• Şəkil 2: “Marmaray” layihəsi Mənbə
  • 12.Türkiyə ilə Çin arasında dəmir yolu marşrutları
  • Cədvəl 4 İstanbul Dostluq Çin sərhədi dəmir yolu marşrutları üzrə məsafələr
  • Marşrutlar km
  • 13.Xəzərin ən iri dəniz ticarət limanı
  • 1970-2013-cü illər üzrə Bərə terminalında yükaşırma
  • 2003-2013-cü illər üzrə Bərə terminalında yükaşırma
  • 14.Azərbaycan dəmir yolu sahəsinə dair qoşulduğu beynəlxalq sazişlər və konvensiyalar sistemində
  • Türkiyə: Marmaray layihəsi




    Download 349.41 Kb.
    bet4/5
    Sana24.03.2017
    Hajmi349.41 Kb.
    TuriXülasə
    1   2   3   4   5

    11.Türkiyə: Marmaray layihəsi

    Türkiyədə ilk dəmir yolu Osmanlı imperatorluğu dönəmində 1856-ci ildə 130 km-lik İzmir-Aydın xəttinin açılışı ilə istismara verilmişdir. Hazırda ölkədə dəmir yolları və onunla bağlı əsas infrastrukturu dövlətin tabeçiliyində olan Türk Dəmir Yolları təşkilatı idarə edir. Perspektivdə bu təşkilatın aviaşirkətlər kimi özəlləşdiriləcəyi nəzədə tutulur.

    Ölkənin dəmir yollarının ümumi uzunluğu 11 min km təşkil edir. Türkiyənin dəmir yolu xətləri ilə Bolqarıstan, Yunanıstan, İran və Suriya ilə birbaşa əlaqələri vardır.

    Suriya (سورية) (Suriya Arab Respublikasi) poytaxti - Damashq shahri. BMT aʼzosi
    Bundan başqa, ölkənin dəmir yolları bərə keçidləri ilə bir neçə dövlətə çıxışı təmin edir. Bu sırada Ukryana (İstanbul-Odessa və Dərincə-İlyiçevsk) üstün mövqeyi ilə fərqlənir. Türkiyə Rusiya ilə də Qara dəniz vasitəsi ilə dəmir yollu bərə keçidi qurmuşdur. Türkiyənin Samsun şəhərindən Rusiya Azov-Qaradəniz arası Kerç boğazındakı Qafqaz limanını birləşdirən 400 km məsafəni əhatə edən (illik 100 min ton yük daşıma nəzərdə tutulur) bu xətt rəsmi olaraq 2013-cü ildə istismara verilmişdir. Ölkənin Şərq hissəsini Avropa ilə birləşdirən dəmir yollu bərə keçidi isə İstanbulda Bosfor boğazında Heydərpaşa (Asiya) və Sirkəçi (Avropa) limanları vasitəsi ilə təmin olunur [17].

    Türkiyə Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xətti layihəsinin əsas tərəfdaşı kimi özünün dəmir yolu xətlərini genişləndirir və bu sahədə əsaslı infrastruktur yenidənqurması həyata keçirir. Onun dəmir yolları ilə bağlı ən möhtəşəm layıhələri sırasında İstanbul şəhərində Bosfor boğazında dəmiryol keçidinin inşası ilə bağlıdır. Bosfordakı keçid-tunel Avropa ilə Asiyanı birləşdirərək, həm də bu istiqamətə əsas bağlantı olacaq Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun möhtəşəmliyini daha da artıracaqdır.

