|
- mavzu Ishlab chiqarish makrotexnologiyasi
|
bet | 4/8 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 293,56 Kb. | | #127181 |
Bog'liq paradigmalar 1 4- mavzu Ishlab chiqarish makrotexnologiyasi
Reja
1. Ishlab chiqarish makrotexnologiyasi
2.Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish
3. Ishlab chiqarish makrotexnologiyasi dasturlashni avtomatlashtirish
"Ishlab chiqarish makro-texnologiyasi" (Manufacturing Execution System yoki MES) - bu korxonalarda ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarish va boshqarishni oshirish uchun dasturlar va vositalar jamiyatini tavsif etuvchi bir konsept. Bu, korxona ishlab chiqarish jarayonini boshqarish va to'g'risida ma'lumotlarni birlashtirishni o'z ichiga olgan integratsiyalangan tizimlardan iborat. Bu tizimlar xarajatlarni kamaytirish, samaraliylikni oshirish, xato va sarflashlarni kamaytirish uchun foydalaniladi.
Bu tizimlar quyidagi vazifalarni bajarish uchun ishlab chiqarilgan:
Ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarish MES, korxona ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarish va optimallashtirish uchun xizmat qiladi. Bu jarayonlarning har bir qismi va eng umumiy malumotlar bilan hamkorlik qiladi.
Ishchi hayot sikli va malumotlarini boshqarish MES, ishchilar haqida ma'lumotlarni to'plab, saqlaydi va ularga kirish huquqini taqdim etadi. Bu, ishlab chiqarish jarayonlarini rivojlantirishda va ishchilar bilan boshqarishda yordam beringan.
Xarajatni boshqarish MES, xarajatni nazorat qiladi va kamaytirish uchun samaraliylik va optimallashtirilgan usullarni taklif qiladi.
Ma'lumotni integratsiya qilish MES, ishlab chiqarish jarayonlari bo'ylab malumotni birlashtiradi va bo'lgan integrlangan ma'lumot tizimlari orasida ma'lumot almashishni ta'minlaydi.
Korxona maqsadlari va maqsadlarni boshqarish MES, korxona strategiyalarini amalga oshirish va korxona maqsadlariga yo'naltirilgan ishlab chiqarishni oshirish uchun mo'ljallangan yechimlar taklif qiladi.
Xavfsizlik va aniqlilik MES, ishlab chiqarish jarayonlari bo'yicha xavfsizlikni ta'minlaydi va korxona ma'lumotlarini aniqligi niyati bilan boshqarishda yordam beringan.
Tahlil va optimallashtirish MES, malumotlar analitikasini ishlatib, ishlab chiqarish jarayonlari va korxona amaliyotlarini analiz qiladi va bunaqa tahlillar asosida qarorlar qabul qilishga yordam bera olishi mumkin.
Ishlab chiqarish makro-texnologiyalari, korxonalarni samarali va integratsiyalangan jarayonlarni boshqarishda yordam berish uchun yangi va innovatsion yondashuvlar kashf etilganda rivojlantirilmoqda. Bu tizimlar, korxonaning faoliyatini yaxshi tashkil etish, sifatli mahsulotlarni ishlab chiqarish va qulayliklarni oshirishda muhim ahamiyatga ega.
2. Uzbekistonda texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish soxasida AutoCAD, KOMPAS, OrCAD, Proteus, WorkBench kabi ALTlar keng kullaniladi.
