• Məhdudlaşdırıcının tipinin seçilməsi
  • Şəkil 1. Qırılmış fazada kvazi quraşdırılmış gərginliyin qrafik təsviri
  • İzolyasiyalı neytral ilə və ya qövssöndürənlə işləyən şəbəkənin XS qorumaq üçün İGM -in parametrlərinin seçilməsi
  • XS şəbəkəsini qorumaq üçün İGM -in parametrinin seçilməsi
  • SUAL 31 QPQ-nı qövslü ifrat gərginlikdən qorumaq üçün məhdudlaşdırıcının seçilməsi CAVAB
  • Sual 32
  • SUAL 33
  • Neytralı birbaşa torpaqlanmış 110-500 kV-luq şəbəkələr
  • Neytralı effektiv torpaqlanmış 110-220 kV-luq şəbəkələr.
  • İGM-nın enerjitutumunun və buraxma qabiliyyətli cərəyanın seçilməsi
  • İGM-nın nominal gərginliyi
  • İldırım və kommutasiya ifrat gərginliklər zamanı qalıq gərginlik
  • Nominal boşalma cərəyanı
  • Sual 1 Terminlər və təyinlər. Cavab




    Download 0.93 Mb.
    bet5/8
    Sana24.03.2017
    Hajmi0.93 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8
    Partlayış qoruyucusunun işləmə cərəyanının təyini

    İGM-in partlayış qoruyucusunun (təzyiqi salmaq üçün) cərəyanı, ikifazlı və ya üçfazlı qısa qapanma cərəyanından, ən azı 10% çox olmalıdır.



    İGM-nin cərəyan itki yolunun uzunluğunun təyini

    İGM-nin cərəyan itki yolunun uzunluğu 1-ci cədvəldə göstərilmişdir



    Cədvəl 1

    Elektrik avadanlığının gərginlik sinfi, kV

    3

    6

    10

    15

    22

    35

    Sızma yolunun uzunluğu, sm-dən az olmayaraq

    7.0

    13.0

    22.0

    31.5

    43.2

    75.0

    Məhdudlaşdırıcının tipinin seçilməsi zamanı İGM-nin parametrləri nəzərdə tutulur.

    Əgər İGM olan rayonda külək və buz çox olursa, bu rayonda tez-tez məftillərdə qırılmalar mövcuddursa, onda İGM “kvazi quraşdırılmış” ifrat gərginlik təsirinə yoxlanmalıdır. 1-ci şəkildə xəttin faz gərginliyi (Un), transformatorun maqnitləşmə cərəyanından asılıdır. İzolə edilmiş neytralın qırılması götürülür.



    opn601

    Şəkil 1. Qırılmış fazada kvazi quraşdırılmış gərginliyin qrafik təsviri

    Stansiyanın XS şəbəkəsində, İGM-i quraşdırmaqda məqsəd elektrik mühərriklərini və şəbəkəni yerlə qövsü birləşmədən qorumaqdır.

    Ən zəif element elektrik mühərriki olduğu üçün əvvəlcə mühərriki qoruyan İGM seçilir.

    Stansiyanın XS şəbəkəsi neytralı izolyasiyalı və ya neytralı qövssöndürücü reaktorlu və ya neytralı rezistorlu olan hallarda işləyə bilər.



    İzolyasiyalı neytral ilə və ya qövssöndürənlə işləyən şəbəkənin XS qorumaq üçün İGM -in parametrlərinin seçilməsi

    Bu halda 2 vəziyyət əsas tutulur.



    1. şəbəkənin ən böyük işçi gərginliyi elektrik mühərrikinin nominal gərginliyindən 1,1 dəfə çox olmamalıdır, yəni 6,6 kV;

    2. bir fazlı yerlə əlaqənin müddəti 2 saatı keçməməlidir.

    Hər iki şərtin nəzərə alınması İGM -in ən böyük buraxıla bilən gərginliyini təyin edir.

    Hesabatlar zamanı nəzərə alınmalıdır ki, əgər yerə nəzərən tutum cərəyanı 10 A-dən çox deyilsə və şəbəkənin neytralı izolə olunubsa və ya tutum cərəyanı 100 A-ə qədər və şəbəkənin işi 100% kompensasiya olubsa, impulsun amplitudu 500A-dən az olmamalıdır.

