori bulsa detanatsiyaga shuncha chidamli buladi. Oktan sonini belgilash uchun standart aralashma sifatida izooktan va n-geptan ishlatiladi. Izooktanni detanatsiyaga chidamliligini 100 deb olinadi, n-geptanniki 0 deb olinadi.

    Biror benzinni detanatsiyaga chidamliligini tekshirish uchun xar xil aralashmalarning detanatsiyaga chidamliligi tekshirilib solitshtirilib kuriladi.

    Agar benzining detanatsiyaga chidamliligi 80% izooktan 2% geptannikiga tugriga kelsa, benzinning oktan soni 80 ga teng buladi.

    Oktan sonini oshirish uchun

    1) Ishlatiladigan benzining aromatiklash va izomerlash reaktsiyalariga kiritiladi.

    2) Benzinga tarkibiga izooktan va izopentan moddalarini kushib xam oshiriladi

    3) Antidetanatorlar ishlatiladi

    masalan: (Pv (S2N5)4)

    1kg benzinga 4 ml 93 tarkibida Pv (S2N5)4 tutgan suyuklik kuyilsa benzining oktan soni 70-89gacha oshadi.

    2. Traktor yokilgisi oktan soni 40.

    3. Dizel` yokilgisining sifatini belgilash uchun tsetan soni kiritladi. Tsetan soni kancha yukori bulsa dizel` yokilgisi shuncha sifatli buladi. Uning sifatini aniklash uchun 2 metil-naftalin eritmasidan foydalaniladi.

    Yoglar 3 guruxga bulinadi

    1.Industrial yoglar (veretyon, mashina yogi)

    2.Dvigatelni ichki yonishida ishlatiladigan yoglar (aftol aviatsiya yoglari)

    3. Tsilindr yoglari

    Neftni kayta ishlashga tayyorlash

    1.Neft` tarkibidagi gazlar ajratilib olinadi. Bu gazlar traplar deb ataluvchi appartlarda ajratiladi. Yukori bosimda olingan neftni past bosimga keltiriladi. Bunda past xaroratda gazlar ajralib chikadi. Past xaroratda kaynaydigan uglevodorolar xam ajraladi. Ularning aralashmasini gazli benzin deyiladi. Ularni ajratib olish uchun adsarbent sifatida silikoin ishlatiladi.

    Neft` tarkibidagi mineral tuzlarni ajratib olish uchun issik suvlardan foydalaniladi. Bunda emul`siyalar xosil kilinib, ular neftdan ajratib olinadi.

    2. Neftni suvsizlantirish.

    Bu jaraen tindirish orkali olib boriladi. Bunda mineral kushimchalar xam ajralib chikadi. Neft` suv bilan mustaxkam emul`siya xosil kiladi. Buni buzish uchun deemul`gatorlardan foydalaniladi. Deemul`gatorlar sifatida naftenkislolatlarning Na li tuzlari ishlatiladi. Keyingi paytlarda elektr usullari kullanilmokda. Uzining tarkibida neft tutgan emul`siyaga tok yuboriladi. Emul`siya buziladi, bunda juda katta kuchlanish beriladi.

    Neftni kayta ishlashning ikki xil usuli bor:

    1. Fizikaviy 2. Kimyoviy.

    Fizikaviy usul neftni tashkil kiluvchi komponentlarni xar xil xaroratda kaynashiga asosalangan.

    Neftni tugridan-tugri xaydalganda kuyidagi moddalar ajralib chikadi:



    Distilyat

    Ajratib olish xarorati

    Neftning massasiga nisbatan chikishi.

    Benzin

    igroin


    kerosin

    gazoyil`


    mazut

    1700S gacha

    160-200


    200-300

    300-350


    -

    14,5

    7,5


    18,0

    5

    55


    Mazut vakuumda xaydalganda yoglar xosil buladi.



