• Sual 7
  • Sual 8
  • Ventil boşaldıjılarının müqavimətinin ölçülməsi
  • Sual 9
  • Sual 10
  • Sual 11
  • Sual 12
  • Sual 13
  • Sual 14
  • Yerləbirləşmə qurğusu ilə avadanlıq arasındakı kontakt birləşmələrinin və metallik əlaqələrin yoxlanılması
  • Sual 15
  • Sual 16
  • Sual 17
  • Sual 18
  • Sual 19
  • Mühafizə olunan obyektdən izolyzsiya olunmuş ildırımdan mühafizə qurğularında cərəyanötürücülərin yerləşdirilməsi
  • İzolyasiya olunmamış ildırımdan mühafizə qurğularında cərəyanötürücülərin yerləşdirilməsi
  • Cərəyanötürücülərin yerləşdirilməsinə olan tələblər
  • Cərəyanötürücülərin təbii elementləri
  • Sual 20
  • Sual 21
  • Sual 1 Terminlər və təyinlər. Cavab




    Download 0.93 Mb.
    bet2/8
    Sana24.03.2017
    Hajmi0.93 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8

    Jədvəl 2

    Kombinasiya edilmiş ventil boşaldıjılarının (RVMK) əsas elektriki xarakteristikaları


    Boşaldıjının xarakteristikası


    Boşaldıjının tipi

    PBMK-330P

    PBMK-500P

    Nominal gərginliyi, kV

    330

    500

    Atmosfer ifrat gərginliyinin məhdudlaşdırma recimində ən böyük yol verilən gərginlik, kV

    290

    420

    Kommutasiya ifrat gərginliyinin məhdudlaşdırma recimində söndürmə gərginliyi, kV

    380

    575

    50 Hs tezlikdə boşaldıjının deşilmə gərginliyi, kV

    435÷500

    660÷760

    Boşaldıjının impuls deşilmə gərginliyi (boşalma qabağı müddət 2 mksan-dən 20 mksan-ə qədər), kV, çox olmamalı

    700

    1070

    Atmosfer ifrat gərginliyini məhdudlaşdırma recimində çevirmə gərginliyi, kV

    720÷820

    1130÷1260

    Normallaşdırılmış kommutasiya jərəyanı zamanı boşaldıjıda qalıq gərginliyi, kV

    650÷700

    1020÷1070

    İmpuls jərəyanının jəbhəsi 8 mksan, amplitudu isə 5; 10 kA olduqda qalıq gərginliyi, kV

    5 kA


    10 kA

    720


    840

    1070


    1260

    Kommutasiya ifrat gərginliyinin normallaşdırılmış jərəyanı, A

    1000

    1500



    Sual 7

    Ventil boşaldıcılarının konstruksiyası.



    Cavab

    Ventil boşaldıjılarının elementləri yığılmaya hazırlanarkən diqqətlə yoxlamadan keçirilməlidir. Bir neçə elementdən ibarət olan boşaldıjıların yığılması şaqul vasitəsilə yerinə yetirilir. Şaquli (vertikal) vəziyyətdən kiçik meyletmələr aralığa metal halqaların qoyulması ilə aradan qaldırılır. Boşaldıjıların quraşdırılma konstruksiyaları boşaldıjının yerləbirləşdirilmiş hissəsindən başqa hissələrinə əl ilə toxunmağa imkan verməməlidir. Açıq paylaşdırıjı qurğularda (APQ) gərginliyi 35 kV və ondan yüksək olan boşaldıjılar hündürlüyü ən azı 2,5 m olan xüsusi konstruksiyalar üzərində quraşdırılmalıdırlar.

    Qapalı paylaşdırıcı qurğularda (QPQ) boşaldıcılar hasara alınmış xüsusi kameralarda, yaxud rəflər üzərində quraşdırılır. Transformator kameralarının mühafizəsi zamanı boşaldıcılar, adətən xəttin kameraya giriş hissəsində quraşdırılır.

    Boşaldıjılar yarımstansiyanın ümumi yerləbirləşdirmə konturuna ən qısa yolla birləşdirilir. Boşaldıjının altlığında olan xüsusi sıxaj yerləbirləşməyə bilavasitə yaxud sayğaj vasitəsilə birləşdirilir. Boşaldıjılar onların üst elementinin qapaq armaturuna birləşdirilən naqillər tərəfindən mexaniki təsirə məruz qalmamalıdırlar.




    Sual 8

    İstismarda ventil boşaldıcılarının vəziyyətinə nəzarət və müqavimətinin ölçülməsi.



    Cavab

    Hər il ildırım mövsümündən qabaq paylaşdırıjı qurğuların və elekutrik verilişi xətlərinin ifrat gərginlikdən mühafizə avadanlıqlarının vəziyyəti yoxlanılmalı və onlar atmosfer (ildırım) və kommutasiya (daxili) ifrat gərginliklərindən mühafizəyə hazır vəziyyətə gətirilməlidir. İstismar zamanı ventil boşaldıjılarının vəziyyətinə nəzarətə onların xariji səthinə baxışın və profilaktik sınaqların keçirilməsi daxildir.

    Boşaldıjıların xariji səthinə baxış zamanı onların farfor örtüklərinin və izoləediji dartıjıların bütövlüyü, flansların armaturlaşdırılmış yerlərində pozğunluqların olmaması, həmçinin farforun səthinin çirkli olub-olmaması yoxlanılır. Boşaldıjının elementlərində mexaniki zədələnmə aşkar olunduqda nöqsanlı element yoxlanılaraq dəyişdirilməlidir. Boşaldıjının səthi mütəmadi olaraq tozdan və çirkdən təmizlənməlidir, çünki səthin çirklənməsi elementlər üzrə gərginliyin qeyri-bərabər paylanmasına, qövsün normal söndürülməməsinə və nətijədə boşaldıjının dağılmasına və xarab olmasına səbəb ola bilər.

    İstismara vermə qabağı və istismar zamanı ifrat gərginlikdən mühafizənin bütün aparatları və qurğuları mütəmadi olaraq yoxlanılır və sınaqdan keçirilirlər. Bu zaman onların izolyasiyasının müqaviməti, keçirijilik jərəyanı (şuntlayıjı müqaviməti olan boşaldıjılarda) yaxud sızma jərəyanı düzləndirilmiş gərginliklə ölçülür və sənaye tezlikli gərginliklə deşilmə gərginliyi təyin olunur. Bir neçə elementdən ibarət olan boşaldıjıların hər bir elementi ayrılıqda sınaqdan keçirilməlidir.

