• 2.2.1.-jadval. Dastur arxitekturasi. 2.2.2. Tizim interfeysi
  • Fakultetlarni tahrirlash formasi
  • 2.2.4-chizma. Fakultetni tahrirlash.
  • 2.2.5-chizma. Ma’lumotlar kirtishni so’rash.
  • 2.2.6-chizma. “Xatolik” haqida ogohlantirish. Yo’nalishlar
  • 2.2.7-chizma. “Yo’nalishlar” tahrirlash formasi.
  • 2.2.8-chizma. Yo’nalish o’chirilgani haqida ma’lumot .
  • 2.2.9-chizma. Guruhlarni tahrirlash formasi.
  • 2.2.10-chizma.Talabalarni tahrirlash formasi. 2.3. Dasturiy, texnik ta’minot va foydalanish yo‘riqnomasi 2.3.1 Dasturiy va texnik ta’minot
  • 2.3.2.Foydalanish yo‘riqnomasi
  • Ikkinch bob bo’yicha xulosa
  • ADABIYOTLAR. I. A. Karimov. “Yuksak manaviyat yengilmas kuch” Toshkent
  • Tizim arxitekturasi va interfeysi




    Download 186.04 Kb.
    bet5/5
    Sana10.04.2017
    Hajmi186.04 Kb.
    1   2   3   4   5

    2.2.Tizim arxitekturasi va interfeysi

    2.2.1. Tizim arxitekturasi

    “Universitet” dasturiy ta’minoti C# dasturlash muhitida yaratilgan bo‘lib, u asosan oson o‘rganiluvchan dasturlash tili bo‘lib, foydalanuvchi uchun tushunarli tildir. Dasturiy ta’minotdan foydalanish yo‘riqnomasi shundan iboratki bu dasturiy ta’minotni ochib berishdan iborat. Har bir sahifa o‘ziga tegishli ma’lumotlar va parametrlar bilan ifodalanadi. Dastur arxitekturasi quyidagicha asosan quyidagi qismlardan tashkil topgan



    rectangle 39autoshape 41


    Bosh sahifa


    line 101 line 102 line 103 line 104 line 106

    Fakultetlar



    Yo’nalishlar

    Guruhlar

    Talabalar

    line 60
    Tahrirlash

    Tahrirlash

    line 66
    Tahrirlash

    Tahrirlash


    2.2.1.-jadval. Dastur arxitekturasi.

    2.2.2. Tizim interfeysi

    “Bosh sahifa”da tizim nasvigatsiyasi, hozirda tizimda qancha fakultet, yo’nalishlar, guruhlar va talabalar kiritilgani haqidagi ma’lumotlarni ko’rish mumkin va yana tizim interfeysida uz, ru va en tugmalari mavjud bo’lib, foydalanuvchi ushbu tugmalarni bosgan tizim belgilangan tildagi ma’lumotlarni aks ettiradi.





    2.2.2-chizma. Tizimning bosh sahifasi.
    Ko’p tilli foydalanuvchi interfeysi ushbu 3 ta uz, ru va en tugmalari orqali amalga oshiriladi. Bunda foydalanuvchi qaysi tilni bossa, tizimda barcha xabarlar shu til bilan ifodalandi. Ichma-ich joylashgan formalaning barchasida xabarlar ham belgilan til bo’yicha chiqadi. Boshqa tilni o’zgartirish faqat bosh sahifa orqali amalga oshiriladi



    2.2.3-chizma. Tizimda belgilangan tillar.
    Tizim jami bo’lib 5 ta formadan tashkil topgan bo’lib, bular bosh sahifa, fakuletlar ,yo’nalishlar, guruhlar va talabalarni tahrirlash formalaridir. Oldin biz bosh sahifa formasi bilan tanishib chiqdik. Endi boshqa 4 formalarni ham alohida ko’rib chiqsak.