    Veretyon

    mashina yogi

    engil tsilindrli

    ogir tsilindrli

    koldik- gudrop


    230-250

    260-305


    315-325

    350-370


    350-370

    10-12

    5

    3



    7

    27-30


    Neftni tugridan-tugri kayta ishlash jaraeni kuyidagi sxema buyicha olib boriladi:

    1,6-trubkali pech

    2,7-rektifikatsion kolona

    3-issiklik almashtirgich

    4,8-kondisator

    5-9 sovutgich

    Ajralib chikayotgan moddalarni tozalashning ikki xil usuli bor:

    1.Fizik kimyoviy usul.

    A) H2SO4 bilan ishlash : neft` maxsulotlarini H2SO4 ishlansa, kushimcha moddalar bilan reaktsiyaga kirishib nordon gidronni xosil kiladi.

    B) gidrotozalash : vodorod bilan katalizator (Al-Co-Mo) t=380-4200S r=30-40 atmda olib boriladi.

    RSH H2 RH H2S

    RNH2 H2 RH NH3

    2. Kimyoviy usul termik kreking r=60atm, t=5400S bulish kerak.

    Neftdan xosil bulgan birikmalarning oktan soni yukori buladi.


    SAVOL VA TOPShIRIKLAR

    1.Neft` kanday tarkibiy kismlardan tashkil topgan?

    2.Neft` kaysi usullar bilan kazib chikariladi?

    3.Neftning turlarini izoxlab bering.

    4.Neft` kayta ishlanganda kanday maxsulotlar xosil buladi?

    5.Oktan soni nima?

    FOYDALANILGAN ADABIYoTLAR.


    1. A.V.Belotsvetov, S.D.Beskov, N.G.Klyuchnikov Ximicheskaya texnologiya. M."Prosvesheniya". 1976.

    2. Otakuziev T.A., A.A.Ismatov, N.P.Ismoilov, F.M.Mirzaev "Noorganik metallar kimyoviy texnologiyasi" T."Uzbekiston" 2002 y.

    3. J.Isroilov. Sanoatning eng muxim tarmoklari texnologiyasi asoslari. T."Ukituvchi". 1978.

    4. Sh.M.Mirkomilov Kimyo texnologiya ma`ruzalar matni. Nizomiy nomidagi TDPU 2000 y

    5. Sh.M.Mirkomilov, X.U. Maxsudxonov, O.Iskandarov. Kimyoviy texnologiya fanidan amaliy ishlar, masala – mashklar va testlar tuplami. T. "Universitet" 2006.

    6. R.S.Sokolov. Ximicheskaya texnologiya v 2-x tomax. M.Gumanitarnыy izdatel`skiy tsentr, Vlados, 2000.

    7. B.e.Abalonin. Osnovы ximicheskix proizvodstv. M.,Ximiya-2000g. 471s.

    MAVZU: YoKILGILARNI KIMYoVIY KAYTA IShLASh

    ReJA:

    1. Yokilgi xakida tushuncha.

    2. Kattik yokilgini kayta ishlash.

    3. Toshkumirni kokslash.

    TAYaNCh IBORALAR:

    Yokilgi,yokilgi tarkibi, yokilgi turlari,yokilgini kayta ishlash,kokslash,koks,koks gazi, benzol aralashmasi.

    Yokilgi deb, issiklik energiyasi uchun manba buladigan xom-ashyoga aytiladi. Yokilgi fakat issiklik energiyasi uchun emas, balki kimyo sanoati uchun xam xom-ashyodir. Keyingi paytlargacha yokilgi sifatida kumir ishlatilgan. Kumirni kayta ishlash natijasida turli organik moddalar olingan: C6H6, C6H5 CH3 -toluol, C6H4 ( CH3 )4 va boshkalar.

    Xozir neftdan kup moddalar olinadi. Neft` tarkibida xar xil erigan gazlar buladi. Neft` kazib chikarilayotganda erigan gazlar ajralib chikadi. Bu gazlar muvofik gazlar deyiladi. 1 tonna neftni kazib chikarilayotganda 30-50m3 muvofik gazlar ajralib chikadi. Ular organik sintezda ishlatiladi. 3-eng kup ishlatiladigan xom-ashyo tabiiy gazdir. Tabiiy gazdan C2H2 ,H2 olish yulga kuyilgan. Yokilgi 2 guruxga bulinadi:



    1. tabiiy

    2. sun`iy

    Tabiiy yokilgiga yukorida kursatilgan (torf, neft`, tabiiy gaz, kumir) xom-ashyolari kiradi.