SCADA tizimlari. Xozirgi kunda kupgina sanoat tarmoqlarining avtomatlashtirilgan boshkaruvida SCADA (SupervisoryControlAndDataAcquisition— dispetcherlik boshkaruvi va ma’lumotlarni yigish) tizimlari keng kullaniladi. Bunda SCADA tizimlari - jarayonlarni boshkarishning zamonaviy avtomatlashtirilgan tizimi yoki vizuallashtirishning ajralmas bir bulagi bulib koldi. 20 asrning boshlarida keng tarkalgan avtomatlashtirilgan biror bir ob’ektni SCADA tizimlarisiz bugungi kunda tasavvur kilib bulmaydi. Ikkilamchi kurilmalardan iborat yirik shkaf kuttilar bugungi kundi biz uchun tarix bulib koldi, ularning urnini avtomatlashtirilgan ishchi urinlari egallagan. SCADA tizimlarini joriy etish – yirik ob’ektlarda ma’lumotlarni va texnologik axborotni tugridan tugri ARM dispetcherilk pelьtiga uzatish imkonini beradi, bu narsa uz urnida ikkilamchi kurilma ekspluatatsiyasining arzonllashuviga olib keladi. YAngi texnologiyalar bozorida SCADA tizimlarining juda kup turlarini uchratishimiz mumkin, lekin shunga karamay ularning aksariyati bir xil funksiyaga ega, ya’ni TJ va ICHAdagi asosiy bir xil talablarni bajarishdan iborat. Bu narsa avtomatlashtirilgin tizimlarni ishlab chikishdagi asosiy vazifalarning deyarli bir xilligi bilan xarakterlanadi. Avtomatlashtirish buyicha mukammal loyixani bajarish imkonini beruvchi asosiy funksiyalarni aniklab olamiz. texnologik jarayonni kurish va yasash imkonini beruvchi grafik interfeyssiz xech bir SCADA tizimi ishlay olmaydi. Texnologik jarayonning grafik kismi - texnologik ob’ektlarning fizik parametrlarini xisoblash vositalarini, shuningde TJ ob’ektlarining detallashgan yoki soddalashtirilgan tasvirlarini kurish imkonini beruvchi kismiga aytiladi. Bundan tashkari, unda tugmachalar, indikatorlar, rakamli indikatorlar, rostlovchi kurilmalar va boshka ikkilamchi asboblarni tasvirlash imokni bor. Boshka ishlab chikaruvchilarning mnemosxema elementlari, dinamik ob’ektlar kabi tasvir va video kutubxonalarini grafik axborotlarini SCADA tizimining grafiklar oinasiga chiqarish imkonini beradi. SCADA tizimlari TOdagi sodir bo‘ladigan o‘lchashlar,vaziyatlar yoki avariya xolatlari bo‘yicha arxivlar yaratib borish bilan birgalikda sodir bo‘lgan axborotlar o‘zgarishini vaqtinchalik oinada ko‘rsatib boradi. Texnologik jarayonlarni boshkarish, matematik xisob kitoblarni bajarish algoritmalarini tuzishdagi soddalashtirilgan dasturlash tili mavjud. Datchiklar, kontrollerning ikkilamchi qurilmalari kabi TJ ABSning quyi va pastki bosqichlarida joylashgan, SCADA tizimi bilan ishlaydigan qurilmalar va jixozlarning drayverlari mavjud. Boshqa yuqori darajadagi dasturlash tillarini (Visual C++, VBA, VB) bilan ishlashi mumkin. Fayl va komponentlarga ruxsatsiz kirishni ximoyalash SCADA sistemasining muxim funksiyalaridan biri hisoblanadi. Bugungi kundagikeng tarqalganSCADA tizimlari:
- TRACE MODE (SOFTLOGIC-SCADA/HMI-MES-EAM-HRM maxsulotlarini uzida birlashtirgan va ishlab chiqarish jarayonlarini boshkarish uchun muljallangan integrallashgan birinchi tizim), - SIMATIC WinCC (markazlashgan nazorat va ma’lumotlarni yig‘uvchi TJ ABSni boshqarishni yuqori bosqichini ishlab chiqishga mo‘ljallangan muxitdir. SIMATIC WinCC (Windows Control Center) bu – turli vazifalarni bajarishga muljallangan boshqarish tizimlari va avtomatlashtirish bosqichlari tashkil etish uchun keng funksional imkoniyatlarga ega va Windows operatsion tizimi boshqaruvi ostida ishlovchi odam-
mashina interfeysining kompьyuterli tizimidir), - Citect SCADA (vizuallashtirishning to‘liq funksional tizimi va monitoringi, ma’lumotlarni yig‘ish va boshkarish uchun muljallangan dasturiy vosita), - InTouch SCADA tizimi
(DSN (tarqoq boshqarish tizimlari) va boshqa TJ ABSlarni yaratish uchun qo‘llaniladigan texnologik jarayonlarni sanoat avtomatikasi va dispetcherli nazorat uchun vizuallashtirishni va boshqarishni ta’minlaydigan dastur) va boshkalar. So`ngi un yilliklarda butun dunyoda yuqori samaradorlikka ega va ishonchli bo`lgan ma’lumotlarni yigish tizmilari shungdek dispetcherlik boshkaruvi tizimlaridagi muammolarni bartaraf etishga bo`lgan kizikish tobora ortib bormokda. Bu narsa bir tomondan -
avtomatlashtirilgan tizimlarni kullash imkoniyatlarining kengayishi, dasturiy ta’minot va telekommunikatsiya, xisoblash texnikalaridagi bir kator rivojlanayotgan soxalar bilan boglik bulsa. Ikkinchi tomondan axborot texnologiyalarining rivojlanishi, avtomatlashtirish darajasining kutarilishi boshkarish tizimida inson va kurilma orasidagi odam - operator orasidan ba’zi nokulayliklarni keltirib chikarmokda. Tekshiruvlar natijasida shu narsa ma’lum buldiki agar 1960 yillarda inson, sanoat va transportdagi avariya xolatlariga alokadorligi 20 % kuzatilgan bulsa 1990 yilga kelib bu narsa 80 % tashkil etmokda. YAngi texnologiyalarni takomillashtirish va elektron kurilmalar va mashinalar sifatini yanada oshirish bilan bu kursatkichlar yanada kutarilishi mumkin.