    Unikallığı ilə fərqlənərək dünyanın ən dərin sualtı tunel tikintisi layihəsi “Marmaray” (Marmara - Mərmərə dəniz, ray - rels) adlanır. Tunelin tikintisi ideyası 150-il öncəyə - 1860-cı ilə gedib çıxır. 1902-ci ildə bu layıhəyə yenidən maraq yaranır. Lakin real olaraq 1985-ci ildə onun texniki-iqtisadi əsaslandırılması hazırlanır və 2004-cü ildən reallaşdırılmasına başlanır. Layihə çərçivəsində uzunluğu 13,6 km, ən dərin qatı 60,46 m olan tunelin tikintisi 23 sentyabr 2008-ci ildə başa çatmışdır. $3,5 milyard dəyərləndirilən layihə Türkiyə Nəqliyyat Naziriliyi tərəfindən koordinasiya edilir. Maliyyələşmə isə Yapon Beynəlxalq Əməkdaşlıq Bankı, Avropa Investisiya Bankı və Avropa Inkişaf Bankı Şurası tərəfindən aparılır. 29 oktyabr 2013-cü ildə layıhə üzrə tunelin açılışı olmuş və buradan sərnişin qatarlaının hərəkəti təmin edilmişdir. Növbəti illərdə isə buradan yük qatarlarının keçməsi də təmin olunacaqdır [17].

    Aşağıda “Marmaray” layihəsinin xəritə düzümünü əks etdirən şəkil verilmişdir:



    Şəkil 2: “Marmaray” layihəsi
    Mənbə: worldmetro.org.ua - dünya nəqliyyat ensiklopediyası və yenilikləri saytı.
    “Marmaray”ın çətin layıhə olması həm də onun obyektinin həssas seysmik zonada yerləşməsi ilə bağlıdır. Türkiyə Nəqliyyat Nazirliyinin məlumatına görə, burada yaxın 30 ildə Rixter cədvəli üzrə 7,5 bal gücündə zəlzələnin olması ehtimalı 65% civarında hesablanır [18].

    “Marmaray” layıhəsinin İstanbul ərazisində reallaşdırılması onun ikili hədəf üzərində qurulduğunu bəyan edir. Bu bağlantı bir tərəfdən, hər gün milyondan çox şərnişinə xidmət etməklə nəhəng meqapolisin küçələrində nəqliyyat sıxlığının azaldılmasını təmin edərək, şəhər nəqliyyatında dəmir yolunun xüsusi çəkisini 3%-dən 27%-ə qaldırmaqla onu Paris və Londondakı səviyyələrə yüksəldəcəkdır. Digər tərəfdən isə, Asiyadan Avropaya uzanan nisbəti nəqliyyat arteriyalarından biri kimi qlobal strateji mahiyyət daşıyacaqdır. Bunu nəzərə alaraq, Bosfor tunelində iki xəttli yol (bir xətt şəhərətrafı qatarların, digəri isə uzaq sərnişin və yük qatarlarının hərəkəti üçün) və dəhliz boyunca 10-u Asiya və ikisi isə Avropa hissəsində olmaqla hər 4,5 km-dən bir ötmə yollar nəzərdə tutulmuşdur [17, 18].

    “Marmaray” layıhəsinin tam işə düşməsi ilə Qara dəniz regionunda digər tranzit layihələrlə rəqabət aparacaq yeni Asiya-Avropa nəqliyyat dəhlizi yaranacaqdır. Bu da Türkiyənin bütün Asiya-Avropa kontinentindəki strateji mövqeyinin yüksəlişində daha bir yeni stimula çevriləcəkdir. Azərbaycanın faydaları isə Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xətti çərçivəsindəki bu perspektivdə yeni sinergetik effektivliklərlə zəngiləşəcəkdir.
    12.Türkiyə ilə Çin arasında dəmir yolu marşrutları

    Türkiyə ilə Çin arasında dəmir yolu marşrutlarına nəzər yetirdikdə bu sırada reallaşmaqda olan Bakı-Tbilisi-Qars yeni dəmir yolu xəttinin səmərililiyi daha aydın görünür. Bu marşrut üzrə Çin sərhəddindəki Dostıq dəmir yolu stansiyasına Bakıdan keçid Qazaxıstanın Aktau və Türkmənistanın Türkmənbaşı limanları vasitəsi ilə mümkündür. Birinci istiqamətdə marşrutun uzunluğu Rusiyanın Orsk şəhərindən keçməklə 7095 km təşkil edir.

