• Qirindini chiqarib yuborish moslamalari/
  • CHILANGARLIK VA TOKARLIK ISHLARIDA




    Download 13.29 Mb.
    bet18/59
    Sana21.10.2022
    Hajmi13.29 Mb.
    #27700
    1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   59
    Bog'liq
    materialshunoslik kitob
    Doca4
    2. 5. CHILANGARLIK VA TOKARLIK ISHLARIDA
    QO’LLANILADIGAN MOSLAMALAR.


    S andon — qizdirilgan metallga ishlov berish (uni bosqon va bolg’a bilan urib yoyish. cho’zish, buklash, qirqish va hokazolar) da uning ostiga qo’yiladigan temir kunda. Asosan, temirchilik, miskarlikda ishlatiladi. Shakli va kattalagi turlicha. Eng kattasi temirchilik sandonidir.
    Bunday sandon katta, chorqirra, tepa qismi keng bo’lib, aksariyat yo’g’on yog’och kundaga, g’o’laga o’rnatiladi. Unda po’lat yoki temirning kattaroq bo’laklari qo’yib bolg’alanadi, ustida ketmon, bel, omoch tishi (poza), tesha, bolta, o’roq pichoq kabi asboblar yasaladi. Miskarlikda sandon ishlatiladi. Bunday sandonda, ko’pincha mis idishlar tuzatiladi, pardozlanadi, tekislanadi.
    Sandonning zargarlik, soatsozlik, naxalgarlik, tunukasozlik va boshqa sohalarda ishlatiladigan xillari ham bor. Sandon pishiq po’latdan yasaladi 16- rasm.
    Qirindini chiqarib yuborish moslamalari/
    Metallarni jadal qirqishda qisqa vaqt ichida qattiq qizigan juda ko’p miqdor qirindi hosil bo’ladi, bunda qovushoq metallarni (po’lat, alyuminiy va boshqalarni) yo’nishda uzluksiz lenta shaklidagi qirindi hosil bo’lishi mumkin. Bunday qirindi stanokning ustini bosib ketib, tokarning normal ishlashiga xalaqit beradi, detalga va keskichga o’raladi, detalning ishlangan yuzasini shikastlaydi, keskich kesuvchi qirrasining uvalanishiga sabab bo’ladi, tokarni jarohatlashi ham mumkin.Bunday hol yuz bermasligi uchun, qirindining buralib chiqish va maydalanish choralari ko’riladi, ba’zan, bu maqsadda keskichning oldingi yuzasi charx toshda charxlanib, chuqurligi 0,4—0,7 mm bo’lgan kichikroq pog’ona hosil qilinadi (17-rasm, a), bu pog’onaning eni qirqish chuqurligi bilan surish qiymatiga bog’liq bo’ladi. Bu keskichlar pog’onali keskichlar deb ataladi; ular juda ko’p ishlatiladi.Agar pog’ona o’lchamlari to’g’ri tanlab olingan bo'lsa, bunday keskichlar yaxlit qirindini kichik-kichik bo’laklarga bo’lib yuboradi. Pog’onali keskichlarning kamchiligi shundaki, ularga ko’p quvvat (20°/o gacha quvvat) sarf bo’ladi, bundan tashqari, qattiq qotishma plastinkasi ham ortiqroq ketadi.

    M ashinasozlik zavodlarida qirindi jingalaklovchi ariqchali keskichlar ko’p ishlatiladi, keskichning ariqchasi oldingi yuzada kesuvchi qirraga parallel vaziyatda bo’ladi (17-rasm, b), Radiusli ariqchalar mahsus elektr uchqun stanoklarida qilinadi; ariqchalarning eni taxminan 2,5—3 mm, chuqurligi 0,1—0,4 mm, radiusi esa 1,5—3 mm bo’ladi. Qirquvchi qirra bo’ylab tig’ni puxtalash uchun tor faska yo’niladi. Oldingi yuza ana shunday tuzilganda yaxlit qirindi ariqcha profilini aylanib o’tib ariqcha kesuvchi qirraga qancha yaqin va uning yuzasi radiusi qancha kichik bo’lsa, shuncha tik jingalaklanadi hamda po’latlarni tozalabroq, va tozalab yo’nishda ayrim qisqa qismlarga shuncha ko`p ajraladi. Bunday keskichlar pog’onali keskichlarga qaraganda kamroq quvvat sarf qiladi, bu keskichlarning ishlash puxtaligi qirqish chuqurligiga va surish qiymatiga kam bog’liq bo’ladi. 0,3 dan 0,5 mm/ayl gacha surish bilan ishlashda qirindi eng yaxshi sindiriladi. Radiusli ariqchasi bor keskichlardan tezkor tokarlar — Bikov, Bortkevich, Biryukov, «Krasniy proletariy» zavodining tokarlari va boshqa tokarlar keng foydalanmoqdalar.
    Qovushoq metallarni jadal yo’nishda qo’yma qirindi sindirgichlardan muvaffaqiyatli suratda foydalanilmoqda. Hozirgi vaqtda qo’yma qirindi sindirgichlarning ko’pgina konstruksiyalari bor.
    Bunday konstruksiyalardan biri 18-rasmda ko’rsatilgan.
    Yasalgan egik sterjen (1) dan .iborat bo’lib, bu sterjen keskichning ustiga qo’yiladi; sterjenning egik uchiga qattiq qotishma plastinkasi (2) kavsharlanadi, Chiqayotgan qirindi plastinkaga tiralib sinadi yoki jingalaklanadi va chetga ketadi, bunda tokarning ishiga xalaqit bermaydi. Bunday kon-truksiyaning kamchiligi shundan iboratki, plastinka (2) keskichning oldingi yuzasiga zich yopishmasa, ular orasiga tor tirqishga qirindi kirib qoladi, buning oqibatida shundan keyin ishlab bo’lmaydi. Bundan tashqari, bu qirindi sindirgichlar quvvatning ortiqcha sarf bo’lishiga olib boradi. Bu qirindi sindirgichlarning katta kamchiligi yana shuidaki, surish va qirqish tezligi, shuningdek, yo’nilayotgan materialning mexanik xossalari o’zgarsa, ular ishlamay qo’yadi. 19-rasmda rostlanadigan qo’yma qirindi sindirgich ko’rsatilgan.