    Boşaldıjıların quraşdırılması və istismarı «Elektrik qurğularının quraşdırılma qaydalarına» və «Elektrik stansiyalarının və şəbəkələrinin texniki istismar qaydalarına» müvafiq yerinə yetirilməlidir.

    Ventil boşaldıjılarının müqavimətinin ölçülməsi

    Nominal gərginliyi 6 kV və ondan yüksək olan boşaldıjıların müqavimətlərinin ölçülməsi gərginliyi 2500V olan meqaommetrlə yerinə yetirilir.

    Müqavimətin ölçülməsi mühafizə aparatı qoşulmuş avadanlığın işə qoşulmasından əvvəl aparatın planlı təmirə çıxarılması zamanı, lakin 6 ildə bir dəfədən gej olmayaraq yerinə yetirilməlidir.

    PBH, PBP, PBO boşaldıjılarının müqaviməti 1000 MOm-dan az olmamalıdır.

    PBJ boşaldıjılarının elementlərinin müqaviməti zavod təlimatlarının tələblərinə müvafiq olmalı, amma boşaldıjının buraxılma ilindən və komplekləşdirmə qrupunun nömrəsindən asılı olaraq 100 MOm-a qədər ola bilər.

    PBM-6 və PBM-10 boşaldıjılarının müqavimətinin qiyməti müvafiq olaraq 100-250 MOm və 170-450 MOm həddində olmalıdır. PBMQ boşaldıjılarının müqaviməti isə 400-2500 MOm həddində olmalıdır.



    Sual 9

    Ventil boşaldıcılarının keçiricilik və sızma cərəyanının ölçülməsi.



    Cavab

    Boşaldıjının vəziyyətinə əsas nəzarət sistematik olaraq (2-3 ildə 1 dəfə yaxud boşaldıjının çox sayda işləməsindən sonra) sabit gərginliklə, onun keçirijilik jərəyanının ölçülməsi ilə həyata keçirilir. Bu ölçmənin nətijəsi boşaldıjıının hermetikliyi və qığıljım aralıqlarının şuntlayıjı rezistorlarının bütövlüyü və vəziyyəti haqqında fikir yürütməyə imkan verir. Keçirijilik jərəyanının ölçülməsi adətən şəkil 1-də verilən sxem üzrə yerinə yetirilir.

    Keçirijilik yaxud sızma jərəyanının kəskin azalması şuntlayıjı müqavimətin dövrəsində qırılmanın olmasını göstərir. Bunun nətijəsində qığıljım aralığında gərginliyin normal paylanması pozulur.

    Keçirijilik yaxud sızma jərəyanının kəskin artması isə çox hallarda boşaldıjıının daxilinə nəmliyin daxil olmasını və şuntlayıjı keramik müqavimətlərin nəmlənməsini göstərir. Beləliklə keçirijilik yaxud sızma jərəyanına nəzarət boşaldıjısının konstruksiyasının hermetikliyini yoxlamağa imkan verir.



    Şəkil 1. Ventil boşaldıjılarının keçirijilik yaxud sızma jərəyanlarının ölçülmə sxemi

    1- gərginlik tənzimləyijisi; 2- sınaq transformatoru;

    3- kenatron; 4- mühafizə müqaviməti (1MOm); 5- hamarlayıjı kondensator; 6- ölçmə şarları;

    7-sınaqdan keçirilən boşaldıjı
    Nasaz (xarab) boşaldıjılar istismardan çıxarılır, başlığı açılır, təmir olunur, yenidən yığılaraq hermetikləşdirilir və sınaqdan keçirilir.

    Hermetikliyin yoxlanılması əsaslı təmir zamanı boşaldıjıının içərisinin açılaraq sökülməsi ilə yerinə yetirilir. Yoxlama 300-400 mm jivə sütununda havanın boşaldıjıdan sorulması ilə həyata keçirilir. Təzyiqin dəyişməsi qurğunun ventilinin bağlı vəziyyətində 1-2 saat müddətində 0,5 mm jivə sütunundan çox olmamalıdır.

    Şəkil 1-də verilmiş sxemdə düzləndirilmiş gərginlikdə olan döyünməni (pulsasiyanı) hamarlamaq üçün sınaqdan keçirilən boşaldıjıya paralel qoşulan kondensatorun tutumu 6-10 kV-luq boşaldıjılar üçün 0,2F-dan az olmamalıdır. Gərginliyi 15-35 kV olan boşaldıjılar üçün bu kondensatorun tutumunun qiymətini 0,03-0,05 F götürmək olar. Sınaq gərginliyinin ölçülməsi üçün elektrostatik kilovoltmetrdən yaxud mikroampermetrə ardıjıl qoşulan qeyri-xətti müqavimətdən istifadə etmək olar. Ölçmədən qabaq boşaldıjıının səthi diqqətlə çirk və tozdan təmizlənməli və quru əski ilə silinməlidir.

    Gərginliyi 6 və 10 kV olan PBM-6, PBM-10 tipli boşaldıjıların sınağı onların nominal gərginliyinə bərabər olan düzləndirilmiş sınaq gərginliyi ilə sınaqdan keçirilir, bu zaman keçirijilik yaxud sızma jərəyanları onların nominal gərginliyinə müvafiq olaraq PBM-6 üçün 120-200 mkA və PBM-10 üçün 200-280 mkA təşkil edir. 32 kV gərginliklə sınanan PBJ-35 tipli boşaldıjılarda keçirijilik yaxud sızma jərəyanının qiyməti 450 mkA-dən 620 mkA-ə qədər olmalıdır. PBMQ -110M, 220M, 330M, 500M boşaldıjılarının elementləri 30 kV gərginliklə sınaqdan keçirilir və keçirijilik jərəyanının qiyməti 1000-1350 mkA həddində olmalıdır. PBMK-330, 500 boşaldıjılarının əsas elementi 18 kV gərginliklə sınaqdan keçirilir və keçirijilik (sızma) jərəyanı 1000-1350 mkA həddində olmalıdır. Onların qığıljım elementi isə 28 kV gərginliklə sınaqdan keçirilir. Keçirijilik və sızma jərəyanının qiyməti 900-1300 mkA həddində olmalıdır.



    Sual 10

    Ventil boşaldıcılarının 50 Hs tezlikli gərginliklə deşilmə gərginliyinin ölçülməsi.



    Cavab

    Ventil boşaldıjılarının 50 Hs tezlikli gərginliklə deşilmə gərginliyinin ölçülməsi PBMQ tipli boşaldıjılar üçün məjburidir və PBP, PBJ, PBM və PBMK boşaldıjıları üçün bu ölçmənin yerinə yetirilməsi tövsiyyə olunur. Sınaq şəkil 1-də verilmiş sxem üzrə yerinə yetirilir.



