• Yaponiya
  • Ispaniya
  • 3. Qadimgi Zarafshon (Buxoro, Samarqand) va Qashqadaryo vohalari sayyohlik sohasini rivojlantirish imkoniyatlari.
  • Malayziya , Indoneziya
  • Bitiruv malakaviy ish




    Download 260.83 Kb.
    bet2/4
    Sana21.03.2017
    Hajmi260.83 Kb.
    1   2   3   4

    2. Turizm dunyo xalqlarini bir-biriga bog‘lovchi muhim vosita

    Sayyoramizda har yili millionlab insonlar o‘zga mamlakatlarga sayohatga otlanishadi. Turistlar xorijiy mamlakat, u yerda yashayotgn xalqlarning urf-odatlari, an’analari, madaniyati va ma’rifati, tarixi va tabiatidan voqif bo‘ladi, go‘zal maskanlarida bo‘lib zavqlanadi.

    Xalq - bu odamlar jamoasi boʻlib, ularning tili, madaniyati, sanʼati, dini boshqa jihatlarini birgalikda aks ettiradi. Xalq tushunchasi keng boʻlib jihatlari bilan birlashtiriladigan odamlar yigʻindisiga aytiladi.

    Mamlakatimiz Prezidenti I.Karimov turizm sohasini rivojlantirish va uning imkoniyatlaridan samarali foydalanish dolzarb vazifalardan biri ekanligini alohida ta`kidlaydilar: “Turizm sodda qilib aytganda dunyoni tushunib, dunyoni anglash, shu bilan birga dunyo sahnasiga chiqishi demakdir... Toshkent, Samarqand, Buhoro, Marg`ilon, Shahrisabz va Xiva kabi shaharlarimizning 2500-3000 yillik tarixi bor. Bu juda katta ma`naviy boylik, uni sayyohlikni rivojlantirish yo`li bilan moddiy boylikka aylantirish mumkin”39.Globallashuv jarayonida turizm yanada rivoj topib, natijada, ushbu sanoat jahon tovarlar va xizmatlar eksportida birinchi o‘ringa chiqib oldi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, turistik oqim hozirda yiliga bir milliard nafardan ziyod kishini tashkil etmoqda40. Insoniyatning madaniy beshiklaridan hisoblangan O‘zbekiston diyori ham ushbu oqimning ajralmas bo‘lagi sanaladi. Respublikamiz hududidagi qadimgi sivilizatsiyalar, noyob tarixiy va madaniy yodgorliklar, arxitekturaning buyuk namunalarini o‘rganishga bugugi kunda Yaponiya, Fransiya, Germaniya va boshqa ilg‘or mamlakatlar olimlarining kirishgani ham fikrimizni tasdiqlaydi.

    Yaponiya (yaponcha 日本 Nippon, Nihon) - Sharqiy Osiyoda, Tinch okeandagi orollarda joylashgan davlat. Yaponiya hududida 6,8 mingga yaqin orol boʻlib, shim.sharqdan jan.gʻarbga qariyb 9.13ming km ga choʻzilgan; eng yirik orollari: Hokkaydo, Honshu, Sekoku va Kyushu.

    Germaniya (nem. Deutschland), Germaniya Federativ Respublikasi (nem. Bundesrepublik Deutschland) - Markaziy Yevropadagi davlat. Shimoliy Boltiq dengizlari sohilida joylashadi. Maydoni 357 ming km2. Aholisi 81,084 million kishi (30. Sentyabr 2014)

    Zero, O‘zbekiston ham o‘zining jozibadorligi, noyob arxetektura obidalari, madany merosi va dam olish, sayohatlar uchun mo‘ljallangan maskanlar bilan jahondagi ilg‘or mamlakatlardan qolishmaydigan yirik turistik davlatga aylanib bormoqda.

    Mamlakatimiz Prezidenti I.Karimov: “O`zbekiston turizmni rivojlantirish uchun ulkan imkoniyatlarga egadir. Samarqand, Buhoro, Xiva kabi o`zbek shaharlari butun dunyoga mashhurdir. Respublika xududida to`rt mingdan ko`proq me`morchilik yodgorliklari bor… Tabiat iqlim sharoitlari qishin yozin sayoxatchilarni qabul qilish imkoniyatini beradi”–deb ta`kidlab o`tgan edilar. Bundan kelib chiqadiki, O`zbekiston xalqaro turizmni rivojlantirish salohiyatiga va yuqori raqobatbardoshlikni ta`minlashda nisbiy ustunliklarga ega bo`lgan mamlakatlar qatoriga kiradi41.

    Mustaqillik yillarida turizm sanoatini zamonaviylashtirish, mamlakatning mehmonxona va transport infratuzilmasini yaxshilash hamda tarmoqning izchil rivojlanishi uchun sohaga oid me`yoriy-huquqiy bazani shakllantirish bo`yicha keng ko`lamli ishlar amalga oshirilmoqda.

    So‘nggi yillarda mamlakatimizga turist sifatida tashrif buyuruvchi xorijlik fuqarolar sonini sezilarli darajada oshirish uchun sohada keng ko‘lamli islohotlar, sa’y-harakatlar amalga oshirilmoqda, maxsus dasturlar ishlab chiqilib, hayotga keng joriy etilmoqda. Natijada, O‘zbekistonda turistik xizmatlar hajmining o‘sishi yildan-yilga ortmoqda. Masalan, 2013-yilda ushbu ko‘rsatkich 16 foizni tashkil qilib, xizmatlar eksporti 20 foizga oshdi, qariyb 600 ming nafar xorijlik turistlar respublikamizda mehmon bo‘ldi.

    Hozirgi kunda viloyatda mehmonxonalar soni 66 ta va turistik firmalar soni 12 taga etib, sayohlar oqimi yil sayin ko`paymoqda. Viloyatdagi barcha mehmonxonalar bir kunda 2800 dan ortiq mehmonlarga xalqaro standartlar darajasida servis xizmati ko`rsatish imkoniyatiga ega42. Agar O`zbekistonning xorijiy turistik oqimlarini dunyo miqyosidagi sayyohlar soni bilan taqqoslasak, u bir foizni ham tashkil etmaydi. Vaholanki, Italiyaga tashrif buyurgan xalqaro turistik oqim jahon umumiy turistik oqimining 5,9 % ini, Rossiyada - 3,3 % ini va Xitoyda - 4,5 % ini tashkil etgan. O`zbekistonda esa 2007 yilda 300,7 ming xorijiy sayyoh tashrif buyurgan43 va ularni qabul qilishdan 29,3 mln. AQSH dollari miqdorida daromad ko`rilgan44.

    Rossiya (ruscha. Россия), Rossiya Federatsiyasi (ruscha. Российская Федерация) - Yevropaning sharqida, Osiyoning shimolida joylashgan mamlakat. Maydoni jihatidan dunyoda eng katta mamlakat. Quruqlikdagi chegarasi 22125,3 km, dengiz chegarasi 38807,5 km. R.

    Dollar (ing . dollar, nem. "Taler" soʻzidan) - 1) Amerika Qoʻshma Shtatlari pul birligi. 1786 y.dan muomalaga (kumush D.) kiritilgan. 1 D. = 100 sent. Xalqaro ifodasi USD. AQSH D. xalqaro hisob-kitoblarda keng qoʻllaniladi.

    Mamlakatimizda tarixiy, madaniy arxeologik, qadimiy arxitektura sohasidagi noyob obyektlar soni yetti mingdan ziyodni tashkil qiladi. O‘zbekistonning to‘rtga – Samarqand, Buxoro, Xiva va Shahrisabz shaharlari YUNESKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan. Endilikda ushbu shaharlar ochiq osmon ostidagi muzeylar sifatida tilga olinmoqda.

    Aytish joizki, O‘zbekiston hukumati tomonidan xizmatlar sohasini, shu jumladan, turizm tarmog‘ini kengaytirishga katta e’tibor qaratilmoqda. Zero, ushbu soha mamlakatimizda iqtisodiyotni rivojlantirishning eng muhim ustuvor yo‘nalishlaridan biri etib belgilangan. Mazkur tarmoqni mamlakatimiz iqtisodiy majmuining muhim tarkibiy qismiga aylantirish yo‘lida muayyan shart-sharoitlar yaratilmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, yangi ish o‘rinlarining tashkil etilishi, aholi farovonligining o‘sishi, valyuta va soliq tushumlarining ko‘payishi sezilarli hissa qo‘shmoqda.

