Xususiyati. De-broyl gipoteza si




Download 371.47 Kb.
Pdf ko'rish
bet1/6
Sana02.06.2022
Hajmi371.47 Kb.
#22749
  1   2   3   4   5   6
Bog'liq
fizika.2
guruh mustaqil ishlar ro\'yhati 2, 4 - kurs, Issiqlik elektr stansiyasi.pdf, Tarmoq xizmatlari, 8, Thin film 1, Заковат учун саволлар-01, 11, Oybegim mening (Oybekka hujum), Andijon mashinasozlik instituti mashinasozlik texnologiyasi fakulteti iqtisodiyot yonalishi, 1 savol javobi, Mustaqil ish topshiriqlari, rentgen spektraskop, 202-, Mustaqil ta\'lim


4.16. YORUG’LIK DUALIZMI. 
HARAKATLANAYOTGAN ZA RRACHALAR TO’LQIN 
XUSUSIYATI. DE-BROYL GIPOTEZA SI.
Reja:
 
 
1. Zarrachalarning to‟lqin xossalari. 
2.  To‟lqin funksiya.
3. Shreydenger tenglamasi.
4. Pauli prinsipi. 
5. Noaniqlik munosabatlari. 
 
Tayanch so’z va iboralar: Noaniqlik munosabatlari, to’lqin funksiya, Shreydenger 
tenglamasi, kvant sonlari: bosh kvant son, magnit kvant son, arbital kvant son, 
azimutal kvant son, Pauli prinsipi, to’lqin uzunligi, energiya, Plank doimiysi, 
kordinata, impuls, massa. 
 
1. Zarrachalarning to’lqin xossalari. 
O‟tilgan ma‟ruzalardan ko‟rinadiki, yorug‟lik ham to‟lqin , ham zarracha 
xususiyatiga ega. Masalan, interferensiya va difraksiya hodisalarida yorug‟likning 
ko‟proq to‟lqin xususiyati namoyon bo‟ladi, fotoeffekt yorug‟likning moddlar 
bilan o‟zaro ta‟sirida yorug‟likning korpuskulyar xususiyati ko‟proq namoyon 
bo‟ladi. lekin yorug‟lik to‟lqin uzunligi kamayishi bilan ko‟proq uning 
korpuskulyar xususiyati kuchayadi. Xuddi shu kabi zarrachalar ham korpuskulyar 
to‟lqin xususiyatiga egadir. Fransuz olimi Lui de –Broyl‟ yorug‟likning 
korpuskulyar 
–to‟lqin tasavvurini mikrozarrachalarga tatbiq qildi va 
mikrozarrachalar to‟lqin uzunligi: 
λ=h/p=h/(m
0
ν )
(1)
formula bilan ifodalanishi 1927 yilda taklif qildi. Bu formulada h –Plank doimiysi, 
m
0
– mikrozarrachaning tinchlikdagi massasi, ν– tezligi, p– impul‟si. 2.  
Lui-de –Broyl‟ning bu gipotezasi o‟sha paytda fizik olimlarni hayron qoldirdi. 
Formula yorug‟likning korpuskulyar- to‟lqin tasavvuridan kelib chiqqan
tushunchadir. Masalan korpuskulyar tasavvurga asosan yorug‟likning energiyasi: 
E=ms

impul‟si p=ms yorug‟lik fotoni energiyasi esa E=hν (to‟lqin nazariyasiga 
asosan λ= s/ν) bu ifodalardan p=ms=ms
2
/s=hν/s=h/λ yoki λ=h/p (2) 
Borning 2 postulatiga asosan elektronning impul‟s momenti m
0
νr=nh/2π dan (1)
formulaga asosan 2πr/n=h/m
0
ν, nλ=2πr . bundan ko‟rinib turibdiki, bor stasionar 
orbitasi uzunligi birligiga butun songa ega bo‟lgan to‟lqin uzunligi joylashishi 
kerak. Bu degan so‟z, bor stasionar orbitasi fizik mohiyatga ega bo‟lgan kattalik 
ekanini ko‟rsatadi, ya‟ni bor orbitasi bu elektron turg‟un to‟lqin hosil qiladigan 
orbitadir. Zarrachalarning to‟g‟ri chiziq bo‟ylab tarqalishi uchun de –Broyl‟
ψ=ψ
0
e
j(ωt–(x/λ))
(3) funksiyani kiritdi. Bu funksiya yorug‟lik to‟lqinini tarqalishining
tenglamasiga o‟xshash ravishda tuzilgan. Bu erda λ=h/p, x– koordinata ψ
0
– 
to‟lqining maksimal amplitudasi. 1 va 3 tenglamalar bilan ifodalangan to‟lqinlar 


de-Broyl‟ to‟lqinlari deyiladi. De-Broyl‟ to‟lqinlari erkin elektronlar uchun
yuguruvchi to‟lqinlar, atomlarga mustaxkamlangan elektronlar uchun esa turg‟un
to‟lqinlardir. Lui de –Broyl‟ning gipotezasiga asosan barcha mikrozarrachalar 
elektronlar, protonlar, neytronlar, atomlar , molekulalar barchasi to‟lqin uzunligiga 
ega. Lekin katta massali ob‟ektlarda to‟lqin uzunli8gi juda kichik bo‟ladi.
umuman olganda mikrozarrachalar to‟lqin uzunligi taxminan atom o‟lchamiga 
teng. shu sababli mikrozarrachalar asosan kristallardan o‟tganda yoki qaytganda 
difraksiya hodisasini beradi. 
Mikrozarrachalar aynan elektronlarning to‟lqin xususiyatiga ega ekanligi 1911 
yilda Laue tomonidan tajribada kristallarda elektronlar difraksiyasi hodisasini 
kuzatishda kashf etildi. Hozirga paytda elektronlarning to‟lqin xususiyatiga 
egaligi elektron mikroskoplari yasashda va kristal jismlar strukturasini o‟rganishda 
keng qo‟llanilmoqda.

Download 371.47 Kb.
  1   2   3   4   5   6




Download 371.47 Kb.
Pdf ko'rish

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa



Xususiyati. De-broyl gipoteza si

Download 371.47 Kb.
Pdf ko'rish