    Şəkil 1. Şuntlayıjı müqaviməti olan boşaldıjıların deşilmə gərginliyinin ölçülmə sxemi

    1 – maqnit işəsalıjısı; 2- gərginlik tənzimləyijisi; 3 – sınaq transformatoru; 4 – sınaqdan keçirilən boşaldıjı; 5 – maksimal jərəyan relesi.
    Bu sxemdə sınaq transformatoru qismində İOM-100/25 tipli sınaq transformatorundan yaxud gərginliyi 100 kV və güjü 25 kVA olan başqa yüksək gərginlik transformatorundan istifadə etmək olar. Sınaq gərginliyinə nəzarət osilloqrafla yerinə yetirilir.

    Deşilmə gərginliyi səlis yüksəldilərək 0,5 saniyədən çox olmayan bir müddətdə ölçülməlidir. Gərginliyin yüksəldilməsinin zaman müddəti şuntlayıjı rezistorun jərəyan üzrə buraxma qabliyyətinin məhdud olması ilə təyin olunur. Gərginliyi tez yüksəltmək üçün PHO-250-10 tipli tənzimləyiji avtotransformatordan istifadə olunur. Osilloqrafa gərginlik əsasən omik yaxud tutum gərginlik bölüjülərindən verilir. Deşilmə gərginliyi PBP-6 və PBP-10 tipli boşaldıjıları üçün müvafiq olaq 16-19 kV və 26-30,5 kV həddində; PBM-6 və PBM-10 tipli boşaldıjılar üçün isə müvafiq olaraq 14-19 kV və 24-32 kV həddində; PBJ -35 tipli boşaldıjılar üçün 71-103 kV həddində, PBMQ-110M, 220M, 330M, 500 tipli boşaldıjılarının elementlərinin deşilmə gərginliyi 60,5-72,5 kV həddində və PBMK-330, 500 tipli boşaldıjıların əsas elementinin deşilmə gərginliyi 44,5-50 kV həddində, həmin boşaldıjının qığıljım elementinin deşilmə gərginliyi isə 76-81kV həddində olmalıdır.

    Burada gərginliyin göstərilən qiyməti onun təsirediji qiymətidir.

    Boşaldıjıların deşilmə gərginliyinin ölçülməsi xüsusi təlimatlandırılmış personal (heyət) tərəfindən istehsalçı zavodun metodikası üzrə boşaldıjının təmiri zamanı onun içərisinin sökülməsi ilə və gərginliyin təsir müddətinin məhdudlaşdırılmasını təmin edən avadanlıqlar olduqda yerinə yetirilir.

    Təmirdən sonra yeni yığılmış boşaldıjılar hermetikləşdirilir və sınaqdan keçirilirlər. Bu zaman keçirijilik və sızma jərəyanının ölçülməsindən başqa ventil boşaldıjılarının deşilmə gərginliyi ölçülür. Təmirlərin və sınaqların metodu, həmçinin sınaq gərginliyinin və keçirijilik jərəyanının qiymətləri «İfrat gərginliklərdən mühafizə vasitələrinin quraşdırılması və istismarı üzrə təlimat»a - («İnstruküiə po montaju i gkspluataüii sredstv zahitı ot perenaprəjeniy») və zavod təlimatları ilə normallaşdırılır.

    Boşaldıjılar olduqja məsul aparat olduqları üçün onların təmiri yüksək ixtisaslı heyət tərəfindən xüsusi avadanlıqlarla təmin olunmuş laboratoriyalarda yerinə yetirilməlidir.



    Sual 11

    Istismarda ventil boşaldıcılarının işləməsinə nəzarət.



    Cavab

    Ventil boşaldıjılarının işləməsinə nəzarət boşaldıjıların yerləbirləşdirmə naqili ilə yerləbirləşmə qurğusu aralığına qoşulan sayğajlar (reqistratorlar) vasitəsilə yerinə yetirilir.

    Reqistratorların elektrik sxemi şəkil 1-də verilmişdir.

    PP tipli reqistratorlar boşaldıjının işləməsinin dəqiq qeydiyyatını aparmağa imkan vermir. Belə reqistratorların gərginliyi 330-500 kV olan elektrik avadanlıqlarında təhlükəli ifrat gərginliyin təsirinin qeydiyyatı məqsədilə istifadə olunmasına yol verilmir.

    Bu tip reqistratorların texniki xarakteristikaları jədvəl 1-də verilib.

    PP tipli reqistrator işləməsi aşağıdakı ardıjıllıqla gedir: boşaldıjıdan keçən jərəyan 4- rezistorundan keçərkən onda düşən gərginlik 2- qığıljım aralığının deşilməsinə səbəb olur. İmpuls və müşayətediji jərəyanları 1- əriyən tıxajdan keçərək onu əridir. Sayğajda 5-10 ədəd əriyən tıxaj quraşdırılır. Əriyən tıxajlardan biri əriyərkən sayğajın (reqistratorun) siferblatını bir nömrə çevirir və ərimiş tıxajın yerinə avtomatik olaraq yenisi qoşulur. Yeni əriyən tıxajın aralığa qoşulma anında reqistratorun izolyasiyası 3 qığıljım aralığı ilə mühafizə olunur. 2-qığıljım aralığının deşilmə gərginliyi 1,5-1,8 kV, 3-də isə 2-3 kV qoyulur. Sayğajın müvafiq olaraq 5 yaxud 10 qeydindən sonra əriyən tıxajları dəyişmək lazımdır.

    PBP tipli reqistratorlarında qığıljım aralığının deşilmə gərginliyinin amplitudu 2,5-3,5 kV-dur. Reqistratorların işləmə jərəyanının amplitud qiymətləri jədvəl 2-da verilib.
    Jədvəl 1

    Reqistratorun tipi

    Boşaldıjının tipi

    Reqistratorun işləmə jərəyanı, A

    Reqistratorun dolağının parametri

    Sarğılar sayı

    Məftilin en kəsiyi, mm2

    Jərəyanın yol verilən amplitudu, A*

    PP – I

    PP – II


    PP – III

    PBJ, PBBM

    PBM, PBMQ

    PBMK


    10

    40

    60



    125

    50

    20



    0,2

    0,75


    1,5

    90

    250


    1500

    Qeyd: * - Davamiyyət müddəti 0,01 san olduqda göstərilən jərəyanlar dolağı normadan çox qızdırmır.