    O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "O'zbekiston Respublikasida 2006-2010 yillarda xizmat ko'rsatish va servis sohasini rivojlantirishni jadallashtirish chora-tadbirlari to'g'risida" 2006 yil 17 apreldagi qarorida belgilangan mikrofirmalar va kichik korxonalar uchun foyda solig'i hamda yagona soliq to'lovi bo'yicha imtiyozlarning amal qilish muddati 2017 yilning 1 yanvarigacha uzaytirildi. Shu munosabat bilan yangi xizmatlar ro'yxati tasdiqlangan bo'lib, unga ko'ra ko'rsatilgan soliq imtiyozlari ta'sir qiladi45

    Ayni paytda O`zbekiston turistik o`lka sifatida xalqaro turistik bozorlarda o`zining Buxoro, Samarqand, Toshkent, Termiz, SHahrisabz, Xiva kabi qadimiy va navqiron durdona shaharlari bilan mashhur bo`lib, 2005 yilda 400 mingga yaqin sayyohga xizmat ko`rsatgan va 2010 yilga borib ushbu ko`rsatkichni 1 mln.ga etkazish kutilmoqda. Jahon turistik tashkilotining ma`lumotlariga ko`ra, bugun dunyoda bir yilda 700 mln. kishi turli maqsadlarda sayohat qilib turizmga 600 mlrd. dollardan ko`proq mablag` xarajat qilar ekan46.

    Mamlakatimizda milliy iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida turizm sohasini jadal sur`atlarda rivojlantirish zarurati tabora ortib bormoqda. "Xizmatlar sohasining rivojlanishi, ko`rsatilayotgan xizmatlar hajmi va sifati bo`yicha biz iqtisodiy rivojlangan mamlakatlardan hamon jiddiy orqada qolmoqdamiz". - deb ta`kidlagan edi Prezidentimiz Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma`ruzasida47.

    Xorijlik mehmonlarni respublikamizga ko‘proq jalb qilishning muhim sharoitlaridan biri, bu turizm infratuzilmasini jahon andazalari talablariga mos tarzda rivojlantirishdir. Bu borada mamlakatimizda so‘nggi yillarda samarali ishlar amalga oshirilayotganini aytib o‘tish joiz. Xususan, ko‘plab tarixiy va arxitektura yodgorliklari restavratsiya va konservatsiya qilinmoqda, ko‘plab yangi mehmonxona va yo‘llar qurilmoqda, mamlakatimizga tashrif buyuruvchi sayyohlarga sifatli servis va transport xizmatlari ko‘rsatilmoqda. Ushbu xizmatlar bozorida 500 tadan ortiq mehmonxona, turistik baza va kemping, 300 tadan ortiq kompaniya ishlab turibdi va ularning soni muntazam ko‘paymoqda48. Turistlarga bevosita ishlab chiqaruvchilarning o‘zlaridan sotib olingan Boeing va Airbus kompaniyalarining samolyotlari xizmat ko‘rsatib, jumladan, jahonning 40 dan ziyod shahriga aviaparvozlar amalga oshirilmoqda. Shuningdek, mehmonlarga tijorat banklarining ko‘p tarmoqli tizimi keng doiradagi moliyaviy xizmatlarni taqdim etmoqda. Mamlakatimizning asosiy qismi internet tarmog‘iga ulangan uyali aloqa xizmatlari bilan qamrab olingan, bu turistlarga mamlakatimizda va jahonda yuz berayotgan voqealardan hamda yaqin kishilari holidan xabardor bo‘lib turish imkonini beradi. Mamlakatimizda mehmonlarga ko‘rsatiladigan xizmatlar sifatini oshirish ishlari uzluksiz davom ettirilmoqda.

    O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012 yil 10 maydagi "2012-2016 yillarda O'zbekiston Respublikasida xizmat ko'rsatish sohasini rivojlantirish dasturi to'g'risida" qarori doirasida yaqin besh yil mobaynida barcha xizmatlarning solishtirma og'irligi YAIM dagi ulushini 55% ga yetkazish belgilab olindi.  Yangi dastur 2016 yilgacha mamlakatimizning yalpi ichki mahsulotida xizmat ko'rsatish sohasining ulushni bosqichma – bosqich oshirilishini nazarda tutadigan 2012-2016 yillarda O'zbekiston Respublikasi bo'yicha xizmat ko'rsatish sohasining asosiy turlarini rivojlantirishning maqsadli parametrlarini o'z ichiga qamrab oladi49.

    2013-yilda qabul qilingan Xorazm, Surxandaryo, Toshkent va Qashqadaryo viloyatlardan turizm sohasini rivojlantirish dasturlari respublikamizda turizm sohasini rivojlantirish jarayonidagi yangi bosqich bo‘ldi. Mazkur dasturlar doirasida turizm infratuzilmasini rivojlantirishga yo‘naltirilgan loyihalarning amalga oshirilishi nazarda tutilgan bo‘lib, bu turistlarni tomosha ob’yektlariga olib boruvchi yo‘llarni ta’mirlash, turistik markazlarning muhandislik infratuzilmasini yaxshilash, mehmonlar, restoranlar, istirohat bog‘lari, bouling-klublar va ko‘ngilochar ob’yektlar qurilishi singari kompleks masalalarni qamrab olgan. Dasturlar loyihalar tashabbuskorlari uchun mo‘ljallangan katta imtiyozlar to‘plami bilan ta’minlangan50.

    Xorijiy mehmonlarning yurtimizga qiziqib, yildan-yilga ko`plab kelishlari natijasida, qadimiy hunarmandchilik turlari, noyob unitilayozgan kasblar qaytadan tiklanmoqda. Hunarmadlarimiz qalb qo`ri va qadoq qo`llari bilan yaratilgan mahsulotlari butun dunyo bo`ylab xalqmizning boy tarixini ko`z-ko`z etmokda.

    Buxoroni jahon turistik markazlaridan biriga aylantirishga qaratilgan sa`y-harakatlar tufayli xalqimizning buyuk tarixiy me`rosi bilan bog`liq barcha madaniy obidalarimiz hayotga qaytarildi. Hazrat Bahovuddin Naqshband, Abdulxoliq G`ijduvoniy majmualari, Masjidi Kalon va Chor Bakr komplekslari qayta tiklanib, o`nlab allomalar va avliyolarning qadamjolari asl holiga keltirildi.

    Masjidi kalon (fors. - katta masjid) - Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. 12-asrdagi qadimiy imorat qoldiqlari ustiga 14-15-asrlarda qurila boshlanib, 16-asr boshlarida taʼmir etilgan. (masjid hovlisi va atrofida olib borilgan arxeologik tekshirishlar natijasida aniqdangan).

    Bu - bunyodkorlik va yaratuvchanlik siyosatining ko`rinishidir51.

    Turizm sohasiga yuqori malakali kadrlar tayyorlash masalalariga ham katta e’tibor qaratilmoqda. Negaki, tarmoqni izchil rivojlantirish, oldinga qo‘yilgan vazifalarga erishish bevosita tarmoqqa malakali mutaxassislarni tayyorlash darajasiga, kadrlar sifatiga bog‘liq. Mamlakatimizda turizm bilan bog‘liq o‘quv yo‘nalishiga ega bo‘lgan qator ta’lim muassasalari faoliyat ko‘rsatib turibdi. Shuningdek, «O‘zbekturizm» MK qoshidagi Respublika ilmiy-o‘quv konsalting markazi ham aynan shu masalalar bilan shug‘ullanadi. Kadrlarni o‘qitish gid – ekskursavodlarni, turistik va restoran-mehmonxona biznesi menejerlarini, chet el oshxonasi oshpazlarini tayyorlash, turoperatorlik va mehmonxona faoliyatini tashkil etish bo‘yicha doimiy ravishda faoliyat ko‘rsatuvchi kurslarda amalga oshirilmoqda. Tarmoqqa oid maslahatlar berish kurslarida esa milliy mashg‘ulotlar o‘tkazilmoqda. AQSh, Fransiya, Germaniya, Turkiya kabi mamlakatlardan taniqli mutaxassislarni taklif etgan holda o‘tkazilayotgan seminar-treninglar yaxshi samara bermoqda.