    Məhdudlaşdırıcı hər bir XS seksiyasının şinində əriyən qoruyucuya qədər qoyulur (baş yaçeykada və ya GT-nın yaçeykasında).

    Qısa qapanma cərəyanı böyük olan XS mühafizə etmək üçün hər şinə 2, 3 komplekt lazımdır.

    Əsas odur ki, İGM -lər eyni tipli və eyni parametrli olsun.

    XS şəbəkəsini qorumaq üçün İGM -in parametrinin seçilməsi (neytralı rezistr vasitəsilə qoşulan)

    Elektrik stansiyasının 6 kV XS şəbəkəsində yerlə birləşən transformatorun neytralına qoşulan rezistorun müqaviməti elə olmalıdır ki, bir fazlı yerlə qapanma zamanı rezistordan keçən cərəyan yerlə qapanan tutum cərəyanından az olmasın (adətən, rezistorun müqaviməti 100 Om olur). Bu halda, ifrat gərginlik qövs boşalmasında (2,2÷2,4) Uf olur, rele mühafizəsi zədəli hissəni açır.



    1. şəbəkənin ən böyük işçi gərginliyi elektrik mühərrikinin 1,1Un qiymətini keçməməlidir, yəni 6,6 kV;

    2. bir fazlı cərəyanın müddəti, rele mühafizəsi ilə uyğunlaşır. Bu vaxt 5 san. keçmir.

    Deməli ifrat gərginliyi, rezistorla birgə 2,3÷2,4Uf olarsa, bir fazlı açılma 1 saniyədən çox deyilsə, onda İGM -nin buraxıla bilən qiymətini 250 A götürmək olar.

    SUAL 31

    QPQ-nı qövslü ifrat gərginlikdən qorumaq üçün məhdudlaşdırıcının seçilməsi

    CAVAB

    QPQ-nin qövsvari ifrat gərginlikdən mühafizəsi o zaman tələb olunur ki, QPQ-nın kabel şəbəkəsi çox zədəlidir və ya ifrat gərginliyə çox həssas olan tələbatçı əritmə sobasıdır.

    QPQ–nın şininə generator qoşulduğundan:


        1. şəbəkənin ən böyük gərginliyi generatorun 1,15 Un qiymətini keçməməlidir, yəni 6 və 10 kV QPQ üçün 6,9 və 11,5 kV olmalıdır.

        2. bir fazlı qapanmanın müddəti 2 saatdan çox olmamalıdır.

    GM -in buraxıla bilən qabliyyətini təyin edərkən yadda saxlamaq lazımdır ki, PQ və QPQ bir qayda olaraq, seksiya və xətti cərəyan məhdudlaşdırıcı reaktorlara malikdir və onlar İGM-ə təsir edirlər. Məhdudlaşdırıcını QPQ-nın hər seksiyasında qoşmaq lazımdır.

    Vakuum açarlarda İGM quraşdırılırsa, ifrat gərginlik azalır, cərəyan kəsilir, lakin heç bir halda ifrat gərginliyə çatmır. Əgər vakuum açarları ilə mühərriklər, transformatorlar eyni sxemdədirsə, onda ifrat gərginlikdən qorunmaq üçün İGM quraşdırılmalıdır.

    Aşağıdakı hallarda vakuum açarlarla əlaqə ifrat gərginlikdən mühafizə tələb olunmur:


    1. ventil boşaldıcıları və ya İGM-lə mühafizə olunan transformatorlar üçün;

    2. kabel xətlərinin uzunluğu 1-ci cədvəldə olduğu kimi olan XS transformatorları.



    Cədvəl 1

    Gərginlik sinfi

    Kabelin uzunluğu m, transformatorun gücü kVt

    250

    630

    1000

    1600

    2500

    6

    50

    120

    150

    200

    240

    10

    30

    90

    115

    150

    180

    Elektrik mühərriklərini ifrat gərginlikdən qorumaq üçün (səbəb vakuum açarlar) məhdudlaşdırıcı 6 kV-luq şəbəkəyə qoşulur. Vakuum açarında olan ən yaxşı effekti İGM-i bilavasitə açara və ya bilavasitə mühafizə olunan obyektə qoşarkən almaq olar.