    Şəkil 1. Reqistratorların prinsipial elektrik sxemi

    a) PP tipli reqistrator: 1- diametri 0,1 mm, uzunluğu 3-5 sm olan nixrom məftildən düzəldilmiş əriyən tıxaj; 2 və 9 – qığıljım aralıqları; 4 - 0,5-5 kOm-luq müqavimət

    b) PBP tipli reqistrator: 1 – elektromaqnit tipli sayğaj; 2- qığıljım aralığı; 3 – tervitdən olan qeyri-xətti müqavimət

    Jədvəl 2


    İmpuls jərəyanının davamiyyət müddəti, mksan

    İmpulsun amplitudu, A

    müşayətediji jərəyanla

    müşayətediji jərəyansız

    20/40

    50 - 100

    200 – 10000

    2000

    50- 100

    100 – 500

    PBP reqistratorları gərginliyi 3-500 kV olan sabit və dəyişən jərəyan dövrələrində quraşdırılan boşaldıjıların işləmə sayını qeyd etməyə imkan verir.

    Qeyri-xətti müqavimət – tervit diski davamiyyət müddəti 10/20 mksan, amplitudu 20 kA olan 1000 impulsu buraxma qabiliyyətinə malikdir.

    Sual 12

    Yerləbirləşdiricilər haqqında ümumi məlumat.



    Cavab

    Yerləbirləşdiriji qurğuların (YQ) vəziyyətini xarakterizə edən əsas parametrlər aşağıdakılardan ibarətdir: yarımstansiyaların, elektrik stansiyalarının elektrik qurğuları və HEVX-nin dayaqları üçün jərəyanın yerə (torpağa) axma müqaviməti, onların konstruktiv jəhətdən yerinə yetirilməsinin «Elektrik qurğularının quraşdırılma Qaydaları»-nın (EQQQ) tələblərinə uyğyn olması, yerlə qapanma jərəyanı YQ-dan axan zaman onda düşən gərginlik (gərginlik düşgüsü) və neytralı yerlə effektiv birləşdirilmiş, gərginliyi 1 kV-dan yüksək olan elektrik verilişi xətləri üçün (HEVX dayaqlarından başqa) toxunma gərginliyi.

    Yerləbirləşdiriji qurğular əsasən 4 elementdən ibarət olurlar, yəni:

    - qruntdan (torpaqdan), qruntun xassəsi onun xüsusi müqaviməti ilə müəyyən olunur (nəm gilli torpaqların xüsusi müqaviməti 1·102 Om·m-ə qədər, quru qum və daşlı sahələrin xüsusi müqaviməti isə 10·103 Om·m-dən çox olur);

    - süni yerləbirləşdijilərdən, yəni elektroenergetika qurğularında torpağa şaquli və üfüqi (horizontal) basdırılmış polad borular, çubuqlar, zolaqlar və s. şəklində olan yerləbirləşdirijilərdən;

    - təbii yerləbirləşdirijilərdən, yəni torpaqla etibarlı əlaqəsi olan və elektrik jərəyanının yerə axıdılması üçün istifadə olunan müxtəlif bina və qurğuların metal və dəmir-beton elementlərindən, metal konstruksiyalarından və avadanlıqlardan ibarət olan yerləbirləşdirijilərdən;

    - yerləbirləşdiriji magistrallar və keçirijilərdən, yəni ayrı-ayrı yerləbirləşdirijiləri bir-biri ilə birləşdirən yerləbirləşdirijilərlə yerləbirləşdiriləjək avadanlıqları birləşdirən elementlərdən ibarət olurlar.

    İstismar prosesində yerləbirləşdiriji qurğuların vəziyyətinin qiymətləndirilməsini yerinə yetirməyə imkan verən əlavə xarakteristikalar isə yerləbirləşdiriji qurğuların elementlərinin birləşmə yerlərinin keyfiyyətinin və etibarlılığının, elementlərin en kəsiyinin və keçirijiliyinin EQQQ-nin və layihə verilənlərinin tələblərinə uyğun olması, karroziya nətijəsində elementlərin dağılmasının (aşınmasının) intensivliyidir.

    Neytralı yerdən izolə olunmuş, gərginliyi 1000V-a qədər olan qurğularda, yerləbirləşdiriji qurğulara nəzarət üçün «Texniki istismar Qaydaları»na müvafiq olaraq deşilən qoruyujuların yoxlanılması, neytralı yerlə birbaşa birləşdirilmiş, gərginliyi 1000 V-a qədər olan qurğularda isə faza-sıfır ilgəyinin (dövrəsinin) müqavimətinin ölçülməsini yerinə yetirmək lazımdır.

    Yerləbirləşdiriji qurğuların müqaviməti yerləbirləşdirijinin yerə (torpağa) nəzərən müqavimətinin ilə yerləbirləşdiriji keçirijinin müqaviməti jəmindən ibarətdir.

    Yerləbirləşdiriji qurğuların müqavimətini ölçmək və toxunma gərginliyini təyin etmək üçün bir sıra ölçmə jihazları mövjuddur. Bu jihazlar onların istifadə sahəsi, ölçülən qiymətlərin diapazonu, sxemləri, maneələrə davamlılığı, ölçmə jərəyanın tezliyi və s. ilə fərqlənirlər.

    Sual 13

    Yerləbirləşdiricilərin konstruksiyası.



    Cavab

    Ümumi mülahizələr

    Tək dayanan ildlrlmötürücülər istisna olmaqla, bütün hallarda ildırımdan müha-fizənin yerləbirləşdiricisi elektrik qurğularının və rabitə vasitələrinin yerləbirləşdiriciləri ilə birləşdirilir. Əgər bu yerləbirləşdiricilər hər hansı bir texnoloji fikirdən bölünmüşlərsə onları potensialların bərabərləşdirmə sisteminin köməyi ilə ümumi sistemə birləşdirmək lazımdır.

    Xüsusi çəkilmiş (salınmış) yerləbirləşdiricisi elektrodlar

    Aşağıda göstərilən tip yerləbirləşdiricilərdən istifadə etmək məqsədəuyğundur: bir, yaxud bir neçə konturdan, şaquli (maili) elektrodlardan yaxud yerləbirləşdirici konturlardan, binanın özülünün dibinə qoyulmuş yerləbirləşdirici tordan (metal setkadan).

    Əgər torpağın (qruntun) xüsusi müqaviməti dərinliyə getdikcə azalırsa və böyük dərinlikdə kifayət qədər kiçikdirsə, o zaman çox dərinliyə basdırılmış yerləbirləşdirici adi səviyyədə yerləşən yerləbirləşdiricidən effektli hesab olunur.