    Joriy yilning 21 fеvral kuni poytaxtimiz Toshkеntda “Turizm: yoshlarning yangi tashabbuslari” mavzusida xalqaro davra suhbati bo’lib o’tdi.Ushbu anjuman “Kеlajak ovozi” yoshlar tashabbuslari markazi va “O’zbеkiston madaniyati va san’ati forumi” jamg’armasi tashabbusi bilan amalga oshirilmoqda52.

    Davra suhbatida “Kеlajak ovozi” yoshlar tashabbuslari markazi faollari bilan birgalikda turizmni rivojlantirish bilan bog’liq masalalar yuzasidan o’z kasbining ustasi bo’lgan taniqli turistik kompaniyalar rahbarlari, turli vazirlik va mutasaddi tashkilotlar vakillari qamda Fransiya, Rossiya, Yaponiyadan tashrif buyurgan turizm sanoati bo’yicha mutaxassislar o`zaro fikr almashdilar.

    Anjuman doirasida bеlgilangan asosiy tadbirlardan biri “Kеlajak-Tur” xalqaro yoshlar turizmi Byurosining taqdimot marosimidir. Ushbu Byuroni tashkil etishda “Kеlajak ovozi” yoshlar tashabbuslari markazi faollarining turizmni shakllantirish va uninng rivojlanishida yoshlarning o’rni to’g’risidagi qiziqarli va dolzarb tashbbuslari muhim o’rin tutdi. Shunday qilib, 2007 yilning dеkabr oyida “Kеlajak-Tur” xalqaro yoshlar turizmi Byurosini tashkil qilish to’g’risida qaror qabul qilindi53

    Qarshi, Samarqand va Buxoro shaharlarida 100 nafar oshpaz uchun «Restoran va mehmonxona olami: jahonpazandalik san’atining eng yangi tendensiyalar» mavzuida trening o‘tkazildi. Treningga mashhur ekspert Xans Drik Xalbfell taklif etildi. Bu kabi kurslar va treninglarni tez-tez o‘tkazib turish rejalashtirilgan54.

    Qator xalqaro va xorijiy tashkilotlar bilan turizm sohasidagi hamkorlikni kengaytirish to‘g‘risida kelishuvha erishildi. Yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash GIZ-Germaniya xalqaro hamkorlik jamiyati texnik ko‘magining jalb etilgan mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi.

    «O‘zbekturizm» MK o‘quv markazi hamda Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi bilan birgalikda «Turizmning dolzarb muammolari» ilmiy ishlar yillik to‘plamining chop etilishi ham kadrlar tayyorlash va qayta tayyorlash faoliyatida muhim ahamiyat kasb etmoqda.

    «O‘zbekturizm» Mk xalqaro aloqalarini kengaytirish sohasida ham bir qator vazifalarni amalga oshirmoqda, jumladan, mamlakatimizning turistik imkoniyatlarini xorijda namoyish etishga bag‘ishlangan tadbirlarga ham e’tibor berilmoqda. Respublikamiz turistik salohiyatning taqdimotlari Ispaniya, Germaniya, Buyuk Britaniya, Italiya, Fransiya, Yaponiya, Rossiya, Turkiya va Latviya kabi mamlakatlarda doimiy o‘tkazib turiladi.

    Ispaniya (España), Ispaniya Qirolligi (Reino de España) - Yevropaning jan.gʻarbida, Pireney ya.o.da joylashgan davlat. Oʻrta dengizdagi Balear (shu jumladan Pitius), Atlantika okeanidagi Kanar o.lari, Afrikaning shim.

    Buyuk Britaniya, Britaniya, (ingl. Great Britain) Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya Birlashgan Qirolligi (ingl. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) - Shimoli-Gʻarbiy Yevropadagi davlat.

    Ko‘rgazma maydonlari va turistik firmalar vakillari yo‘l haqining imtiyozli to‘lanishi davlat tashkilotlari tomonidan ta’minlanadi. Ya’ni, O‘zbek turistik kompaniyalari tomonidan turistlarni qabul qilish imkoniyatlari tqdsimotini o‘tkazish uchun bacrah shart-sharoitlar yaratilgan.

    2013-yil mobaynida «O‘zbekturizm» MK, «O‘zbekiston havo yo‘llari» MAK, «O‘zbekiston temir yo‘llari» DATK hamda xususiy turistik kompaniyalar vakillaridan iborat mamlakatimiz delegatsiya a’zolarining yuqorida tilga olingan xalqaro turistik ko‘rgazmalarda faol ishtiroki ta’minlandi. Ko‘rgazmalarda O‘zbekiston turistik salohiyatining imkoniyatlari keng namoyish etildi. Ekspozitsiya davri mobaynida vakillarimiz ko‘rgazmalari tashrif buyuruvchilar va ishtirokchilarni O‘zbekistondagi dam olish zonalari, eng yaxshi turistik marshrutlar bilan tanishtirish va respublikamiz haqidagi rang-barang videoroliklarni namoyish etishga muvaffaq bo‘lishdi55.

    2013-yil oktabrda bo`lib o`tgan «Buyuk ipak yo‘li» 19-Toshkent xalqaro turistik yarmarkasi har tomonlama jozibali bo‘ldi. U BMT BTSning ko`magida o‘tkazilib, jahonning 20 dan ziyod mamlakatidan tashrif buyurgan turistik firmalar va tashkilotlar vakillarini qamrab oldi. O‘zbekistonning turistik ekspoziysiyasi shunday tashkil etildiki, xorijlik turoperator va yarmarkaga tashrif buyuruvchilar mamlakatimizning barcha mintaqalari imkoniyatlari haqida to`liq axborotga ega bo`lishdi.

    Mintaqa - Yer yuzasining tabiiy geografik kenglik zonalligining eng yuqori bosqichi. Yer pusti yoki geografik qobiqning biror jihatdan oʻxshash boʻlgan, kenglik boʻylab choʻzilgan nisbatan kambar qismi. M.

    Ko`rgazma turistik sanoatning barcha yo`nalishlarini mufassal qamrab oldi va uning o`tkazilishi jarayonida O`zbekiston bilan boshqa mamlakatlar o‘rtasida turistik almashuv haqidagi maqsadlar bayonnomalari va shartnomalar imzolandi. Mazkur forum doirasida «Turizm infratuzilmasini rivojlantirish va iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida ekoturizmni rolini oshirish» mavzuidagi xalqaro konferensiya o‘tkazish imkonini berdi.

    Konferensiyada ekoturizmni rolini oshirishda quyidagi mezonlarga alohida e’tibor beriladi: geotizimlar holati, tabiat komponentlarining holati; tuproq sho`rlanishi, tuproqlarning eroziyaga berilganligi, er usti suvlarining minerallashuvi, o`simlik qoplamining ahvoli (hosildorlik darajasi, foiz)56.

    Bugungi kunda Toshkent yarmarkasida ishtirok etish uchun hozircha bizning bozorda qatnashmayotgan, lekin ushbu faoliyatni boshlash istagi bo‘lgan o‘nlab xorijiy turoperatorlarni jalb qilish hisobidan ushbu yarmarkaning samaradorligini oshirish ustida faol ishlar olib borilmoqda.

    «O`zbekturizm» MK tomonidan «O`zbekiston havo yo‘llari» MAK, «O`zbekiston temir yo`llari» DATK bilan birgalikda respublikamiz xususiy turistik kompaniyalari ko`magida o`tkazilayotgan «Mega-axborot-tur» loyihasining amalga oshirilishi davom etmoqda. Mazkur loyiha xorijiy mamlakatlar turistik kompaniyalari va OAV vakillari uchun mamlakatimiz bo`ylab voqealarga boy bepul tanishtirish saflarini o`zida namoyon etdi. Dasturda jahonning 18 mamlakatidan turistik sanoat va OAVning 171 nafar vakili ishtirok etdi. Bu kabi tadbirlar mamlakatimiz haqidagi axborotni chet elda keng yoyish, O`zbekistonda yanada ko`proq xorijiy sayyohlarni jalb etishga xizmat qiladi. Hozirgi vaqtda mazkur dasturni yanada takomillashtirish, samaradorligini oshirish yuzasidan amaliy ishlar olib borilmoqda.

