• Ionli reaksiyalar. Eruvchanlik ko‘paytmaasi. Tayanch iboralar
  • Elektrolitlarning eritmalari. 1.
  • kationlar
  • 10.2. Elektrolitik dissosilanish nazariyasi
  • Diqqat: ion bog‘lanishli birikmalar.
  • 10.3. Bosqichli dissotsilanish
  • 10.4. Kuchsiz elektrolitlaning dissotsilanish konstantasi
  • 10.5. Kuchli elektrolitlarning eritmadagi holati
  • 10.7. Eruvchanlik ko‘paytmaasi
  • Muammoli savol
  • Elektrolitlarning eritmalari. Elektrolitik dissocilanish nazariyasi. Boskichli dissocilanish




    Download 72.84 Kb.
    Sana25.03.2017
    Hajmi72.84 Kb.

    Elektrolitlar.

    REJA:

    1. Elektrolitlarning eritmalari.

    2. Elektrolitik dissocilanish nazariyasi.

    3. Boskichli dissocilanish.

    4. Kuchsiz elektrolitning dissosilanish konstantasi

    5. Kuchli elektrolitlarning eritmadagi holati.

    6. Ionli reaksiyalar.

    7. Eruvchanlik ko‘paytmaasi.

    Tayanch iboralar: Kation, anion, Vant-Goff, Raul qonunlari, tuzatma koeffitsient, osmotik bosim, gidratlar nazariyasi, bosqichli dissotsilanish, kuchli va kuchsiz elektrolitlar, ionli reaksiyalar, erituvchining ko‘paytmasi.

      1. Elektrolitlarning eritmalari.

    1. Eritmalari yoki suyuqlanmalari elektr tokini o‘tkazadigan moddalari elektrolitlar deyiladi. Elektrolitlarga hamma kislota, asos va tuzlar misol bo‘la oladi. Bu moddalar eritmalarda yoki suyuqlanmalarda ionlarga parchalanadi. Masalan:

    KOH↔K OH-

    KCl↔ K Cl-

    Musbat zaryadlangan ionlar kationlar, manfiy zaryadlangan ionlar esa anionlar .

    Elektrolit molekulalari ionlarga parchalangani uchun eritmada zarrachalar soni ortadi. Shuning uchun suyultirilgan noelektrolit erit-malar uchun aniqlangan Vant-Goff va Raul qonunlarining matematik ifodasini elektrolitlarga kullashda tuzatma koeffitsent (bu koeffitsent Vant-Goffning izotonik koeffitsienti deb ataladi) ni (i) kiritish kerak. U vaqtda Vant-Goffning qonunining tenglamasi quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi: P=CRTi. Raul qonunining tenglamasi Δt=KCi shaklida yoziladi. Izotonik koeffitsent tajribada topilgan osmotik bosim, elektrolit eritmasining bug‘ bosimini hamda eritmaning muzlash temperaturasining kutarilishini xuddi shu parametrlarini nazariy xisoblab topilgan qiymatlaridan necha marta kattaligini ko‘rsatadi, ya’ni :

    P' ∆P' ∆t'qaynash ∆t'MUZ

    I = —— = —— = ———— = ————

    P ∆P ∆tqaynash ∆tMUZ

    Bu yerda : P', ∆P', ∆t'qaynash, ∆t'MUZ-tajribada topilgan, P, ∆P, ∆tqaynash, ∆tMUZ- nazariy hisoblab topilgan qiymatlar.

    Shunday qilib, noelektrolit eritmalar uchun izotonik koef-ficient birga teng, elektrolit eritmalar uchun hamma vaqt birdan katta.