    Fakultetlarni tahrirlash formasi asosan tizimdaga fakultetni qo’shish uchun ishlatiladi. Bundan tashqari ushbu forma tizimda qo’shilgan fakultetlar ro’yxatini ham ko’rish mumkin. Va yana biror bir fakultetni o’zgartirish yoki o’chirish imkoniyati ham mavjud:



    2.2.4-chizma. Fakultetni tahrirlash.
    Agar foydalanuvchi tomonidan ma’lumotlarni to’ldirmasdan “Saqlash” tugmasi bosilsa tizim quyidagi formani hosil qiladi:



    2.2.5-chizma. Ma’lumotlar kirtishni so’rash.
    Agar foydalanuvchi tomonida biror bir ma’lumot qatorni tanlamasdan “Fakultetni o’chirish” tugmasi bosilsa tizim xatolik yuz berganini eslatadi:



    2.2.6-chizma. “Xatolik” haqida ogohlantirish.
    Yo’nalishlar formasi asosan yo’nalishlar qo’shish uchun mo’ljallanga bo’lib, “fakultetlar” formasidan farqi bunda fakultetni belgilab keyin yo’nalish qo’shish talab qiladi. Ushbu formaning ishlash prinsipi xuddi “fakultetlar tahrirlash” kabi va u quyidagicha:



    2.2.7-chizma. “Yo’nalishlar” tahrirlash formasi.

    Ushbu formasida ham yo’nalish haqida to’la qonli ma’lumot olish va yo’nalishlar ro’yxatini ko’rish , shu bilan birgalikda ma’lumotlar ustida ma’lum bir ishlarni amalga oshirish mumkin:





    2.2.8-chizma. Yo’nalish o’chirilgani haqida ma’lumot .
    Yo’nalish qo’shilgandan so’ng foydanaluvchi tomonidan tizimga guruhlarni qo’shish formasi yuklab guruhlarni tizimga kiritishi mumkin. Guruhlarni qo’shish formasi ham yo’nalishlarni qo’shish kabi bo’lib, yo’nalish qo’shish formasida farqi guruh nomi kiritilganidan keyin foydalanuvchi yo’nalish tanlash so’raladi.



    2.2.9-chizma. Guruhlarni tahrirlash formasi.
    Tizimda oxirgi forma bu “Talabalarni tahrirlash” formasi bo’lib hisoblandi. Bu formada ham oldingi ikkala formada kabi talabalar kiritilgandan so’ng tizimga guruh tanlanadi. Shuni alohida ta’kidlash kerak agar tizimga guruh qo’shilmagan bo’lsa, talaba qo’shish mumkin emas. Oldingi forma kabu ushbu formada ham talabalar ro’yxatini ko’rish, ma’lumotlar o’zgartirish va o’chirish mumkin:



    2.2.10-chizma.Talabalarni tahrirlash formasi.
    2.3. Dasturiy, texnik ta’minot va foydalanish yo‘riqnomasi

    2.3.1 Dasturiy va texnik ta’minot

    Har bir yaratilgan dasturiy mahsulot o‘zining dasturiy va texnik ta’minotiga ega.

    Mahsulot - iqtisodiy faoliyatning ashyolar va xizmatlarda mujassam etilgan natijasi. Uning moddiy-buyum shakli moddiy M. koʻrinishiga ega. Maʼnaviyat sohasida gʻoya, ixtiro va kashfiyotlar, yangi texnologiyalar, i.t.
    Barcha dasturlar kabi bu yaratilgan dasturiy ta’minot uchun quyidagi texnik ta’minot zarur:



    • Monitor;

    • Sichqoncha;

    • Klaviatura;

    • Case .

    O‘z navbatida dastur og‘ir yuklanmasligi uchun case ga quyidagi minimal talablar tavsiya etiladi:

    • Operativ xotira - 256 Mb;

    • Protsessor – Intel(R) CPU 2.00 GHz;

    • Doimiy xotira - 80 Gb;

    • Materinskiy plata.

    Dastur normal ishlab turishi uchun unga quyidagi dasturiy ta’minot talablari qo‘yiladi:

    • Windows XP sp2 OT;

    • Net FrameWork 2.0.