    2013-yilning muhim xalqaro voqealaridan biri Toshkentda o‘tkazilgan ikki tomonlama hamkorlik bo‘yicha O‘zbekiston – Vengriya, O‘zbekiston – Latviya, O‘zbekiston – Polsha va O`zbekiston – Turkmaniston komissiyalarining navbatdagi majlislarini alohida ta’kidlash lozim.

    Turkmaniston (turkmancha. Türkmenistan), Turkmaniston Respublikasi (turkmancha. Türkmenistan Respublikasy) - Oʻrta Osiyoning jan.gʻarbida joylashgan davlat. Maydoni 488,1 ming km². Aholisi 5,113 mln. kishi (2013).

    Majlislar doirasida tomonlar turistik oqim istiqbollari, turistik almashuv hajmini oshirish chora-tadbirlarining tadbiq etilishi masalalarini muhokama qilish barobarida, turizm sohasini rivojlantirishga yo‘naltirilgan bir qator idoralararo xalqaro shartnomalarini imzolashdi, xususan, Latviya va Turkmaniston turistik tashkilotlari bilan ana shunday kelishuvlarga erishildi.

    Shu bilan birga, 2013-yil noyabr oyining boshida Londonda turizm sohasi uchun ikkita nihoyatda muhim tadbir – BMTning Butunjahon turistik tashkiloti tomonidan tashkil etilgan Vazirlik sammiti va «WTM-2013» xalqaro turistik yarmarkasi bo‘lib o‘tdi. Sammit ishida jahonning turli mamlakatlaridan tashrif buyurgan 40 nafar turizm vazilari ishtirok etdi. Bunda havo transporti, infratuzilmani rivojlantirish, soliqlar va yig‘imlar, viza rejimini soddalashtirish masalalari diqqat markazida bo‘ldi. Uchrashuv jarayonida «O‘zbekturizm» MK tomonidan YUNVTOning Samarqanddagi ofisiga mazkur tashkilotning tarkibiy bo‘linmasi maqomini berish masalasini ko‘rib chiqish taklif etildi. YUNVTOning moliyaviy imkoniyatlaridan foydalangan holda turizm sohasi uchun kadrlar tayyorlash to‘g‘risidagi kelishuvga erishildi.

    Londonda bo‘lib o‘tgan turistik yarmarkada jahonning ariyb 200 ta mamlakatidan tashrif buyurgan firmalar va kompaniyalar ishtirok etdi. Yarmarkaz mobaynida xorijiy turoperatorlar va ko‘plab tadbir ishtirokchilarida o‘zbek turistik kompaniyalarning stendlari katta qiziqish uyg‘otayotganligi ta’kidlandi.

    Respublikamizning turistik salohiyatini ommalashtirish ishlarini amalga oshirish barobarida, «O‘zbekturizm» Mk nafaqat mamlakatimizga qo‘shimcha turistik oqimlarni jalb qilish, balki, ushbu sohada xususiy sektorning rivojlanishiga ko‘maklashishga ham intilmoqda. Litsenziyalash tartibini yanada takomillashtirish va turistik faoliyatni amalga oshirish, kichiik biznes sub’yektlarining tadbirkorlik faoliyati uchun qo‘shimcha shart-sharoitlarini yaratish maqsadida «O‘zbekturizm» Mk tomonidan «Litsenziyalash tartibini takomillashtirish va turistik faoliyatni amalga oshirish chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi qaror loyihasi ishlab chiqilib, Vazirlar Mahkamasiga kiritildi. Unga muvofiq, litsenziyalanishi lozim bo‘lgan, turistlarga xususiy tarzda xizmat ko‘rsatuvchi vositalarining soni ortishi, shuningdek, mehmonlarni ro‘yxatga olishning soddalashtirilgan tartibi o‘rnatildi. Mazkur qarorga ko‘ra, turistlarni joylashtiruvchi oilaviy korxonalar hamda O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari uchun mo‘ljallangan mamlakatimiz bo‘ylab xizmat turlarini tashkil etuvchi turoperatorlarning ustav fondi miqdori kamaytiriladi57.

    Ko‘rinib turibdiki, O‘zbekistonning ishki va tashqi turizm sohasi rivojlanishi tobora faollashmoqda, bu jihat mahalliy hamda respublikamizda tashrif buyuruvchi xorijlik mehmonlar oqimining doimiy ravishda o‘sib borishidan dalolat beradi.

    3. Qadimgi Zarafshon (Buxoro, Samarqand) va Qashqadaryo vohalari sayyohlik sohasini rivojlantirish imkoniyatlari.

    Bugungi kunda O‘zbekiston sayyohlik industriyasini jadal rivojlantirish imkoniyatlariga ega bo‘lgan, turizm salohiyati yuqori mamlakatlar qatoriga kiradi. Shu bois, xalqaro hamjamiyat mamlakatimizni jahon turizmining yangi markazlaridan biri deb etirof etmoqda. Yurtimizning har bir hududi tarixiy maskanlarga, osori atiqalarga, qadimiy me’moriy obidalarga boy, xalqimiz madaniyati ming yillar davomida shakllanib, dunyo tamaddunini boyitib kelgan. Ayniqsa, Samarqand O‘zbekistoning sayyohlik salohiyati yuqori viloyatlaridan biri sanaladi. Hududdagi ko‘plab madaniy ob’yektlar 2001-yili YUNESKOning madaniy meroslar ro‘yxatiga kiritilgan58. Buyuk ipak yo‘lining qoq markazida joylashgan Rim va Bobil kabi afsonaviy shaharlarga tenglashtirilgan Samarqand necha asrlardan buyon dunyo ahlini diqqat markazida. Samarqandni bir bor ko‘rish inson zakovati bilan yaratilgan mo‘jizalarni tomosha qilushni istovchilar soni yildan-yilga ortmoqda.

    Mustaqillik yillarida mamlakatimizda turizm sohasini rivojlantirishga, sohaning yangi taraqqiyoti bosqichini boshlanishiga, uni yanada takomillashtirishga alohida e’tibor qaratila boshlandi. Ijobiy o‘zgarishlar, ayniqsa, Samarqandda yaqqol ko‘zga tashlanmoqda. Dastlabki yillarda shaharda kichik mehmonxonalar qurilib, bir necha sayyohlik firmalari tashkil etilgan bo‘lsa, bugunga kelib sohada ixtisoslashgan firmalar va mehmonxonalar keskin ko‘paydi. Taqqoslash uchun o‘sha vaqtlarda viloyatda bor yog‘i 2–3 ta mehmonxona va 3–4 ta sayyohlik firmalari faoliyat ko‘rsatgan bo‘lsa, hozirda turizm faoliyati bilan shug‘ullanish huquqiga ega bo‘lgan 80 dan ziyod sayyohlik firmalari va 90 ga yaqin mehmonxonalar ishlab turibdi. Qisqacha aytganda, viloyatda har yili o‘nlab yangi sayyohlik firmalari tashkil etilib, qator zamonaviy va milliy usuldagi mehmonxonalar qad rostlamoqda. Mehmonxonalardagi o‘rinlar soni hozirga kelib to‘rt mingdan oshib ketdi.

    O`zbekiston maqtansa arzigulik boy tarixiy va madaniy o`tmishga ega bo`lib, uning jahon sivilizatsiyasidagi o`rni beqiyosdir. Ushbu boy tarix va madaniyatni o`zida aks ettirgan 4000dan ko`proq me`moriy va arxeologik obidalar, Imom al-Buxoriy, Ibn Sino, Al-Xorazmiy, Aburayhon Beruniy kabi dunyoga mashhur insonlarning vatani bo`lganligi, qolaversa, jannatmakon tabiat go`shalarininã mavjudligi ko`pchilikda shu o`lkaga tashrif buyurib, uning turistik nuqtai nazardan jozibador joylarida sayohat qilish istagini uyg`otish tabiiy hol59.

    Buxoriy, Imom al-Buxoriy (asl ismi Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil al Buxoriy) (810.21.7, Buxoro - 870.31.8, Samarqand yaqinidagi Hartang qishlog‘i) - islom olamining yirik mutafakkiri, buyuk fors muhaddis.