    Orsk - RF Orenburg viloyatidagi shahar (1865 yildan). Jan. Uralda, Oʻr daryosining Ural daryosiga quyilish joyida. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 274 ming kishi (1998). "Yujnouralnikel" k-ti, Jan. Ural mashinasozlik, traktor pritseplari zavodlari, rangli metallurgiya, neft kimyosi, oziq-ovqat va boshqa sanoat korxonalari bor.
    İkinci istiqamət isə klassikliyi ilə fərqlənir. Belə ki, artıq uzun illərdir ki, Bakıdan Asiya istiqamətinə qatarlar Türkmənistanın Türkmənbaşı limanı vasitəsi ilə gedirlər. Bunun üçün əzəli bərə-keçid və dəmir yolu infrastrukturu mövcuddur.

    Bakı-Tbilisi-Qars marşrutu ilə Türkmənistandan keçən İstanbul və Çin sərhəddindəki Dostıq dəmir yolu stansiyaları arasında məsafə 6861 km-ə bərabərdir. Bu marşrut həmin istiqamətdə mövcud İstanbul-Tehran-Sərəxs (Türkmənistan)-Daşkənd-Almatı-Dostluq (Çin sərhədi) xəttindən 700 km qısadır. Eyni zamanda İran marşrutu ilə hərəkət edən qatarlar çoxsaylı tunellərdən keçir və bir sıra maneələrlə qarşılaşırlar. Bu istiqamətdə Türkiyənin Van gölü ərazisindəki məhdud imkanlı bərə keçidi də vaxt itkilərinə və əlavə xərclərə səbəb olur. Hazırda bu maneənin aradan qaldırılması üçün Van gölü ətrafından keçəcək 259 km-lik dəmir yolu xəttinin çəkilməsi planlaşdırılır. Bu əhəmiyyətli xəttin istifadəyə veriləcəyi təqdirdə də İstanbul-Bakı-Tbilisi-Qars-Dostluq (Çin sərhədi) marşrutu İstanbul-Tehran-Dostluq (Çin sərhədi) marşrutundan yenə də 400 km qısa olacaqdır [15].

    Bakı-Tbilisi-Qars Asiya marşrutuna Qazaxıstanın Aktau-Aktoqay xəttinin Rusiyaya keçmədən «Transqazaxıstan» yeni dəmir yolunun layıhəsi ilə ölkə ərazısində qısaldılması da daha bir səmərəlilik qatacaqdır. Belə ki, Layihənin reallaşması nəticəsində İstanbul-Bakı-Tbilisi-Qars-Aktau-Dostluq (Çin sərhədi) marşrutu 800 km azalaraq 6297 km təşkil edəcəkdir. Eyni zamanda Qazaxıstanının cənub-şərqində Çin sərhəddinə çəkilən Jetıqen-Xorqos yeni dəmir yolu xətti də bu məsafəni daha 293 km qısaldacaqdır. Belə vəziyyətdə AvroAsiya dəmir yolu dəhlizində Aktau limanının əhəmiyyəti bir qədər də yüksələcəkdir. Qeyd olunmalıdır ki, Qazaxıstanın Xəzərdəki əsas dəniz limanı Aktaunun illik gücü 1,5 milyon quru yük, 8 milyon ton neft təşkil edir. Aktaudan cənuba 60 km-də neft daşınması üçün illik gücü 20 milyon ton neft olan yeni Kurık limanı inşa olunur və onun 2016-cı ildə istifadəyə veriləcəyi gözlənilir. Bütün bunlardan irəli gələrək belə bir nəticə hasil edilir ki, AvroAsiya dəmir yolu marşrutunda yaxin 3-4 il ərzində Bakı-Tbilisi-Qars xəttinin də daxil olduğu uzunluğu 6000 km təşkil edəcək İstanbul-Tbilisi-Bakı-Aktau-Astana-Xorqos (Çin sərhədi) ən qısa bağlantı kimi fərqlənəcəkdir.