    10.2. Elektrolitik dissosilanish nazariyasi

    Shved olimi S.Arrenius (1887 y) elektrolit eritmalarining elektr o‘tkazuvchanligi bilan Vant-Goff va Raul qonunlariga buysun-masligi orasida ichki bog‘lanish bor degan xulosaga keldi. U elektrolit molekulalari suvda eriganda ionlarga parchalanadi, deb taxmin qiladi. Shunday qilib, elektrolit dissotsilanish nazariyasi vujudga keldi . Lekin bu nazariya elektrolit molekulalari ionlarga dissotsilanish sababini tushuntirib bera olmadi. Bu nazariya D. I. Mendeleevning “gidratlar nazariyasiga” asoslangan I.A. Kablukov va V.PKistyakovskiylarning ishlarida uz rivojini topdi. Elektrolit molekulalarining parchalanishiga erituvchining qutblangan molekulalari sa-bab bo‘ladi. Anorganiq moddalarning oddiy erituvchisi bo‘lgan suv ju-da katta solvatlash xossasiga ega. Erituvchining qutblangan molekulalari ularga tushgan elektrolit molekulalarini o‘rab olib, unda ichki bog‘lanishni bo‘shashtiradi, bu esa dissotsilanishga olib keladi. Natijada eritmada gidratlangan ionlar paydo bo‘ladi. Ionlarga parcha-lanish faqat suvda emas, balki boshqa qutbli erituvchilarda masalan, suyuq ammiakda ham bo‘lishi mumkin. U vaqtda dissotsilanish mahsulotlari ionlarning solvatlari deyiladi.

    Mahsulot - iqtisodiy faoliyatning ashyolar va xizmatlarda mujassam etilgan natijasi. Uning moddiy-buyum shakli moddiy M. koʻrinishiga ega. Maʼnaviyat sohasida gʻoya, ixtiro va kashfiyotlar, yangi texnologiyalar, i.t.
    Eritmaga utgan ionlar erituvchining qutbli molekulalari bilan bog‘langan bo‘ladi va ionlarning solvatlarini hosil qiladi. Eritmada solvatlangan ionlar uzluksiz betartib harakatda bo‘ladi (masalan, NaCl tuzining suvda erish jarayoni). Kristal panjarasi ionlardan iborat moddalardan tashkari qutbli molekulalar ham ionlarga dissotsilanadi.

    Oddiy eritma suvning dielektirik o‘tkazuvchanligi juda yuqori, bundan tashqari suv eng yaxshi ionlashtiruvchi eritmadir. Suvning dielektrik o‘tkazuvchanligi 80,1 teng. Bu shuni ko‘rsatadiki, kristallda bo‘lgan musbat va manfiy ionlararo tortishish kuchlari suvdagi erit-malarda 80,1 marta kamayadi. Dielektrik doimiylik efir, benzol, uglerod (1V)-sulfid kabi erituvchilarda, ya’ni dissotsilanmaydigan moddalar uchun juda kichikdir. Kuchsiz darajada ionlatuvchi spirt, atseton va boshqa erituvchilarda dieletrik utkazuvchanlik o‘rtacha qiymatga ega bo‘ladi.

    Quyidagi jadvalda ba’zi erituvchilarning dielektrik utkazuvchanligi ( 20° C) keltirilgan.

    Ba’zi erituvchilarning dielektrik o‘tkazuvchanligi (20°C)

    Erituvchi

    Dielektrik

    utkazuvchanlik



    Erituvchi

    Dielektrik utkazuvchanlik

    Suv

    Metil spirt

    Etil spirt

    Atseton


    80,1

    33,0


    25,7

    21,7


    Xloroform

    Dietil efir

    Uglerod (1V)-sulfid

    Benzol


    5,0

    4,34


    2,62

    2,28


    Elektrolitlar tabiatiga qarab kuchli va kuchsiz elektrolitlarga bo‘linadi. Kuchli elektrolitlar to‘liq, kuchsiz elektrolitlar kisman eritmada ionlarga dissotsilanadi. Kuchsiz elektrolitlarning dissotsilanishi qaytar jarayondir: chunki eritmadagi gidratlangan ionlar to‘qnashishi natijasida yana dissotsilanmagan molekulalar hosil qilish mumkin. Bunday qaytar jarayonni molyarlanish deyiladi . Elektrolitik dissotsilanish jarayon kinetik muvozanat karor topganda, ya’ni dissotsilanish tezligi molyarlanish tezligiga teng bo‘lganda sodir bo‘ladi. Masalan, sirka kislotaning suvli eritmasi uchun bu quyidagicha yoziladi.