    Davlatimiz tomonidan sohaga berilayotgan e’tibor, amalga oshirilayotgan ustuvor islohotlar samarasi o‘laroq, ko‘plab yangi ish o‘rinlari tashkil etilib, aholi daromadi yuksalmoqda. Misol uchun, 2012-yilda faqatgina Samarqanddagi turistik tashkilotlar tomonidan jami 29,6 mlrd so‘mga yaqin turistik xizmatlar va 11,6 mln AQSH dollari miqdoridagi eksport xizmatlari amalga oshirildi. Shu yili viloyatga 100 ming nafarga yaqin chet ellik sayyohlar tashrif buyurdi. Sayyhar sonining yillik o‘sish sur’ati esa yiliga 10 – 15 foizni tashkil etmoqda. 2013-yil yakuni bo‘yicha viloyatda turistik firma va mehmonxonalar soni 160 taga yetdi.

    2011-yilda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Samarqand viloyatida 2011 – 2012-yillarda turizmni rivojlantirish va turistik xizmatlar eksportini ko‘paytirish haqida»gi dasturi qabul qilindi. Dasturga ko‘ra, viloyatda sayyohlikni rivojlantirishga qaratilgan jami 100 ga yaqin turli tadbirlar belgilandi. Shuningdek, dastur ijrosini bajarish asnosida viloyatda keng ko‘lamdagi qurilish va obodonlashtirish ishlari olib borilib, soha infratuzilmasi yanada kengaytirildi.

    Sohada olib borilgan amaliy ishlar natijasida jahon andozalariga mos zamonaviy va milliy uslubda mehmonxonalar barpo etilib, milliy va dunyo xalq taomlarini tayyorlaydigan restoran va choyxonalar qurildi, savdo markazlari, milliy hunarmandchilik buyumlaribilan savdo qiluvchi do‘konlar, madaniy hordiq chiqarish maskanlari, valyuta almashtirish shahobchalari tashkil etildi. Hukumatimiz tomonidan berilgan imtiyozlar asosida turistik firmalar chet ellardan 10 dan ziyod turistik klassdagi zamonaviy avtobuslar sotib olishga muvaffaq bo‘ldi. Natijada, turistlarga ko‘rsatilayotgan xizmatlar, jumladan, transport xizmatlarining saviyasi oshirilib, xorijlik sayyohlarga o‘lkamizning diqqatga sazovor joylarini borib ko‘rishlari uchun qulayliklar yaratildi. Dunyoning turli qit’alaridan kelgan sayyohlar Zarafshon vohasining tabiatidan, mo‘tadil iqlimdan bahra olib, xalqimizning mehmondo‘stligidan benihoya mamnun bo‘lishib, bu yerga yana kelish istagida yurtlariga qaytishmoqda.

    O`zbekistonda madaniy va tarixiy turizmni rivojlantirish imkoniyatlari katta bo`lib, ularning rivojlanishi O`zbekiston xalqaro aloqalarni rivojlantirishga o`z hissasini qo`shadi. Xalqaro aloqalarni rivojlanishi xalqimizni boshqa millatlar bilan yanada yaqinlashtiradi, bu esa o`zaro aloqalarni kuchaytiradi hamda o`zaro hamkorlikning o`sishiga va respublikamizda turizmni rivojlanishiga katta zamin yaratadi60.

    Viloyatga xorijiy sayyohlarni ko‘proq jalb etish, turistik xizmatlarning rang-barangligini kengaytirish maqsadida yangi marshrutlar joriy qilinmoqda. Bugungi kunda mahalliy turistik faollarimiz dunyoning turli mamlakatlarida (London, Berlin, Madrid, Milan, Tokio, Shanxay, Seul, Moskva) tashkil etilayotgan yarmarkalarda faol ishtirok etishmoqda. Dunyoning yetakchi mamlakatlari turoperatorlari bilan o‘zaro hamkorlik shartnomalari imzolanib, respublikamizga keluvchi sayyohlar oqimini ko‘paytirishga munosib hissalarini qo‘shmoqdalar.

    2013-yilning 8-10-oktabr kunlari Toshkentda bo‘lib o‘tgan 19-xalqaro turizm yarmarkasi viloyatning turistik tashkilotlari, mehmonxonalari va muzeylari vakillari, mahalliy hunarmandlar va folklor jamoalari faol qatnashishdi. Ishtirok etgan 50 ga yaqin turistik sub’yektlar tomonida jami 800 dan ziyod manfaatli shartynomalar imzolandi61.

    Hozirda viloyatda turizmni rivojlantirishning 2014–2015-yillarga mo‘ljallangan maxsus dasturi ishlab chiqilgan. Dasturda viloyatning turizm salohiyatidan yanada kengroq foydalanib turistlar sonini ko‘paytirish, soha infratuizilmasini rivojlantirish, xizmatlar turini kengayitrish va sifatini yanada ko‘tarish, turizmning yangi yo‘nalishlarini joriy qilish, viloyatda ichki turizmni rivojlantirish, soha uchun malakali kadrlar tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish masalalariga alohida e’tibor qaratilmoqda.

    Shuningdek, viloyatga tashrif buyurayotgan turistlar sonini oshirish sayyohlarning Samarqandda bo‘lish davrini uzaytirish hamda O‘zbekiston Respublikasi prezidentining 2013-yil 17-apreldagi qarori62 ijrosini ta’minlash maqsadida viloyatda sayyohlikning ekologik, tibbiy-sog‘lomlashtirish, sport, agro va geoturizm kabi turlariga kemh e’tibor qaratilmoqda. Ushbu xizmat turlarini ustuvor rivojlantirishning zonalari etib viloyatning Urgut tumani Qoratepa hududida Taxtaqoracha dovoni yo‘lining atrofi va «Ming archa» dam olish maskani, Samarqand tumanining Ohalik va Mironko‘l qishloqlari hududi, Nurobod tumanining Oqsoy qishlog‘idagi «Hazrat Dovud» ziyoratgohi va Nurbuloq qishlog‘idagi «Nurbuloq» sanatoriyasi atrofi, Jomboy tumanidagi «Zarafshon» qo‘riqxonasi hamda Paxtachi tumanidagi «Dobusiya» qal’asi atrofi belgilandi.

    Urgut tumani - Samarqand viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent.da tashkil etilgan. Viloyatning jan.sharqiy qismida joylashgan. Shim.sharqda Zarafshon daryosi orqali Bulungʻur tumani, shim. da Toyloq, shim.

    Paxtachi tumani - Samarqand viloyati tarkibidagi tuman. 1935 yil 9 fevralda Narpay tumani hududining bir qismida Paxtakor tumani nomi bilan tashkil qilingan. 1963 yilda yana Narpay tumaniga qoʻshilgan.

    Yuqorida ta’kidlangan qaror talablarga asosan, viloyatning sayyohlik marshrutlari bo‘ylab turizm infratuzilmasini kengaytirish, qishloq turizmi salohiyatini yanada oshirish maqsadida viloyat Arxetektura va qurilish bosh boshqarmasi va Yer resurlari va davkat kadastri boshqarmasi bilan birgalikda tumanlarning qishloq turistik yo‘nalishlarida yo‘l bo‘yidagi infratuzilma va xizmat ko‘rsatish sohasi ob’yektlarini qurish uchun muhandislik kommunikatsiyalari mavjud bo‘lgan yer uchastkalarini aniqlash ishlari olib borilmoqda.

    Turizm sohasi uchun oliy va o‘rta darajadagi mutaxassislar tayyorlashga ixtisoslashtirilgan Samarqand iqtisodiyot va servis instituti hamda Sartepa turizm va maishiy xizmat kasb-hunar kollejlarida tahsil olayotgan talabalarning ishlab chiqarish amaliyotlarini o‘tashga va ishga joylashtirishda viloyatdagi turistik firma va mehmonxonalar bilan o‘zaro hamkorlik aloqalari yo‘lga qo‘yilgan63.