    Aşağıdakı cədvəldə İstanbul Dostluq Çin sərhədi dəmir yolu marşrutları üzrə məsafələri əks etdirən cədvəl verilmişdir:

    Cədvəl 4
    İstanbul Dostluq Çin sərhədi dəmir yolu marşrutları üzrə məsafələr




    Marşrutlar

    km

    1

    İstanbul-Qars-Axalkalaki-Tbilisi-Bakı (Xəzər dənizi bərə vasitəsi ilə)-Türkmənbaşı-Aşqabat-Daşkənd-Almatı-Dostıq (Çin sərhədi)

    6861

    2.

    İstanbul-Qars-Tbilisi-Bakı (Xəzər dənizi bərə vasitəsi ilə)-Aktau-Orsk (Rusiya)-Astana-Dostluq (Çin sərhədi)

    7077

    3

    İstanbul-Kapıköy (Türkiyə)-Məşhəd-Tehran (İran) -Sərəxs (Türkmənistan)-Daşkənd-Almatı-Dostluq (Çin sərhədi).

    Türkiyədə Van gölündən bərə vasitəsilə.



    7286

    4

    İstanbul-Tehran-Sərəxs (Türkmənistan)-Daşkənd-Almatı-Dostluq (Çin sərhədi).

    Türkiyədə Van gölü ətrafından 259 km dəmir yolu çəkiləcəyi təqdirdə



    7545

    5

    «Transqazaxıstan» (Aktoqay-Beynau-Aktau) yeni dəmir yolu magistralı (3070 km) tikiləcəyi təqdirdə

    İstanbul-Qars-Tbilisi-Bakı-Aktau-Astana-Aktoqay (Qazaxıstan)-Dostluq (Çin sərhədi)



    6297

    6

    İstanbul-Qars-Tbilisi-Bakı (Xəzər dənizi bərə vasitəsi ilə)-Aktau-Astana- Xorqos (Çin sərhədi)

    «Transqazaxıstan» (Aktoqay-Beynau-Aktau) yeni dəmir yolu magistralı (3070 km) və Astana- Xorqos (Çin sərhədi) dəmir yolu xətti tikiləcəyi təqdirdə



    6000

    7

    İstanbul-Qars

    1933

    8

    Qars-Axalkalaki-Tbilisi-Bakı

    826

    9

    Qars-Doğukapı (Türkiyə)-Masis (Ermənistan)-Naxçıvan-Culfa-Bakı

    907

    10

    Qars-Gümri-Ayrum (Ermənistan)-Tbilisi-Bakı

    839

    11

    Bakı-Naxçıvan

    552

    12

    Bakı-Türkmənbaşı

    306

    13

    Bakı-Aktau

    468

    14

    Türkmənbaşı-Aşqabat-Daşkənd-Almatı-Dostluq (Çin sərhədi)