    Xarici kontur şəkilində olan yerləbirləşdiricilərin yer səthindən 0,5 m dərinlikdə və divardan ən az 1 m aralı çəkilməsi əlverişlıdir.

    Yerləbirləşdirici elektrodlar mühafizə olunan obyektdən kənar, yer səthindən ən az 0,5 m dərinlikdə və mümkün qədər bərabər məsafədə yerləşdirilməlidirlər. Bu zaman onların bir-birini qarşılıqlı ekranlamasını minimuma endirməyə çalışmaq lazımdır.

    Yerləbirləşdirici elektrodun tipi və yerləbirləşdirilmə dərinliyi minimal korroziyanı, həmçinin mövsümü dəyişmələr (torpağın quruması, donması) zamanı yerləbirləşmə müqavimətinin variasiyasının (dəyişməsinin) minimal olmasını təmin etməlidir.



    Təbii yerləbirləşdirici elektrodlar

    Yerləbirləşdirici elektrodlar qismində dəmir-betonun bir-biri ilə birləşdirilmiş armaturları yaxud yuxarıda verilmiş tələblərə cavab verən başqa yeraltı konstruksiyalar istifadə oluna bilər. Əgər dəmir-betonun armaturları yerləbirləşdirici elektrod kimi istifadə olunursa, betonun mexaniki dağılmasının baş verməməsi üçün armaturların birləşmə yerlərinə qoyulan tələblər artırılmalıdır. Əgər əvvəlcədən gərilmiş beton istifadə olunursa ildırım cərəyanı axan zaman yol verilməz mexaniki yükün yaranmasının mümkünlüyü nəzərə alınmalıdır.



    Sual 14

    YQ-nın vəziyyətinin yoxlanması.



    Cavab

    Yerləbirləşdiriji qurğunun vizual yoxlanılması.

    Vizual yoxlama quraşdırmanın keyfiyyətinin və yerləbirləşdiriji naqilin (keçirijinin) layihənin və «Elektrik qurğularının quraşdırılma qaydalar»-ın (EQQQ) tələblərinə uyğun olmasının yoxlanılması məqsədilə keçirilir.

    Naqilin (keçirijinin) en kəsiyinın yoxlanılması ştangenpərgarla yerinə yetirilir. Ölçülmüş en kəsik hesabatın nətijəsi ilə müqayisə edilir. Yerləbirləşdiriji keçirijinin en kəsiyi Syk aşağıda verilən formula ilə təyin olunan qiymətdən az olmamalıdır:

    burada, – yerləqapanma jərəyanı, A; τ– yerləqapanmanın açılma müddətidir, san (əsas mühafizənin təsir müddəti ilə açarın işləmə müddətinin jəminə bərabərdir).

    Korroziya nətijəsində YQ elementitnin en kəsiyinin azalması ilk növbədə bilavasitə qruntun səthinin altında baş verir. Ona görə də istismar prosesində yerləbirləşdiriji qurğuya nəzarət zamanı mütləq seçmə yolu ilə yerləbirləşdirijinin üstünün qruntunu təxminən 20 sm dərinliyə qədər təmizləmək lazımdır. Böyük dərinliklərdə yerləşən keçirijilərin, həmçinin qaynaq birləşmələrinin korroziya zədələnməsi toxunma gərginliyinin ölçülməsi və metallik əlaqələrin yoxlanılması zamanı aşkar olunur.

    Yerləbirləşdiriji qurğulara vizual nəzarət zamanı bolt birləşmələri də yoxlanılır. Bolt birləşmələri möhkəm çəkilməklə bağlanır, yaylı halqa və konturqayka ilə təjhiz olunur.


    Yerləbirləşmə qurğusu ilə avadanlıq arasındakı kontakt birləşmələrinin və metallik əlaqələrin yoxlanılması

    Kontakt birləşmələrini aşağıda göstərilən yerlərdə yoxlamaq lazımdır:

    -transformatorların neytralının yerləbirləşdirilmə dövrələrində;

    - qısaqapayıjıların yerləbirləşdirilmə dövrələrində;

    -dayaqlarla və APQ-nin konstruksiyası ilə ildırımdan mühafizə troslarının birləşdirilmə yerlərində;

    - yerləbirləşdirilən avadanlıqla yerləbirləşmə qurğularının birləşdirilmə yerlərində.

    Kontakt birləşmələri onlara baxmaqla, tıqqıldatmaqla, həmçinin keçid müqavimətini körpü ilə, mikroommetrlə və ampermetr-voltmetr metodu ilə ölçməklə yoxlanılır.

    Kütləvi şəkildə ölçmələr zamanı MJ-07, MJ-08, həmçinin GKO–200 yaxud GKZ–01 jihazlarından istifadə etmək əlverişlidir.

    Kontakt birləşmələrinin müqavimətinin qiyməti normallaşdırılmır, amma təcrübə (praktika) ilə müəyyən olunmuşdur ki, keçid müqavimətinin 0,05 Om-dan çox olmayan qiymətlərində yerləbirləşmə qurğusuna keyfiyyətli birləşmə təmin olunur.

    İş yerlərində və ondan kənar yerlərdə yerləbirləşmə qurğuları ilə avadanlığın metallik əlaqəsinin yoxlanılması lazımı qaydada yerinə yetirilir. Əgər yerləbirləşdiriji keçiriji (naqil) yerləbirləşdiriji qurğuya birləşdirilməyibsə (əlaqə yoxdursa), ölçülmüş gərginliyin qiyməti qonşu avadanlığın gövdəsində ölçülmüş qiymətdən bir neçə dəfə fərqlənəjəkdir.

    Gərginliyi 220 kV və ondan yüksək olan yarımstansiyalarda APQ-nin yerləbirləşdirijisi ilə transformatorun neytralının yerləbirləşdirilmə yeri arasında metallik əlaqənin müqavimətinin yoxlanılması tövsiyyə olunur. Metallik əlaqənin müqavimətinin yoxlanılması zamanı toxunma gərginliyini ölçən jihazdan istifadə olunduqda ölçməni, transformatorun neytralının yerləbirləşdirilən nöqtəsinin jihazın J2, P2 çıxışları ilə, J1, P1 çıxışlarını isə APQ-nin yerləbirləşdirijisi ilə birləşdirmə sxemi üzrə yerinə yetirmək lazımdır. Əgər müqavimətin qiyməti 0,2 Om-dan çox olmazsa metallik əlaqə qənaətbəxş hesab olunur.

    Sual 15

    YQ-nın korroziya vəziyyətinin qiymətləndirilməsi.



