Hozirgi davrda elektronika o’z o’rnini mikroelektronikaga bo’shatib bermoqda




Download 0.86 Mb.
Pdf ko'rish
Sana19.02.2024
Hajmi0.86 Mb.
#158954
Bog'liq
3 - Lecture
Vahobova 2(2), 10- sinf javobi bilan, mahmutaliyev Tayyor


Mikrokontrollerlarga dastur yozish 
Hozirgi davrda elektronika o’z o’rnini mikroelektronikaga bo’shatib bermoqda. 
Mikrokontroller va mikroprosessor qurilmalari ushbu yo’nalishni rivojlanishioga olib kelmoqda. 
Ushbu ikki tushunchani ko’pchilik bir xil narsa deb tushinadi, ammo u bir biridan farq qiluvchi 
tushinchalardir. Ular bir-biridan turli yo’nalishlar bo’yicha farqlanadi. Eng muhimi va asosiy farqi 
mikrokontroller boshqaruvchilik xususiyatiga ega ekalligidir. 
Mikrokontroller - Zamonaviy elektron qurilma bo’lib, u mikrosxemalarni bog’lash uchun 
xizmat qiladi. Ushbu rasmda mikrokontroller va mikroprosessorning farqli ko’rinishi aks ettirilgan. 
Markaziy prosessor qurilmasi (Центральное процессорное устройство (CPU)) – Ushbu 
qurilma xotiradan kerakli buyruqni qabul qilib bajaradi. MPQ o’z ichiga registr, arifmetik-mantiqiy 
qurilma va boshqarish zanjirini oladi. 
Dastur xotirasi (Память программ – Program memory) – Ushbu qismda dasturning kod 
yani buyruqlar to’plami saqlanadi. 
Tezkor xotira qurilmasi (Оперативная память данных - RAM) –Dastur kodidagi 
o’zgaruvchilar saqlanadi va stek tizimi shu qismda taqsimlanadi. 
Тактовый генератор - Ossilator – ushbu qurilma mikrokontrollerni ishlash tezligini 
aniqlaydi. 
Zanjir (Цепь сброса) – Ushbu qurilma mikrokontrollerni to’g’ri ishga tushi uchun xizmat 
qiladi. 
So’ngi port (Последовательный порт) – Ushbu port turli aktivlashtirishlardagi 
ma’lumotlarga xizmat ko’rsatadi. 
Kirish/chiqish raqamli liniyasi (Цифровые линии ввода/вывода – A/D Conventer) – 
So’ngi portgabir vaqatda bir necha liniyalarga xizmat ko’rsatishga yordam beradi. 
Taymer (Таймер) – vaqt intervali bo’yicha xisobot uchun xizmat qiladi. 
Qo’riqlovchi taymer (Сторожевой таймер) – Mavsus taymer bo’lib, mikrokontrollerni 
ishga tushirish yoki qayta ishga uchun xizmat qiladi. 
Mikrokontroller bu mikrokompyuterning yangi avlodi bo’lib, u kompyuter bajargan 
barcha amallarni bajara oladi, ammo xajm jihatidan ancha kichik va ihchamdir. 
Mikrokontroler umumiy tarzda boshqarishning markaziy qurilmasidir. Mikrokontroller 
inson tomonidan oldindan berilgan buyruqlar asosida faoliyat yurituvchi moslamadir. 


Sandvich ishitish qurilmasini yasash 
muammosi qo’yildi. 
Ushbu muammo bilan aloqador fanlar 
bo’yicha bilim olinadi. Masalan: elektronika, 
informatika va mexanika. 
Yaratilayotgan qurilmaga kerakli 
parametrli vositalar tanlanadi. Bularning 
asosiy vositasi mikrokontrollerdir. 
Yaratilayotgan qurilmaning sxematik 
ko’rinishi yaratiladi va periferik qurilmalar 
bog’lanishi tekshiriladi. 
Yaratilgan sxema asosida 
mikrokontrollerga dastur yoziladi va 
tekshiriladi. 
Hosil qilingan dasturni kerakli 
qurilmalar asosida mikrokontroller xotirasiga 
joylashtiriladi. 
Mikrokontroller sxemaga 
joylashtiriladi va sandvich tayyor. 
Mexnatingizdan rohatlaning!!! 
Har qanday muhandis-texnolog yuqoridagi bosqichlar asosida natijaga erishadi. 
Mikrokontrollerlarga dastur yozish bu boshqa tashqi qurilmalarni boshqarish imkoniyatini 
beradi. Bu ish oson emas, lekin bajarsa bo’ladi. 
Har qanday mikrokontroller bajariluvchi dasturni o’zining Flash xotira (Flash Memory) 
sidan oladi. Ushbu dastur buyruqlari esa, 0 va 1 kombinasiyasi asosida 12, 14 va 16 kenglikdagi 
shaklida bo’ladi, bu mikrokontroller turi va arxitekturasiga bog’liq. 


Mikrokontrollerlarda dasturlash tillarining eng afzali assembler tili bo’lib, boshqa har 
qanday yuqori darajali dasturlash tili assembler orqali komplyasiya qilinadi. 
Dasturlash tili inson fikrining kompyuter tushinadigan shaklga keltirishdir. Hozirda bunday 
tillar ikkiga bo’linadi; yuqori va quyi darajadagi dasturlash tillaridir. 
Mikrokontrollerlarda dastur yozishda yuqori darajali dasturlash tillari samaralidir. Quyi 
darajali dasturlash tillarida dasturlash esa ancha vaqt oladi va murakkabdir, ammo ishlash tezligi 
yuqori. 
Quyida C dasturlash tilida yozilgan dasturning komplyasi ko’rsatilgan: 


Quyida C va assembler dasturlarining qiyosiy ko’rinishi keltirilgan: 
C dasturlash tilining asosiy xususiyati katta xajmli muammoni kichik qism dasturlar bilan 
yechishdir. Quyida xavo xaroratining akslantirish jarayonining bajarilish bosqichi ko’rsatilgan. 


Bunda termometrdan datchik anologli xarorat qiymatini oladi va mikrokontrollerga 
yuboradi. Olingan signalni o’zgartirgich orqali anologdan raqamli signalga o’zgartiriladi. Raqamli 
signal 2 lik sanoq sistemasida shakllanib, uni 10 lik ko’rinishiga keltiriladi va LCD manitorga signal 
sigatida yuboriladi. Ushbu holatda C dasturlash tili katta xajmli ishni kichik buyruqlar bilan 
bajarmoqda. 

Download 0.86 Mb.




Download 0.86 Mb.
Pdf ko'rish

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa



Hozirgi davrda elektronika o’z o’rnini mikroelektronikaga bo’shatib bermoqda

Download 0.86 Mb.
Pdf ko'rish