• Vazirlar
  • Reja: Mahalliy o’zini o’zi boshqarishning demokratik tamoyillari




    Download 46.16 Kb.
    bet2/2
    Sana24.03.2017
    Hajmi46.16 Kb.
    1   2

    hashar yo’li bilan ko’kalamzorlashtirish, tozalash ishlariga jalb qilish, mahalliy aholi o’rtasida atrof-muhitni asrash yuzasidan tushuntirish va tarbiyaviy ishlar olib borishga ham mas'uldir.

    Hashar - oʻzbeklar, ayrim boshqa turkiy xalqlar orasida udumga aylangan ijtimoiy hamkorlik va begʻaraz yordam shakllaridan biri. Asosan, tezkorlik bilan bajarish zarur boʻlgan ishlar (hosilni zudlik bilan yigʻib olish) va katta mehnat talab insho-otlarni bunyod etish (kanal qazish, yoʻl va koʻpriklar qurish)da qoʻllangan. H.

    Albatta, bu kabi faoliyatlar fuqarolar faolligini oshirish vositasida amalga oshirilmoqda.

    Shu bilan birga, ko’plab qonunlar loyihalari, Konstitutsiyaga kiritiladigan qo’shimcha va o’zgarishlarni o’zida ifodalagan umumxalq referendumlariga tayyorgarlik ko’rish va o’tkazish avvalo mahalla ahli va faollari tomonidan muhokama qilinmoqda va qo’llab-quvvatlanmoqda. Boshqacha aytganda, mahallalar siyosiy qarorlar qabul qilishda jamoatchilik ishtirokini faollashtirishning muhim vositasi ekanligini hayotning o’zi isbotlab berdi. Mamlakat siyosiy hayotida fuqarolarning siyosiy qarorlar qabul qilishdagi ishtirokini ta'minlab beruvchi asosiy bo’g’in - bu mahalla fuqarolar yig’inlaridir. Shuningdek, fuqarolarning ijtimoiy hayotdagi faolligini oshirish qobiliyatiga ega bo’lgan birdan-bir boshqaruv tizimi ham mahalla fuqarolar yig’inlaridir.

    Respublika «Mahalla» xayriya jamg’armasi, uning viloyat, shahar, tuman bo’limlari bilan hokimliklar hamkorligida har yili «Eng yaxshi mahalla», «Eng ibratli oqsoqol», «Mahalla jonkuyari», «Eng tadbirkor mahalla oqsoqoli» shiori ostida muttasil ko’rik-tanlovlar o’tkazib kelindi. Ko’rik-tanlovlar g’oliblari har yili obro’li komissiyalar tomonidan maxsus nishonlar, qimmatli esdalik sovg’alari bilan taqdirlanadilar. Mazkur tadbirlar mahallalarni obodonlashtirish, ozoda saqlash, ayniqsa yoshlarni komil inson qilib tarbiyalashda muhim ahamiyat kasb etdi.

    Mustaqillik davrida mahallalar fuqarolar yig’inlari oqsoqollari, «Mahalla» jamg’armasi va uning mahalliy tashkilotlari rahbarlarining sifat tarkibi yaxshilanib bordi.
    4-savol. Huquqiy demokratik davlatda saylov qonunlari va uni o’tkazish muhim o’rinni egallaydi. Buning yorqin isbotini «Fuqarolarning o’zini o’zi boshqarish» organlariga saylov o’tkazish ham istisno emas. 2001 yil may-iyun oylarida mamlakatimizda o’zini o’zi boshqarish organlari – mahalla, ovul, qishloq, shaharcha fuqarolar yig’inlariga o’tkazilgan saylov bu soha rahbarlarini etuk kadrlar hisobiga sifat jihatdan o’zgarishiga olib keldi. O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Kengashining 2001 yil 12 apreldagi «Fuqarolarning o’zini o’zi boshqarish organlariga saylov o’tkazishni tashkil etish to’g’risida»gi qarorida tashkilotchilik qobiliyatiga hamda aholi o’rtasida yuqori obro’-e'tibor va hurmatga sazovar bo’lgan, davlat hokimiyati organlari vakolatlarining bir qismi bosqichma-bosqich fuqarolarning o’zini o’zi boshqarish organlariga berilishi munosabati bilan, ushbu organlar oldida turgan vazifalarni hal etishga qodir bo’lgan shaxslar orasidan fuqarolar yig’inlari rais va oqsoqollari va ularning maslahatchilari lavozimlariga nomzodlar tanlash maqsadi qo’yildi.