    4102

    15

    Aktau-Kandaqaç-Orsk-Astana-Dostluq

    3850


    Mənbə: Ədəbiyyat siyahısında təqdim edilən mənbələrdən istifadə olunmaqla hazarlanmışdır.
    AvroAsiya dəhlizində yeni dəmiryol xətlərinin çəkilişi ilə bağlı layihələrin sayı bizim araya gətirdiklərimizdən də çoxdur. Bu sırada tədqiqat predmetindən irəli gələrək Ermənistanın Azərbaycana təcavüzü nəticəsində blokadada qalan Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə bağlı dəmir yolu layihələri daha çox diqqətə çəkilməlidir. Qeyd olunmalıdır li, Naxçıvan-Culfa-Bakı marşrutunun (E002) bir hissəsi Ermənistan tərəfindən işğal altında olduğu üçün hazırda işlək deyildir. Ona görə də, bu problemin həlli bir tərəfdən, Azərbaycanın Astara şəhərindən İranın Rəşt şəhərlərinə, digər tərəfdən isə, Türkiyənin Qars şəhərindən Naxçıvan Muxtar Respublikası dəmir yolu xətti çəklişi ilə aradan qaldırıla bilər. Burada hər iki variantın üstün cəhətləri yetərincədir və Azərbaycan üçün bunlar çox mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əlbəttə, hər ikisinin eyni zamanda mövcudluğu daha səmərəlidir. Lakin bu variantlardan bu gün reallaşması daha yaxın olanı Qarsdan Naxçıvana çəkilməsi planlaşdırılan dəmir yolu xəttidir. İlkin əsaslandırmalara görə, Qarsdan Naxçıvana dəmir yolu xətti Türkiyə-Azərbaycan sərhəddinə kimi 230 km təşkil edə bilər. Layihənin bu hissədəki dəyəri $1 milyard hesablanır. Azərbaycan üçün xüsusi önəm daşıdığı üçün Azərbaycan Türkiyəyə bu istiqamətdə münasib kredit xətti aça bilər. Naxıçıvan hissəsində isə buradakı Sədərək məntəqəsindən Türkiyə-Azərbaycan sərhəddinə kimi 10 km-lik yolun inşası nəzərdə tutulur. Bütün bunlarla yanaşı, Naxçıvan ərazisindəki mövcud dəmir yolunda təxmini 230 km xəttin rekonstruksiyasına və lokomotiv-vaqon parkının təzələnməsinə ehtiyac vardır ki, bu da təqribi hesablamlara görə ümumilikdə $700 milyon vəsait tələb edir [15].

    Bu layıhə ilə yanaşı Türkiyə-İran razılaşmasına görə Qarsdan İranın Culfa şəhərinə kimi (Qars-İqdır (Türkiyə) - Bəzərgan-Culfa (İran) 400 km-lik (hər iki tıərəfdə təxminən 200 km) dəmir yolu xəttinin çəkiliş planı da vardır. Bu xəttin tranzit potensialı illk 3-4 milyon ton yük həcmində hesablanır. Burada daha iki faydalılıq nəzərə çarpır. Birincisi, Qars-Sədərək xətti Qars-Culfa xətti kimi eyniliklə Türkiyənin İqdır şəhərindən keçir. Bu isə layıhələrin bu məntəqədə birləşməsi ilə Türkiyəyə hər iki istiqamətdə çəkilişin eyni xətt üzərində qurulmasına imkan yaradır. Digər tərəfdən isə, Azərbaycanın Culfa şəhəri ilə və İranın Culfa şəhəri arasındakı mövcud dəmir yolu xəttindən də Türkiyə ilə Azərbaycanın dəmir yolu xətlərinin birləşməsi alternativlik əldə edir [00, 00].

    Hər iki layıhənin reallaşmasına Bakı-Tbilisi-Qars yeni dəmir yolu xətti çərcivəsində yanaşdıqda, AvroAsiya dəmir yolu marşrutundakı diversifikasiyanın daha bir neçə bənd genişlənəcəyi aydın görünür.
    13.Xəzərin ən iri dəniz ticarət limanı

    Azərbaycanda paytaxt Bakının Xəzər sahilində multimodal daşımaları həyata keçirən mühüm nəqliyyat kompleksi fəaliyyət göstərir. Bu kompleks 1902-ci ildə təsis edilmiş və indiyədək Xəzər dənizində mövcud limanların ən böyüyü və əhəmiyyətlisi kimi fərqlənən Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının strukturuna daxildir. Hazırda bərə terminal kompleksindən başqa onun strukturunda əsas yük, konteyner, neft və sərnişin daşıma terminalları və liman donanması da yer alır. Liman donanması nəqliyyat gəmilərinə xidmət göstərmək üçün nəzərdə tutulmuş və yedəkçiləri, bunker gəmilərini, işlənmiş suları yığan gəmiləri, neftyığan gəmiləri, losman və yanğınsöndürən katerləri, kran gəmisini özündə birləşdirən 20 gəmidən ibarətdir. Buraya həmçinin, əhaliyə və şəhər qonaqlarına xidmət göstərən gəzinti katerləri də daxildir [8, 18].

    Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı bütün il ərzində fəaliyyət göstərir və Avropa ilə Asiya arasındakı ticarətə böyük təkan verən, tarixi İpək yolunun bərpası (TRACECA) layihəsində körpü rolunu oynayır. Son on ildə Trans-Xəzər neft daşımalarının və neft avadanlığının Azərbaycana idxalının genişlənməsi fonunda Limanın bir nəqliyyat qovşağı kimi əhəmiyyəti daha da artmışdır. Bundan başqa Rusiyanın daxili su yollarında naviqasiya açıq olanda (aprel-noyabr) gəmilər Qərbi Avropa və Qara dəniz limanlarından Bakı limanına birbaşa reyslər edə bilərlər.

    Limanın dəmir yolu keçidini təmin edən bərə terminalı əsasən vaqon daşımaları üçün nəzərdə tutulsa da, burada avtomobillərin (tirlərin), sərnişinlərin daşınması mümkündür. Terminal 1963-cü ildən istismar olunur və onun layihə üzrə təyin olunmuş gücü ildə 112 min vaqon, yük dövriyyəsi 80 min vaqondur [18].



    Aşağıdakı Bərə Terminalı üzrə faktiki yükaşırmaları xarakterizə edən cədvəl verilmişdir:

    Cədvəl 5



    1970-2013-cü illər üzrə Bərə terminalında yükaşırma (min ton)


    İllər

    1970

    1975

    1980

    1985

    1990

    1995

    2000

    2005

    2010

    2012

    2013

    Bərə terminalı

    3707

    3904

    3947

    4060

    2551

    782

    1254

    2675

    2932

    3795

    4187


    2003-2013-cü illər üzrə Bərə terminalında yükaşırma (ədəd)