    Sual 32

    110-500 kV-luq İGM-in quraşdırılma sxemi və texniki xarakteristikalarının seçilməsi.



    CAVAB

    1. 110-500 kV-luq İGM-nin quraşdırılma sxeminin və texniki xarakteristikalarının seçilməsi üçün aşağıdakı hesablamalar aparılmalıdır:

    1. uzunluğu 200-300 km-dən artıq, 500 kV gərginlikli HX qoşulan PQ-da daxili ifrat gərginliklərin;

    2. güc transformatorlarının və avtotransformatorlarının yüksək gəRginlik tərəfində açar quraşdırılmayan (blok və yarımblok sxemlərdə) 110-500 kV-luq PQ-da daxili ifrat gərginliklərin; daxili ifrat gərginliklərin yaranması nöqteyi-nəzərdən avadanlıqlar üçün təhlükəli olan bu cür sxemlər praktikada tətbiq edilməməlidir;

    3. kondensator batareyaları quraşdırılan PQ-da daxili (kommutasiya) ifrat gərginliklərin;

    4. uzununa kompensasiya qurğuları (UKQ) ilə təchiz olunan elektrik verilişi xətlərində daxili ifrat gərginliklərin;

    5. 110-220 kV-luq şəbəkələrdən 27,5 kV-luq dəyişən cərəyanları dartı yarımstansiyaların elektrik təchizatı sxemlərində daxili ifrat gərginliklərin;

    6. HX-da İGM-nın quraşdırılması zəruriliyinin, HX-da onların sayının və birinci növbədə harada yerləşdirilməsi yerinin təyin edilməsi, İGM-nın növünün və onun əsas xarakteristikalarının seçilməsi məqsədi ilə ildırıma davamlılığına kifayət qədər malik olmayan 110-500 kV-luq HX-da xarici (ildırım) ifrat gərginliklərin;

    7. eleqaz izolyasiyalı 110-500 kV-luq paylayıcı qurğularda (EKPQ) ifrat gərginliklərin;

    8. 110-220 kV-luq güc transformatorların 110-220 kv-luq torpaqlanma çıxarılan neytralda ifrat gərginliklərin.




    1. 1 bəndində göstəricilərdən savaye digər hallarda xüsusi ifrat gərginlik hesablamaların aparılmasına ehtiyac yoxdur, avadanlığın mühafizə sxeminin və İGM xarakteristikalarının seçilməsini isə sadə şəkildə yerinə yetirmək olar (bax bənd 9.3-9.4 və fəsil 10).

    3. 110-500 kV-luq şəbəkələrdə ildırım ifrat gərginliklərdən mühafizə üçün mütləq İGM quraşdırılmalıdır;



    1. qoşulmuş 110-500 kV-luq HX-dən gələn ildırım dalğaları nəticəsində ildırım ifrat gərginliklərdən mühafizə üçün 110-500 kV-luq güc transformatorları (avtotransformatorlar, şuntlayıcı reaktorlar) tərəfdə; transformator (avtotransformatorlar, şuntlayıcı reaktorlar) və mühafizə aparatı arasındakı dövrədə kommutasiya aparatlarının mövcudluğuna icazə verilmir;

    2. 110-500 kV-luq kabel muftalarının bilavasitə yaxınlığında, onların HX-yə və PQ şinləmələrinə qoşulma yerlərində;

    Əlavə olaraq İGM-nın quraşdırılması tövsiyyə olunur:

    1. PQ-nin bilavasitə yaxınlığında qoşulan hər bir HX-də (məsələn, PQ-yə ən yaxın HX dayağında) və ya yığma PQ şinlərində.

    110-500 kV-luq PQ-da mühafizə aparatlarının yerləşdirilməsi elə olmalıdır ki, avadanlıqlara qədər olan məsafə maksimal buraxıla bilən qiymətlərdən artıq olmasın. Bu məsafələr, ventil boşaldıcıların köməyi ilə avadanlıqların mühafizə olunması və HX yanaşmalarının mühafizə trosları ilə təchiz edilməsinə olan xüsusi tələblərin yerinə yetirilməsi üçün EQQQ-də cədvəl şəklində verilmişdir. Boşaldıcıların əvəzinə müasir İGM-dən istifadə edildikdə maksimal buraxıla bilən məsafələr və mühafizə edilən yanaşmalara olan tələblər dəqiqləşdirilə bilər.