    Sun`iy yokilgiga koks,yarim koks,ligroin,benzin va boshkalar kiradi.

    Yokilgilarni kayta ishlashda pilogenetik usul kullaniladi. Yukori xaroratda yokilgining turli funktsional kimyoviy xossalarining uzgarishi pirogenetik usul deyiladi. Bu usulni 3 xil turda olib borish mumkin.


    1. Yokilgini gazifikatsiyalash.

    2. Gidrogenizatsiyalash.

    3. Yokilgini kuruk xaydash ( xavosiz sharoitda)

    1-usulda kam axamiyatga ega bulgan yokilgini xavo ishtirokida yondirilib, muxim axamiyatga ega bulgan xar xil yonuvchi gazlar olinadi.

    2-usulda uz tarkibida H bulgan yokilgilarni katalizatorlar ishtirokida reaktsiyaga kiritilib, tarkibida H kup bulgan birikmalar olinadi.

    3-usulning 2 xil turi mavjud:


    1. fizikaviy

    2. kimyoviy.

    1-usulda yukori xaroratda xar xil moddalar xosil bulib, ularni kaynash xaroratlariga karab ajratiladi.

    Kimyoviy usulda yukori xaroratda distruktiv jaraenlar natijasida xar xil moddalar xosil buladi.

    Yokilgilarning tarkibi organik va anorganik moddalardan iborat buladi. Ularning tarkibi kuyidagicha:


    Yokilgi

    Organik massa

    namlik

    kul

    S

    issiklik berishi




    C

    H

    O N

    %

    %

    %

    kj/kg

    Yogoch

    44

    6,0

    5,0

    30-40

    0,4

    -

    18850

    Torf

    59

    6,0

    3,5

    25

    4-5

    0,4

    23300

    ungir kumir

    70

    5,5

    24,5

    30-40

    4,0

    2,3

    25550

    Toshkumir

    82

    5,0

    13,0

    3-8

    6,0

    2-6

    33920

    Antratsit

    95

    2,0

    3,0

    1-3

    6,0

    1-2

    33500

    Toshkumirni kokslash.

    Kokslash deganda kattik yokilgini xavosiz sharoitda 900-1050 S intervalida kizdirish jarayoniga aytiladi.Kokslash natijasida uchuvchan gaz va kattik koldik modda xosil buladi.Agar biz toshkumirni kokslamokchi bulsak, uni sekin-asta kizdira boshlaymiz.100-150 S da kumirdan suv parlari uchib chika boshlaydi.Bu jarayon 250 S gacha davom etadi.Shu xarorat intervalida SO va SO2 xam ajralib chikadi. 300 Sda toshkumirdan smola buglari ajralib chikadi. 350 S da esa kumir plastik xolatga uta boshlaydi. 550 S da plastik xolat tezda parchalanib , kumir kattiklashadi va yarim koks xosil buladi, kizdirish davom etsa 700 S dan yukori xaroratda koks xosil bula boshlaydi. Kumirni kokslash vaktida kuyidagi maxsulotlar xosil buladi:

    1.Koks.

    2.Koks gazi.



    3.Toshkumir smolasi.

    4.Benzol aralashmasi.

    5.Ammoniy sul`fat.

    Koks- kattik govaksimon, kora modda bulib, 1 tonna kumirdan 600-650 kg koks xosil buladi. Koksga kuyiladigan talablar:



    1. koks mexanik mustaxkamlikka ega bulishi kerak:

    2. issiklik berish kobiliyati yukori bulishi kerak: (33500kj/kg).

    3. yaxshi yonuvchan bulishi kerak: bu esa yonish tezligini xarakterlaydi.