    Bərə terminalı

    2005

    2006

    2007

    2008

    2009

    2010

    2011

    2012

    2013

    Vagonlar

    41416

    42106

    37420

    31763

    38418

    46677

    58168

    62922

    71610

    Avtomobillər

    2131

    2649

    2294

    3074

    2819

    5178

    9263

    1806

    448

    Reyslər

    907

    921

    739

    607

    712

    845

    973

    1006

    998

    Sərnişinlər

    17947

    17600

    15055

    14416

    10830

    13011

    14428

    9737

    9408


    Mənbə: Ədəbiyyat siyahısında təqdim edilən mənbələrdən istifadə olunmaqla hazarlanmışdır.
    Azərbaycan Respublikasının ərazisindən Şərq-Qərb və Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri üzrə keçən tranzit və ölkə iqtisadiyyatı üçün tələb olunan yüklərin qəbul edilməsində və daşınmasında Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı həlledici rola malikliyini, Bakı-Tbilisi-Qars yeni dəmir yolu bağlantısı layihəsinin həyata keçirilməsi nəticəsində gözlənilən yük həcmlərinin artımı nəzərə alınaraq 18 oktyabr 2007-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə Yeni Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı Kompleksinin tikintisinə qərar verilmişdir. 2010-cu ildən başlayaraq Bakının Ələt qəsəbəsinin ərazisində bu kompleksin tikintisi həyata keçirilir. Yeni liman kompleksinin inşası üçün ayrılmış ərazi 400 hektardır. Kompleksin daxilində beynəlxalq nəqliyyat logistikası mərkəzinin tikintisi nəzərdə tutulmuşdur. İlkin mərhələdə 50 hektar ərazidə yerləşəcək Logistika Mərkəzində 80 min m2 xüsusi anbar və sahələr yaradılacaqdır. Burada 100 min ədəd konteyner saxlanılacaq, yük sahiblərinə və mallara xidmət göstəriləcəkdir ki, bu da öz növbəsində kiçik və orta biznesin müasir durumda inkişafı istiqamətində münbit şəraiti təmin edəcəkdir. Yeni liman kompleksinin yükaşırma imkanı ilkin mərhələdə 10 milyon tona qədər yük/167000 vaqon və 40 min TEU-ya qədər konteyner/20000 vaqon hesablanır. Terminal tam gücü ilə işlədikdə isə 25 milyon tona qədər yük/417000 vaqon və 1 milyon TEU-ya qədər konteyner/500000 vaqon olacaqdır. Limanın giriş kanalının uzunluğu 7 km, eni 160 m, körpü sayı 8, o cümlədən 2 bərə, 1 Ro-Ro (avtonəqliyyat), 4 quru yük və konteynerlər və 1 xidmət gəmiləri körpüləri olacaqdır. Bundan əlavə, liman kompleksində gələcək dəmir yolunun da (uzunluğu 4 km, yolunun ümumi eni 100 m) tikintisi də aparılır [18].

    Yeni Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı Kompleksinin yaradılması Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu bağlantısı layihəsinin həyata keçirilməsi nəticəsində gözlənilən yük həcmlərinin təmin edilməsinə mühüm dəstək yaradacaqdır. Yeni Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı Kompleksi həm də özünün ölkə və region iqtisadiyyatında xüsusi mövqeyə malik olması və nəqliyyat qovşağında önəmli yer tutması ilə fərqlənərək Azərbaycanın geostrateji əhəmiyyətinin yüksəlməsində daha bir mühüm amilə çevriləcəkdir.


    14.Azərbaycan dəmir yolu sahəsinə dair qoşulduğu beynəlxalq sazişlər və konvensiyalar sistemində

    Azərbaycan dəmir yolu sahəsinə dair qoşulduğu beynəlxalq sazişlər və konvensiyalar sistemində etibarlı tərəfdaş olaraq çıxış edir. Bu beynəlxalq sazişlər və konvensiyalar içərisində “Beynəlxalq magistral dəmir yolu xətləri haqqında Avropa Sazişi”, “Beynəlxalq qarışıq daşımaların mühüm xətləri və müvafiq obyektləri haqqında Avropa Sazişi”, “Trans-Avropa Dəmir yolu (TER) Etimad Fondu və Trans-Avropa Avtomobil yolu (TEM) Etimad Fondu Sazişləri” mühüm yer tuturlar [14].

    Dəmir yolu daşınmalarında mühüm beynəlxalq təsisat kimi OTİF - Beynəlxalq Dəmiryol Daşınmaları üzrə Hökumətlərarası Təşkilat (akronim: The Intergovernmental Organisation for International Carriage by Rail) çıxış edir. OTİF 1985-ci il mayın 1-də yaradılmışdır və onun fəaliyyətini tənzimləyən hüquqi baza 1980-ci il 9 may Beynəlxalq Dəmiryolu Daşımaları haqqında Konvensiyadır - KOTİF (akronim: The Convention concerning International Carriage by Rail). OTİF-in sələfi 1893-cü ildə təsis olunmuş Dəmiryollar Mərkəzi Bürosudur [11].