    Aparılan tədqiqatlar [9-11] bir sıra nəticə və təkliflərin verilməsinə imkan yaradır:



    1. ildırım (və kommutasiya) ifrat gərginliklərdən avadanlıqlarının mühafizə olunmasının yüksək effektivli üsulu kimi kaskad sxemlərin istifadə edilməsi EQQQ-da tövsiyyə olunmalıdır. Bu sxemlərdə mühafizə aparatları PQ girişinin yaxınlığında qoşulan hər bir 110-500 kV-luq HX-də quraşdırılır.

    2. EQQQ cədvəllərində avadanlıqlardan mühafizə aparatlarına qədər maksimal buraxıla bilən məsafələr ildə 30 ildırım saatdan artıq olmayan ildırım aktivliyində göstərilmişdir; əgər yerləşmə rayonunda ildırım saatlarının sayı ildə 30-dan yuxarıdırsa, buraxıla bilən məsafələr münasib olaraq azaldılmalıdır;

    3. boşaldıcılar İGM ilə əvəz olunduqda EQQQ cədvəllərində göstərilən mühafizə aparatlarından güctransformatorlara qədər olan maksimal buraxıla bilən məsafənin yenidən hesablanmasına icazə verilir (bax EQQQ-də cədvəl 4.2.10-cədvəl 4.2.13-də verilən qeydlər);

    4. EQQQ-də cədvəl 4.2.10-a aid 110, 150, 220 kV-luq qoşulmuş böyük sayda HX olduqda uzaqda yerləşən avadanlığa qədər məsafənin məhdudlaşdırılmamasına icazə verən qeyd istisna olunmalıdır; böyük sayda HX olduqda mühafizə aparatlarından uzaqda yerləşən avadanlığa qədər maksimal buraxıla bilən məsafə qismində 110, 150, 220 kV-luq daimi qoşulmuş üç və ondan yuxarı HX üçün EQQQ-də göstərilən məsafə qəbul edilə bilər;

    5. əlavə İGM-nın quraşdırılması zamanı EQQQ-də göstərilən qiymətlərlə müqayisədə HX troslu yaxınlaşma hissəsinin uzunluğunun azaldılmasına icazə verilir;

    6. PQ-ya yaxınlaşma hissəsində 110-330 kV-luq HX dayaqlarının torpaqlanma müqaviməti yüksək olduqda (EQQQ-də maksimal buraxıla bilən 20 )m-dan yuxarı) HX-nın xətti özəklərində və ya yığma PQ şinlərində yerləşdirilməklə 110-330 kV-luq əlavə İGM quraşdırılmalıdır.

    110-500 kV-luq şəbəkələrdə kommutasiya ifrat gərginliklərdən mühafizə üçün mütləq İGM quraşdırılmalıdır;



    1. 110-500 kV-luq güc transformatorları (avtotransformatorlar, şuntlayıcı reaktorlar) tərəfdə; transformator (avtotransformatorlar, şuntlayıcı reaktor) arasındakı dövrədə kommutasiya aparatlarının mövcudluğuna icazə verilmir;

    2. PQ-nın girişinin yaxınlığında PQ-nın girişinin yaxınlığında PQ-ya birləşdirilmiş 500 kV-luq HX-da).

    İGM-nın quraşdırılması tövsiyyə olunur:

    1. PQ girişinin yaxınlığında PQ-ya birləşdirilmiş 330 kV-luq HX-da;

    İGM-nın quraşdırılması heç də vacib deyil:

    1. PQ girişinin yaxınlığında PQ-ya birləşdirilmiş 110-220 kV-luq Hx-da.

    PQ girişinin yaxınlığında 110-500 kV-luq HX-da quraşdırılan İGM həm ildırım və həm də kommutasiya ifrat gərginliklərin məhdudlaşdırma funksiyasını müvəffəqiyyətlə özündə cəmləşdirilir.