    Saylov kampaniyalari davridagi tashkiliy ishlar va amalga oshirilgan chora-tadbirlar natijasida mamlakatimiz bo’yicha fuqarolarning o’zini o’zi boshqarish organlariga saylovlar ijtimoiy-siyosiy va tashkiliy jihatdan yuksak saviyada va fuqarolarning ijtimoiy faolligida amalga oshdi. Saylovlarda 12 millionga yaqin fuqarolar ishtirok etdilar. Bu ko’rsatkich mamlakat katta yoshli aholisining qariyib 90 foizini tashkil etdi.

    Fuqarolarning 9627 yig’inida, shu jumladan 1556 shaharcha, qishloq va ovul yig’inlarida, qishloqlardagi 4151 mahallalar va shaharlardagi 2138 mahallalar yig’inlarida, shuningdek jamoatchilik asosida faoliyat ko’rsatayotgan 1782 mahalla fuqarolar yig’inlarida saylovlar bo’lib o’tdi. Fuqarolar yig’inlarida saylovlar bilan bir vaqtda fuqarolar yig’inlari raislari va oqsoqollarining oldingi saylovdan so’nggi o’tgan davr mobaynida qilgan ishlari to’g’risidagi hisobotlari eshitildi. Fuqarolar yig’inlari faoliyatining barcha yo’nalishlari bo’yicha fuqarolar o’zini o’zi boshqarish organlarining olib borgan ishlari atroflicha va chuqur tahlil etildi. Qonunlar, Prezident Farmonlari, hukumat qarorlarini amaliy jihatdan ro’yobga chiqarishda mahallalarning mahalliy davlat hokimiyati organlariga bergan yordamlariga muhim e'tibor berildi. O’tgan hisobot davridagi (2,5 yillik) ishdagi kamchiliklar sabablari ham ochib tashlandi va ularni kelgusida bartaraf etish yuzasidan aniq chora-tadbirlar va rejalar qabul qilindi. O’zini o’zi boshqarish organlariga bo’lgan hisobot-saylov yig’ilishlarida jami 120 mingdan ortiq faollar so’zga chiqib, qo’yilgan masalalar yuzasidan o’z fikr-mulohazalarini bildirdilar. So’zga chiqqanlarning aksariyati mamlakatda tinchlik, barqarorlik va xavfsizlikni saqlab turish, aholining turli qatlamlarini ijtimoiy jihatdan qo’llab-quvvatlash yuzasidan amalga oshirilayotgan ijtimoiy-iqtisodiy islohotlarni ma'qulladilar.

    Mahalla fuqarolar yig’inlaridagi oqsoqollar saylovi millionlab fuqarolarni befarq qoldirmadi. Barcha saylovchilarda faol ishtirok, o’z nuqtai nazarini ifoda etishga intilishlar ochiq sezilib turdi. Mamlakatdagi o’zini o’zi boshqarish organlarining 9627 ta (qishloq, ovul, shaharcha, mahalla) yig’inlari oqsoqoli va raisligiga jamoatchi ishchi guruhlari tomonidan tavsiya etilgan 22 ming nafardan ortiq nomzod orasidan tanlab olinishi saylovlarni muqobillik asosida o’tishiga va fuqarolar yig’inlari oqsoqolligi va raisligiga munosib nomzodlarni saylanishiga imkon yaratdi.

    O’zini o’zi boshqarish organlariga bo’lgan saylovlar natijasi shuni ko’rsatdiki, bu saylovlar aholining keng qatlamlari uchun ijtimoiy-siyosiy faollik bag’ishladi va o’ziga xos demokratiya maktabi vazifasini ham o’tadi. Shuningdek, 2003 yilning noyabr- dekabr oylarida o’zini o’zi boshqarish organlariga yangi saylov kompaniyasi bo’lib o’tdi. Mazkur saylovlarda 12 mln.dan ortiqroq, ya'ni mamlakatdagi katta yoshli aholining qariyb 97 foizi (2001 yilda bu ko’rsatkich 85% edi) ishtirok etdi. Saylovlarda mamlakatdagi fuqarolar yig’inlarining 8360 ta raislari (oqsoqollari), shuningdek, ularning 80 mingta maslahatchilari saylandi.