    Təşkilatın fəaliyyətinin məqsədləri beynəlxalq dəmiryol daşınmalarının kompleks inkişafının, onun təkmilləşdirilməsinin və həyata keçirilməsi qaydalarının sadələşdirilməsinin təmin edilməsidir. Bu vəzifə çərçivəsində vahid hüquqi normalar qəbul edilir və onların tətbiqi və gələcəkdə təkmilləşdirilməsi üçün şərait təmin olunur. OTİF tərəfindən işlənib hazırlanmış vahid normalar ümumi uzunluğu 250 min km olan dəmir yolları şəbəkəsi, həmçinin nəqliyyatın digər növləri vasitəsilə əlavə yük və sərnişin daşınmaları üzrə nəqliyyat rabitəsinin həyata keçirilməsini tənzimləyir.

    Mənzil-qərargahı İçveçrənin paytaxtı Bern şəhərində yerləşən təşkilatın hazırda üzvləri Avropa, Şimali Afrika və Yaxın Şərq ərazisində olan 45 dövlətdir.

    Afrika - kattaligi va aholi soni boʻyicha dunyoning ikkinchi qitʼasi.

    Ərazisində dəmiryol infrastrukturu olan hər hansı dövlət KOTİF sazişinə qoşulmaqla OTİF-in üzvü ola bilər. Təşkilata daxil olmaq üçün üzv-dövlətlərdən hansı iləsə birbaşa dəmiryol rabitəsinə malik olmaq məcburi şərt deyildir.

    Üzv-dövlətlərin əsas hüquqlarından biri OTİF orqanları çərçivəsində beynəlxalq dəmiryol rabitəsinin həyata keçirilməsi qaydalarını tənzimləyən beynəlxalq normativ-hüquqi aktların işlənib hazırlanması və təkmilləşdirilməsində iştirak hüququdur. Burada üzvlük haqlarının hesablanması sistemi daha çox BMT-də tutulan üzvlük haqlarının hesab şkalası prinsiplərinə əsaslanır və üzv-dövlətlərin dəmiryol infrastrukturunun ümumi uzunluğuna mütənasib proporsiyalarda (o cümlədən OTİF-in dəniz və daxili su yolları üzrə keçən marşrut xətləri siyahısında qeyd edilmiş yolların uzunluğuna olan proporsiyalarla) götürülür. Burada hər bir üzv-dövləti üçün minimal ayırmalar üzvlük haqlarının ümumi məbləğindən 0,25%, maksimal ayırmalar isə 15% təşkil edir.

    Hazırda Təşkilatın işçi dilləri ingilis, fransız və alman dilləridir. İşçi dillərin sayı digər dillərin daxil olması hesabına arta bilər.

    OTİF-in ali idarəetmə orqanı bütün üzv-dövlətlərin nümayəndələrinin təmsil olunduğu Baş Assambleyasıdır. KOTİF-in müddəalarına müvafiq olaraq Baş Assambleya hər üç ildən bir keçirilir. Təşkilatın inzibati komitənin tərkibinə üzv-dövlətlərin ümumi sayının üçdə bir hissəsinin nümayəndələri daxildir və hazırda komitədə 14 üzv-dövlət vardır. İnzibati komitə işçi proqramı, büdcəni, OTİF-in fəaliyyəti haqqında hesabatı və onun maliyyə hesabatını təsdiq edir [18].

    Azərbaycan Respublikasının da OTİF-ə üzv olması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu əhəmiyyət onun regionda artan geostrateji mövqeyi ilə daha da yüksəlir. Hazırda Azərbaycan Respublikasının OTİF-ə üzv olması ilə bağlı prosedurlar yekunlaşmaq üzrədir.

    Azərbaycan Respublikasının OTİF-ə üzv olmasında məqsədi ölkənin nəqliyyat infrastrukturunun diversfikasiyasını, beynəlxalq yük və sərnişin daşımalarının, ərazisindən tranzitinin artmasını və onu ilkin mərhələdə daha səmərəli təmin edəcək Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xəttinin istismara verilməsi tələbləri ilə də bağlanılır.



    Download 349.41 Kb.
    1   2   3   4   5




    Download 349.41 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Türkiyə: Marmaray layihəsi

    Download 349.41 Kb.