Mana shunday xolatlarni inobatga olib bugungi kunda SCADA tizimlarining yanada takomillashgan UnisimDesign, Experion paketlari bilan ishlovchi kompьyuter trenajorlari keng kullanilmokda. Masalan. UnisimDesign, Experion dasturiy ta’minoti korxona iktisodiy faoliyati kursatkichlarni yaxshilash xamda korxona ishining samardorligini kutarish imkonini beradi. UnisimDesign, Experion dasturiy ta’minot tizimini ishlab chikishda modellashtirishning mavjud texnologiyalari orasida enga samaralilari tanlab olingan. UnisimDesign, Experion da korxonaning butun ish faoliyati davomida samarali ishlashi uchun bloklar tuplami mavjud. Bu dasturda avtonom xolatda ya’ni texnologik jarayonning statik modelini yaratish, operatorlarni ukitish, tizimdagi nosozliklarni bartaraf etish bilan birgalikda interaktiv – iktisodiy faoliyatini rejalashtirish, optimalashtirish va boshkarish imkoniyatlar mavjud.
3. Ishlab chiqarish makrotexnologiyasi dasturlashni avtomatlashtirish uchun qo‘llaniladigan texnologiyalardan biridir. Ushbu texnologiyalar yordamida dasturlarni ishlab chiqish jarayonlari avtomatlashtiriladi va ularga makrolar va skriptlar yordamida yordam beriladi. Bu texnologiyalar dasturlashning avtomatlashtirilgan jarayonlarini ta’minlovchi dasturlarda, katta hajmdagi ma’lumotlarni o‘zgartirish va qo‘shishda yordam beradi. Makrotexnologiyasi bitim sifatida Word, Excel va boshqa Microsoft Office dasturlari, shuningdek, keng qo‘llaniladi. Bu texnologiyalar ko'p narsalarni yaratish uchun, masalan, ma’lumotlar bazasiga kirish, ma’lumotlar olish, ma’lumotlarni filtirlash, ma’lumotlarni tahrir qilish, matritsalarni ishlovchi dasturlar, qo‘shimcha asboblarni yaratish va boshqalar kabi, dastur amallariga otaliq qiladi. Avtomatlashtirish va avtomatlashtirishda dasturlarning ahamiyati. Zamonaviy ishlab chiqarishning rivojlantirish strategiyasi avvalo texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishni sezilarli darajada o‘sishini talab qiladi. Dastlab texnologik jarayonlar to‘laligicha inson tomonidan boshqarilgan. Texnologik jarayonlarni murakkablashib borishi natijasida insonlar imkoniyati chegaralovchi foktor sifatida nomoyon bo‘lib boshladi. Avtomatlashtirish bu – texnik vositalar, boshqarish usullari va tizimlarini qo‘llagan xolda ishlab chiqarishdagi to‘g‘ridan to‘g‘ri inson ishtirokini ozod qilish deganidir. Ishlab chiqarishni va samaradorlikni oshirish, maxsulot sifatini va inson mexnat faoliyati sharoitlarini yaxshilash avtomatlashtirishning maqsadi hisoblanadi. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish insonni almashtirgan xolda, boshqarish va nazorat qilish funksiya bajaruvchi turli xildagi boshqarish nazorat tizimlarini yaratishdan iborat. Inson o‘z aqli, bilimi, ko‘nikmasi va tajribasidan foydalangan xolda o‘zi uchun aqliy va jismoniy mehnatni bajaradigan mashinalar yaratadi. Bevosita inson ishtirokini birinchi navbatda moddiy ishlab chiqarish jarayonlaridan ya’ni texnologik jarayonlardan ozod qilish muxim. Istalgan inson mehnatini samaradorligini oshirishni avtomatlashtirish ta’minlaydi. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish inson ishtirokini minimallashtiradigan texnologiyani yaratish demakdir, aniq qilib aytganda u ishchilar sonini kamaytirish, jarayonlarni samaradorligini oshirish, mehnat sharoitini va maxsulot sifatini yaxshilashga yo‘naltilgan tadbirlar kompleksini o‘z ichiga oladi. Axborot texnologiyalarini jadal suratlar bilan rivojlanishi avtomatlashtirish soxasiga xam katta turtki berdi. YA’ni bu soxada ishlab chiqarishda samaradorlikni va avtomatlashtirishni ta’minlaydigan ko‘plab dasturlar paydo bo‘ldi. Avtomatlashtirishda qo‘llaniladigan muxandislik dasturlari. Umimiy qilib qaraganda sanoatda avtomatlashtirish uchun qo‘llaniladigan uch turdagi dasturlar mavjud. Avtomatik tizimlar va avtomatlashtirilgan boshqarishni loyixalash uchun qo‘llaniladigan tizimlar, texnologik jarayonlarni modellashtirish va alohida qismlarini dasturlashga mo‘ljallangan dasturiy paketlar va tizimlar xamda SCADA sistemalar. Lekin yildan yilga dasturiy paketlar intensiv integratsiyasi ntijasida yuqoridagi bo‘linish shartli hisoblanadi.