    2.3.2.Foydalanish yo‘riqnomasi

    Dasturiy ta’minot ishga tushgandan so’ng bosh oyna hozirgi vaqtgach tizimga kiritilgan ma’lumotlar soni haqidagi ma’lumot chiqadi. Ya’ni tizimga qancha fakultet, yo’nalish, guruh va talabalar kiritilgani soni ko’rishimiz mumkin. Yuqori chap burchak 3 ta uz, ru va en nomli tugmalar joylashgan bo’lib, ushbu tugamalar orqali foydalanuvchi grafik interfeysi o’zgartirish mumkin.

    Shuni alohida ta’kidlash kerak foydalanuvchi grafik interfeysni faqat bosh oynada o’zgatirish mumkin. Bosh oynada qaysi til tanlanagan bo’lsa, boshqa qo’shimcha oynalarda ham shu tilga mos foydalanuvchi grafik interrfeysi quriladi. Dasturda boshqa tilga o’tish uchun bosh oynaga o’tish talab qilinadi.

    Dasturda bosh forma bilan qo’shib hisoblangan jami 5ta oynadan tashkil topgan bo’lib, bu fakultetlar, yo’nalishlar, guruhlar va talalabalarni tahrirlash formalaridan iborat.

    Foydalanuvchi menyular satri orqali biror menyu tanlanga tahrirlash ichki menyu hosil bo’ladi. E’tiborli tomoni ichki menu nomi bir xil bo’lgani bilan ushbu menyularga murojaat qilinda turli formalar hosil bo’ladi. Bosh menyu esa vaqtincha ya’ni asosiy formaga qaytgunga qadar yashirib qo’yiladi. Ushbu jarayon orqali foydalanuvchi bir forma ishlaganiga qadar boshqa forma xalaqit bermasligi ta’minlagan.

    Foydalanuvchi tominidan biror bir til tanlanganda tizim foydalanuvchi grafik interfesyini o’zgartirishda dasturiy ta’minotdan quyidagi o’zgarish hosil bo’ladi:

    Dasturiy ta’minot sinflari orasida foydalanuvchi grafik interfeysi chiquvchi so’zlar yagona katologda, “Langs” katologida saqllandi. Lekin ushbu so’zlar qaysi tilde ekanligiga qarab har bir til uchun bitta fayl ajratilgan. Bunda o’zbek tilidagi so’zlar uchun uzbek.ini, rus tilida so’zlar uchun russian.ini va ingliz tilidagi so’zlar uchun english.ini fayllarrida bunda tashqari ushbu katologda config.ini fayl ham mavjud bo’lib, ushbu fayl tizimdagi sozlashlari o’z ichiga oladi.

    Tizimda belgilangan til bo’yicha dastur kerakli faylga murojaat qiladi va tizim belgilangan tilga mos so’zlarni oladi. Undan so’ng tizim foydalanuvchi grafik interfeysini belgilangan til til bo’yicha quradi.

    Dasturiy ta’minotdan chiqish uchun foydalanuvchidan windows muhitidagi dasturlar kabi chiqish tugmasi bosishi yoki bosh sahifa menyusidagi “chiqish” ichki menyu kabi chiqishni amalga oshirishi mumkin.

    Ikkinch bob bo’yicha xulosa

    Malakaviy bitiruv ishining ikkinchi bob mavzusi dasturni yaratishda qo‘llanilgan dasturiy vositalar va tizim interfaysi. Bunda C# muhiti, foydalanish yo‘riqnomasi va tizim interfeysi bo’limlarida to’xtalib o’tilgan. Ushbu ikkinchi bob birinchi bo’limda C# dasturlash tilining asosiy operatorlari va ular dastur yozish redaktori, C# dasturlash tili va standart kutubxonalardan iboratligi. C# da arifmetik amalar, mantiqiy solishtirish operatorlari, boshqaruv ifodalari, dastur ijro strukturalari, qiymat berish operatorlari, oshirish va kamaytirish operatorlari haqida. Bobning ikkinchi bo’limida esa tizimning arxitekturasi va interfeysi haqida. Foydalanuvchining grafik interfeysdan foydalanish qulayligi va foydalanuvchi tomonidan kiritilayotgan ma’lumotlar to’liqligini ta’minlashi, to’liq bo’lmagan holda uni oluvchi choralarning mavjudligi haqida. Bobning uchinchi bo’limida esa dasturiy texnik ta’minoti va foydalanuvchi uchun grafik interfeysdan foydalanish yo’riqnomasi haqida. Texnik ta’minotga kompyuterning asosiy qurilmalari, dasturiy ta’minotga esa operatsion tizim, foydalanuchi uchun grafik interfeysdan foydalanish yo’riqnomasiga foydalanuvchi grafik interfeysdan qanday tartibda foydalanishi haqida to’xtalib o’tilgan.