    Elektrolitik dissosilanish

    CH3COOH======================= H CH3COO-

    molyarlanish

    Elektrolitlar dissotsilanish darajasi bilan xarakterlanadi. Elektrolitning dissotsilangan molekulalar sonining umumiy erigan molekulalar soniga nisbati dissotsilanish darajasi deyiladi. Dissotsilanish darajasi kasr sonlari bilan yoki prosent hisobida ifodalanadi, kuchli elektrolitga dissotsilanish darajasi 0,3 yoki 30% dan yuqori, kuchsiz elektrolitlarga esa dissotsilanish darajasi 0,3 yoki 30% dan past bo‘lgan moddalar kiradi.

    Dissotsilanish darajasi koncentratsiyaga bog‘liq bo‘lib eritma suyultirilgan sari ortadi. Chunki eritmaning kichik koncentratsiyasida ionlarning tuknashish ehtimolligi kamayadi. Buni sirka kislota mi-solida quyidagicha ko‘rsatish mumkin:

    Koncentratsiya , S norm.

    1,0

    0,1

    0,01

    0,001

    Dissotsilanish darajasi,.18°

    0,004

    0,014

    0,.042

    0,124

    Dissotsilanish darajasi temperaturaga bog‘liq bo‘lib, u kutarilishi bilan ortadi, chunki bu holatda molekulalardagi bog‘lanishlar kuchsizlanadi.

    Quyidagi jadvalda ba’zi elektrolitlarning 0,1 n eritmalari uchun 18°S dagi dissotsilanish darajasi keltirilgan.


    Elektrolitlar

    %

    Elektrolitlar

    %

    НСl

    HBr


    HI

    HNO3

    H2SO4

    H2SO3

    H3PO4

    H2CO3

    H2S

    KNO3

    K2SO4


    92

    92

    92



    92

    58

    34



    27

    0,17


    0,07

    83

    71



    HCN

    NaOH


    KOH

    Ba(OH)2

    NH4OH

    NaCl


    KCl

    NH4Cl

    AgNO3

    MgCl2

    CuSO4


    0,001

    91

    91



    77

    1,34


    84

    86

    85



    81

    76,5


    40

    Jadvaldan ko‘rinib turibdiki kuchli elektrolitga kuchli asoslar, kuchli kislotalar va tuzlar; kuchsiz elektrolitga esa kuchsiz kislota, kuchsiz asoslar va barcha organiq kislotalar misol bo‘la oladi.

    Diqqat: ion bog‘lanishli birikmalar.

    Elektrolitlarning dissotsilanish darajasi () ni izotonik koeffitsient (i) yordamida quyidagi tenglama asosida xisoblash mumkin:

    i-1


     = ______

    n-1


    bu yerda: n- eritmadagi umumiy ionlar soni.

    10.3. Bosqichli dissotsilanish

    Ko‘p negizli kislotalar, asoslar, tuzlar bosqich bilan dissotsilanadi. Masalan fosfat kislota uch bosqichda (uch negizli bo‘lgani uchun) ionlarga dissotsilanadi.

    H3PO4↔H H2PO-4 1 bosqich (α=27%)

    H2PO-4 ↔H HPO2-4 11 bosqich (α=0,11%)

    HPO2-4↔H PO3-4 111 bosqich (α=0.001)

    Dissotsilanishning birinchi bosqichi kuchli boradi, ikkinchisi kuchsizrok, uchinchisi juda ham kuchsiz bo‘ladi. Neytral H3PO4 molekuladan vodorod ionini ajratib olish manfiy zaryadlangan H2PO-4 Ionga nisbatan oson, HPO2-4 ionidan esa H ionini ajratib olish qiyinrokdir.

    Ko‘p negizli kislota kabi, ikki va undan ortiq valentlik metallarning asoslari ham bosqichli dissotsilanadi.