    Sohada faoliyat ko‘rsatayotgan hodimlarning malakasini oshirib borish va ularni qayta o‘qitish yuzasidan «O‘zbekturizm»64 milliy kompaniyasi Respublika o‘quv konsalting markazi muntazam o‘quv mashg‘ulotlari va seminar-treninglar o‘tkazmoqda. Shu bilan birga, Respublika o‘quv konsalting markazi viloyat Muzeylar boshqarmasi hamkorligida tashkil etilgan «Gitlar tayyorlash markazi» ham samarali faoliyat yuritmoqda.

    «O`zbekturizm» Milliy Kompaniyasidan tashqari respublikada bir qator xususiy turistik agentliklar mavjud.

    Xozirgi kunda O’zbekistonda 400 dan ortiq xususiy turistik firmalar foaliyat ko`rsatib kelmoqda, ulardan 290 poytaxtda, 200 dan ortig`i - barcha viloyatlarda asoslanmoqda. Mehmoxonalarning 120 tasi Toshkent shahrida, respublikaning hududlarida esa 88 tasi joylashgan65.

    Samarqand iqtisodiyot va servis instituti mamlaktimizdagi turizm sohasi uchun mutaxassislar tayyorlaydigan yirik ta’lim muassasa hisoblanadi.Mazkur ilm maskanida malakali professor o‘qituvchilar talabalarga turizm sohasiga doir fanlar bo‘yicha ta’lim bermoqdalar. Kafedlarda o‘qitiladigan fanlarning soni 30 dan ortiq bo‘lib, shundan 24 tasi bevosita turizm mutaxassisligiga oid. Mazkur fanlarni o‘qitish jarayonida ta’limning zamonaviy metodlar, pedogogik va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari qo‘llanilishi nazarda tutilgan o‘quv-uslubiy majmualar ishlab chiqilgan bo‘lib, mashg‘ulotlar maxsus jihozlangan auditoriyalarda olib borilmoqda.

    Respublika Oliy va o‘rta ta’lim maxsus ta’lim vazirligining bevosita yordam natijasida kadrlar tayyorlash jarayonining tarkibiy qismi ham yildan yilga o‘zgarmoqda. Bu o‘zgarishlar turizm sohasining zamonaviy talablarini qondirishga qaratilgan bo‘lib, sifatli turistik ta’lim dasturini shakllantirishga xizmat qilmoqda. Masalan, mazkur institut 2010 – 2011-yildan boshlab, Turizm va mehmonxona xo‘jaligi servisi, Marketing, Menejment, Mehmonxona xo‘jaligini tashkil etish va boshqarish ta’lim yo‘nalishlari bo‘yicha mutaxassislar tayyorlanmoqda66.

    Institut professor-o‘qituvchilari ushbu ta’lim yo‘nalishlari uchun zamon talablariga asosan yangi DTS va tegishli mutaxassislik fanlarini qayta ko‘rib chiqishdi, bunda bosh mezon turistik ta’limning sifatiga qaratilib, fanlarni o‘zgartirishda ketma-ketlik, uzviylikka va uzluksizlik tamoyillariga rioya qilindi. Ushbu mezonlar asosida institutning «Xalqaro turizm va turizm servisi» kafedrasida 2010 – 2011 o‘quv yilidan boshlab turizm sohasi bo‘yicha ilmy tadqiqot ishlari olib borish va ta’lim jarayoni uzluksizligini ta’minlash maqsadida magistratura mutaxassisligi ochildi.

    Xulosa qilib aytganda, dunyo tamadduni beshiklaridan bo‘lmish qadim va navqiron Samarqand turizm sohasida olib borilayotgan islohotlar, sohaga qaratilayotgan e’tibor tufayli yanada jozibador qiyofa kasb etmoqda. Bunday ijobiy o‘zgarishlar yaqin kelajakda jahon turizm markazlaridan biriga aylanishda muhim omil bo‘ladi, desak aslo mubolag‘a bo‘lmaydi.

    O`zbekiston juda katta turistik potentsialiga ega. Mamlakatimiz nafaqat Markaziy Osiyoda, balki butun jahonda ham turizmning markazlaridan biri hisoblanadi. turistlarni jalb etuvchi qadimdan Xitoy va Evropa mamlakatlarni bog`lab turuvchi Buyuk Ipak yoli o`tgan katta miqdordagi me’moriy haykallar va tarixiy davrga ega bo`lgan shaharlardan: Samarqand, Buxoro, Xiva, Shahrisabz, Qoqon, Termizdir. O`zbekistonning qadimgi shaharlarda zamonaviy me’morchilik O`zbekiston uchun o`zigacha hususiyatga ega bo`lgan o`tgan asrlar milliy binokorlikning xaykallari bilan bog`liqdir.

    «... yurtingiz ko`hna madaniyat va sivilizatsiya chorrahasida joylashgan. Qadimiy shaharlaringiz va qadriyatalaringiz ko`xna tarixingiz haqida so`zlab turibdi. O`zbek xalqi samimiy va mehmondo`stdir. Mamlakatingiz ana shu boy madaniyati, urf-odatlari va an’analarini kelajak avlodga bekamu-ko`st yetkazib berishga alohida e;tibor qaratayotgani, bu yo`lda muhim chora-tadbirlarini amalga oshirayotgani muhimdir.67»

    Jahonga o‘zining qadimiy yodgorliklari bilan tanilgan Buxoroning turistik salohiyati nihoyatda yuqori. Bu zaminda turizmni yanada rivojlantirish, uning infratuzilmasini takomillashtirish uchun barcha imkoniyatlar yetarli. Ayni paytda viloyatda sayyohlarni yuqori saviyada kutib oladigan 70 ga yaqin mehmonxona faoliyat ko‘rsatmoqda, aeroportning yangi terminali foydalanishga topshirildi, turistik markazlarga eltuvchi yo‘llar rekonstruksiya qilinib, madaniy va tarixiy ob’yektlarda ta’mirlash ishlari jadal olib borilmoqda. Bir so‘z bilan aytganda shaharning iftixori sanaluvchi aksariyat tarixiy obidalarning to‘liq bir ansambl tarzida ekanligi xorijiy va mahalliy turistlarni doimo o‘ziga jalb etib kelmoqda.

    Kelayotgan sayyohlar sonining o`sib borishi, ularning Buxoroga qiziqishi natijasida shahrimizda qadimiy hunarmandchilik, noyob kasblar qayta tiklandi. Viloyatimizda faoliyat ko`rsatayotgan 1000 dan ortiq hunarmandlarning qo`llari bilan yaratilayotgan mahsulotlar butun dunyo bo`ylab xalqimizning boy tarixini targ`ib qilmoqda. Natijada ko`plab hunarmandlar avlodlarimizning unutilib ketayotgan kasblari va asriy an`analarini davom ettirish bilan birga bundan yaxshigina daromad ham olmoqdalar.

    Mustaqillikdan ilgari Buxoroga ayrim xorijiy mamlakatlardan sayyohlar tashrif buyurib, ularning aksariyati sotsialistik mamlakatlardan edi. Bugun kunda Buxoroga butun dunyo mamlakatlaridan sayyohlar tashrif buyurishmokda. Jumladan, YAponiya, Frantsiya, Germaniya, Avstriya, Angliya, Xitoy, Malayziya, Indoneziya, AQSH, Janubiy Amerika xatto, Avstraliya va Afrikadagi ko`plab mamlakatlardan sayyohlar tashrif buyurmoqdalar.

    Malayziya (Persekutuan Tanah Malaysiu) - Janubiy-Sharqiy Osiyodagi davlat. Hududini Jan. Xitoy dengizi ikkiga ajratib turadi; Gʻarbiy M. (Malayya) Malakka ya. o.ning jan.da, Sharkiy M. Kalimantal o.ning shim.

    Indoneziya (indon. Indonesia), Indoneziya Respublikasi (indon. Republik Indonesia) - Janubi-sharqiy Osiyodagi davlat. Dunyodagi eng katta Malay arxipelagining 17,5 ming oroli va Yangi Gvineya (Gʻarbiy Irian) orolining gʻarbiy qismida joylashgan.

    Shimoliy Amerika - Yerning gʻarbiy yarimsharida joylashgan qitʼa. Janubiy amerika - Gʻarbiy yarim sharqning jan. qismidagi materik, Amerika qitʼasining jan. yarmi. Sharqdan Atlantika okeani, gʻarbdan Tinch okean oʻrab turadi.