    Xotima

    Malakaviy bitiruv ishi ikki bobdan iborat bo`lib uning birinchi bob mavzusi dasturlash tarixi va uning istiqboli haqida bo`lsa ikkinchi bobi esa dasturni yaratishda qo‘llanilgan dasturiy vositalar va tizim interfaysi haqida. Birinchi bobda dasturlash tillari va ularning kelib chiqishi, оb’еktgа mo‘ljаllаngаn dаsturlаsh hamda fayl tizimlari: afzalliklari va kamchiliklari bo’limlarida to’xtalib o’tilgan. Bunda birinchi bo’limda birinchi EHM lar uchun dasturlani dasturchilar mashina kodi tilida yozilganligi. Bu juda qiyin va uzoq vaqt talab etadigan jarayon edi. Dastur tuzishni boshlash va ishlatib ko’rish orasida ancha vaqt o’tar edi. Bunday muammolarni yеchish faqatgina dasturlash jarayonini rivojlantirish, optimizatsiya qilish orqaligina bajarilishi mumkin edi. Dasturchilar mеhnatini iqtisod qiluvchi bunday “jixoz” o’rnini qism dasturlari egalladi. 1944 yil avgustida rеlеli “Mark-I” mashinasi uchun Grеys Xoppеr (dasturchi ayol, AQSh ning dеngiz ofitsеri) boshchiligida sin x ni hisoblovchi qism dasturi yozilabligi haqida so’z yuritilgan. Ikkinchi bo’limda funksiyalar nima uchun kerakligi, funksiya o‘zi nima ekanligini tushuntirib o’tilgan. Dasturlashda, xuddi matematikadagi kabi, unga bog‘liq ko‘pgina argumentlarning uning ko‘pgina ma’nolarida aks etilishi, funksiya argumentning har bir ma’nolari jamlanmasi uchun uning bajargan ishi natijasi sifatida qandaydir ma’no qaytarishi, funksiyalar o’zi nima uchun kerakligi misollar bilan oydinlashtirib o’tilgan. Uchinchi bo’limda esa fayl tizimlari haqida so’z yuritilgan bo’lib, bunda hozirgi operatsion tizmlarda ishlatiluvchi faylar haqida. Ushbu fayl tizimlaring asosiy yutug’i, unung standart strukturaga ega ekanligi haqida so’z yuritilgan.

    Malakaviy bitiruv ishining ikkinchi bobida esa C# muhiti, foydalanish yo‘riqnomasi va tizim interfeysi bo’limlarida to’xtalib o’tilgan. Ushbu ikkinchi bob birinchi bo’limda c# dasturlash tilining asosiy operatorlari va ular dastur yozish redaktori, c# dasturlash tili va standart kutubxonalardan iboratligi. C# da arifmetik amalar, mantiqiy solishtirish operatorlari, boshqaruv ifodalari, dastur ijro strukturalari, qiymat berish operatorlari, oshirish va kamaytirish operatorlari haqida. Bobning ikkinchi bo’limida esa tizimning arxitekturasi va interfeysi haqida bo`lib, foydalanuvchining grafik interfeysdan foydalanish qulayligi va foydalanuvchi tomonidan kiritilayotgan ma’lumotlar to’liqligini taminlashi, to’liq bo’lmagan holda uni kiritmaslik choralarning mavjudligi haqida. Bobning uchinchi bo’limida esa dasturiy, texnik ta’minoti va foydalanuvchi uchun grafik interfeysdan foydalanish yo’riqnomasi haqida. Texnik ta’minotga kompyuterning asosiy qurilmalari, dasturiy ta’minotga esa operatsion tizim, foydalanuchi uchun grafik interfeysdan foydalanish yo’riqnomasiga foydalanuvchi grafik interfeysdan qanday tartibda foydalanishi haqida to’xtalib o’tilgan.