    2003 yil 12-27 noyabr kunlari respublika «Ijtimoiy fikr» jamotchilik fikrini o’rganish markazi mamlakatning turli mintaqalaridagi 2044 ta respondent ishtirokida o’tkazgan so’rov tadqiqoti aholining aksariyat qismi (69,4%) saylovlardan xabardorligi ma'lum bo’ldi.Mazkur saylovlar fukarolarning siyosiy madaniyati va huquqiy ongi yuksalganligini ko’rsatadi. Chunonchi, 35 ta yig’in raisligi va oqsoqolligiga ko’rsatilgan nomzodlar saylanmay koldilar. 74 ta yig’inda rais va oqsoqollarning 2,5 yillik faoliyati qoniqarsiz, deb topildi. Barcha saylovlar davomida ko’rsatilgan 21306 ta nomzodlardan 8360 tasi saylanganligi, ularning muqobillik asosida o’tganligini, fuqarolarga tanlash imkoniyati berilganligini ifodaladi.

    Yangi saylangan fuqarolar yig’inlari raislari (oqsoqollari) ning 75,7 foizi oliy ma'lumotli (2001 yilda 73,2 % edi) nomzodlar ichidan saylandi. Ularning 49,1 foizi 50 yoshgacha bo’lgan kishilardan iborat bo’ldi. Saylangan oqsoqol yoki raislarning 8,7 foizini ayollar tashkil etdi. Oqsoqollarning to’rtdan biri mazkur lavozimga ilk bor saylandilar. Mazkur saylovlardagi majlislar, undagi muhokamalar, bahs va munozaralar mahalliy davlat hokimiyati organlari vazifalarini fuqarolarning o’zini o’zi boshqarish organlariga bosqichma-bosqich o’tkazish borasidagi siyosatni fuqarolar qo’llab-quvvatlayotganligini ko’rsatdi. Shu bilan birga, saylovlar davlat qurilishi va jamiyatning barcha sohalarini erkinlashtirishda, fuqarolar yashash joylaridagi muhim ijtimoiy-siyosiy masalalarni hal etishda, aholi faolligini oshirishda mahallalarning o’rni va ahamiyati yildan-yilga ortib borayotganligini, «Kuchli davlatdan - kuchli fuqarolik jamiyati sari» kontseptual siyosiy dasturni hayotga tatbiq etish o’zining ijobiy va samarali natijasini berayotganligini namoyish etdi.

    Mahallalarni demokratik jamiyatning asosi sifatidagi o’rni yildan-yilga yuksalib, mahalla ahlining ijtimoiy fikri tobora demokratlashib bormoqda. Yangi asr boshiga kelib, har bir oila, mahallada yashayotgan fuqaro o’z hayoti va taqdirini mahallasiz tasavvur qila olmaydi. Respublika “Ijtimoiy fikr” jamoatchilik fikrini o’rganish markazining 2003 yil yanvarda o’tkazgan sotsiologik so’rovnomalarida «Mahalla oiladagi ichki muammolarni hal qila oladimi?

    Yanvar (lot.; Jānuārius mēnsis 'Yanus oyi' rimliklar xudosi Yanus nomidan) - Grigoriy kalendari boʻyicha yilning birinchi oyi. Yanvar 31 kundan iborat (yana q. Kalendar).

    » degan savol berilgan edi. Unda so’ralgan fuqarolarning 63,1 foizi ijobiy javob berdilar. Shu bilan birga, so’ralganlarning 82,5 foizi mahalla yig’inining qo’ni-qo’shnilar o’rtasidagi kelishmovchilikni bartaraf etishiga, 84,4 foizi esa to’y, ma'raka, dafn va boshqa marosimlarini tashkil eta olishiga ishonadi. Ko’rinib turibdiki, mahalla fuqarolarning birlamchi hayotiy ehtiyojlarining ifodachisiga aylanib bormoqda.

    2003 yilda O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan tasdiqlangan «Obod mahalla yili» dasturini (2003 yil 7 fevral) hayotda amalga oshirish natijasida mamlakat mahallalarida ulkan ishlar amalga oshirildi.

    Fevral (lot. Februarius - halollanish oyi) - Grigoriy kalendarika, yilning ikkinchi oyi (28 kunga, kabisa yilida esa 29 kunga teng). Nomi kad. rimliklarning har yili 15 fevralda oʻtkazilgan halollanish marosimi bilan bogʻliq.