ALT Ishlab chiqarish tizimida asosiy funksiya bu jarayonni loyixalash hisoblanadi. Maxsulot sifati va uning dizayni uning iqtisodiy muvofoqiyati va maxsulotning umumiy ahamiyatini aniqlovchi asosiy faktordir. Agar maxsulot dizaynini yanada yaxshilash imkoni mavjud bo‘lsa maxsulot sifatidan qat’iy nazar u tanazzulga uchraydi. Aksincha maxsulot dizayni yaxshi va uning tannarxi past bo‘lsa bu maxsulot muvofoqiyatini ta’minlaydi. Demak ishlab chiqarish jarayonlarini loyixalash sanoatda juda katta ahamiyatga ega. SHunday qilib dizayn va ishlab chiqarish bir biridan ajralgan bo‘lishi mumkin emas, ular bir biri bilan funksional, texnologik va iqtisodiy bog‘langan va u avtomatlashtirishning ajralmas qismi hisoblanadi. (Mikell P. Groover. Automation, Production Systems 755 bet).
Bugungi kunda loyixa tashkilotlariga kompьyuterlashtirish jadal suratlar bilan kirib kelmoqda. Bu loyixa ishini sifat jixatidan yangi bosqichga ko‘tarmoqda, bunda layixalash tezligi va sifati o‘sib bormoqda, ilgari soddalashtirilgan muxandislik masalalari batafsil ko‘rib chiqilmoqda. Bular umumtexnik dasturlar ichidagi yoki mustaqil bo‘lgan maxsuslashtirilgan dasturlardan samarali foydalanish natijasida amalga oshirilmoqda.
Loyixa ishlarini avtomatlashtirish bo‘yicha yaratiladigan dasturiy maxsulotlar va texnik vositalarning umumiy nomga ega bu ALT. 1 ALT (inglizchadan CAD, ComputerAidedDesign)– dasturiy vositasi ishlab chiqarish ob’ktlarini (yoki qurilish) loyixalash, shuningdek konstruktorlik yoki texnologik xujjatlarni loyixalash uchun mo‘ljallangan. Ko‘p funksiyali ALT tizimlari komponentlari odatda uchta asosiy CAD, SAM, SAE bloklariga sinflanadi. CAD (ComputerAidedDesigned) bloki modullari asosan grafik ishlarni bajarishga mo‘ljallangan, SAM (ComputerAidedManufacturing) bloki – ishlab chiqarishni texnologik tayyorlash masalalarini echish uchun, SAE
(ComputerAidedEngineering) modullari – muxandislik xisob kitob, taxlil va loyixa echimlarini tekshirishga mo‘ljallangan. Turli boskichdagi ALTlarning kup sonli dasturlari mavjud. SHulardan «ochik» (kengayishga imkon beruvchi), ya’ni SAD bazaviy grafik modullarni tashkil etishga karatilgan tizimlar keng tarkalgan. Xisoblarni va texnologik echimlarni amalga oshirishga muljallangan modullar esa maxsus dasturlashga ixtisoslashgan foydalanuvchilar tomonidan ishlab chikiladi. Kurilish loyixalarida keng tarkalgan bunday kushimcha modullar, CAD sistemalarisiz xam aloxida kullanilishi mumkin. Sababi bu modullarning uzlari yirik dasturiy majmua bulib, tor doiradagi masalalarni echish uchun maxsus ular uchun aloxida uzlariga tegishli bo`lgan ilovalar ishlab chikiladi. Mashinasozdik, ishlab chiqarish, kurilish va axborot vositalari bozorida eng yirik dasturiy ta’minot provayderlaridan biri Autodesk, Inc kompaniyasidir. 1982 yildan buyon Autodesk kompaniyasi tomonidan konstruktor, muxandis va arxitektorlar uchun rakamli modellarni ishlab chikiishning keng spektrdagi echimlari ishlab chikildi. Autodesk texnologiyalari yordamida ishlab chikilayotgan konstruksiyani loyixalashning boshlangich boskichlaridan boshlab taxlil kilib kurish uni vizualizatsiyalash xamda bu narsalarni ekranda kuribgina kolmay balki sinab kurish xam mumkin.
|
| |