    1991 yilgacha o`zbek xonadoni, tarixi, madaniyati haqida butunlay tushunchaga ega bo`lmagan sayyohlar bugungi kunda yurtimizning uziga xos, ming yillik tarixi, madaniyati tugrisida tasavvurga ega bulib, milliy bayramlarimiz va to`y-marosimlarimizda ishtirok etib, xalqimiz azaliy urf-odatlarining butun dunyoga yoyilishiga hissa qo`shmoqdalar. Bunda har yili o`tkazilayotgan “Ipak va ziravorlar” festivali, “Palov sayli” singari madaniy tadbirlar alohida o`rin egallaydi. O`z navbatida viloyatimiz fuqarolari ham dunyo kezib, xorijiy mamlakatlar bilan do`stona aloqalarni tobora kengaytirmoqdalar68.

    Buxoro viloyatida turizmni rivojlantirishning ishga solinishi lozim bo‘lgan katta imkoniyatlari mavjud bo‘lib, turizmning biznes, konferensiya, madaniy-bilish, ekologik, cho‘l, ekstremal, tibbiy, folklor-etnokrafik turizmi singari ko‘plab turlarini taklif qilish shart-sharoitlari ham mavjud. Hududdagi reaksion resurslar turistlarni yil mobaynida qabul qilish imkonini bersa-da, xalqaro turizm mavsumi nisbatan qisqa muddat davom etadi. Mavjud imkoniyatlardan to‘liq foydalanish uchun esa, turzim sektoriga ko‘plab malakali kadrlar tayyorlash, sohani yetuk xodimlar bilan muntazam ta’minlab borish talab etiladi.

    Viloyatda ichki turizmni riojlantirishga ham katta ahamiyat berilmoqda, chunki ko`pchilik odamlarda yurtimiz tarixini aks ettiruvchi tarixiy obidalar, shuningdek respublikamiz mustaqillikka erishgandan so`ng barpo etilgan inshootlarni ko`rish, ulardan zavqlanish imkoniyati bo`lmagan. SHuni hisobga olib, jonajon respublikamizning Toshkent, Samarqand, Xiva, SHahrisabz va Buxoro shaharlarini o`z ichiga olgan sayyohlik yo`nalishlari tayyorlandi. Buxoro viloyatida joylashgan 7 pir qadamjolariga respublikamiz va viloyatimiz aholisini ziyoratga olib kelish bo`yicha alohida yo`nalishlar ishlab chiqildi69.

    So‘nggi yillarda Buxoro viloyatida xalqaro va mahalliy turizm oqimining barqaror ravishda oshib borayotganligi kuzatilmoqda. 2013-2014 yillar uchun statistik ma`lumotlarga murojaat qiladigan bo`lsak, sohada faoliyat yuritayotgan tashkilotlar soni ko`pligi nutqai nazaridan etakchilikni Tunash uchun boshpanalar egallaydi. Tunash uchun boshpanalarning hissasi sohada faoliyat yuritayotgan korxonalarning 79 %ini tashkil etadi.


    Buxoro viloyatida turizm, mehmondorchilik va sog`lomlashtirish tashkilotlarining soni70




    2011

    2012

    2013

    Turizm va turoperatorlik tashkilotlari soni

    13

    17

    14

    Tunash uchun boshpanalar soni

    59

    74

    70

    Sanatoriy-kurort tashkilotlarining soni

    6

    5

    3

    Dam olishni tashkil etuvchi korxonalar soni

    2

    2

    2

    Buxoro viloyatida mazkur sohada olinadigan jami daromadning 58 %i Tunash uchun boshpanalarga to`g`ri keladi. Sohada olingan jami daromadlar hisobga olinganda, turistlarga suvenir sotishdan olingan daromad va turistlarga ko`rsatilgan qo`shimcha pulli xizmat ko`rsatish kabilardan olingan daromad - Boshqa daromadlar qatoriga kiritilgan. 1-rasm71


    Buxoro viloyatida ushbu sohada foydalanilayotgan jami o`rinlarning 89 %i Mehmonxonalar va shu kabi tunash boshpanalarga to`g`ri keladi. Turizm va turoperatorlik tashkilotlari turistlarni joylashtirish uchun o`z o`rinlariga ega emas deb hisoblanadi.

    Buxoro viloyatida turizm, mehmondorchilik va sog`lomlashtirish sohasida 2010, 2011 va 2012 yillarda xizmat ko`rsatilgan jami mijozlarning 61%i Tunash boshpanalariga to`g`ri kelsa, 32 %i Turizm va turoperatorlik tashkilotlariga to`g`ri keladi. 4,5 %i Sanatoriy va kurortlar hissasiga to`g`ri kelsa, 0,5%igina Dam olish xizmatlarini tashkil etish korxonalariga to`g`ri keladi. YA`ni, har bir turdagi tashkilotlarda xizmat ko`rsatilgan mijozlarning hissasi boshqa turdagi tashkilotlarda xizmat ko`rsatilgan mijozlarning hissasiga qaraganda bir necha barobar farq qiladi.

    2-rasm72.
    Buxoro viloyatida turizm, mehmondorchilik va sog`lomlashtirish sohasida foydalanilayotgan har bir o`ringa to`g`ri keluvchi mijozlarning soni nuqtai nazaridan etakchilik Tunash uchun boshpanalar egalladi. Chunki, Viloyatga keluvchi aksariyat turistlar mehmonxonalarda o`rtacha 3-4 kun yashab turadilar, sanatoriylarda esa mijozlar 1-2 haftalab yashaydilar. Dam olish uylarida mijozlar undan ham ko`proq vaqt yashab turishlari mumkin. Dam olish uylaridagi barcha xonalar bir vaqtning o`zida to`liq band bo`lmasligi paytida, bahor va kuz mavsumlarida mehmonxonalarda bo`sh o`rinlarning o`zi qolmaydi. Shunday bo`lsada, sanatoriy-kurort tashkilotlarida har bir o`rin bo`yicha xizmat ko`rsatilgan mijozlarning o`rtacha soni mehmonxona o`rinlarida xizmat ko`rsatilgan mijozlarning o`rtacha sonidan ko`p ham ortda qolmaydigan darajaga etib keldi. Bunga sanatoriyda keyingi yillarda amalga oshirilgan ta`mirlash ishlari tufayli o`rinlarning shinamlik darajasi yaxshilanishi asos yaratib berdi73.

    O‘zbekiston ko‘plab tarixiy obidalar, muqaddas qadamjolarga boy o‘lka. Mamlakatimizning turistik salohiyati yuqori bo‘lib, sohani rivojlantirish shaxsan Yurtboshimiz tashabbusi, qolaversa, sohada amalga oshirilayotgan sa’y-harakatlar natijasida tobora takomillashmoqda. Shu bois, hukumatimiz tomonidan turizm sohasiga mamlakatimiz iqtisodiyotining istiqbolli yo‘nalishlari sifatida alohida e’tibor berilmoqda. Dunyo tamaddunining beshiklaridan biri bo‘lgan Qadim Turon zamini, bu yerda shakllangan va bizga ajdodlardan bebaho meros bo‘lib qolgan madaniyat bugun dunyo sayyohlarining diqqatini tobora o‘ziga jalb qilmoqda. Yurtimizning ana shunday jozibador hududlaridan biri, shubhasiz, Qashqadaryo vohasi hisoblanadi.

    Hududi 28,4 ming kavdrat kilometrdan iborat yoki mamlakat uumiy yer maydonining 6,23 foizini tashkil etadigan Zarafshon va Amudaryo oralig‘ida joylashgan, qadimgi janubiy So‘g‘d janubiy Turon deb nomlangan, dehqonchilik va chorvachilik uchun nihaytada qulay iqlim hamda suv sharoitiga, o‘ziga xos go‘zal tabiatiga ega bo‘lgan bu voha qadimdayoq dunyo ahlining e’tiborini o‘ziga tortib kelgan.

    Chorvachilik - qishloq xoʻjaligining asosiy tarmoklaridan biri. Ch. mahsulotlari yetishtirish uchun chorva mollarini boqish va urchitish bilan shugʻullanadi; aholini ish hayvonlari (ot, hoʻkiz, tuya, bugʻu), oziqovqat mahsulotlari (sut, qatiq, goʻsht, yogʻ, tuxum va boshqalar), yengil sanoatni xom ashyo (jun, teri, moʻyna va h.k.)