    Metallar (yun. metalleuo - qaziyman, yerdan qazib olaman) - oddiy sharoitda yuqori elektr oʻtkazuvchanligi, issiq oʻtkazuvchanligi, elektr oʻtkazuvchanligi, elektr magnit toʻlqinlarini yaxshi qaytarishi, plastikligi kabi oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlgan oddiy moddalar. M.
    Masalan, magniy gidroksidning dissotsilanishi quyidagicha boradi.
    Magniy (Magnesium), Mg - Mendeleyev davriy sistemasining II guruhiga mansub kimyoviy element; ishkoriy - yer metallarga kiradi. Tartib rakami 12, atom massasi 24,305. Tabiiy Magniy 3 ta barqaror izotopdan iborat.

    Mg(OH)2↔MgOH OH- 1 bosqich

    MgOH ↔ Mg2 OH- 11 bosqich

    Ko‘p negizli kislota va yuqori valentli metall asoslarining bosqichli dissotsilanishi nordon va asosli tuzlar hosil bo‘lishini ko‘rsatadi.

    Asosni neytrallash uchun kam miqdorda kislota olingan bo‘lsa, asosning bir kism gidroksidi kislota koldigiga almashadi, bunda xo-sil bo‘lgan tuz tarkibida suv koldigi bo‘lib, u asosli tuz hosil qiladi.Agar asosdan kam miqdor olingan bo‘lsa tarkibida metallga al-mashmagan kislotaning vodorodi bo‘lgan nordon tuz hosil bo‘lishi mumkin. Masalan

    H3PO4 KOH = KH2PO4 H2O

    Amfoter elektrolitlar. Suvda kam eriydigan metallarning ko‘p gidroksidlari kislotali muhitga asos kabi, asosli muhitda kislota kabi reaksiyaga kirishadi. Bunday molekulalar ikki xil: ham asos, ham kislota kabi dissotsilanish mumkin. Kislota ishtirokida. Ya’ni N ionlar ortiqcha bo‘lganda dissotsilanish 11 tipda bormay 1 tip buyicha boradi. Ishqor ishtirokida OH-ionlar ortiqcha bo‘lganda 1 tip buyicha dissotsilanish to‘xtab, ionlarga parchalanish 11 tip bo‘yicha boradi.

    Zn(OH)2 ga kislota yoki ishqor kushilganda boradigan dissocilanishni quyidagi misollarda kurish mumkin:

    Zn(OH)2 2H 2Cl- = 2H2O Zn2 2Cl-

    H2ZnO2 2K 2OH- = 2H2O 2K ZnO2-2

    Amfoter gidroksidlarga Zn(OH)2, Be(OH)2, Al(OH)3, Cr(OH)3, Cu(OH)2, Sn(OH)2 va boshqalar kiradi.

    10.4. Kuchsiz elektrolitlaning dissotsilanish konstantasi

    Kuchsiz elektrolit eritmalariga xuddi gomogen sistema muvozanati kabi massalar ta’sir qonunini kulash va muvozanat konstanta uchun ifoda yozish mumkin. Masalan, sirka kislataning eritmasida ionli muvozanat quyidagi tenglama bilan ifodalanadi:

    CH3 COOH↔CH3COO- H

    Muvozanat konstantasi quyidagi ko‘rinishga ega :

    [H ][CH3COO- ]

    K = –———————

    [ CH3COOH ]

    Bu yerda: K-dissotsilanish konstantasi, demak, u temperaturaga bog‘liq bo‘lib, eritmaning konstantasiga bog‘liq emas. Bunday qonuniyat kuchli elektrolit eritmalarida kuzatilmaydi (ularda K koncentratsiya va temperatura o‘zgarishi bilan o‘zgaradi).

    Elektrolitik dissotsilanish darajasi eritma koncentratsiyasi bilan uzgarganligi uchun kislota va asoslarning kuchini dissotsilanish konstantasi bilan xarakterlash qabul kilingan. Bu konstanta qanchalik kichik bo‘lsa, elektrolit shunchalik kuchsiz bo‘ladi. Masalan, sirka kislota (K=1,76*10-5) chumoli kislotadan (K=1,8*10-4) 10 marta kuchsizdir: sianid kislotadan (K=4,79*10-10) esa 2600 marta kuchlidir.

    Eritma koncentratsiyasi (C), dissotsilanish darajasi (α) va dissotsilanish konstantasi (K) sistema bir-biri bilan Ostvaldning suyultirish qonuni orqali bog‘langanligiga asoslanib, α ni hisoblash mumkin.

