• Ilim pán rawajlanıwı dáwirinde tálim procesiniń mánis hám mazmunı
  • Disertaciyanıń dúzilisi hám kólemi




    Download 8.85 Mb.
    bet5/26
    Sana03.08.2022
    Hajmi8.85 Mb.
    #25098
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26
    Bog'liq
    2 Tema

    Disertaciyanıń dúzilisi hám kólemi. Dissertaciya jumısı kirisiw, úsh bap, segiz bólim, hár bir bap boyınsha juwmaq, ulıwma juwmaq, usınıslar, paydalanılǵan ádebiyatlar dizimi hám qosımshalardan ibarat.

    I BAP. ILIM PÁN RAWAJLANIWI HÁM INFORMACIYALARDIŃ GLOBALLASIWI TÁLIM SIPATI HÁM NÁTIYJELILIGIN ASIRIWDIŃ NEGIZI

      1. Ilim pán rawajlanıwı dáwirinde tálim procesiniń mánis hám mazmunı

    Jámiyet rawajlanıwınıń házirgi basqıshında tálim sıpatı boyınsha ótkerilip atırǵan izertlewlerdiń ulıwmalıq mashqalaları qatarına tálim ortalıǵı sıyaqlı hádiyseni izertlep shıǵıw, úyreniw máselesi birinshi orınǵa shıqtı. Alımlar tárepinen tálim ortalıǵınıń úyreniliw processinde sezilerli dárejede jetiskenliklerge erisilgen bolsada onıń táriypleri elege deyin hár túrli bolıp, kóplegen ilimiy túsiniklerdi óz ishine aladı. Hámmemizge belgili, tálim tarawı sonday bir taraw, ol turaqlı jańalanıwdı, turaqlı rawajlandırılıp barılıwın talap etedi. Sonıń ushın da hár bir dáwirde rawajlandırıwdıń ózine jarasa talapları boladı. Búgingi kúnde respublikamız tálim sisteması hám oqıtıwshıları aldında úlken wazıypa, yaǵnıy mektep oqıwshıların hár tárepleme qáliplesken, erkin hám dóretiwshi shaxs qılıp tárbiyalaw wazıypası turıptı. Birinshi prezidentimiz Islam Karimov aytqanınday “Keleshek áwlad haqqında oylaw, salamat, bárkamal awladtı tárbiyalap jetislistiriw biziń wazıypamız”.
    XX ásirde derlik pútkil oqıw nátiyjelerin úyreniwdiń reproduktiv modeli húkimranlıǵı astında rejelestiriledi, bul umtılıw hádiyseni dıqqat penen úyreniw oqıtıwshı tárepinen usınıs etilgen bolsa hám soǵan kóre pitkeriwshilerdi tayarlaw sıpatı ámelde tek ǵana onıń bilimine hám onı jetkere alıw qábiletine baylanıslı bolsa, búgingi kúnde ol qábiletine qosımsha tárizde komponentli jandasıwdı, tálim erkinligin, sheriklik hám báseki kónlikpelerin, virtual ortalıqta islewin, izertlew hám proektlestiriw qábiletin rawajlandırıw talap etilmekte.
    Házirgi kúnde tálim-tárbiya processiniń sapası hám nátiyjeliligin asırıw kelesi rawajlanıwdıń tiykarı ekenligi, sonıń menen birge ósip kiyatırǵan jas awladqa jáhán standartları tiykarında tálim tárbiya beriw eń tiykarǵı wazıypa bolıp kelmekte. Mámleketimiz social turmısınıń barlıq tarawlarında ámelge asırılıp atırǵan rawajlanıwlardıń maqseti insan hám onıń mánpáátleri, qáwipsizligi hám parawanlıǵın támiyinlew hámde bárkamal awladtı ósiriwge qaratılǵan.
    Ǵárezsizligimizdi qolǵa kirgizgennen keyingi qısqa waqıt ishinde basıp ótken rawajlanıw jolı ásirlerge tatırlıq mazmun hám mánis payda etpekte. Bizge belgili rawajlanıwdı háreketke keltiriwde hám turmısta júz berip atırǵan processlerge óz tásirin ótkeriwde jámiyettiń social-siyasiy, ekonomikalıq, mádeniy hám mánáwiy jańalanıwınıń tiykarǵı subiekti bolǵan jaslardı bárkamal shaxs qılıp tárbiyalaw máselesi tiykarǵı áhmiyetke iye. Hár bir jámiyettiń keleshegi onıń ajıralmas bólegi hám turmıs zárúrligi bolǵan tálim sistemasınıń qay dárejede rawajlanǵanlıǵına baylanıslı.
    Tálim haqqında gáp barǵanda eń dáslep onıń mánis mazmunın túsinip alıw áhmiyetli máseleniń biri esaplanadı. Tálim – insaniyat tájiriybesiniń belgili bir táreplerin yaǵnıy oqıwshılardıń social rawajlanıwınıń házirgi zaman talaplarına muwapıq dárejede bilim hám tárbiyaǵa iye bolıwın támiyinleytuǵın iskerlik esaplanadı. Oqıtıwshı tálim processinde tek ǵana bilim beriw menen shegaralanbaydı, bálki bul processte oqıtıwshı, talabaǵa tásir kórsetedi. Bul bolsa olardıń bilim alıw dárejesin jánede asıradı, nátiyjede oqıwshı tálim processiniń aktiv qatnasıwshısına aylanadı.
    Tálimdegi jetiskenlikler eń dáslep oqıtıwshıǵa baylanıslı. Qániyge sıpatında óz pánin shuqır biliwi, pedagogikalıq baylanıs ustası bolıwı, psixologiyalıq-pedagogikalıq hám metodikalıq bilim hám kónlikpelerdi iyelewi, hár túrli pedagogikalıq jaǵdaylardı tez waqıt ishinde úyreniw hám bahalaw, pedagogikalıq tásir kórsetiwiniń unamlı usıl hám quralların tanlay alıw qábiletine iye bolıw kerek. Óz betinshe islew qábiletin qáliplestiriw, kásiplik qábilet sezimin, pedagogikalıq waqıya hám hádiyselerdi salıstırıw, analiz qılıw hám juwmaqlaw kónlikpelerin rawajlandırıw bulardıń barlıǵı tálim procesiniń tiykarǵı wazıypaları esaplanadı.
    Tálim processi – maǵlıwmat mazmunı hámde oǵan tiyisli aktiv usılların oqıwshılardıń ózlestiriwi ushın oqıtıw hám oqıw iskerlikleriniń real baylanısıwı, sebepli baylanısı, bir-birine muwapıqlasıwı tiykarında tálimniń zvenolar, cikller formasında mákan hám zamanda háreketlenetuǵın maqsetke muwapıq shólkem wazıypası esaplanadı.