    Cavab

    Yerləbirləşdiriji keçirijilərin (naqillərin) yerli (lokal) korroziya ilə zədələnmələri yerləbirləşdirijiyə baxış zamanı (əsasən onun üstünün açılması – qruntdan təmizlənməsi zamanı), həmçinin toxunma gərginliyinin ölçülməsi və metallik əlaqənin yoxlanılması zamanı aşkar olunur.

    Yerləbirləşdirijinin bütün səthi üzrə korroziya üçün xarakteristik olan əlamət keçirijinin səthi boyunja, metalın daxilinə nüfuz etməklə elementin en kəsik ölçülərinin azalmasına səbəb olmasıdır. Korroziya məhsulu metalın səthindən mexaniki üsulla təmizləndikdən sonra onun səthi kələ-kötür olsada metalın səthində aydın görünən korroziya nöqtələri və çat olmur.

    Yerli korroziya keçirijinin səthində tək-tək, ola bilər ki, çoxlu sayda yaralanmaların yaxud krater formasında dərinliyi və eninə ölçüləri müqayisə oluna biləjək, və onların ölçülərinin millimetrin hissələrindən bir neçə millimetrə qədər dəyişən olması ilə xarakterizə olunur.

    Korroziyanın növündən asılı olaraq korroziya nətijəsində yeyilmə dərəjəsinin miqdarja qiymətləndirilməsi, seçmə yolu ilə, yerləbirləşdiriji qurğunun sahə üzrə nəzarətdə olan elementlərinin xarakterik ölçülərinin ölçülməsi ilə yerinə yetirilir. Bu ölçülər elementin səthindən korroziyanın məhsulu təmizləndikdən sonra təyin edilir.

    Bütün səth boyunja korroziya zamanı xarakteristik ölçülər keçirijinin en kəsiyinin xətti ölçüləri (diametri, qalınlığı, eni) hesab olunur. Bu ölçülər ştangenpərgarla ölçülür.

    Yerli yara korroziyası zamanı ayrı-ayrı yaraların dərinliyi, həmçinin nəzarət olunan sahədə yaranın sahəsi ölçülür.

    Əgər yerləbirləşdiriji qurğu elementinin 50%-dən çox hissəsi korroziya nətijəsində yeyilib dağılmışdırsa, həmin element dəyişdirilməlidir.



    Sual 16

    Deşilən qoruyucuların vəziyyətinin yoxlanması.



    Cavab
    Deşilən qoruyujular neytralı yerdən izolyasiya olunmuş (yaxud neytralın yerdən izolyasiya olunması recimində işləməsi mümkün olan şəbəkələrdə) gərginliyi 1000 V-a qədər olan qurğularda quraşdırılır.

    Deşilən qoruyujuların vəziyyətinin yoxlanılması farforun bütövlüyünün, yiv birləşdirijisi və bərkidijisinin, yerləbirləşdirijinin keyfiyyətinin yoxlanılmasından ibarətdir. Elektrodların elektriklə deşiləbiləjək səthləri təmiz və hamar olmalı, onların səthində tilişkələr və yanıqlar olmamalıdır. Slyudadan olan araqatı lövhəsi bütöv olmalı və 220-380 V üçün düzəldilənlərin qalınlığı 0,08±0,02 mm və 500-660 V üçün düzəldilənlərin qalınlığı isə 0,21±0,03 mm həddində olmalıdır.

    Tam yığılmış qoruyujunun izolyasiya müqaviməti gərginliyi 250 V-a qədər olan meqaommetrlə ölçülür. İzolyasiyanın müqaviməti 5÷10 MOm-a bərabər və ondan çox ola bilər.

    Quraşdırılmamışdan qabaq qoruyujunun deşilmə gərginliyi ölçülür. 220-380 V üçün olan qoruyujularda Udeş.=351÷500 V; 500-660 V üçün isə Udeş.=701÷1000 V olur. Deşilmədən sonra müşaiyətçi jərəyanı məhdudlaşdırmaq üçün qoruyujunun dövrəsinə 5÷10 kOm-luq jərəyanməhdudlaşdırıjı (ballast) müqavimət qoşulur (şəkil 1).



    z9

    Şəkil 1. Deşilən qoruyujunun deşilmə gərginliyinin ölçülmə sxemi

    TTr-r–tənzimləyiji transformator; YTr-r–yüksəldiji

    transformator, Rb – ballast müqavimətdir


    Sınaq zamanı sınaq gərginliyi səlis olaraq deşilmə gedənə qədər yüksəldilir. Əgər deşilmə gərginliyi normaya uyğundursa gərginlik aşağı salınır və yenidən 0,75 Udeş.–yə qədər yüksəldilir. Bu zaman əgər deşilmə baş verməzsə, sınaq qurğusu dövrədən açılır və təkrarən izolyasiyanın müqaviməti ölçülür. İzolyasiyanın müqaviməti çox azalmışdırsa (30%-dən çox) qoruyujunu sökmək, deşilmə səthlərini yanıqlardan təmizləmək və sınağı təkrarlamaq, ballast müqaviməti artırmaq lazımdır.

    Sual 17

    Faza-sıfır ilgəyinin müqavimətinin yoxlanılması.



    Cavab

    Neytralı yerlə birbaşa birləşdirilmiş gərginliyi 1000 V-a qədər olan qurğularda faza-sıfır ilgəyinin müqaviməti yoxlanılır.

    Yoxlama daha uzaqda yerləşən, daha güjlü olan elektrik qəbuledijisi üçün, amma onların ümumi miqdarının ən azı 10%-ində yerinə yetirilir. Yoxlamanı aşağıda verilən hesablama formulu ilə yerinə yetirmək olar:

    (1)

    burada: Zn – faza-sıfır ilgəyi naqillərinin tam müqaviməti; Zt – qidalandırıjı transformatorun tam müqavimətidir.

    Alüminium və mis naqillər üçün Zn =0,6 Om/km qəbul etmək olar.

    Zilg üzrə birfazalı yerlə qısaqapanma (QQ) jərəyanı aşağıdakı formula ilə təyin olunur:

    (2)

    burada:

    Uf- faza gərginliyidir.



    Əgər hesabat göstərsə ki, yerlə birfazalı qapanma jərəyanının dəfəliliyi (ədədin bir neçə dəfə öz-özünə vurulması) mühafizə aparatlarının EQQQ-də göstərilən yol verilən işləmə dəfəliliyindən 30% çox olarsa, o zaman hesabatla kifayətlənmək olar. Əks halda QQ jərəyanını xüsusi jihazlarla (məs. GKO-200, GKO-201) birbaşa ölçmək yaxud alçaq gərginlikdə ampermetr-voltmetr üsulu ilə ölçmək lazımdır.