    K=C* α; bundan α=√K/C ga tengligi kelib chiqadi.

    Kuchsiz elektrolitlarda α ning qiymati 1 ga nisbatan juda kichik; shuning uchun (1- α) qiymatini 1 ga teng deb olish mumkin. U holda yuqoridagi ifoda K=α2S ko‘rinishga ega bo‘ladi.

    Ion koncentratsiyasini ifodalash birliklari.

    Eritma ionlar koncentratsiyasi 1 l eritmadagi ionlarning mol sonlari (mol-ion/l) bilan ifodalanadi. Uni avval g-ion/ l shaklida ifodalab kelingan, uning qiymati 1 l eritmadagi ion massasiga teng.

    Masalan, 1 g-ion/ l SO24- massasi 1 l eritmada 96 g SO24- ionlari borligini ko‘rsatadi. Hozirgi vaqtda g-ion/ l ni mol-ion/ l(yoki mol/ l) bilan ifodalanadi.

    Ionning gramm ekvivalenti uglerod birligida grammda va son jixatidan bitta ionning ekvivalentiga teng bo‘lgan ifodasidir. Masalan, 1 g-ekv SO24- ion 96:2=48 ga teng (ion valentligi n=2 bo‘lgani uchun).



    10.5. Kuchli elektrolitlarning eritmadagi holati

    Tajriba natijalari ko‘rsatadiki, kuchli elektrolitlarning dissotsilanishi massalar ta’siri qonuniga buysunmaydi. Kuchli elek-trolitlar eritmalar ionlarga to‘liq dissotsialanadi (α=1).

    Kuchli elektrolit eritmalar spektrlarini o‘rganish eritmada dissotsilanmagan molekulalar yo‘qligini tasdiqlaydi. Kristallarni rentgenografik o‘rganish (masalan, KCl ni), ular ionli kristall panjaraga ega ekanligini ko‘rsatadi. Kristall modda eritilganda kristall panjara emiriladi va ionlar eritmaga utadi. Lekin elektr o‘tkazuvchanlikni o‘lchash kuchli elektrolit eritmalarida to‘liq dissocilanish mavjudligini tasdiklamadi, chunki eritmalarni elektr o‘tkazuvchanligi faqat elektrolitning dissotsilanish darajasiga bog‘liq bo‘lmay, ionlarning harakat tezligiga ham bog‘liqdir.

    Harakat - borliqnint ajralmas xususiyati boʻlgan oʻzgaruvchanlikni (q. Barqarorlik va oʻzgaruvchanlik) ifodalovchi falsafiy kategoriya. H. tushunchasi imkoniyatlarning voqelikka aylanishini, roʻy berayotgan hodisalarni, olamning betoʻxtov yangilanib borishini aks ettiradi.
    Kuchli elektrolit eritmalarida ionlar soni juda ko‘p va ular bir-biri bilan shunday yakin masofada joylashganki, ular orasida elektrostatik tortishish va itarilish kuchlari vujudga keladi. Buning natijasida har qaysi ion o‘z atrofida qarama-qarshi zaryadli ionlardan iborat «ion atmosferani» hosil qiladi va u eritmada ionlar harakatiga to‘sqinlik qiladi. Bu esa elektr o‘tkazuvchanlikni kamaytiradi. Shuning uchun elektrolitning elektr o‘tkazuvchanligi o‘lchab topilgan dissotsilanish darajasi birdan kichik bo‘lib, uni effektiv yoki ko‘rinma dissocilanish darajasi deyiladi .

    Effektiv dissotsilanish darajaning qiymati, ionlar orasida o‘zaro ta’sir kuchi bo‘lgani uchun guyo elektrolit elektr tokini xuddi hamma molekulalar ionlarga dissotsilangandek utkazishini («ion juftlari» hosil bo‘lishini ) ko‘rsatadi. Ionlar orasidagi kuchlar eritmaning osmotik bosimiga, muzlash va qaynash temperaturasiga, ionlarning kimyoviy reaksiyaga kirishish qobiliyatiga va boshqa xossalariga ham ta’sir qiladi.