    Tálimniń tiykarǵı wazıypaları shaxstı ilimiy bilimler, kónlikpe hám qábiletler menen qurallandırıwdan ibarat. Tálim insannıń biliw iskerliginiń bir túri sıpatında bir neshe mánisti bildiredi, yaǵnıy tálim alıwshılarda bilim, kónlikpe hám qábiletlerdi payda etiw, olarda dúnyaǵa kóz qaras, pikir hám isenimlerin qáliplestiriw, olardıń qábiletlerin arttırıwdan ibarat. Tálim arqalı jas awladqa insaniyat tájiriybesi arqalı toplanǵan bilimler beriledi, zárúr kónlikpe hám qábiletler, isenimler qáliplestiriledi. Tálim bilim beriwshi hám bilim alıwshılardıń birgeliktegi iskerligi bolıp, ol eki tárepleme xarakterge iye, yaǵnıy onda eki tárep oqıtıwshı hám oqıwshı aktiv túrde is alıp baradı. Bilim beriw jas awladta kónlikpe hám qábiletlerdi payda etiw, yapnıy haqıyqatlardı asha alıwına sebepshi bolatuǵın quramalı logikalıq oy-órisin, kóz-qarasın tárbiyalawdan ibarat.


    Tálimniń mazmunı onıń maqsetinen kelip shıǵadı. Tálimniń mazmunı degende oqıwshılardıń oqıw processinde iyelep alıwı lazım bolǵan hámde sistemaǵa salınǵan bilim, kónlikpe hám qábiletlerdiń anıq belgilengen shegarası túsiniledi. Tálimniń mazmunı bir qatar mútájliklerdi esapqa alıw menen belgilenedi.

