Determinantlarning xossalari




Download 4.78 Mb.
bet7/94
Sana22.07.2021
Hajmi4.78 Mb.
#15496
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   94
4. Determinantlarning xossalari. Determinantlar quyidagi xossalarga ega:

1. Determinantning barcha satridagi elementlarini mos ustunelementlari bilan almashtirilsa uning kattaligi o’zgarmaydi, yahni



.

1-misol.

bo’lib, bu determinantda barcha satrlarini mos ustunlar bilan almashtirsak,



bo’ladi. Bundan ko’rinadiki, ikkala holda ham bir xil kattalik hosil bo’ldi, bu birinchi xossaning to’g’riligini ko’rsatadi.



2. Ikkita satr (ustun)ni o’zaro almashtirilsa determinant kattaligining ishorasi teskarisiga o’zgaradi; haqiqatanham 1- misoldagi determinantda 1-satrini 3-satri bilan o’zaro almashtirsak,

bo’lib, bu 2-xossaning o’rinli ekanligini ko’rsatadi.

3. Ikkita bir xil satr (ustun)li determinant kattaligi no’lga teng;

ikkita satri bir xil bo’lgan determinantni hisoblasak,



bo’ladi, bu esa 3-xossaning to’g’riligini ko’rsatadi.



4. Determinantning biror satr (ustun) ning hamma elementlarini 0 songa ko’paytirilsa, uning kattaligi shu songa ko’payadi.

Haqiqatan ham, 1-xossada keltirilgan determinantning 2-satri elementlarini 2 ga ko’paytirsak,



bo’lib, bu xossaning ham to’g’riligi ko’rinadi.



5. Determinantning ikkita satri (ustuni) elementlari o’zaro proportsional (mutanosib) bo’lsa, uning kattaligi no’lga teng, misol uchun,

determinant berilgan bo’lsin. Bu determinantning 1 va 2-satri elementlari o’zaro proportsional, uni hisoblasak



bo’lib, bu esa 5-xossaning to’g’riligini ko’rsatadi.



6. Determinantning kattaligi, biror satri (ustuni) elementlarini unga mos algebraik to’ldiruvchilariga ko’paytirib qo’shilganiga teng. 1-xossada keltirilgan misolni qaraymiz:

bu determinantni 3-satr elementlari bo’yicha yoyib yozsak,



kelib chiqadi, bu esa 6-xossaning ham o’rinli ekanligini ko’rsatadi.



7. Determinant biror satri (ustuni)ning har bir elementi ikkita qo’shiluvchidan iborat bo’lsa, u holda bu determinant ikkita determinant yig’indisiga teng bo’ladi, yahni
.

Ushbu determinantni



quyidagicha almashtiramiz:


keyingi ikkita determinantni hisoblasak,



1-xossadagi misoldan ma’lumki, u 22 ga teng edi, keyingi ikki determinant yig’indisi ham 22ga teng bo’ladi,bu esa 7-xossaning o’rinli ekanligini ko’rsatadi.



8. Determinantning biror ustini (satri) elementlariga boshqa ustini(satri)ning mos elementlarini istalgan umumiy ko’paytuvchiga ko’paytirib qo’shilsa, uning kattaligi o’zgarmaydi, yahni:

.

Misol uchun,



determinantning 2-ustun elementlarini 2 ga ko’paytirib, 1-ustunning mos elementlariga qo’shib, hosil bo’lgan determinantni hisoblasak:

bo’ladi. Bu determinantning kattaligi 1- misolda hisoblaganimizdek 22 ga teng edi, bu esa 8-xossaning ham to’g’riligini ko’satadi;



Determinantlarning xossalaridan foydalanish ko’p hollarda qulay hisoblashlarga olib keladi. Ushbu misolni qaraymiz.

2-misol. determinantning kattaligini hisoblang.

Echish. Bu determinantni uchburchak qoidasi bilan hisoblash ko’p xonali sonlar bo’lganligi uchun ancha noqulayliklarga olib keladi. SHuning uchun bu determinantni hisoblash uchun, uning xossalaridan foydalanishga urinamiz. Ikkinchi satr elementlarini -2 ga ko’paytirib 1-satr mos elementlariga qo’shamiz, bu holda ushbu determinant hosil bo’ladi:




hosil bo’lgan determinantni 1- satr elementlari bo’yicha yoyib,ushbuni



olamiz.Oxirgi determinant 2-satr elementlarini (-12) ga ko’paytirib 1-satr mos elementlariga qo’shib ushbu natijaga ega bo’lamiz:




Bu misoldan ko’rinadiki, determinantlarni hisoblashda uning xossalaridan foydalanish ancha qulayliklarga olib keladi.

3 –tartibli determinantni diagonallar usuli deb ataluvchi ushbu usul bilan ham hisoblash mumkin:


.

1-misoldagi determinantni diagonal usulidan foydalanib hisoblasak,


bo’ladi.




Download 4.78 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   94




Download 4.78 Mb.

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa



Determinantlarning xossalari

Download 4.78 Mb.