    Kimyo, ximiya - moddalarning tuzilishi va oʻzgarishini oʻrganadigan fan. Kimyo boshqa fanlar qatori inson faoliyatining mahsuli sifatida vujudga kelib, tabiiy ehtiyojlarni qondirish, zaruriy mahsulotlar ishlab chiqarish, biridan ikkinchisini xrsil qilish va, nihoyat, turli hodisalar sirlarini bilish maqsadida roʻyobga chiqdi.

    Kuchsiz elektrolit xossasini xarakterlovchi qonunlarning matematik ifodasini kuchli elektrolitlarga kullash uchun ionlar «aktivligini» yoki «aktiv koncentratsiyasini» aniqlash kerak. Ionlarning aktivligi deb, eritmaning ma’lum xossalariga javob beradigan ionning effektiv koncentratsiyasi tushuniladi. Ionning aktivligi-aion ionning koncentratsiyasi SION ga to‘g‘ri proporsional

    aION=fSION

    bu yerda: f-proporcionallik koeffitsienti (uni aktivlik koeffitsienti ham demak), aION, SION lar bilan ifodalanadi.

    Odatda, aktivlik koeffitsienti birdan kichik va faqat juda ham suyultirilgan eritmada birga teng bo‘ladi. Bu holda aION= SION. Agarda f<1 bo‘lsa, ionlar aktivligi ularning koncentratsiyasidan kichik bo‘ladi

    10.6. Ionli reaksiyalar

    Elektrolit eritmalarda reaksiya molekula orasida bormay, erigan moddaning ionlari orasida boradi. Elektrolit eritmalarda boradigan reaksiyalarni molekulyar tenglama kurinishda emas, balki ion tenglama kurinishida uch qatorda: 1) molekulyar; 2) ion va 3) ionlar ishtirok etishi ko‘rsatadigan tenglama xolida ifodalanadi.

    Ionli tenglamani yozishda kuchli elektrolitlar ion kurinishida; kam dissocilanuvchi, qiyin eriydigan va gazsimon moddalar esa molekulyar kurinishda yoziladi.

    Elektrolit eritmalarda reaksiya borishi uchun: 1) qiyin eriy-digan moddalar, 2) gazsimon moddalar, 3) kam dissocilanuvchi moddalar hosil bo‘lishi kerak. Agar shu moddalar hosil bo‘lmasa reaksiya bor-maydi.



    1. Qiyin eriydigan modda hosil bo‘lishi. Masalan :

    ВаСl2 Н24↔ВаSО4 2НСl

    Ва2 2Сl- 2-4↔ВаSО4↓ 2Н 2Сl-

    Ва2 2-4 ↔ВаSО4

    Keltirilagan reaksiyalardagi Ba 2 va SO2-4 ionlari o‘zaro birikib BaSO4↓ hosil bo‘lishga olib keladi.

    Agar reaksiyada bir necha qiyin eriydigan moddalar hosil bo‘lsa , u holda oldin juda kam eriydigan modda chukmaga tushadi.


    1. Gazsimon moddaning hosil bo‘lishi. Masalan :

     Н2О

    К2СО3 2НСl↔2КСl Н2СО3  СО2

    СО2-3 2Сl-↔2К 2Сl- Н2О СО2

    СО2-3↔ Н2О СО2

    Yuqorida ko‘rsatilganidek, bekaror, engil parchalanuvchi, uchuvchan modda hosil bo‘lsa, ularda ham ion reaksiyalar oxirigacha boradi.

    3.Kam dissocilanuvchi birikmalarni hosil bo‘lishi. Bunga reaksiya natijasida kam dissocilanuvchi suv va kuchsiz elektrolitlarning hosil bo‘lishi misol bo‘la oladi, masalan :

    КОН НСl↔КСl Н2О

    К ОН- Н Сl-↔ К Сl- Н2О

    ОН- Н ↔ Н2О

    Eritmadagi chukma sirtida erigan moddaning ionlari bo‘ladi. Agar qiyin eriydigan birikmaning biror soni ion erituvchi bilan biriksa, u holda modda eriydi. Masalan :

    Рb(ОН)2↓ 2НСl↔РbСl2↓ 2 Н2О

    Рb(ОН)2↓ 2Н Сl-↔РbСl2 2 Н2О

    Bu misolda PbCl2 chukmaga tushadi va kam dissocilanuvchi suv hosil bo‘ladi, natijada Pb(OH)2 eriydi.