    Vazir (arab. - yuk koʻtaruvchi) - oʻrta asrlarda Yaqin va Oʻrta Sharq davlatlarida, shu jumladan Oʻrta Osiyo xonliklarida hukumat idorasi yoki kengashi (devon) boshligʻi. V. lar vaziri aʼzam rahbarligida davlatni idora etish vazifalari bilan shugʻullangan. V.

    Mahallalardagi kichik va o’rta biznesni rivojlantirish uchun 41760,5 mln. so’m hajmdagi kreditlar ajratildi. Mahallalarda 12527 ta ish o’rinlari yaratish uchun mazkur rejaga ko’maklashuvchi davlat jamg’armasidan 11571 mln. so’m, oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish maqsadlarida 2765 ta oilaga 2005,5 mln. so’m hajmdagi mablag’lar ajratildi. 5528 ta mahalla hududida kichik va o’rta biznesni rivojlantirish natijasida hammasi bo’lib, 176.418 ta yangi ish o’rinlari tashkil etildi. Shuningdek, mahallalarda maishiy xizmat markazining 995 ta yangi shoxobchasi barpo etildi. Mamlakat bo’yicha 383 ta yangi mahalla guzarlari qurilib, unga 20407,6 mln. so’m mablag’ sarflandi.

    2003 yil 16 avgustda o’tkazilgan umumxalq hasharida 27,158 mln. kvadrat metr maydonlar obodonlashtirildi. Bu hasharda 12,5 mln.ga yaqin aholi ishtirok etib, undan «Mahalla» jamg’armasi va uning mahalliy bo’limlariga 1034,0 mln. so’m pul kelib tushdi. Mazkur mablag’lar aholini ijtimoiy himoya qilishga ko’maklashish, mahallalarda sport turlarini rivojlantirish, sport majmualari qurish va ta'mirlash, turli ko’rik-tanlovlar o’tkazishga sarflandi. «Obod mahalla yili»da 1720 km uzunlikdagi gaz quvurlari o’tkazilib, 174 ta qishloq tabiiy gaz bilan ta'minlandi. 1277 km suv quvurlari o’tkazilib, 350 ta qishloqqa suv etib bordi. Shuningdek, 1384 ta mahalla, 74.748 ta aholi xonadoniga telefonlar o’tkazildi.

    Mustaqillik davrida o’zini o’zi boshqarish organlarini fuqarolik jamiyati instituti sifatida isloh etish o’zining samarasini berdi. Mahallalar mamlakatdagi aholini o’zini o’zi boshqarish jarayonlarida ishtirok etishlari, qarorlar qabul qilishda fuqarolar xohish va istaklarini e'tiborga olishga imkoniyatlar yaratishi bilan fuqarolik jamiyati institutiga aylanib bormoqda. Shuningdek, hozirgi davrga kelib davlatning aholini ijtimoiy himoya qilish, ijtimoiy himoyaga muxtoj oilalarni aniqlash kabi vakolatlari ham deyarli mahallalarga berilgan.

    Shu bilan birga, mahallalardagi tinch va osoyishta hayotni ta'minlash, oilalarni mustahkamlash chora-tadbirlarini ko’rish, etimlar va yolg’iz qolgan fuqarolarga mehr-muruvvat ko’rsatish, fuqarolarning o’zini o’zi boshqarishga doir intilishlarini qondirish kabi serqirra jamoaviy boshqaruv ham mahalla fuqarolar yig’inlari faoliyatining asosiy yo’nalishini tashkil etmoqda. Lekin, shu bilan birga o’zini o’zi boshqarish organlarini demokratlashtirish jarayonlari hali davom etadi. Ayniqsa, aholining huquqiy va siyosiy madaniyatini oshirish, siyosiy qarorlar qabul qilishda mahallalarning o’rnini yuksaltirish, mahallalarni mahalliy davlat hokimiyati organlaridan to’la mustaqil bo’lishini ta'minlaydigan huquqiy mexanizmlar yaratish, fuqarolarni mahallalar vositasida qonunlar ishlab chiqish va qabul qilish jarayonlaridagi umumxalq muhokamalarida faol ishtirok etishlarini ta'minlash yaqin istiqboldagi islohotlarning asosiy vazifasidir.

    ADABIYoTLAR:
    1. O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. –T.: O’zbekiston, 2003.