    4. reaktsiyaga kirish kobiliyati yukori bulishi kerak, chunki u kupincha kaytaruvchi sifatida ishlatiladi.

    5. govaksimon bulishi kerak, chunki bunda koks yuzasi katta bulib, gazlar bilan kontakt yukori buladi.

    6. uning tarkibida S—1,2%, namlik 5% bulishi kerak. Namlik ortib ketsa, issiklik berishi kamayadi.

    2.Koks gazi 1 tonna kumirni kayta ishlaganda 300-340m3 koks gazi ajralib chikadi. Mana shu koks gazi tarkibida 1-navbatda toshkumir smolasi, benzol aralashmasi va ammiakli suv buladi. Mana shunday koks gazini tugri koks gazi deyiladi. Bu gaz tarkibidagi benzol aralashmasi va toshkumir smolasini ajratilgandan keyin kolgan gazni kaytish koks gazi deyiladi.

    aytish koks gazining tarkibi:

    H—54-59

    CH4—23-28



    CO—5-7

    Ogir uglevodlar-2-3

    N—3-5

    CO2—1,5-2,5



    Ana shunday koks gazining issiklik berish kobiliyati 16700-17200 kj/kg buladi.

    1. Toshkumir smolasi kora kungir tusli yopishkok suyuklik bulib, tarkibida 300°S ga yakin modda bor.

    Asosiy moddalar: C6H6,C6H5—CH3,C6H5OH,C6H4CH3ON,C10H8,C14H10.

    C6H4—CH

    | || - fenantren

    C6H4—CH

    C6H4—C6H4

    g / - karbazol

    NH

    Suyuklikning zichligi d  1,7 g  sm3



    Toshkumir smolasining mikdori 1t maxsulotda 3-4 % buladi.

    1. Benzol aralashmalari:

    H2S - 1,6-3,4

    C6H6 - 59,5-78,3

    C6H6 gomologi 12-21

    Sol`ventlar (TMB EMB) - 3-10



    1. NH3 li suv-ammoniyning tuzlari suvda erishi natijasida xosil buladi. ( NH3, NH4Cl, NH4CNS va xokazo.)

    SAVOL VA TOPShIRIKLAR:
    1.Yokilgi nima?

    2.Yokilgi kanday turlarga bulinadi?

    3.Yokilgini kayta ishlash deb nimaga aytiladi?

    4.Toshkumirni kokslash jarayonini tavsiflab bering.



    FOYDALANILGAN ADABIYoTLAR.

    1. A.V.Belotsvetov, S.D.Beskov, N.G.Klyuchnikov Ximicheskaya texnologiya. M."Prosvesheniya". 1976.

    2. Otakuziev T.A., A.A.Ismatov, N.P.Ismoilov, F.M.Mirzaev "Noorganik metallar kimyoviy texnologiyasi" T."Uzbekiston" 2002 y.

    3. J.Isroilov. Sanoatning eng muxim tarmoklari texnologiyasi asoslari. T."Ukituvchi". 1978.

    4. Sh.M.Mirkomilov Kimyo texnologiya ma`ruzalar matni. Nizomiy nomidagi TDPU 2000 y

    5. Sh.M.Mirkomilov, X.U. Maxsudxonov, O.Iskandarov. Kimyoviy texnologiya fanidan amaliy ishlar, masala – mashklar va testlar tuplami. T. "Universitet" 2006.

    6. R.S.Sokolov. Ximicheskaya texnologiya v 2-x tomax. M.Gumanitarnыy izdatel`skiy tsentr, Vlados, 2000.

    7. B.e.Abalonin. Osnovы ximicheskix proizvodstv. M.,Ximiya-2000g. 471s.




    Download 322.49 Kb.
    1   2   3   4   5




    Download 322.49 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    O`zbеkiston rеspublikasi xalq ta`lim vazirligi nukus davlat pеdagogika instituti tabiyaTShunoslik fakultеti «kimyo va ekologiya»

    Download 322.49 Kb.