    B u qirindi sindirgich burchaklik (2) bilan mahkamlangan plastinka (/) dan iborat, burchaklikka bolt (3) yordami bilan qo’yma (4) mahkamlanadi, qo’ymaga qattiq qotishma plas­tinkasi (5) kavsharlangan bo’ladi. Qo’yma (4) da kesik bo’lib, bu kesik qo’ymani burchaklikka nisbatan surishga hamda bolt (3) atrofida burishga imkon beradi.
    Shu tufayli plastinkali qo’ymaning keskich oldingi yuzasiga o’rnatilishida uni balandlik bo’yicha ham, kesuvchi qirrasining qiyalik burchagi bo’yicha ham rostlash mumkin.Qirindi sindirgichning bunday konstruksiyasi qo’yma qirindi sindirgichga qaraganda (20-rasm) ancha universaldir.
    Qo’yma tipdagi eng puxta qirindi sindirgich Moskva aviadiya instituti (MAI) universal qirindi sindirgichidir (21-rasm), bu qirindi sindirgichni metallar qirqish laboratoriyasining o’quv masteri N. I. Patutin taklif qilgan. Bu qirindi sindirgich 45 markali po’latdan yasalgan va egri chiziqli profili plastinka (1) dan iborat bo’lib, keskich plastinkasi (3) ning ustiga qo’yiladi va keskich (4) ga bolt (2) yordami bilan mahkamlanadi. Qirindi sindirgichning eyilishga chidamliligini oshirish maqsadida uning ish yuzasiga 2—3 mm qalinlikda stellit eritib quyiladi.
    Katta tezlik bilan chiqayotgan k.irindi qirindi sindirgich zonasiga tushadi va uning ish yuzasidan o’tadi. Bu vaqtda qirindi bilan qirindi sindirgich yuzasi orasida bo’ladigan ishqalanish tufayli qirindi tezligini yo’qotadi va, natijada, kichikroq
    (5—10 mm uzunlikdagi) bo’lakchalarga bo’linib sinadi. Qirindi sindirgich ish qismi mahsus profilli bo’lganligidan, qirindi hamma vaqt yo’nilayotgan yuzaga tomon chiqadi, bu hol yo’nilgan yuzaning sifatini yaxshilaydi. O’tkazilgan ko’pdan-ko’p tekshirishlar asosida bu qirindi sindirgichning xilma-xil konstruksion uglerodli va legirlangan po’latlarni, shu jumladan, juda qovushoq po’latlarni ham (20, 30 va boshqa markali po’latlarni ham) 0,25—10 mm chuqurlikda, 0,08—3,0 mm/aylana surish bilan yo’nishda puxta ishlashi aniqlapdi. Bu qirindi sindirgichning afzalligi konstruksiyasining oddiyligi va ishlatilishining qulayligidir. Bu qirindi sindirgich qo’shimcha quvvat sarf qilshni talab etmaydi.
    Qirindini sindirish va jingalaklash uchun injener A.F.Antonov konstruksiyasidagi ekranli sirindi oindirgichdan muvaffaqiyatli suratda foydalanish mumkin. Keskich (U) dan tushayotgan qirindi egri chiziqli ekran (2) ga tiralib snnadi. Surish qiymati qancha katta va qirqish tezligi qancha yuqori bo’lsa, qirindi shuncha yaxshi sindiriladi. Bu konstruksiyadagi keskichning kamchiligi radial kuchlanishning kattaligidir, radial kuchlanishning katta bo’lishi oqibatida keskich titraydi. Shu sababli bunday keskichlar bikir detallarni bikir stanoklarda yo’nishda ishlatilishi mumkin.

    Download 13.29 Mb.
    1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   59




    Download 13.29 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    CHILANGARLIK VA TOKARLIK ISHLARIDA

    Download 13.29 Mb.