    Ushbu malakaviy bitiruv ishidan maqsad ko’p tilli foydalanuvchi grafik interfeysini yaratishdan iborat. Bunda foydalanuvchi tomonidan belgilangan til bo’yicha foydalanuvchi grafikgini yaratiladi.

    Tizimning har bir oynasida belgilangan til bo’yicha so’zlarni chiqaramiz. Bizda har bir til bo’yicha bittadan fayl mavjud bo’lib, fayllarda bo’limlar, o’zgaruvchilar va o’zgaruvchilarning qiymatilari mavjud. Ushbu fayllarda bo’limlar va o’zgaruvchilar bir xil. Lekin tilga qarab o’zgaruvchilarning qiymati har xil. Foydalanuvchi tanlagan til bo’yicha tizim ushbu faylardan ma’lumotlarni o’qiydi.

    Bitiruv malakaviy ishidan foydalanib, windows muhidagi dastrularda ko’p tilli foydalanuvchi grafik qurish mumkin. Bundan tashqari ushbu ish o’rganish jarayonida faylarda ma’lumot o’qish, yozish va o’chirish kabi texnologiyalardan ham o’rganish mumkin.



    ADABIYOTLAR.

    1. I. A. Karimov. “Yuksak manaviyat yengilmas kuch” Toshkent, Ma’naviyat 2008y

    2. S.S.
      Toshkent - Markaziy Osiyoning eng yirik qadimiy shaharlaridan biri - O‘zbekiston Respublikasining poytaxtidir. Oʻrta Osiyoning yirik sanoat-transport chorraxasi va madaniyat markazlaridan biri. Mamlakatning shimoli-sharqiy qismida, Tyanshan togʻlari etaklarida, 440–480 m teppalikda, Chirchiq daryosi vodiysida joylashgan.
      Qosimov. Axborot Texnologiyalari, Toshkent, Aloqachi, 2006; 369 b.

    3. A.Troelsen - Pro C# 2005 and the .NET 2.0 Platform. 3rd edition. 2005

    4. A.I. Tixonov. «Publikatsiya dannix v Internet» Uchеbnoе posobiе. Moskva Izdatеlstvo «Мир» 2000

    5. Фокс Дж. Программное обеспечение и его разработка. М.: Мир, 1985.
      Moskva (rus. Москва) - Rossiya Federatsiyasi poytaxti, Moskva viloyati markazi, federal ahamiyatidagi shahar. Rossiya Federatsiyasining yirik siyosiy, iqtisodiy, ilmiy va madaniy markazi. Moskvada Rossiya Federatsiyasi Prezidenta, Federal Majlis, Rossiya Federatsiyasi hukumati, Konstitutsiyaviy Sud, Oliy Sud, Oliy arbitraj sudi, Rossiya Federatsiyasi Prokuraturasi qarorgohlari joylashgan.


    6. Павел Агуров. C# Сборник рецептов: -Москва: Санкт-Петербург, 2008г. - 432 с.

    7. Лабор В. В. Создание приложений для Windows: -Москва: Харвест, 2003. - 384 с.

    8. Шилдт Герберт. Полный справочник по С#:-Москва: Издательский дом "Вильяме", 2004г. -752 с.

    9. Aripov M.M, Imomov T, Irmuhamedov Z.M va boshqalar. Informatika va axborot texnologiyalari: -Toshkent: O’zbekiston, 1-qism. 2002y, 2-qism. 2003y, -168b.

    10. Aripov M.M. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari: -Tashkent: O’zbekiston,2001y,-180b.



    Download 186.04 Kb.
    1   2   3   4   5




    Download 186.04 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Tizim arxitekturasi va interfeysi

    Download 186.04 Kb.