    SUAL 33

    110-500 kV-luq İGM-nın ən böyük işçi gərginliyinin, enerjitutumunun və boşalma cərəyanının seçilməsi.



    CAVAB

    İGM-nın ən böyük işçi gərginliyi (Ui.g.n.) aşağıdakı faktorlar nəzərə alınmaqla seçilir:



    1. İGM quraşdırılan yerdə şəbəkənin ən böyük işçi gərginliyi (standartlara əsasən 110-500 kV-luq şəbəkə elektrik avadanlıqlarının gərginlik sinfi cədvəldə göstərilir);

    2. İstismar zamanı şəbəkənin ən böyük işçi gərginliyinin normalaşdırılmış qiymətindən yuxarı gərginliyin yüksəlməsi;

    3. Neytralının torpaqlanması çıxarılan transformatorların mövcudluğu və ya yoxluğu.




    Gərginlik sinfi, kV

    110

    220

    330

    500

    Ui.g.n., kV (şəbəkə üçün)

    127

    253

    363

    525

    Ui.g.n./√3, kV (şəbəkə üçün, faza qiyməti)

    73

    146

    210

    303


    Neytralı birbaşa torpaqlanmış 110-500 kV-luq şəbəkələr

    Cədvəldə göstərilən ən böyük işçi gərginlik (Ui.g.n.) şəbəkənin ən böyük uzun müddət buraxıla bilən işçi (faza) gərginliyindən 5% yuxarı qəbul edilir Ui.g.n./√3.




    Gərginlik sinfi, kV

    110

    220

    330

    500

    Ui.g.n., kV

    77

    153

    220

    318

    Əgər istismar zamanı Ui.g.n., kV səviyyəli şəbəkə gərginliyinin qiyməti yuxarı olubsa, onda ən böyük işçi gərginlik şəbəkənin maksimal qeyd gərginliyindən 5% yuxarı qəbul olunur.



    Neytralı effektiv torpaqlanmış 110-220 kV-luq şəbəkələr.

    Əgər paylayıcı qurğuda (110-220)/(6-35) kV-luq transformatorın bir hissəsi 110-220 kV-luq tərəfin neytralın torpaqlanması çıxarılmaqla işləyirsə, onda bu PQ-da quraşdırılan 110-220 kV-luq İGM-nın ən böyük işçi gərginliyi şəbəkənin ən böyük işçi gərginliyindən 10-20% yuxarı qəbul edilir.




    Gərginlik sinfi, kV

    110

    220

    Ui.g.n., kV

    80-88

    120-176

    Əgər paylayıcı qurğuda bütün (110-220)/(6-35) kV-luq transformatorlar 110-220 kV-luq tərəfin neytralın torpaqlanması çıxarılmaqla işləyirsə, onda bu PQ-da quraşdırılan 110-220 kV-luq İGM-nın ən böyük işçi gərginliyi şəbəkənin ən böyük işçi gərginliyindən 20 % yuxarı qəbul edilir.




    Gərginlik sinfi, kV

    110

    220

    Ui.g.n., kV

    88

    176


    İGM-nın enerjitutumunun və buraxma qabiliyyətli cərəyanın seçilməsi

    Ui.g.n. qiymətinə nisbətdə İGM üçün tövsiyyə olunan bir buraxma qabiliyyətli cərəyan impulsunun enerjisi Wx ilə işarə oluna və cədvəldə həmçinin buraxma qabiliyyətli cərəyanın tövsiyyə olunan diapazonları verilir.

    Bəzi istehsalçılar İGM kateqoriyalarında:


    1. enerjini İGM-nın ən böyük işçi gərginliyinə yox, nominal gərginliyinə aid edirlər; bu halda tövsiyyə olunan xücuci enerji (Wx) cədvəldə göstərilən qiymətlərdən kiçik olacaq;

    2. bir yox, eynivaxtda buraxma qabiliyyətli iki cərəyan impulsunun enerjisini göstəricilər; bu halda tövsiyyə olunan xüsusi enerji cədvəldəki qiymətdən iki dəfə böyük olacaq

    Gərginlik sinfi, kV

    110

    220

    330

    500

    Wx, kC/kV

    1,5-2,5

    2,5-3,5

    3,5-4,5

    4,5-5,5

    Amplitudlu 2000 mks impulsu, A

    400-500

    500-600

    700-900

    1000-1200

    Digər İGM xarakteristikalarının kifayətediciliyinin yoxlanılması

    Nümunəvi hallarda İGM tətbiq edildikdə yuxarıda verilən bəndlərdə göstərilən şərtlərin təmin edilməsi üçün digər İGM xarakteristikalarının yoxlanılması vacib deyil.