    Sual 18

    Ildırımqəbuledicilər haqqında ümumi məlumat.



    Cavab

    Ümumi təsəvvürlər

    İldırımqəbuledicilər xüsusi yaxud obyektin üzərində quraşdırıla bilər və yaxud onların funksiyasını mühafizə olunan obyektin konstruktiv elementləri yerinə yetirir, son halda onlar təbii ildırımqəbuledicilər adlanırlar.

    İldırımqəbuledicilər aşağıda göstərilən elementlərin kombinasiyasından sərbəst şəkildə hazırlana bilər: metal çubuqdan, dartılmış naqillərdən (burazdan-trosdan), torşəkilli keçiricidən (tordan-setkadan).

    Təbii ildırımqəbuledicilər

    Bina və qurğuların aşağıda göstərilən konstruktiv elementlərinə təbii ildırım qəbuledicilər kimi baxıla bilər:

    a) mühafizə olunan obyektin metal örtüyü aşağıda göstərilən şərtləri ödədiyi halda:


    1. müxtəlif hissələr arasında elektriki kəsilməzlik uzun müddətə təmin olunduqda;

    2. əgər metal örtüyü zədələnmədən və yanmadan (ərimədən) qorumaq lazımdırsa, metal örtüyün qalınlığı t cədvəl 1-də göstəriləndən az olmamalıdır;

    3. metal örtüyün izolyasi qatı yoxdur. Bu zaman korroziyaya qarşı kiçik boya qatı yaxud 0,5 mm qalınlığında asfalt örtüyü və yaxud qalınlığı 1 mm olan plastik örtük izolyasiya hesab olunmur;

    4. əgər metal örtüyü zədələnmədən, qorumaq vacib deyilsə və örtüyün altındakı yanan materialın yanma (alovlanma) təhlükəsi yoxdursa, o zaman metal örtüyün qalınlığı 0,5 mm-dən az olmamalıdır;

    5. metal örtüyün üst, yaxud alt hissəsində olan qeyri-metal örtük mühafizə olunan obyektdən kənara çıxmır;

    b) damın metal konstruksiyası (ferma, bir-biri ilə birləşdirilmiş polad armaturlar);

    c) damın üstündən su axıtma borusu, bəzək elementləri, damın kənarlarının çəpəri və s. tipdə olan metal elementlərin en kəsikləri əgər adi ildırım qəbuledicilərin qeyd olunmuş ölçülərindən az deyilsə;

    ç) texnoloji metal boru və çənlər (rezervuarlar), əgər onların qalınlığı 2,5 mm-dən az olmayan metaldan düzəldilmişdirlərsə və bu metalın ildırım zərbəsindən əriməsi və yanması təhlükəli yaxud yolverilməz nəticəyə səbəb olmayacaqsa;

    d) metal borular və çənlər, əgər onlar cədvəl 3.2-də göstərilmiş t qalınlığından az olmayan metallardan düzəldilmişdirlərsə və ildırım zərbəsi olan nöqtədə obyektin daxili hissəsində temperatur artımı təhlükəli deyilsə.

    Metallar (yun. metalleuo - qaziyman, yerdan qazib olaman) - oddiy sharoitda yuqori elektr oʻtkazuvchanligi, issiq oʻtkazuvchanligi, elektr oʻtkazuvchanligi, elektr magnit toʻlqinlarini yaxshi qaytarishi, plastikligi kabi oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlgan oddiy moddalar. M.

    Cədvəl 1

    Təbii ildırımqəbuledici funksiyasını yerinə yetirən dam örtüyünün,

    borunun, çən gövdəsinin qalınlığı


    Mühafizə səviyyəsi

    Materialı

    t qalınlığı, az olmamalı, mm

    I-IV

    Dəmir

    4

    I-IV

    Mis

    5

    I-IV

    Aliminium

    7



    Sual 19

    Cərəyan ötürücülər haqqında ümumi məlumat.



    Cavab

    Ümumi mülahizələr

    Təhlükəli qığılcımlanma ehtimalını azaltmaq məqsədilə cərəyanötürücüləri elə yerləşdirmək lazımdır ki, zərbə nöqtəsi ilə yer arasında:

    a) cərəyan bir neçə paralel yolla axsın;

    b) bu yolların uzunluğu minimuma qədər məhdudlaşdırılsın.



    Mühafizə olunan obyektdən izolyzsiya olunmuş ildırımdan mühafizə qurğularında cərəyanötürücülərin yerləşdirilməsi

    Əgər ildırımqəbuledicilər təkdayanan dayaqlar (yaxud bir dayaq) üzərində quraşdırılmış çubuqlardan ibarətdirsə, o zaman hər bir dayaqda ən azı bir cərəyanötürücü nəzərdə tutulmalıdır.

    Əgər ildırımqəbuledicilər təkdayanan horizontal naqillərdən (burazlardan-troslardan) yaxud bir burazdan ibarətdirsə naqilin hər birinin sonundan ən azı bir cərəyanötürücü tələb olunur.

    Əgər ildırımqəbuledici mühafizə olunan obyektin üstündə asılmış tordan (setkadan) ibarətdirsə setka asılmış dayağın hər birindən ən azı bir cərəyanötürücü düzəldilir. Cərəyanötürücülərin ümumi sayı ən azı iki olmalıdır.



    İzolyasiya olunmamış ildırımdan mühafizə qurğularında cərəyanötürücülərin yerləşdirilməsi

    Mühafizə olunan obyektin perimetri boyunca cərəyanötürücülər elə yerləşdirilir ki, onlar arasında olan məsafənin orta qiyməti cədvəl 1-də göstərilən qiymətdən az olmasın.

    Cədvəl 1

    Mühafizə səviyyəsindən asılı olaraq cərəyanötürücülər

    arasında olan məsafənin orta qiyməti


    Mühafizənin səviyyəsi

    Məsafənin orta qiyməti, m

    I

    10

    II

    15

    III

    20

    IV

    25

    Cərəyanötürücülər yer səthinin yaxınlığında və binanın hündürlüyü boyunca hər 20 m-dən bir horizontal qurşaqlarla birləşdirilməlidirlər.



    Cərəyanötürücülərin yerləşdirilməsinə olan tələblər

    Yaxşı olardı ki, cərəyanötürücülər mühafizə olunan obyektin perimetri boyunca bərabər məsafələrdə yerləşdirilsin. İmkan daxilində onlar binanın künclərinin yaxınlığında yerləşdirilir.