    1. Social islep shıǵarıwdıń eń zárúrli mútájlikler, social sistemanıń qásiyetleri.

    2. Mámlekettiń xalıq tálimi hám belgili bir túrdegi oqıw orınları aldına qoyılǵan maqset hám wazıypalar.

    3. Oqıtıw nızamlıqlarınan kelip shıǵatuǵın hám oqıwshılardıń imkaniyatların esapqa alıwshı didaktikalıq talaplar.

    1997-jıldan berli ámel qılınıp kiyatırǵan “Tálim tuwrısındaǵı nızam hám Kadrlar tayarlaw milliy baǵdarlaması” haqqındaǵı nızam ózgertilip 2020-jıl 23-sentyabrde Ózbekistan Respublikasınıń jańa “Tálim tuwrısındaǵı nızamı hám Kadrlar tayarlaw milliy baǵdarlaması” qabıl qılındı. Bul nızamda kórsetiliwinshe tálimniń mazmunı hár bir ósip kiyatırǵan jas awladtı turmısqa hám dúnyalıq demokratiyalıq jámiyet rawajlanıwı jolındaǵı joqarı dárejeli ónimli miynetine bárkamal awlad qılıp tayarlaw menen belgilenedi. Tálimniń tiykarǵı mazmunı onıń wazıypalarında tolıq sáwlendiriledi. Jańa demokratiyalıq jámiyet qurıwda tálimniń mazmunı bul jámiyet mútájliklerinen kelip shıǵıp tómendegilerge ámel qılǵan halda belgilenedi.

    • Ilimiy bilimlerdiń jetekshi roli tuwrısındaǵı nızamǵa

    • Insaniyattıń mádeniy-ruwxıy miyras baylıqların, ulıwma insaniy qádriyatların iyelep alıw haqqındaǵı milliy dástúr kórsetpelerine

    • Tárbiyalanıwshı shaxstı bárkamal qılıp rawajlandırıw, diniy isenim, ilimiy dúnyaqarasın payda etiw

    • Ilimiy turmıs penen jańa demokratiyalıq jámiyet qurılısı tájiriybesinıń baylanıslılıǵı haqqındaǵı nızamǵa

    • Tálimniń bir maqsetke qaratılǵanlıǵı

    • Tálim tarawındaǵı mámleketlik siyasatınıń tiykarǵı principlerine hám didaktikalıq principleriniń muwapıqlıǵına ámel qılınadı.

    Jańa demokratiyalıq jámiyet qurıp atırǵan biziń mámleketimizde tálimniń mazmunın tómendegi jollar menen rawajlandırıwdı názerde tutıladı.

    • Pán hám tájiriybedegi eń jańa jetiskenliklerdi súwretlew

    • Ekinshi dárejeli hám artıqsha quramalastırılǵan materiallardan qutılıw

    • Úyrenilip atırǵan pánler dizimin hám materiallar kólemin anıqlaw hámde oqıwshı jaslar álbette ózlestirip alıwı kerek bolǵan qábilet hám kónlikpelerdiń optimal kólemin belgilew

    • Oqıw pánlerine tiyisli tiykarǵı túsiniklerdi hám jetekshi idealardı júdá anıq kóriniste súwretlew

    • Oqıwshılardıń pedagogikalıq texnologiyalar, kompyuter, elektron pochta, internet hám sol sıyaqlı basqada texnologiyalar túwrısındaǵı bilimler menen qurallandırıw hámde olarda sol texnologiyalardan paydalanıw kónlikpelerin payda etiw.

    Tálim mazmunı jaslardı maǵlıwmatlı qılıw, rawajlandırıw, tárbiyalaw maqsetinde maǵlıwmat mazmunınan tanlanıp, tálim processine alıp kirilgen bilim, kónlikpe hám qábiletler, xızmet usılları hámde tábiyat, jámiyet hám oy-órisi hádiyselerin emocional bahalawǵa tiyisli qatnaslar esaplanadı. Tálim mazmunı maǵlıwmat mazmunı tiykarında tanlanadı. Tálim mazunın úyretiw hám ózlestiriw jolı menen maǵlıwmat mazmunın ámelge asırıwǵa, sol qatardan jaslardı maǵlıwmatlı qılıw, rawajlandırıw, jetilistiriw, tárbiyalawǵa qaratılǵan.
    Tálimniń mazmunı tiykarınan oqıw rejesi, oqıw dástúri hám sabaqlıqlardan ibarat.

    Download 8.85 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26




    Download 8.85 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Disertaciyanıń dúzilisi hám kólemi

    Download 8.85 Mb.