• 1.1-§. TIZIM: ASOSIY TUSHUNCHA VA TA’RIFLAR
  • Xususiyatlar
  • - b o b. Tizimlarning umumiy ta’rifi




    Download 2.93 Mb.
    bet3/109
    Sana18.01.2021
    Hajmi2.93 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   109
    1 - b o b. Tizimlarning umumiy ta’rifi

    ____________________________________________________________



    I b o‘ l i m.

    AXBOROT TIZIMLARI

    VA TEXNOLOGIYALARINI MILLIY

    IQTISODDA QO‘LLASH ASOSLARI
    1 - b o b.

    TIZIMLARNING UMUMIY TA’RIFI
    «Faoliyat ko‘rsatayotgan mu-rakkab tizim faoliyat kursa-tayotgan oddiy tizim asosida shakllanadi».

    Sistemantiqaning 15-qonuni.


    1.1-§. TIZIM: ASOSIY TUSHUNCHA VA TA’RIFLAR
    Axborot tizimini ishlab chiqishdan maqsad - tashkiliy loyihalashti-rish, texnologik va hokazo jihatlarini hisobga olgan holda tizim faoliyatining samaradorligini oshirishdir.

    Urganilayotgan fan sohasini aks ettiruvchi ham umumiy, ham ayrim xususiyatlarga ega bo‘lgan tizimning ko‘plab tushuncha va ta’riflari mavjud.

    Umumiy holatda tizim, deganda ular orasidagi va ularning xususiyat-lari o‘rtasidagi aloqalar majmuiga ega bo‘lgan, ya’ni bir-biriga chambar-chas bog‘langan qismlardan iborat butun bir ob’ektlar majmuasi tushuni-ladi. Bunday ta’rifdagi tizimga quyidagilarni misol qilib keltirish mumkin: detallar va tutashtiruvchi qurilma-lardan yig‘ilgan mashina; hujayralarning butun majmuini tashkil etuvchi tirik organizm; turli resurslar, bir-biri bilan bog‘langan ko‘plab ishlab chiqarish jarayonlari va kishilar jamoalari yaxlitli-gida yuzaga kelgan korxonalar va hokazo. Bunday hollarda ob’ektlar (qismlar) yagona tizim sifatida ishlaydi, ya’ni har bir ob’ekt, kenja tizimlar umumiy tizim oldidagi yagona maqsad uchun harakat qiladi.

    «Tizim»ni aniqlashta quyidagi atamalar kiradi: «ob’ektlar», «aloqalar», «xususiyatlar».

    Ob’ektlar – tizimning bir bo‘lagi yoki komponentlari bo‘lib, jismoniy, matematik o‘zgaruvchan tenglamalar, qoida va qonunlar, texnologik jarayonlar, axborot jarayonlari, ishlab chiqarish bo‘linmalari kabi ko‘plab cheklanmagan qismlarga ega.

    Xususiyatlar bu obektning sifatini ifodalovchi parametr-lardir. Xususiyat tizimning ma’lum bir o‘lchamga ega ob’ektlarini bittalab miqdoriy jihatdan bayon etish imkonini beradi. Ob’ekt-larning xususiyatlari tizim harakati natijasida o‘zgarishi mumkin.

    Aloqalar ob’ektlar va ularning xususiyatlarini tizim jarayonida yagona yaxlitlikka birlashtiradi. Bunda barcha tizim elementlarining kenja tizimlari va tizimlar o‘rtasida aloqa bo‘lishi nazarda tutiladi. Ayrim umumiy qonuniyatlar, qoidalar yoki tamoyillar bilan birlashuvchilar o‘rtasida aloqaning mavjud bo‘lishi tizimning asosiy tushunchasi sanaladi. Boshqalar bilan biror-bir aloqaga ega bo‘lmagan element ko‘rib chiqilayotgan tizimga kirmaydi. Tizimning xususiyatlari quyidagilar sanaladi: element-lar murakkabligi, maqsadga qaratilganligi, turli-tumanligi hamda ular tabiati, tarkiblashganligi, bo‘linishligidir.



    Download 2.93 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   109




    Download 2.93 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    - b o b. Tizimlarning umumiy ta’rifi

    Download 2.93 Mb.