    Agar kuchli elektrolitlar eritmalarini aralashtirsak ularning ionlari orasida qaytar reaksiyalar boradi, ya’ni eritmada molekula xo-sil bulmay, bu elektrolitlarning ionlari uzgarmay koladi. Masalan :

    NаСl КNО3↔NаNО3 КСl

    Сl- К -3↔ Nа -3 К Сl-

    Eritmalar aralashmasidan va aralashtirilgandan keyin ham eritmada faqat Nа ,Сl-, К , NО-3 ionlari erkin holda bo‘ladi, lekin eritma sovitilib, kristallarga aylanganida turtta tuzning aralashmasi hosil bo‘ladi.



    10.7. Eruvchanlik ko‘paytmaasi

    Qiyin eruvchan birikmaning chukmasi sirtida shu chukma bilan ionlar urtasida muvozanat sodir bo‘ladi. Kam eriydigan tuzga massalar ta’sir qonuni kullasak , masalan :

    СаСО3↔Са2 СО32-

    [Са2 ][ СО32- ]

    К= ———————

    [СаСО3 ]

    Muvozanat qattiq modda (CaCO3) va eritmadagi ionlarning tuk-nashish sirtida sodir bo‘lgani uchun [CaCO3 ] konsentratsiyasi uzgar-maydi. O‘zgarmas temperaturada K*[CaCO3 ] ko‘paytmaasi o‘zgarmas kattalik bo‘lgani uchun uni EK bilan ishoralanadi:

    [[Са2 ][ СО2-3 ]= [СаСО3 ]*К=const=ЭК

    Qattiq fazaning sirtidagi tuyingan eritmadagi kam eruvchan birikmalarning ionlar konsentratsiyasining ko‘paytmaasi biror temperaturada o‘zgarmas qiymat bo‘lib, moddaning eruvchanlik ko‘paytmaasi (EK) deyiladi .

    Qiyin eriydigan ba’zi birikmalarning EK sistema 25˚ S da quyidagi qiymatlarga ega :

    EKAgSl=[Ag ][Cl-]=1,73*10-10

    ЭКАgСl=[Аg ][Cl-]=1,73*10-10

    ЭК BaSO4=[Ba2 ][SO2-4]=1,43*10-9

    ЭКСаСО3=[Са2 ][СО2-3]=4,52*10-9

    ЭКРbS=[Рb2 ][S2-]=1,12*10-29

    ЭКСuS [Сu2 ][S2-]=4,1*10-28



    Eruvchanlik ko‘paytmaasi qiyin eriydigan elektrolitning umumiy eruvchanligi bilan bog‘liqdir. Yuqoridagi misollardan kurinib turibdiki, CuS va PbS larning eruvchanligi juda ham kichik.

    Muammoli savol: 1. Elektrolitning suyuqlanish tempkraturasi yuqori bo‘lishining sababi nima?

    Savol va topshiriqlar

    1. Dissocillanish konstantasi nima?

    2. Ionli tenglamalar va diodga missolar yozing.

    3. Elektrolitik dissocilanish nazariyasining moxiyati nimada?

    4. Vant–Goff koeffitsienti nimani bildiradi?

    5. Qaysi ion gidroksonit ioni deyiladi?

    6. Elektrolitning dissocilanish darajasi deb nimaga aytiladi?

    7. Elektrolitning dissocilanish darajasi bilan Vant–Goff koeffitsienti orasidagi matematik bog‘lanishni aytib bering?

    8. Eritmada ionlar qanday holatda bo‘ladi?

    9. Qanday moddalar bosqichli dissocilanadi?


    Download 72.84 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Elektrolitlarning eritmalari. Elektrolitik dissocilanish nazariyasi. Boskichli dissocilanish

    Download 72.84 Kb.