• Kimyoviy boglanishlarning vujudga kelishi.
  • 2-Modul: Qatti q jismlarda atomlararo bog’lanishlar va ularning turlari




    Download 332,27 Kb.
    Pdf ko'rish
    bet1/4
    Sana28.01.2024
    Hajmi332,27 Kb.
    #147601
      1   2   3   4
    Bog'liq
    4-8 ma\'ruza



    2-Modul: Qatti q jismlarda atomlararo bog’lanishlar va ularning turlari. 
    Ion, kovalent, vodorod va Van-der-Vals hamda metall bog’lanishlar. 
    Noto’g’ri ta’sirlashuvga ega bo’lgan moddalarning tuzilishi, metallik, ion va 
    molekulyar hamda kovalent bog’ga ega bo’lgan moddalar kristall tuzilishi. 
    Reja 
    1.Kimyoviy bog'lanishlarning vujudga kelishi. 
    2.Kimyoviy bog'lanish turlari. 
    3.Kimyoviy elementlar valentligi. Birikmalardagi element atomlarining valentligi 
    va oksidlanish darajasi. 
    Kimyoviy bog'lanishlarning vujudga kelishi. Kimyoviy bog'lanish 
    hakidagi ta'limotlar hozirgi zamon kimyosining asosiy masalalaridan biridir. Bu 
    ta'limotni bilmay turib kimyoviy birikmalarning turli-tumanligi sabablarini, 
    ularning hosil bo'lish mexanizmini, tuzilishini va reaksiyaga kirisha olish 
    xususiyatini tushunib bo'lmaydi. 
    Molekulada atomni tutib turadigan kuchlarning yig'indisiga kimyoviy 
    bog'lanish deyiladi. 
    Hozirgi vaqtda molekulalarda element atomlarining qanday bog'langanligi 
    quyidagicha tushuntiriladi: kimyoviy bog'lanish paytida element atomlarining 
    tashqi va tashqidan oldingi energetik pog'onachalaridagi elektronlar ishtirok etadi 
    va qayta taqsimlanadi. Kimyoviy bog'lanishda ishtirok etuvchi bu elektronlar 
    valent elektronlar deyiladi. Bosh guruhcha elementlari tashqi qavat elektronlari 
    bilan, yonaki guruhcha elementlari tashqi va tashqidan oldingi ikkinchi qavat 
    elektronlari bilan kimyoviy bog'lanishda ishtirok etishi mumkin. 
    Ularning maksimal sonini elementning davriy sistemadagi o'rnidan, ya'ni 
    guruh raqamidan bilish mumkin (ayrim elementlar bundan mustasno). 
    Element atomlari tashqi energetik pog'onalarini tugallashga intiladi. Buning 
    uchun ayni atom boshqa atomlardan elektron olishi yoki valent elektronlarini 
    birgalikda juftlashtirishi yoxud boshqa atomga elektron berishi mumkin. 
    Element atomlari orasida qanday bog'lanish vujudga kelishi elementlarning 
    elektromanfiyligiga bog'liq. 
    Elektromanfiylik – molekuladagi atomlarning o'ziga elektron tortib turish 
    qobiliyatidir. 
    Ayni elementning taqribiy elektromanfiyligi (EM) uning elektronga 
    moyilligi E bilan ionlanish energiyasi (I) yig'indisiga (yoki uning yarmiga) teng: 
    Gazsimon fazada bo'lgan normal xolatdagi atomdan bir elektronni batamom 
    chiqarib yuborish uchun zarur bo'lgan minimal energiya miqdori ionlanish 
    energiyasi deyiladi. Element atomi bir elektron biriktirib olganda ajralib 
    chiqadigan energiya miqdori ayni elementning elektronga moyilligi deb ataladi. 
    Demak, atomlardan molekulalar xosil bo’lishining sababi sistemada 
    energetik afzallikning sodir bo’lishidir. Kimyoviy boglanish boglanish energiyasi, 
    boglanish uzunligi va valentliklararo burchak nomli kattaliklar bilan 
    xarakterlanadi. Kimyoviy bogni uzish uchun zarur bo’lgan energiya boglanish 
    energiyasi deyiladi. Хar bir bog uchun tugri keladigan boglanish energiyasining 


    kiymati 200-1000 kjG’mol ga teng. Masalan, CH
    3
    F da C-F boglanish energiyasi 
    487 kjG’mol ga teng. Molekulada atomlar markazlari orasidagi masofa boglanish 
    uzunligi deb yuritiladi. Boglanish uzunligi molekula xosil kiluvchi atomlarning 
    tabiatiga, boglanish turiga, element valentligiga va boshqalarga boglik bo’ladi. 
    Hozirgi davrda kimyoviy bog'lanishning quyidagi turlari ma'lum: 
    1. 
    Ion bog'lanish;
    2. 
    Kovalent bog'lanish;
    3. 
    Metall bog'lanish;
    4. 
    Donor - akseptor bog'lanish;
    5. 
    Vodorod bog'lanish.

    Download 332,27 Kb.
      1   2   3   4




    Download 332,27 Kb.
    Pdf ko'rish

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    2-Modul: Qatti q jismlarda atomlararo bog’lanishlar va ularning turlari

    Download 332,27 Kb.
    Pdf ko'rish