• 3. Laboratoriya ishlarini bajarish.
  • Bevosita o’lchash jarayonidagi xatoliklarni aniqlash




    Download 69 Kb.
    bet2/3
    Sana13.10.2022
    Hajmi69 Kb.
    #27180
    1   2   3
    Bog'liq
    1 лаборатория
    matematika 1qism 5 uzb, Dustmuhammmad jajonTarix kurs ishi, Jabborov M. 2
    2. Bevosita o’lchash jarayonidagi xatoliklarni aniqlash. Fizikaviy kattalikning bevosita o’lchash natijasida topilgan qiymati uning haqiqiy qiymatidan u yoki bu tomonga og’gan bo’lishi mumkin. Fizikaviy kattalikning uning haqiqiy qiymatiga yaqin bo’lgan qiymatini olish uchun o’lchashlar bir necha marta takrorlanib, natijalarning o’rtacha arifmetik qiymati topiladi. Kattalikning o’rtacha arifmetik qiymati uning haqiqiy qiymatiga yaqinroq bo’ladi.
    Masalan, x1, x2, x3, ..., xn lar ayrim o’lchashlar natijasi bo’lsa, bundan o’lchanayotgan kattalikning o’rtacha qiymati:
    (1)
    Bu erda n - o’lchashlar soni.
    O’rtacha qiymatdan har bir ayrim o’lchash natijasi qiymatining farqi ayrim o’lchashlarning absolyut xatosi deyiladi va u



    ..........................

    ifodalar yordamida aniqlanadi. So’ngra absolyut xatolikning o’rtacha arifmetik qiymati aniqlanadi:
    (2)
    O’lchashlar sifatini to’la tavsiflash uchun o’lchashning nisbiy xatoligi aniqlanadi. Ayrim o’lchashlar absolyut xatoliklarining o’rtacha arifmetik qiymatiga nisbati
    , , , ...,
    ifodalar yordamida aniqlanib, bu kattaliklar ayrim o’lchashlarning nisbiy xatoliklari deyiladi.
    O’rtacha absolyut xatolik Dxo’r ning o’rtacha qiymat xo’r ga nisbati

    (3)
    ga o’rtacha nisbiy xatolik deyiladi va uning foizlardagi qiymati

    ifoda yordamida hisoblanadi. O’lchanayotgan kattalikning haqiqiy qiymati
    (4)
    yordamida aniqlanadi.
    Laboratoriya ishlarini bajarishda nisbiy xatolikning qiymati 3 - 5% oralig’ida bo’lishi kerak. Nisbiy xatolikning qiymati 0,5 % dan oshmaydigan o’lchashlar etarli darajada sifatli o’lchashlar hisoblanadi.
    3. Laboratoriya ishlarini bajarish. Har bir laboratoriya ishini bajarish quyidagi sxema asosida olib boriladi:
    3.1. Ushbu qo’llanmada berilgan laboratoriya ishining tafsiloti diqqat bilan o’qib, chiqiladi va puxta o’zlashtiriladi.
    3.2. Laboratoriya ishlarini bajarish uchun kerak bo’ladigan asbob-uskunalar bilan tanishgandan so’ng qo’llanmaga muvofiq asboblarni o’rnatish yoki qurilmani yig’ishga kirishiladi. Ba’zida ishlar tayyor qurilmada bajariladi.
    3.3. Kuzatish va o’lchash ishlari bajariladi. Ishning bu qismi juda ma’suliyatli bo’lib, uni bajarishda, ushbu qo’llanma ko’rsatmalariga qat’iy amal qilish kerak. Barcha o’lchash natijalari har bir ish uchun ko’rsatilgan jadvalga yoziladi.
    3.4. O’lchash natijalari ishlab chiqiladi, ya’ni o’lchanayotgan kattaliklar ishchi formulalar yordamida topiladi va uning nisbiy xatoligi foiz hisobida aniqlanadi.


    Download 69 Kb.
    1   2   3




    Download 69 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Bevosita o’lchash jarayonidagi xatoliklarni aniqlash

    Download 69 Kb.