    İGM-nın nominal gərginliyi

    “Gərginlik-zaman” xarakteristikası

    Yüksüz (*) və əvvəlcədən yüklənmə (**) iş rejimində nisbi vahidlərdə verilir. Nisbi vahidlərdə İGM cədvəldə göstərilən KH-B (T) qiymətindən az olmayan gərginliyin buraxıla bilən yüksəlməsi dəfəliyinə malik olmalıdır, yəni adlı vahidlərlə İGM üçün KH-B(T) Ui.g.n.-dən az olmayaraq gərginliyin yüksəlməsi mümkün olmalıdır:


    Yüksəldilmiş gərginliyin qoyulma müddəti (T)

    İGM-da gərginliyin yüksəlməsinin buraxıla bilən dəfəliyi, KH-B(T)

    0,1 san.

    1,50*/1,40**

    1 san.

    1,43*/1,35**

    10 san.

    1,37*/1,30**

    100 san.

    1,31*/1,23**

    1200 san.

    1,23*/1,15**

    3600 san.

    1,19*/1,10**



    İldırım və kommutasiya ifrat gərginliklər zamanı qalıq gərginlik

    İGM-da ildırım və kommutasiya ifrat gərginliklərin məhdudlaşdırılması zamanı impuls cərəyanlarında yaranan qalıq gərginlik əsas xarakteristika sayılır və istehsalçının “hesablama impuls cərəyanları” kataloqunda göstərilir. Bu qalıq gərginliklər müvafiq olaraq ildırım və kommutasiya ifrat gərginliklərin K8/20 və K30/60 nümunəvi dəfəliyi vasitəsilə təyin oluna bilər (bəzi xəta ilə).




    Gərginlik sinfi, kV

    110

    220

    330

    500

    İldırım ifrat gərginliklərin hesabat cərəyanı (impuls 8/20 mks)

    10

    10

    10

    20

    Kommutasiya ifrat gərginliklərin hesabat cərəyanı (impuls 30/60 mks)

    500

    500

    1000

    1000

    K8/20

    2,3

    2,2

    K30/60

    2,0

    1,9

    Nisbi vahidlərdə İGM-nın ən böyük işçi gərginlik amplituda cədvəldə göstərilən K8/20 və K30/60 qiymətlərindən artıq olmayan ifrat gərginlik məhdudlaşdırıcısının dəfəliyinə malik olmalıdır. Yəni adlı vahidlərdə hesabat ildırım və kommutasiya cərəyan impulslarında İGM aşağıdakı qalıq gərginliyə malik olmalıdır (göstəriləndən artıq olmamaqla).

    ,



    Nominal boşalma cərəyanı (forma 8/20 mks) və böyük cərəyan impulsu (forma 4/10 mks)

    Cədvəldə göstərilən qiymətlər kifayətedici sayılır.



    Gərginlik sinfi, kV

    110

    220

    330

    500

    Amplitudlu impuls 8/20 mks, kA

    10

    10

    10

    20

    Amplitudlu impuls 4/10 mks, kA

    65-100

    65-100

    100

    100

    SUAL 34

    Xüsusi hallarda tətbiq edilən 110-500 kV-luq İGM-nın xarakteristikalarının seçilməsi. Uzunluğu 200-300 km-dən artıq olan 500 kV gərginlikli HX birləşdirilmiş PQ.



    CAVAB
    110-500 kV-luq İGM-nın quraşdırılma sxeminin və texniki xarakteristikalarının dəqiq seçilməsi üçün aşağıdakı hesablamalar aparılmalıdır:

    Download 0.93 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8




    Download 0.93 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Sual 1 Terminlər və təyinlər. Cavab

    Download 0.93 Mb.