    Mühafizə olunan obyektdən izolyasiya olunmamış cərəyanötürücülər aşağıdakı qaydada çəkilir:


    1. əgər divar yanmayan materialdan tikilmişdirsə cərəyanötürücülər divarın səthi boyunca bərkidilir yaxud divara yerləşdirilir;

    2. əgər divar yanan materialdan tikilmişdirsə cərəyanötürücü bilavasitə divarın səthi boyunca yerləşdirilə bilər, amma bu zaman ildırım cərəyanı cərəyanötürücüdən axan zaman onun temperaturunun artması divarın materialı üçün təhlükə törətməməlidir;

    3. əgər divar yanan materialdan tikilmişdirsə (hazırlanmışdırsa) və cərəyanötürücünün temperaturunun artması onun üçün təhlükəlidirsə, cərəyanötürücülər elə yerləşdirilməlidirlər ki, onlar arasında və onlarla mühafizə olunan obyekt arasında olan məsafə 0,1 m-dən çox olsun. Cərəyanötürücüləri bərkitmək üçün olan metal bəndlər divarla kontaktda ola bilərlər.

    Suaxıtma borusu ilə cərəyanötürücü çəkmək lazım deyil. Cərəyanötürücüləri qapı və pəncərələrdən mümkün qədər maksimal məsafədə yerləşdirmək lazımdır.

    Cərəyanın yolu mümkün qədər qısa olması üçün cərəyanötürücülər düz və şaquli olaraq çəkilirlər. Cərəyanötürücülərin halqa şəkilində çəkilməsi tövsiyyə olunmur.



    Cərəyanötürücülərin təbii elementləri

    Binanın aşağıda göstərilən elementləri təbii cərəyanötürücü kimi hesab oluna bilərlər:

    a) metal konstruksiyalar, əgər:

    elektriki kəsilməsizlik ayrı-ayrı elementlər arasında uzunmüddətlidirsə və 3.2.4.2 bəndinin tələblərinə cavab verirsə;

    onların ölçüləri cərəyanötürücülər üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi ölçülərdən az olmazsa;

    Qeyd: Metal konstruksiyalar izolyasiya örtüyü ilə ola bilərlər.

    b) binanın yaxud qurğunun metal karkası;

    c) binanın yaxud qurğunun bir-biri ilə birləşdirilmiş polad armaturları;

    ç) fasadın bir hissəsinin profilləşdirilmiş elementləri və fasadın dayaq və metal konstruksiyası aşağıdakı şərtlərdə:



    1. onların ölçüləri cərəyanötürücülərə aid olan ölçülərə uyğundur, onların qalınlığı isə 0,5 mm-dən, az deyildir;

    2. dəmir-beton tikintisinin metal armaturları hesab olunur ki, elektrik kəsilməzli-yini təmin edir, əgər o aşağıda göstərilən şərtləri təmin edərsə:

    3. şaquli ilə horizontal birləşmələrin təxminən 50%-i qaynaqla birləşdirilib yaxud möhkəm birləşdirilib (boltla bərkidilərək birləşdirmə, məftillə sarınıb birləşdirmə);

    4. elektriki kəsilməsizlık hazırlanma yerində düzəldilmiş müxtəlif beton bloklar və beton blokların polad armaturları arasında birləşmələrlə təmin olunur.

    Əgər binanın metal karkası yaxud dəmir-betonun polad armaturları cərəyanötürücü kimi istifadə olunursa horizontal qurşağın qoyulmasına ehtiyac olmur.

    Sual 20

    Ildırımötürücülər haqqında ümumi məlumat.



    Cavab

    Ümumi mülahizələr

    İldırımötürücünün tipi və hündürlüyü tələb olunan etibarlılığın Pe-nin qiymətindən asılı oıaraq seçilir. Əgər ildırımötürücülərin hamısı birlikdə mühafizənin Pe etibarlılığını təmin edirsə, obyekt mühafizə olunmuş hesab olunur.

    İstənilən halda birbaşa ildırım zərbəsindən mühafizə sistemi elə seçilir ki, orada təbii ildırımötürücülərdən maksimum istifadə olunsun. Ona görə də ilkin olaraq buna baxılır. Əgər onların təmin etdiyi mühafizə kifayət etməzsə, o zaman xüsusi quraşdırılmış ildırımötürücü ilə kombinasiyaya baxılır.

    Ümumi halda ildırımötürücünün seçilməsi müvafiq kompüter proqramının köməyi ilə yerinə yetirilməlidir. Bu proqram praktiki olaraq müxtəlif tipli istənilən sayda olan ildırımötürücülərin sərbəst yerləşdirilməsi zamanı mühafizə zonasının hesablanması, həmçinin ildırımın ildırımötürücülərin mühafizə zonasını keçib istənilən konfiqura-siyalı obyekti (obyektlər qrupunu) vurma ehtimalının hesablanmasını yerinə yetirmə qabiliyyətində olmalıdır.

    Qeyri-bərabər hallar zamanı ildırımötürücülərin hündürlüklərini (əgər çubuq konstruksiyalı əvəzinə trosşəkilli istifadə olunarsa, xüsusilə də onları obyektin xarici perimetri boyunca asdıqda) azaltmaq olar.

    Əgər obyektin mühafizəsi sadə ildırımötürücülərlə təmin olunarsa (tək çubuq şəkilli, yaxud trosşəkilli, iki çubuq şəkilli yaxud trosşəkilli, qapalı trosşəkilli) o zaman ildırımötürücülərin ölçülərini bu normativdə verilmiş mühafizə zonasından istifadə edərək təyin etmək olar.

    Adi obyekt üçün ildırımdan mühafizənin layihələndirilməsi zamanı mühafizə zonasını mühafizə bucağı üzrə yaxud Beynəlxalq elektrotexniki komissiyanın (IEC 1024) standartına uyğun olaraq diyirlənən şar (dairə) metodu üzrə (əgər Beynəlxalq elektrotexniki komissiyanın tələbləri bu təlimatın tələblərindən daha sərt olarsa) təyin etmək mümkündür.

    Sual 21

    Çubuqşəkilli və trosşəkilli ildırımötürücünün mühafizə zonası.



    Cavab

    Çubuqşəkilli tək ildırımötürücünün mühafizə zonası

    Hündürlüyü h olan çubuqşəkilli tək ildırımötürücünün standart mühafizə zonası, təpəsi ildırımötürücünün şaquli oxu ilə üst-üstə düşən, hündürlüyü h0


    Download 0.93 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8




    Download 0.93 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Sual 1 Terminlər və təyinlər. Cavab

    Download 0.93 Mb.