    Maydon - ochiq, meʼmoriy jihatdan tartibga keltirilgan, atrofi bino, inshootlar yoki daraxtlar bilan toʻsilgan keng satq. Toʻrtburchakli, temperaturapetsiyasimon. doirasimon, tuxumsimon (oval) va boshqa shakllarda yopiq yoki ochiq holda boʻladi.

    Qashqadaryo viloyati tabiati rang-barang, osmono‘par tog‘lari, jannatmakon bog‘lari, dala-yu dashtlari, qiru adirlari, eng muhimi, mehmondo‘st va tanti insonlari bilan mashhur voha. 2700 yildan ko‘proq tarixga ega qadimiy va hamisha navqiron Qarshi o‘tmishda «Ilm-adab qubbasi» deb nom olgan, buyuk jahongir Amir Temur kamol topgan Shahrisabz takrorlanmas tabiati bilan har bir kishida o‘zgacha taassurot qoldirgan va hozir ham ta’rifu tashbehda beqiyos, turfa hayvonot va nabotot olamiga boy Hisor qo‘riqxonasi, moziy izlari saqlanib qolgan Kitob «Geologik qo‘riqxonasi» joylashgan muqaddas zamin.

    Yer shari harakatini muntazam kuzatib turadigan dunyoning beshta kenglik stansiyalaridan biri Ulug‘bek observatoriyasi joy olgan Kitob, ulkan energetika giganti Talimarjon issiqlik elektr stansiya qurilgan Nishon, Amudaryo suvini 132 metr balandlikka ko‘tarib dalalarga oqizuvchi noyob nasos stansiyalari, sero‘t yaylovlari bilan mashhur Mirishkor, mamlakatning neft-gaz o‘chog‘i Muborak, Yerqo‘rg‘onobidalarini bag‘rida asrab kelayotgan Koson, 20 ga yaqin xorijiy davlatlarga o‘z mahsulotlarini eksport qilayotgan Sho‘rtan gaz-kimyo majmuasi ishlab turgan G‘uzor, kishini o‘ziga maftun etuvchi, g‘aroyib qir-adirlari bisyor Qamashi, kulollari yasagan mahsulotlarining dong‘i chet ellarga tarqagan Kasbi... xullas, sanab adog‘iga yetmaysiz74.

    Viloyatda 894 ta madaniy meros ob’yektlari, shundan 820 ta yodgorlik va 37 ta me’yoriy ansambl ro‘yxatga olingan bo‘lib, 216 tasi respublika va 678 tasi mahalliy ahamiyatga molik ob’yektlar hisoblanadi. XII – XVIII asrlarga oid tarixiy yodgorliklar, eramizdan oldingi IX – VIII asrlarda mavjud bo‘lgan «Yerqo‘rg‘on» shaharchasi qoldoqlari va sharq bozorlari kabi tarixiy hamda me’moriy obidalar mavjud bo‘lib, o‘tgan yillar davomida ularning aksariyati qayta ta’mirlandi va hozirgi kunda chet ellik va mahalliy sayyohlarga o‘zining jozibadorligi bilan xizmat ko‘rsatmoqda.

    Misol uchun, birgina Qarshi shahrining o‘zida chet el va mahalliy sayyohlar e’tiboriga havola etilmayotgan 10 ga yaqin turistik ob’yekt mavjud. Jumladan, «Ko‘k Gumbaz» masjidi (XVI asr), «Odina» majmuasi (XIV asr), «Xo‘ja Jarroh» maqbarasi (XIV asr), «Sardoba» suv saqlash inshooti (XVI asr), Qashqadaryo ko‘prigi (XVI asr), o‘rta asrlarda hammomi (XVI asr), «Bekmir» madrasasi (XX asr), «Qilichbek» madrasasi (XX asr boshi), «Abdulaziz» madrasasi (XX asr boshi).

    Maqbara (arab, marqad, turbat) - biror mayitning jasadi joylashgan meʼmoriy inshoot yoki tosh tobut (daxma, sagʻana). M. usti qubbali chortoqli bino boʻlib, ramziy gʻoyalarni oʻzida ifodalagan. Chortoq - yer kurrasini ifoda etuvchi barqaror shakl, qubba - osmon gumbazi ramzi, bular birgalikda Koinotni anglatgan.

    Qadimda Kesh nomi bilan yetti iqlimga mashhur bo‘lgan Shahrisabz shahridagi «Oq saroy» majmuasi (XIV asr), «Dorusaodat» va «Dorutilovat» majmualari (XIV asr), «Chubin» madrasasi (XVI asr), «Koba» kavonsaroyi (XV asr) va boshqa obidalardan ziyoratchilarning qadami uzilmaydi.

    Bundan tashqari, sayyohlar Qarshi shahriga tashrif buyurar ekanlar shahar tashqarisida joylashgan, ob’yektlarni ham ko‘zdan kechirish istagini bildirashadi. Jumladan Kasbi tumanidagi «Sulton Mir Haydar» maqbarasi (XII asr), «Sardoba» suv saqlash inshooti (XVI asr), «Namozgoh» masjidi, G‘uzor tumanidagi «Tohir va Zuhra» majmuasi, Kitob tumanidagi «Hazrati Beshir», «Xo‘ja Imkon» maqbarasi, Koson tumanidagi «Hazrati Qusam ota» maqbarasi (X asr), «Yerqo‘rg‘on» shaharchasi qoldiqlari (eramizdan avvalgi IX asr) singari diqqatga sazovor joylarni mamnuniyat bilan tomosha qiladilar.

    Mavjud bebaho boyliklarimiz viloyatda turizm sohasini yanada rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Shu bois, viloyatimizga tashrif buyurayotgan mehmonlarni munosib kutib olish, ularning maroqli hordiq chiqarishlari, xalqimizning shonli o‘tmishi va bugungi taraqqiyoti bilan yaqindan tanishishlari uchun turizm sohasini rivojlantirish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Natijada, ko‘rsatilayotgan turistik va mehmonxona xizmatlarining sifat ko‘rsatkichi mutassil o‘sib bormoqda. Masalan, bu ko‘rsatkich 2004-yilda 124,2 mln so‘mni tashkil qilgan bo‘lsa, 2010-yilga kelib 1,611 mln so‘mni tashkil etadi. 2012-yilda esa bu ko‘rsatkich 2,986 mln so‘mga yetdi.

    Dastlabki ma’lumotlarga tayanadigan bo‘lsak, o‘tgan yili yanvar-noyabr oylarida sayohatchilarga pulli xizmat ko‘rsatishda xizmatlar hajmi 3,646 mln so‘mni tashkil qilgan. Bu vaqt mobaynida jami 33807 kishiga turistik xizmat ko‘rsatildi, ularning 1985 nafari chet ellik sayohatchilardir. Shuningdek, mahalliy aholi vakillari turistik xizmatlardan tobora ko‘proq bahramand bo‘layotganini ham qayd etish joiz. Xususan, 2013-yilning yanvar-noyabr oylarida 31819 nafar mahalliy aholiga sayyohlik va mehmonxona xizmatlari ko‘rsatildi. Umuman shu vaqt davomida xorijlik sayyohlarga 162,6 ming AQSH dollari miqdorida eksport xizmatlari ko‘rsatildi75.

    Qisqacha aytganda, qadim Qashqadaryo vohasi ham mamlakatimix turizm salohiyatini dunyoga namoyon etishdek sharafli ishda o‘zining munosib va muhim o‘ringa ega. Shundan kelib chiqadigan bo‘lsak, viloyatda mazkur sohani rivojlantirish borasida ulkan ishlar amalga oshirilishi tabiiy va maqsadga muvofiq. Zero, mazkur sohaning istiqboli yuksak ekani, turzimning taraqqiy etishi viloyat iqtisodiyotining yuksalishida, aholi farovonligi oshishida muhim ahamiyatga egaligini soha mutasaddilari chuqur anglaydilar.


    1   2   3   4


    Download 260.83 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Bitiruv malakaviy ish

    Download 260.83 Kb.