    2. Karimov I.A.Ozod va obod Vatan, erkin va farovon hayot – pirovard maqsadimiz. T.8.-T.: O’zbekiston, 2000.

    3. Karimov I.A. Vatan ravnaqi uchun har birimiz mas'ulmiz. T.9.-T.: O’zbekiston, 2001.

    4. Karimov I.A Xavfsizlik va tinchlik uchun kurashmoq kerak. T.10.-T.: O’zbekiston, 2002.

    5. Karimov I.A Biz tanlagan yo’l – demokratik taraqqiyot va ma'rifiy dunyo bilan hamkorlik yo’li. T.11.-T.: O’zbekiston, 2003.

    6. Karimov I.A El-yurtga halol, vijdonan xizmat qilish – har bir rahbarning muqaddas burchi. Andijon viloyat Kengashining navbatdan tashqari sessiyasida so’zlangan nutq. //Ishonch. 2004 yil 26 may

    7. Azizxo’jaev A.A Demokratiya – xalq hokimiyati demakdir. – T.: 1996.

    8. Azizxo’jaev A.A.Davlatchilik va ma'naviyat. – T.: Sharq, 1997.

    9. Amir Temur jahon tarixida. YuNESKO. Parij – 1996.

    10. Gadoyboev A. Obod mahalla – adolatli, demokratik jamiyat tayanchi. –Demokratlashtirish va inson huquqlari, 2003, №1.

    11. Devid Bitem, Kevin Boyl. Demokratiya: 80 savolga 80 javob. T., 2001.

    12. Jalilov Sh. Kuchli davlatdan - kuchli jamiyat sari: Tajriba, tahlil, amaliyot. –T., «O’zbekiston», 2001.

    13. Jo’raev S. Fuqarolik jamiyati: nazariya va amaliyot (ilmiy-tahliliy maqolalar to’plami). T., 2003.

    UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization - Birlashgan Millatlar Taʼlim, Bilim va Madaniyat Tashkiloti), Birlashgan Millatlar Tashkilotining mahsus tashkilotlaridan biri boʻlib, ikkinchi dunyo urushidan soʼng, 1946-yil tashkil qilingan.

    Maqola -publitsistik janr. M.da ijtimoiy hayot hodisalari chuqur tahlil qilinib, nazariy va ommaviy jihatdan umumlashtiriladi, davlat siyosati, iqtisodiyot, texnika, fan va madaniyatda erishilgan yutuqlar, il-gor ish tajribalari ommalashtiriladi, xalq xoʻjaligidagi nuqsonlar tanqid qilinadi.

    14. Jumaev R.Z. Davlat va jamiyat: demokratlashtirish yo’lida. -T.: «Sharq», 1998.

    15. Otamurotov S. Hokimiyat va demokratiya mutanosibligi. – Ta'lim tizimida ijtimoiy- gumanitar fanlar. №1-2 sonlar, 2003.

    16. Otamurotov S., Quvvatov N. Kuchli davlatdan – kuchli jamiyatga: Oliy o’quv yurtlar uchun o’quv qo’llanma (mualliflar jamoasi) Istiqlol, demokratiya fuqarolik jamiyati. Toshkent, 2003.

    Toshkent - Markaziy Osiyoning eng yirik qadimiy shaharlaridan biri - O‘zbekiston Respublikasining poytaxtidir. Oʻrta Osiyoning yirik sanoat-transport chorraxasi va madaniyat markazlaridan biri. Mamlakatning shimoli-sharqiy qismida, Tyanshan togʻlari etaklarida, 440–480 m teppalikda, Chirchiq daryosi vodiysida joylashgan.

    17. Sagdullaev A. «Avesto» - tarixiy geografiyani o’rganish manbasi sifatida. «Avesto» kitobi tariximiz va ma'naviyatimizning ilk yozma manbai. -T., 2000.

    18. Ergashev I. va boshqalar. O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliyoti. Darslik. T., “Navro’z” nashriyoti, 2005.

    19. Ergashev I., Sharipov B., Jakbarov M. Jamiyatni erkinlashtirish va ma'naviyat. -T.: «Akademiya», 2002.

    20. Ergashev I. Demokratiya – milliy va umumbashariy qadriyat. Jamiyat va boshqaruv, №2, 2004.



    21. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga sharh. -T.: «O’zbekiston», 2001 y.

    22. G’ulomov M. Mahalla - fuqarolik jamiyatining asosi. -T.: Adolat, 2003.

    Download 46.16 Kb.
    1   2




    Download 46.16 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Reja: Mahalliy o’zini o’zi boshqarishning demokratik tamoyillari

    Download 46.16 Kb.